آتازاناویر چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف آتازاناویر

این دارو به عنوان یک مهارکننده پروتئاز، نقشی کلیدی در پروتکل های درمانی مدیریت عفونت های ویروسی ایفا می کند و شناخت دقیق اندیکاسیون های بالینی آن برای پزشک معالج اهمیت بالایی دارد.

موارد مصرف تایید شده

درمان عفونت ویروس نقص ایمنی انسانی نوع یک در بزرگسالان و کودکان

• آتازاناویر به عنوان یک عضو از دسته مهارکننده های پروتئاز، برای درمان این عفونت در ترکیب با سایر داروهای ضد ویروس در بیماران بدون سابقه درمان و همچنین بیماران باسابقه درمان تایید شده است. از منظر بالینی، این دارو به منظور حفظ غلظت خونی پایدار و کاهش دفعات مصرف، معمولا به صورت تقویت شده با یک داروی کمکی تجویز می شود. مزیت بالینی برجسته این دارو نسبت به سایر هم خانواده های خود، تاثیر بسیار ملایم تر آن بر افزایش چربی خون است، که آن را به گزینه ای مناسب برای بیماران مستعد مشکلات قلبی تبدیل می کند، هرچند پزشک باید آماده مدیریت افزایش بیلی روبین خون به عنوان اثر جانبی اختصاصی این دارو باشد.

مدیریت بیماران دارای سابقه شکست درمانی و مقاومت دارویی

• این دارو در ترکیب با تقویت کننده ها، در بیمارانی که به رژیم های پیشین پاسخ نداده اند نیز کاربرد دارد. پزشک معالج باید پیش از تجویز در این گروه، تست های تعیین مقاومت ژنتیکی ویروس را بررسی کند تا از عدم وجود جهش های مقاومت متقاطع اطمینان حاصل نماید. حضور تقویت کننده دارویی در این شرایط برای حفظ غلظت حداقل دارو در خون و غلبه بر سویه های مقاوم بسیار حیاتی است.

پروفیلاکسی و پیشگیری پس از مواجهه شغلی و غیر شغلی

• یکی از موارد مصرف خارج برچسب این دارو، استفاده از آن در پروتکل های پیشگیری پس از تماس های پرخطر شغلی یا غیر شغلی است. در شرایطی که داروهای خط اول ترجیحی به دلیل عوارض جانبی یا عدم تحمل قابل استفاده نباشند، پزشک متخصص می تواند این دارو را به عنوان بخشی از رژیم جایگزین تجویز نماید. این مداخله پیشگیرانه باید حتما در بازه زمانی زیر هفتاد و دو ساعت پس از مواجهه آغاز گردد.

استفاده در پروتکل های درمانی دوران بارداری

• اگرچه راهنماهای درمانی جدید داروهای دسته دیگر را به عنوان خط اول در دوران بارداری ترجیح می دهند، اما آتازاناویر تقویت شده به صورت خارج برچسب و بر اساس سابقه طولانی ایمنی بالینی، به عنوان یک گزینه جایگزین استاندارد برای زنان باردار مبتلا به عفونت ویروسی استفاده می شود. پزشک باید تغییرات شدید فارماکوکینتیک و افت غلظت خونی دارو در سه ماهه سوم بارداری را پایش کرده و در صورت نیاز دوز دارو را تنظیم نماید تا سلامت مادر و جنین تضمین شود.

مکانیسم اثر آتازاناویر

مهار اختصاصی آنزیم پروتئاز ویروسی

• آتازاناویر به عنوان یک عضو از دسته مهارکننده های پروتئاز، به طور انتخابی و با تمایل بالا به جایگاه فعال آنزیم پروتئاز ویروس نقص ایمنی انسانی متصل می شود. این آنزیم برای چرخه تکثیر ویروس ضروری است و وظیفه حیاتی برش پروتئین های پیش ساز ویروسی را بر عهده دارد.

