سالمترول چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف سالمترول

سالمترول یک آگونیست گیرنده بتا-۲ آدرنرژیک با اثر طولانی‌مدت است که نقشی اساسی در مدیریت بیماری‌های مزمن انسدادی راه های هوایی ایفا می‌کند. این دارو با تحریک انتخابی گیرنده‌های بتا-۲ در عضلات صاف برونش، باعث افزایش سطح آدنوزین مونو‌فسفات حلقوی و در نتیجه برونکودیلاتاسیون پایدار می‌شود.
در ادامه، جزئیات کاربردی این دارو بر اساس منابع معتبر بین‌المللی مانند مدیریت غذا و داروی آمریکا و منابع فارماکولوژی بالینی ارائه شده است.
موارد مصرف تایید شده

مدیریت بلندمدت آسم

• سالمترول برای درمان نگهدارنده آسم و پیشگیری از برونکواسپاسم در بیماران بزرگسال و کودکان بالای چهار سال تجویز می‌شود. نکته بالینی حیاتی برای پزشکان این است که این دارو هرگز نباید به عنوان تک‌درمانی در مدیریت آسم استفاده شود. به دلیل خطر افزایش مرگ و میر ناشی از آسم در صورت مصرف تنهایی، سالمترول حتما باید همراه با یک کورتیکواستروئید استنشاقی استفاده شود. این دارو برای تسکین حملات حاد آسم کاربردی ندارد و شروع اثر آن حدود ۱۰ تا ۲۰ دقیقه طول می‌کشد.

بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD)

• این دارو برای درمان نگهدارنده انسداد جریان هوا در بیماران مبتلا به COPD، شامل برونشیت مزمن و آمفیزم تایید شده است. در این بیماران، سالمترول می‌تواند به صورت تک‌درمانی یا در ترکیب با داروهای ضد موسکارینی تجویز شود. استفاده منظم از آن باعث بهبود عملکرد ریوی، کاهش دفعات حملات تشدید بیماری و بهبود کیفیت زندگی بیمار می‌شود. برخلاف آسم، در درمان COPD استفاده از آن بدون کورتیکواستروئید ممنوعیت مطلق ندارد، هرچند درمان ترکیبی اغلب موثرتر است.

پیشگیری از برونکواسپاسم ناشی از ورزش

• سالمترول برای پیشگیری از تنگی نفس ناشی از فعالیت بدنی در بیماران بالای چهار سال موثر است. پزشک باید به بیمار توصیه کند که دارو را حداقل ۳۰ دقیقه قبل از شروع فعالیت ورزشی استنشاق کند. اثرات محافظتی این دارو تا ۱۲ ساعت باقی می‌ماند که برای ورزشکارانی که تمرینات طولانی‌مدت دارند بسیار مفید است. با این حال، اگر بیمار از قبل دوزهای منظم سالمترول را برای درمان آسم دریافت می‌کند، نباید دوز اضافی برای ورزش مصرف کند.

موارد مصرف خارج برچسب

دیسپلازی برونکوپولمونری در نوزادان

• در برخی محیط‌های مراقبت ویژه نوزادان، از سالمترول برای بهبود مکانیک ریوی در نوزادان نارس مبتلا به بیماری‌های مزمن ریوی استفاده می‌شود. هدف از این درمان، کاهش مقاومت راه‌های هوایی و تسهیل جدا کردن نوزاد از دستگاه ونتیلاتور است. با این حال، به دلیل محدودیت داده‌های ایمنی در این رده سنی، تجویز آن باید با احتیاط فراوان و پایش دقیق علائم حیاتی نوزاد انجام شود.

پیشگیری از ادم ریوی ناشی از ارتفاع زیاد

• برخی مطالعات بالینی نشان می‌دهند که آگونیست‌های بتا-۲ استنشاقی مانند سالمترول می‌توانند با تحریک پمپ‌های سدیم در اپیتلیوم آلوئولی، سرعت بازجذب مایع ریوی را افزایش دهند. پزشکان ممکن است این دارو را برای کوهنوردان یا افرادی که سابقه ادم ریوی در ارتفاعات بالا را دارند، جهت کاهش خطر تجمع مایع در ریه پیش از صعود تجویز کنند.