توقف فرآیند بلوغ و تولید ذرات غیر عفونی

• با مهار عملکرد این آنزیم توسط دارو، پروتئین های حیاتی ویروس ساخته نمی شوند و در نتیجه، ذرات ویروسی جدیدی که از سلول میزبان خارج می شوند، ساختار نابالغ داشته و کاملا غیر عفونی هستند و توانایی آلوده کردن سلول های جدید را نخواهند داشت.

فارماکوکینتیک آتازاناویر

جذب و دسترسی زیستی

• داروی آتازاناویر پس از مصرف خوراکی جذب سریعی دارد و بررسی های بالینی نشان می دهند که در صورت مصرف دارو همراه با غذا، میزان جذب و قابلیت دسترسی زیستی آن به طور چشمگیری افزایش می یابد. زمان رسیدن به پیک پلاسمایی دارو معمولا دو تا سه ساعت پس از مصرف خوراکی است.

توزیع بافتی و نسبت های مایع مغزی نخاعی

• توزیع بافتی دارو به گونه ای است که نسبت غلظت مایع خونی مغزی به غلظت پلاسمایی آن بین دو و یک دهم در هزار تا بیست و دو و شش دهم در هزار متغیر است که نشان دهنده نفوذ دارویی به بافت های هدف است.

اتصال به پروتئین های پلاسما

• میزان اتصال پروتئینی این دارو حدود هشتاد و شش درصد برآورد می شود و دارو عمدتا به پروتئین های آلبومین و آلفا یک اسید گلیکوپروتئین در جریان خون متصل می گردد.

متابولیسم کبدی و مسیرهای بیوشیمیایی

• متابولیسم این دارو به صورت عمده در کبد و توسط سیستم آنزیمی سیتوکروم پی چهارصد و به ویژه ایزوآنزیم سه آ صورت می پذیرد. مسیرهای اصلی تبدیل زیستی دارو شامل مونواکسیژنیزاسیون و داکسیژنیزاسیون است و مسیرهای جزئی آن شامل گلوکورونیداسیون، ان دآلکیلاسیون، هیدرولیز و اکسیژنیزاسیون همراه با هیدروژناسیون می باشد که در نهایت دو متابولیت غیرفعال جزئی از آن شناسایی شده است. این دارو علاوه بر متابولیسم کبدی، دفع صفراوی نیز دارد.

نیمه عمر حذف دارو

• نیمه عمر حذف داروی آتازاناویر بسته به نوع رژیم درمانی متفاوت است. در رژیم های معمولی بدون تقویت کننده، نیمه عمر حذف حدود هفت تا هشت ساعت است. در رژیم های تقویت شده با داروی ریتوناویر، این نیمه عمر به طور قابل توجهی افزایش یافته و به نه تا هجده ساعت می رسد. همچنین در بیماران مبتلا به نارسایی کبدی، نیمه عمر حذف دارو تا حدود دوازده ساعت طول می کشد که نیازمند توجه ویژه پزشک است.

مسیرهای دفع و ترخیص دارو

• بررسی دفع دارویی نشان می دهد که حدود هفتاد و نه درصد از دارو از راه مدفوع دفع می شود که بیست درصد از دوز کلی دارو به صورت دست نخورده و تغییرنیافته از این طریق خارج می گردد. همچنین حدود سیزده درصد دارو از راه ادرار دفع می شود که هفت درصد از دوز کلی دارو به صورت دست نخورده از ادرار خارج می گردد.

منع مصرف آتازاناویر

موارد منع مصرف در بیماری

واکنش های افزایش حساسیتی شدید

• مصرف این دارو در بیمارانی که سابقه واکنش های ازدیاد حساسیت شدید همچون سندرم استیونز جانسون یا اریتم مولتی فرم به آتازاناویر یا هر یک از اجزای تشکیل دهنده فرمولاسیون آن را دارند، به صورت مطلق ممنوع است.

نارسایی شدید کبدی

• تجویز این دارو در بیماران مبتلا به نارسایی شدید کبدی منع مصرف دارد، زیرا متابولیسم وسیع کبدی دارو در این شرایط مختل شده و موجب تجمع خطرناک آن در خون و بروز سمیت می شود.

مصرف همزمان با داروهای متابولیزه شونده خاص

• مصرف همزمان آتازاناویر با داروهایی که به طور عمده با آنزیم سیتوکروم پی چهارصد و سه آ یا آنزیم گلوکورونیل ترانسفراز متابولیزه می شوند، به دلیل ایجاد تداخلات شدید و افزایش غلظت خونی دارو که می تواند عوارض جدی و تهدیدکننده حیات به همراه داشته باشد، ممنوع است.

مصرف همزمان با القا کننده های قوی آنزیمی

• تجویز همزمان این دارو با ترکیبات القاکننده قوی آنزیم سیتوکروم پی چهارصد مانند ریفامپین ممنوع است، زیرا موجب کاهش شدید سطح خونی دارو و از دست رفتن اثربخشی درمانی آن می شود.

مصرف همزمان با داروهای ضد انعقاد خاص

• مصرف همزمان داروهایی همچون آپیکسابان و ریواروکسابان با این رژیم دارویی به دلیل تداخلات فارماکوکینتیک خطرناک و افزایش ریسک خونریزی یا تغییرات دارویی منع مصرف دارد.

ملاحظات بالینی در دوران بارداری

• مصرف آتازاناویر در دوران بارداری منع مصرف مطلق ندارد، اما نیازمند ارزیابی دقیق سود به زیان و پایش تخصصی است. در سه ماهه سوم بارداری به دلیل تغییرات فیزیولوژیک و افت غلظت خونی دارو، تنظیم دوز ضروری است و احتمال بروز زردی در نوزاد پس از تولد باید مد نظر قرار گیرد.

ممنوعیت مطلق در دوران شیردهی

• بر اساس دستورالعمل های بهداشتی بین المللی، مادران مبتلا به عفونت های ویروسی نقص ایمنی باید از شیردهی خودداری کنند تا از انتقال ویروس به نوزاد جلوگیری شود. علاوه بر این، ترشح دارو در شیر مادر می تواند موجب بروز عوارض عصبی و خطر رسوب بیلی روبین در مغز نوزاد شود، لذا شیردهی در طول درمان با این دارو کاملا ممنوع است.

ممنوعیت در نوزادان زیر سه ماه

• تجویز داروی آتازاناویر در نوزادان با سن کمتر از سه ماه به صورت مطلق ممنوع است. تکامل نیافتن مسیرهای متابولیک کبدی و ناتوانی در دفع مناسب بیلی روبین، خطر بروز عارضه کشنده مغزی ناشی از رسوب بیلی روبین را به شدت افزایش می دهد.

محدودیت های وزنی و فرمولاسیون اطفال

• در کودکان بزرگتر از سه ماه نیز تجویز این دارو منوط به رسیدن کودک به حداقل وزن تعیین شده در راهنماهای بالینی است. استفاده از کپسول ها یا دوزهای بزرگسالان در کودکان مجاز نیست و پزشک باید صرفا از فرمولاسیون های پودری مخصوص اطفال بر اساس دقیق ترین محاسبه وزنی استفاده نماید تا از مسمومیت دارویی جلوگیری شود.

عوارض جانبی آتازاناویر

عوارض جانبی با شیوع بیش از ده درصد

• عوارض پوستی شامل بروز راش و ضایعات پوستی است.
• عوارض متابولیک شامل افزایش سطح کلسترول خون به میزان دویست و چهل میلی گرم بر دسی لیتر یا بالاتر و افزایش سطح آنزیم آمیلاز است.
• عوارض گوارشی شامل احساس تهوع است.
• عوارض کبدی شامل افزایش سطح بیلی روبین و بروز یرقان است.
• عوارض اسکلتی و عضلانی شامل افزایش سطح آنزیم سی پی کی است.
• عوارض تنفسی شامل بروز سرفه است.
• سایر عوارض شامل بروز تب است.