نکات کلیدی برای مدیریت بالینی

• پایش قلبی: با توجه به اثرات سیستمیک احتمالی، در بیماران دارای سابقه آریتمی قلبی، فشار خون بالا یا نارسایی عروق کرونر، دارو باید با احتیاط تجویز شود.
• تعاملات غدد: در بیماران مبتلا به تیروتوکسیکوز یا دیابت، پزشک باید احتمال افزایش قند خون و تحریک تیروئید را در نظر داشته باشد.
• عدم استفاده اضطراری: آموزش به بیمار بسیار مهم است؛ بیمار باید کاملا آگاه باشد که در صورت بروز تنگی نفس ناگهانی، باید از اسپری‌های سریع‌اثر (مانند سالبوتامول) استفاده کند و سالمترول جایگزین درمان اورژانسی نیست.

سالمترول یک آگونیست انتخابی و طولانی‌اثر گیرنده‌های بتا-۲ آدرنرژیک است که بر اساس منابع معتبر فارماکولوژی بالینی مانند دیتابیس‌های مرجع بین‌المللی، به عنوان یک درمان نگهدارنده در بیماری‌های انسدادی ریه شناخته می‌شود. در ادامه، جزئیات مکانیسم اثر و ویژگی‌های فارماکوکینتیک این دارو با رویکردی کاربردی برای پزشکان ارائه شده است.

مکانیسم اثر سالمترول

سالمترول با اتصال اختصاصی به گیرنده‌های بتا-۲ آدرنرژیک که در عضلات صاف مجاری هوایی فراوان هستند، عمل می‌کند. ساختار شیمیایی این دارو دارای یک زنجیره جانبی بلند و چربی‌دوست است که به آن اجازه می‌دهد در نزدیکی محل فعال گیرنده باقی بماند.

فرآیند بیوشیمیایی

• پس از اتصال دارو به گیرنده، پروتئین‌های جفت‌شونده فعال شده و آنزیم آدنیلیل سیکلاز را تحریک می‌کنند. این فرآیند منجر به افزایش سطح داخل سلولی آدنوزین مونو‌فسفات حلقوی می‌شود. افزایش این ماده باعث فعال شدن پروتئین کیناز نوع آ شده که در نهایت با کاهش کلسیم داخل سلولی و مهار فسفوریلاسیون زنجیره سبک میوزین، منجر به شل شدن عضلات صاف برونش و برونکودیلاتاسیون پایدار می‌گردد.

ویژگی‌های متمایز کننده

• برخلاف داروهای کوتاه‌اثر، سالمترول به دلیل پیوند پایدار با نواحی جانبی گیرنده، باعث پایداری اثر برونکودیلاتوری تا ۱۲ ساعت می‌شود. همچنین این دارو در دوزهای درمانی، گزینش‌پذیری بسیار بالایی برای گیرنده‌های ریوی نسبت به گیرنده‌های بتا-۱ قلبی دارد، هرچند در دوزهای بالا این گزینش‌پذیری ممکن است کاهش یابد.

فارماکوکینتیک سالمترول

جذب و شروع اثر

• سالمترول به صورت استنشاقی مصرف می‌شود و اثرات آن به طور موضعی در ریه‌ها اعمال می‌گردد. شروع اثر دارویی معمولا بین ۱۰ تا ۲۰ دقیقه پس از استنشاق آغاز می‌شود، اما رسیدن به حداکثر اثر درمانی ممکن است به ۳ ساعت زمان نیاز داشته باشد. به همین دلیل، این دارو برای رفع علائم حاد و فوری برونکواسپاسم کاربردی ندارد. غلظت پلاسمایی دارو پس از دوزهای استنشاقی استاندارد بسیار ناچیز است و معمولا در حدود ۵ تا ۴۵ دقیقه بعد از مصرف به اوج خود در پلاسما می‌رسد.

توزیع و اتصال به پروتئین

• این دارو به میزان بسیار بالایی (حدود ۹۶ درصد) به پروتئین‌های پلاسما متصل می‌شود. به دلیل حلالیت بالای آن در چربی، دارو به خوبی در بافت‌های ریوی نفوذ کرده و به مدت طولانی در غشای سلولی سلول‌های هدف باقی می‌ماند که همین امر توجیه‌کننده طول اثر ۱۲ ساعته آن است.

متابولیسم و دفع

• سالمترول عمدتا از طریق فرآیند اکسیداسیون توسط آنزیم‌های کبدی، به ویژه ایزوآنزیم سیتوکروم پی-۴۵۰ نوع ۳آ۴، متابولیزه می‌شود. متابولیت اصلی آن به شکل هیدروکسیله است که فعالیت دارویی قابل توجهی ندارد.