عوارض جانبی با شیوع بین یک تا ده درصد

• عوارض قلبی و عروقی شامل ورم محیطی، بلوک دهلیزی بطنی درجه یک و بلوک دهلیزی بطنی درجه دو است.
• عوارض عصبی شامل سردرد، نوروپاتی محیطی، بی خوابی، افسردگی و گیجی است.
• عوارض متابولیک شامل افزایش سطح تری گلیسیرید، افزایش قند خون و کاهش قند خون است.
• عوارض گوارشی شامل استفراغ، اسهال، افزایش سطح آنزیم لیپاز و دردهای شکمی است.
• عوارض خونی شامل کاهش نوتروفیل ها، کاهش سطح هموگلوبین و کاهش تعداد پلاکت ها است.
• عوارض کبدی شامل افزایش سطح آنزیم های ترانس آمیناز شامل آ ال تی و ای اس تی است.
• عوارض اسکلتی و عضلانی شامل دردهای عضلانی است.
• عوارض تنفسی شامل احتقان بینی، درد ناحیه حلق و دهان، آبریزش بینی و خس خس سینه است.

عوارض پس از عرضه و گزارش های بازاریابی بالینی

• ریزش مو، ورم عروقی، دردهای مفصلی، التهاب کیسه صفرا، سنگ کیسه صفرا، توقف جریان صفرا، نارسایی مزمن کلیوی و بلوک کامل دهلیزی بطنی است.
• بیماری دیابت، سندرم واکنش های دارویی شدید همراه با ائوزینوفیلی، ورم عمومی، اریتم مولتی فرم، نفریت بینابینی گرانولوماتوز، اختلالات شدید کبدی و سندرم التهابی بازسازی سیستم ایمنی است.
• بلوک شاخه ای چپ قلب، راش های پوستی ماکولوپاپولار، سنگ کلیه، پانکراتیت حاد، طولانی شدن فاصله پی آر در نوار قلب، طولانی شدن فاصله کیوتی در نوار قلب و خارش است.
• سندرم استیونز جانسون و آریتمی های خطرناک قلبی از نوع تورصاد دو پوانت است.

تداخلات دارویی آتازاناویر

تداخلات دارویی و نوع تداخل

داروهای ضد سرطان و مهارکننده های کیناز

• شامل آبماسیکلیب، آکالابروتینیب، آدو تراستوزوماب امتانسین، آکوپلیسیب، آلسیسینیب، آوسیتینیب، بوسوتینیب، بریگاتینیب، کابازیتاکسل، کابوزانتینیب، کپماتینیب، سرتینیب، گیلتیرتینیب، گلازدگیب، ایبروتینیب و ايدلالیسیب
• این ترکیبات عمدتا از طریق آنزیم های کبدی متابولیزه می شوند. داروی آتازاناویر به عنوان مهارکننده قوی آنزیمی می تواند غلظت خونی این داروها را به شدت افزایش دهد و خطر بروز مسمومیت، عوارض جانبی شدید و آریتمی های قلبی را به همراه داشته باشد. نوع تداخل فارماکوکینتیک و مهار متابولیسم است و در بسیاری از موارد نیازمند کاهش دوز یا منع مصرف همزمان است.

داروهای مسکن و مخدر

• شامل آلفنتانیل، بنزهیدروکدون و بوپرنورفین
• آتازاناویر غلظت سرمی این داروها را افزایش می دهد. مصرف همزمان آلفنتانیل خطر دپرسیون تنفسی و آرام بخشی شدید را ایجاد می کند و نیازمند کاهش دوز است. در خصوص بوپرنورفین، مصرف همزمان در رژیم های بدون تقویت کننده توصیه نمی شود و در صورت استفاده همراه با تقویت کننده، پایش دقیق و کاهش دوز لازم است. نوع تداخل فارماکوکینتیک و افزایش سمیت است.

داروهای دستگاه ادراری و تناسلی

• شامل آلفوزوسین، آلوموتریپتان و سیلدنافیل
• آلفوزوسین و آلوموتریپتان به دلیل افزایش غلظت خونی خطر عوارض جانبی شدید را دارند. مصرف آلوموتریپتان با دوزهای محدود شده توصیه می شود و در بیماران با نارسایی کبدی یا کلیوی ممنوع است. نوع تداخل فارماکوکینتیک است.

داروهای پوستی و موضعی

• شامل الیتریتینوئین
• افزایش غلظت خونی الیتریتینوئین ممکن است رخ دهد و برای مدیریت آن کاهش دوز این دارو الزامی است. نوع تداخل فارماکوکینتیک است.

داروهای گوارشی و ضد تهوع

• شامل آلوسترون، آپرپیتانت و سیلوستازول
• آتازاناویر غلظت خونی این داروها را افزایش می دهد. برای سیلوستازول کاهش دوز به پنجاه میلی گرم دو بار در روز در ترکیب با مهارکننده های قوی توصیه می شود. نوع تداخل فارماکوکینتیک است.

داروهای اعصاب و روان

• شامل آلپرازولام، آریپیپرازول، آریپیپرازول لائوروکسیل، کاریپیرازین، کلردیازپوکساید، هالوپریدول، ایلوپریدون و بوسپیرون
• این داروها دچار افزایش غلظت خونی ناشی از مهار آنزیمی می شوند. تنظیم دوز دقیق برای آریپیپرازول، آریپیپرازول لائوروکسیل، کاریپیرازین، بوسپیرون و ایلوپریدون بر اساس راهنماهای بالینی الزامی است تا از عوارض سیستم اعصاب مرکزی جلوگیری شود. نوع تداخل فارماکوکینتیک است.

داروهای قلبی و عروقی

• شامل آمیودارون، آمیلودیپین، آپیکسابان، ریواروکسابان و آپالوتاماید
• افزایش غلظت آمیودارون و آمیلودیپین گزارش شده است. مصرف همزمان آپیکسابان و ریواروکسابان با این رژیم دارویی به دلیل خطرات خونریزی یا تداخلات شدید منع مصرف دارد. نوع تداخل فارماکوکینتیک است.

داروهای ضد اسید معده و آنتی اسیدها

• این داروها جذب آتازاناویر را به شدت کاهش می دهند. برای پیشگیری از شکست درمانی، آنتی اسیدها باید یک تا دو ساعت قبل یا دو ساعت بعد از آتازاناویر مصرف شوند. نوع تداخل فارماکوکینتیک و اختلال در جذب است.

داروهای ضد دیابت و کنترل قند خون

• داروهایی که باعث افزایش قند خون می شوند، اثربخشی داروهای ضد دیابت را کاهش می دهند و این تداخل نیازمند پایش قند خون است. نوع تداخل فارماکوکینتیک است.

داروهای ضد مالاریا و عفونی

• شامل آرتمتر، لومفانترین، بداکوئیلین، برینسیدوفوویر و هالوفانترین
• افزایش غلظت این داروها می تواند منجر به طولانی شدن فاصله کیوتی در نوار قلب و آریتمی های قلبی شود. محدود کردن مدت مصرف بداکوئیلین و پایش دقیق قلب الزامی است. نوع تداخل فارماکوکینتیک و افزایش ریسک قلبی است.

کورتیکواستروئیدها

• شامل بتامتازون و بودزوناید در فرم های مختلف بینی، چشمی، استنشاقی، خوراکی و موضعی
• آتازاناویر می تواند غلظت سرمی این استروئیدها را افزایش دهد و خطر بروز عوارض جانبی سیستمیک کوشینگوئید را به همراه داشته باشد. مصرف همزمان برخی فرم ها منع مصرف یا نیازمند پایش دقیق است. نوع تداخل فارماکوکینتیک است.

مکمل ها و فرآورده های گیاهی

• شامل کلسیفرول، کلسی تریول، کانابیدیول، کانابیس، پنجه گربه و سیر
• سیر می تواند غلظت سرمی آتازاناویر را کاهش دهد و مصرف همزمان آن ممنوع است. سایر ترکیبات ممکن است دچار افزایش غلظت شوند. نوع تداخل فارماکوکینتیک است.