نیمه‌عمر و خروج از بدن

• نیمه‌عمر حذف نهایی دارو حدود ۵.۵ ساعت است. دفع دارو به طور عمده از طریق مدفوع (حدود ۶۰ درصد) و به میزان کمتری از طریق ادرار (حدود ۲۵ درصد) در بازه زمانی ۷ روز پس از مصرف صورت می‌گیرد. با توجه به متابولیسم کبدی، در بیماران مبتلا به نارسایی شدید کبدی، احتمال تجمع دارو و افزایش عوارض سیستمیک باید توسط پزشک مد نظر قرار گیرد.

منع مصرف سالمترول

موارد منع مصرف در بیماری‌ها و شرایط پزشکی

حساسیت مفرط

• اصلی‌ترین مورد منع مصرف، وجود سابقه حساسیت شدید به سالمترول یا هر یک از اجزای فرمولاسیون آن است. در برخی از انواع پودرهای استنشاقی، از پروتئین شیر به عنوان ماده جانبی استفاده می‌شود؛ بنابراین در بیماران با سابقه حساسیت شدید به پروتئین شیر، مصرف این اشکال دارویی ممنوع است.

درمان اضطراری و تک‌درمانی در آسم

• سالمترول هرگز نباید برای درمان حملات حاد و شدید برونکواسپاسم که نیاز به اثر فوری دارند، شروع شود. همچنین، استفاده از سالمترول به تنهایی (بدون همراهی با کورتیکواستروئید استنشاقی) در بیماران مبتلا به آسم به دلیل خطر افزایش مرگ و میر ناشی از آسم، از نظر بالینی ممنوع است.

شرایط قلبی و عروقی تحت احتیاط شدید

• اگرچه منع مصرف مطلق نیست، اما در بیماران مبتلا به اختلالات قلبی شدید مانند آریتمی‌های قلبی، نارسایی عروق کرونر، فشار خون بالا کنترل نشده و طولانی شدن فاصله قطعه کیو-تی در نوار قلب، باید با احتیاط بسیار زیاد تجویز شود. این دارو می‌تواند باعث بروز تاکی‌کاردی و تغییرات در فشار خون شود.

اختلالات غدد و متابولیک

• در بیماران مبتلا به تیروتوکسیکوز (پرکاری شدید تیروئید) و افراد دارای تومور غده فوق کلیوی، به دلیل تحریک سیستم سمپاتیک، مصرف باید با پایش دقیق صورت گیرد. همچنین در بیماران دیابتی، به دلیل پتانسیل دارو در افزایش قند خون، احتیاط بالینی ضروری است.

موارد منع مصرف و ملاحظات در بارداری و شیردهی

دوران بارداری

• سالمترول در رده‌بندی ایمنی بارداری در گروه سی قرار دارد. مطالعات کافی و کنترل‌شده در زنان باردار انجام نشده است. استفاده از این دارو در دوران بارداری تنها در صورتی مجاز است که سود بالقوه درمان برای مادر، خطرات احتمالی برای جنین را توجیه کند. پزشکان باید توجه داشته باشند که آگونیست‌های بتا می‌توانند با انقباضات رحم تداخل ایجاد کنند؛ بنابراین مصرف آن در زمان زایمان باید محدود به مواردی باشد که مزایای آن کاملاً واضح است.

دوران شیردهی

• مشخص نیست که آیا سالمترول در شیر انسان ترشح می‌شود یا خیر، اما مطالعات حیوانی نشان‌دهنده ترشح دارو در شیر است. به دلیل پتانسیل بروز عوارض جانبی جدی در نوزاد شیرخوار، باید با در نظر گرفتن اهمیت دارو برای مادر، بین قطع شیردهی یا قطع مصرف دارو تصمیم‌گیری شود. در صورت ضرورت مصرف، پایش نوزاد از نظر علائم تحریک سیستم عصبی یا تپش قلب توصیه می‌شود.

موارد منع مصرف و محدودیت‌ها در کودکان

محدودیت سنی

استفاده از سالمترول برای درمان نگهدارنده آسم در کودکان زیر چهار سال تایید نشده است و توصیه نمی‌شود. ایمنی و اثربخشی دارو در این رده سنی به اثبات نرسیده است.