داروهای ضد بارداری هورمونی

• آتازاناویر می تواند غلظت سرمی این داروها را تغییر دهد. ترکیب آتازاناویر و کوبیسیستات با دروسپیرنون منع مصرف دارد و استفاده از روش های پیشگیری غیرهورمونی جایگزین توصیه می شود. نوع تداخل فارماکوکینتیک است.

سایر داروهای ضد ویروس

• شامل فوزامپرناویر و ایندیناویر
• مصرف همزمان این داروها با آتازاناویر خطر هایپربیلی روبینمی و عوارض جانبی را به شدت افزایش می دهد و معمولا منع مصرف دارد. نوع تداخل فارماکوکینتیک و افزایش سمیت است.

ضرورت مصرف همراه با غذا

• داروی آتازاناویر حتما باید همراه با وعده غذایی مصرف شود. حضور غذا در معده باعث افزایش چشمگیر فراهمی زیستی و جذب دارو می شود و مصرف آن با معده خالی خطر افت غلظت خونی و شکست درمان را به همراه دارد.

افزایش کاذب بیلی روبین غیر مستقیم

• این دارو با مهار آنزیم های کبدی مسئول دفع بیلی روبین، موجب افزایش شدید بیلی روبین غیر کونژوگه در آزمایش خون می شود که نشان دهنده آسیب سلولی کبد نیست و یک پدیده دارویی خوش خیم است.

تغییرات متابولیک و آزمایشگاهی

• ممکن است نتایج آزمایش های قند خون ناشتا، سطح کلسترول، تری گلیسیرید، آنزیم آمیلاز، لیپاز و آنزیم های کبدی دچار تغییرات و افزایش غیر طبیعی شوند که نیازمند پایش دوره ای است.

تغییرات نوار قلب

• طولانی شدن فاصله پی آر و فاصله کیوتی در نوار قلب از تداخلات مهم الکتروفیزیولوژیک این دارو است.

هشدار ها آتازاناویر

هشدارهای بالینی و کاربردی آتازاناویر

افزایش سطح بیلی روبین و بروز زردی

• افزایش بدون علامت بیلی روبین غیر مستقیم معمولا در طول درمان رخ می دهد و با قطع درمان برگشت پذیر است. اگر یرقان یا زردی صلبیه چشم که به علت افزایش سطح بیلی روبین صورت گرفته است، باعث ایجاد اختلال در ظاهر فرد شود، پزشک باید درمان جایگزین را در نظر بگیرد. در صورت بروز افزایش سطح آنزیم های ترانس آمیناز، باید سایر علل را بررسی نمود، زیرا به دلیل عدم اثبات اثربخشی در مصرف طولانی مدت دارو، کاهش دوز توصیه نمی شود.

توزیع نامناسب چربی بدن

• این دارو می تواند باعث تغییر در توزیع چربی در بدن شود که از جمله مواردی است که به دنبال مصرف آن ایجاد می شود. این تغییرات شامل ایجاد چاقی مرکزی، از دست رفتن چربی اندام های محیطی، تحلیل چربی صورت، بزرگ شدن سینه ها و ظاهر کوشینگوئید است که نیازمند پایش بالینی مستمر است.

واکنش های افزایش حساسیت شدید پوستی

• دسته مهارکننده های پروتئاز با انواع واکنش های افزایش حساسیت از جمله بثورات پوستی، شوک آنافیلاکسی، ورم عروقی، انقباض برونش، اریتم مولتی فرم و سندرم استیونز جانسون مرتبط هستند. همچنین ضایعات پوستی توکسیک همچون سندرم درش که با علائم بثورات دارویی، افزایش ائوزینوفیلی و علائم سیستمیک شناخته می شود نیز ممکن است رخ دهد. در صورت بروز بثورات شدید، درمان دارویی را باید قطع کرد.

سندرم التهابی بازسازی سیستم ایمنی

• بیماران ممکن است در شروع درمان عفونت یا در طی آن دچار این سندرم شوند. این سندرم منجر به بروز یک پاسخ التهابی به یک عفونت فرصت طلب یا ایجاد اختلالات خودایمنی همچون بیماری گریوز، پلی میوزیت، سندرم گین باره و هپاتیت خودایمنی می شود.

سنگ کلیه و نفرولیتیازیس

• مواردی از ایجاد سنگ کلیه در بیماران مصرف کننده دارو گزارش شده است که علائم مرتبط با سنگ ممکن است باعث بستری شدن بیمار در بیمارستان شود. در صورت بروز علائم ناشی از سنگ کلیه، توصیه می شود مصرف دارو به صورت موقت یا دائم قطع گردد.

اختلالات هدایتی قلب

• آتازاناویر می تواند فاصله هدایت قلبی را طولانی کند و در بیمارانی که سابقه اختلالات هدایتی قلبی دارند یا در حال مصرف داروهایی هستند که هدایت دهلیزی بطنی را طولانی تر می کنند، باید پایش نوار قلب در نظر گرفته شود. موارد نادری از بلوک درجه دو قلبی گزارش شده است.

اختلالات قند خون و دیابت

• در بیمارانی که در حال دریافت این مهارکننده های پروتئاز می باشند، اختلالات متنوعی همچون تغییرات در تحمل گلوکز، افزایش قند خون، تشدید دیابت، اسیدوز و بروز دیابت گزارش شده است.

نارسایی کبدی و کلیوی

• این داروها ممکن است باعث ایجاد هپاتیت یا تشدید اختلالات عملکرد کبدی زمینه ای شوند. در بیمارانی که قبل از شروع درمان سطح ترانس آمینازها بالا است یا بیماری زمینه ای کبدی مشخصی همچون هپاتیت یا سیروز کبدی دارند، دارو با احتیاط مصرف شود. مصرف دارو در بیماران مبتلا به نارسایی شدید کبدی و کلیوی پیشرونده توصیه نمی شود و پایش کراتینین سرمی و آنالیز ادراری ضروری است.

نکات ویژه اطفال و فرم پودر خوراکی

• از مصرف فرم پودر خوراکی دارو به دلیل دارا بودن فنیل آلانین در بیماران مبتلا به فنیل کتونوری خودداری شود. همچنین مصرف فرم پودر خوراکی در کودکان با وزن کمتر از پنج کیلوگرم و در کودکان با سن کمتر از سه ماه به دلیل احتمال ایجاد کرنیکتروس توصیه نمی شود. بروز راش های پوستی در اطفال خفیف است اما سرفه و تب در اطفال در مقایسه با بزرگسالان شیوع بیشتری دارد.

تظاهرات بالینی مسمومیت و اوردوز

• اطلاعات بالینی مستند در خصوص مصرف بیش از حد و مسمومیت حاد با این دارو محدود است. با این حال در صورت اوردوز، انتظار می رود عوارض جانبی رایج دارو با شدت بسیار بیشتری تظاهر یابند. این علائم بالینی شامل زردی شدید و ناگهانی، اختلالات ریتم قلب به ویژه بلوک های قلبی ناشی از طولانی شدن فاصله هدایتی، و علائم شدید گوارشی مانند تهوع و استفراغ مقاوم است.