هشدار تک‌درمانی در کودکان

• مشابه بزرگسالان، در کودکان مبتلا به آسم نیز استفاده از سالمترول بدون کورتیکواستروئید استنشاقی ممنوع است. در صورت نیاز به افزودن یک آگونیست طولانی‌اثر، حتماً باید از محصولات ترکیبی که حاوی هر دو دارو در یک وسیله استنشاقی هستند استفاده شود تا از مصرف جداگانه و تک‌درمانی سهوی جلوگیری گردد.

نظارت بر رشد

• اگرچه اثر سالمترول بر رشد به اندازه کورتیکواستروئیدها مطرح نیست، اما در کودکانی که تحت درمان ترکیبی طولانی‌مدت هستند، پایش منظم قد و روند رشد توسط پزشک الزامی است.

عوارض جانبی سالمترول

عوارض با شیوع بالای ۱۰ درصد

شایع‌ترین عوارض گزارش شده که بخش قابل توجهی از بیماران را تحت تاثیر قرار می‌دهند عبارتند از:

• سردرد: این عارضه در حدود ۱۳ تا ۲۸ درصد بیماران مشاهده شده است و معمولاً با ادامه درمان یا مدیریت دوز کاهش می‌یابد.
• عفونت‌های مجاری تنفسی فوقانی: در حدود ۷ تا ۱۴ درصد موارد گزارش شده است که ممکن است به دلیل تغییر در مکانیسم‌های دفاعی موضعی یا ماهیت بیماری زمینه‌ای باشد.
• نازوفارنژیت: التهاب بینی و گلو در حدود ۱۱ تا ۱۴ درصد بیماران دیده می‌شود.

عوارض با شیوع بین ۱ تا ۱۰ درصد

این دسته از عوارض در معاینات بالینی به وفور دیده می‌شوند و شامل موارد زیر هستند:

• سرفه: در حدود ۳ تا ۹ درصد بیماران گزارش شده است.
• لرزش بدن: لرزش‌های ظریف عضلانی که از ویژگی‌های آگونیست‌های بتا است، در حدود ۲ تا ۸ درصد بیماران دیده می‌شود.
• تپش قلب: احساس ضربان قلب غیرعادی در ۲ تا ۵ درصد موارد رخ می‌دهد.
• گرفتگی‌های عضلانی: اسپاسم عضلات به ویژه در اندام‌ها در ۱ تا ۳ درصد بیماران مشاهده شده است.
• درجاتی از سرگیجه: در حدود ۴ درصد بیماران گزارش شده است.
• درد مفاصل و عضلات: دردهای اسکلتی-عضلانی در ۱ تا ۳ درصد موارد دیده می‌شود.
• سینوزیت و خشکی گلو: التهاب سینوس‌ها و تحریک موضعی گلو در حدود ۴ تا ۷ درصد بیماران رخ می‌دهد.

عوارض نادر (کمتر از ۱ درصد) اما مهم بالینی

پزشکان باید نسبت به این عوارض که اگرچه نادر هستند اما اهمیت ایمنی بالایی دارند، هوشیار باشند:

• آریتمی‌های قلبی: شامل تاکی‌کاردی فوق بطنی و فیبریلاسیون دهلیزی.
• واکنش‌های حساسیتی شدید: شامل بثورات پوستی، تورم صورت و در موارد بسیار نادر شوک آلرژیک.
• برونکواسپاسم متناقض: تنگی نفس شدید بلافاصله پس از استنشاق.
• تغییرات متابولیک: کاهش سطح پتاسیم خون و افزایش قند خون که در دوزهای بسیار بالا یا مسمومیت بیشتر دیده می‌شود.

نکات کاربردی برای مدیریت عوارض در مطب

• تمایز لرزش و اضطراب: لرزش ناشی از سالمترول معمولاً در دستان مشهود است و با کاهش دوز یا گذشت زمان (ایجاد تحمل) بهبود می‌یابد. پزشک باید این موضوع را از اضطراب بیمار تفکیک کند.
• پایش قلبی در بیماران پرخطر: در بیماران مسن یا کسانی که سابقه بیماری قلبی دارند، بروز تپش قلب در دوزهای استاندارد (حتی با شیوع پایین ۵ درصد) نیازمند بررسی دقیق‌تر و احتمالاً تعدیل درمان ترکیبی است.
• برخورد با سرفه: اگر سرفه بلافاصله پس از استنشاق رخ دهد، ممکن است ناشی از تحریک مکانیکی پودر باشد. آموزش تکنیک صحیح استنشاق می‌تواند این عارضه را کاهش دهد.

تداخلات دارویی سالمترول

مشخصات کلی تداخلات:

• سوبسترای CYP3A4
• تشدید اثرات افزاینده فشارخون
• تشدید هیپوکالمی

تداخلات رده X (پرهیز):

بتابلاکرها غیراختصاصی، آگونیست های طولانی اثر بتا 2، کانیواپتان، مهارکننده‌های قوی CYP3A4، فوزیدیک اسید (سیستمیک)، ایدلالیزیب، لوکساپین، تیپراناویر

کاهش اثرات داروها توسط سالمترول:

متاکولین

کاهش اثرات سالمترول توسط داروها:

بتابلاکرها (اختصاصی برای گیرنده بتا 1 و غیراختصاصی)، بتاهیستین

افزایش اثرات داروها توسط سالمترول:

آتوسیبان، بتا 2 آگونیست های طولانی اثر، دوکسوفیلین، هالوپریدول، دیورتیک های لوپ، لوکساپین، افزایش‌دهنده‌های فاصلهQT (بیشترین خطر)، سولریامفتول، سمپاتومیمتیک ها، تیازیدها و دیورتیک های شبه تیازیدی

افزایش اثرات سالمترول توسط داروها:

اپرپیتانت، آتوموکستین، فراورده‌های حاوی کانابینوئید، کلوفازیمین، کوکائین (موضعی)، کانیواپتان، مهارکننده‌های متوسط و قوی CYP3A4، دوولیزیب، اردافتینیب، فوس اپرپیتانت، فوس نتوپیتانت، فوزیدیک اسید (سیستمیک)، گوانتیدین، ایدلالیزیب، لاروترکتینیب، لینزولید، مهارکننده‌های مونو آمین اکسیداز، نتوپیتانت، پالبوسیکلیب، سیمپرویر، استری‌پنتول، تدیزولید، تیپراناویر، ضدافسردگی‌های سه حلقه‌ای

تداخلات دارویی مهم سالمترول

تداخلات این دارو عمدتاً به دو دسته تقسیم می‌شوند: تداخلات فارماکودینامیک که اثرات دارو را تغییر می‌دهند و تداخلات فارماکوکینتیک که بر سطح خونی دارو تأثیر می‌گذارند.

تداخل با داروهای مسدودکننده گیرنده بتا

داروهایی مانند پروپرانولول، آتنولول، متوپرولول و تیمولول (حتی به شکل قطره‌های چشمی) با سالمترول تداخل مستقیم دارند. این داروها نه تنها اثر برونکودیلاتوری سالمترول را مهار می‌کنند، بلکه می‌توانند باعث بروز برونکواسپاسم شدید در بیماران مبتلا به آسم یا بیماری‌های انسدادی ریه شوند. در صورت ضرورت مصرف داروی قلبی، باید از مسدودکننده‌های اختصاصی بتا-۱ با احتیاط فراوان استفاده شود.

تداخل با مهارکننده‌های قوی آنزیم سیتوکروم پی-۴۵۰

داروهایی مانند کتوکونازول، ایتراکونازول، ریتوناویر و کلاریترومایسین باعث مهار متابولیسم کبدی سالمترول می‌شوند. این تداخل منجر به افزایش قابل توجه سطح پلاسمایی سالمترول شده و خطر بروز عوارض قلبی عروقی مانند تپش قلب شدید و طولانی شدن فاصله کیو-تی را به شدت افزایش می‌دهد. مصرف همزمان سالمترول با کتوکونازول سیستمیک توصیه نمی‌شود.

تداخل با داروهای مدر و کاهنده پتاسیم

استفاده همزمان از داروهایی مانند فورزماید، هیدروکلروتیازید و کورتیکواستروئیدهای سیستمیک (مانند پردنیزولون) می‌تواند اثر کاهنده پتاسیم سالمترول را تشدید کند. این وضعیت خطر بروز آریتمی‌های قلبی را افزایش می‌دهد و نیازمند پایش منظم سطح الکترولیت‌های خون است.