اقدامات درمانی و حمایتی اولیه

• تاکنون هیچ پادزهر اختصاصی برای مسمومیت با این دارو در مراجع پزشکی معرفی نشده است. مدیریت بالینی کاملا بر پایه مراقبت های حمایتی است. پزشک باید علائم حیاتی بیمار را در بخش اورژانس تثبیت کند. در صورت مراجعه زود هنگام بیمار پس از مصرف مقادیر زیاد دارو، تجویز زغال فعال یا شستشوی معده برای جلوگیری از جذب بیشتر دارو در دستگاه گوارش می تواند به عنوان یک اقدام اولیه موثر انجام شود.
• عدم اثربخشی دیالیز در پاکسازی دارو: به دلیل اتصال بسیار بالای داروی آتازاناویر به پروتئین های پلاسمای خون، روش های تصفیه خون مانند همودیالیز یا دیالیز صفاقی هیچ گونه تاثیری در خروج و پاکسازی دارو از گردش خون ندارند و انجام آن ها در پروتکل درمانی اوردوز جایگاهی ندارد.
• پایش قلب و کبد تا زمان ترخیص: بیمار دچار مسمومیت باید به صورت مداوم تحت پایش نوار قلب قرار گیرد تا هرگونه آریتمی فورا تشخیص داده شود. همچنین ارزیابی دقیق و مکرر آنزیم های کبدی و بیلی روبین سرم الزامی است. ترخیص بیمار تنها پس از پایداری کامل شرایط قلبی و عروقی، رفع عوارض گوارشی و اطمینان از عدم آسیب حاد کبدی توسط پزشک متخصص انجام می شود.

توصیه های دارویی آتازاناویر

توصیه های دارویی برای بیمار

نحوه مصرف همراه با غذا

• داروی آتازاناویر باید حتما همراه با وعده غذایی مصرف شود زیرا حضور غذا در دستگاه گوارش باعث افزایش جذب و بهبود فراهمی زیستی دارو می شود و مصرف آن با معده خالی اثربخشی درمان را به شدت کاهش می دهد.

زمان مصرف داروهای ضد اسید معده

• در صورتی که بیمار از داروهای ضد اسید معده استفاده می کند، این داروها باید یک تا دو ساعت قبل یا دو ساعت پس از مصرف آتازاناویر مصرف شوند تا تداخلی در جذب دارو ایجاد نشود.

توجه به علائم ظاهری

• بیمار باید در صورت مشاهده هرگونه زردی در پوست یا سفیدی چشم که ناشی از افزایش بیلی روبین خون است، موضوع را سریع به پزشک معالج خود اطلاع دهد.

پایبندی به برنامه درمانی

• بیمار نباید به هیچ عنوان دوز مصرفی خود را خودسرانه تغییر دهد یا درمان را قطع کند زیرا قطع خودسرانه دارو موجب مقاومت دارویی ویروس می شود.

مدیریت درمان در دوران بارداری

• بر اساس دستورالعمل های بین المللی سلامت، مصرف آتازاناویر در ترکیب با دوز پایین ریتوناویر به عنوان یک رژیم درمانی مناسب در زنان مبتلا به عفونت ویروس نقص ایمنی انسانی که قصد بارداری دارند یا باردار هستند توصیه می شود. استفاده از ترکیب آتازاناویر و کوبی سیستات در دوران بارداری توصیه نمی شود و در صورت بارداری با این ترکیب، باید رژیم دارویی به آتازاناویر همراه با ریتوناویر تغییر یابد.

پایش فارماکوکینتیک در بارداری

• غلظت خونی دارو ممکن است در دوران بارداری به ویژه در سه ماهه دوم و سوم کاهش یابد. پزشک باید پاسخ بالینی بیمار را به دقت ارزیابی کند و در صورت نیاز و بر اساس شرایط بالینی، تنظیمات دوز را مد نظر قرار دهد.

بررسی نوزادان پس از تولد

• نوزادانی که در دوران جنینی در معرض داروی آتازاناویر بوده اند باید از نظر احتمال بروز زردی، افزایش بیلی روبین و کاهش قند خون به دقت پایش شوند.

ممنوعیت شیردهی

• با توجه به ترشح داروی آتازاناویر در شیر مادر و وجود خطر انتقال بیماری، تغذیه نوزاد با شیر مادر در این بیماران توصیه نمی شود.

پایش های پارامترهای آزمایشگاهی و بالینی

• پزشک باید به صورت دوره ای آزمایش های کامل کبدی، بررسی سطح بیلی روبین، اندازه گیری قند خون ناشتا جهت غربالگری دیابت و بررسی پروفایل چربی خون را انجام دهد. همچنین پایش نوار قلب برای ارزیابی اختلالات هدایتی و فاصله های قلبی در بیماران پرخطر ضروری است.