تداخل با داروهای ضدافسردگی و مهارکننده‌های آنزیمی خاص

داروهای مهارکننده مونوآمین اکسیداز (مانند سله‌ژیلین) و داروهای ضدافسردگی سه‌حلقه‌ای (مانند آمیتریپتیلین) می‌توانند اثرات سالمترول بر سیستم عروقی را تشدید کنند. این تداخل ممکن است منجر به افزایش شدید فشار خون و ضربان قلب شود. توصیه می‌شود بین قطع مصرف این داروها و شروع سالمترول حداقل دو هفته فاصله باشد.

تداخل با غذا

سالمترول عمدتاً به صورت استنشاقی مصرف می‌شود و جذب آن از طریق دستگاه گوارش بسیار ناچیز است، بنابراین تداخل مستقیم و شناخته شده‌ای با مواد غذایی خاص ندارد. با این حال، مصرف مقادیر زیاد کافئین (موجود در قهوه، چای و نوشابه‌های انرژی‌زا) همراه با این دارو می‌تواند باعث تشدید عوارض جانبی تحریک‌کننده سیستم سمپاتیک مانند لرزش دست، تپش قلب و بی‌قراری شود.

تداخل در آزمایشات آزمایشگاهی

پزشکان باید در هنگام تفسیر نتایج آزمایشات بیماران مصرف‌کننده سالمترول به موارد زیر توجه داشته باشند:

تغییر در سطح الکترولیت‌ها

• سالمترول می‌تواند باعث انتقال پتاسیم از خون به داخل سلول‌ها شود که منجر به کاهش کاذب سطح پتاسیم سرم (هیپوکالمی) در نتایج آزمایشگاه می‌گردد. این اثر معمولاً گذرا و وابسته به دوز است.

غلظت قند خون

• در برخی موارد، به ویژه با مصرف دوزهای بالاتر از حد درمانی، ممکن است سطح گلوکز خون افزایش یابد (هیپرگلیسمی). این موضوع در بیماران دیابتی باید با دقت بیشتری پایش شود.

گازهای خون شریانی

• در موارد حاد، آگونیست‌های بتا ممکن است باعث کاهش موقت فشار سهمی اکسیژن در خون شریانی شوند. این پدیده به دلیل تغییر در نسبت تهویه به خون‌رسانی در ریه اتفاق می‌افتد و باید در تفسیر نتایج گازهای خونی مد نظر قرار گیرد.

هشدار ها سالمترول

هشدارهای جامع و کاربردی برای پزشکان

خطر مرگ‌ومیر ناشی از آسم

• یکی از مهم‌ترین هشدارهای جعبه‌سیاه برای سالمترول، افزایش خطر مرگ مرتبط با آسم در صورت استفاده به عنوان تک‌درمانی است. پزشکان باید اطمینان حاصل کنند که سالمترول در بیماران آسمی فقط و فقط به عنوان درمان کمکی در افرادی که بیماری آن‌ها با کورتیکواستروئیدهای استنشاقی به تنهایی کنترل نشده است، استفاده شود. مصرف این دارو بدون کورتیکواستروئید در بیماران آسمی ممنوع است.

وخیم شدن وضعیت حاد

• سالمترول نباید در بیمارانی که وضعیت تنفسی آن‌ها به طور ناگهانی رو به وخامت است، شروع شود. همچنین، این دارو ابزاری برای تسکین علائم حاد (درمان نجات‌بخش) نیست. استفاده بیش از حد از داروهای کوتاه‌اثر همراه با سالمترول، نشان‌دهنده عدم کنترل بیماری است و نیاز به بازبینی فوری برنامه درمانی دارد.

اثرات قلبی و عروقی

• مانند سایر آگونیست‌های بتا، سالمترول می‌تواند در برخی بیماران باعث ایجاد اثرات قلبی بالینی قابل توجه شود که با افزایش ضربان قلب، بالا رفتن فشار خون و تغییرات در نوار قلب (مانند صاف شدن موج تی یا طولانی شدن فاصله کیو-تی) همراه است. در صورت بروز این علائم، ممکن است نیاز به قطع دارو باشد.

برونکواسپاسم متناقض

• مانند سایر داروهای استنشاقی، احتمال بروز برونکواسپاسم متناقض با خس‌خس سینه فوری پس از مصرف وجود دارد که می‌تواند تهدیدکننده حیات باشد. در صورت بروز این اتفاق، باید بلافاصله درمان با سالمترول قطع و درمان جایگزین شروع شود.

اثرات متابولیک و الکترولیتی

• پزشک باید نسبت به بروز هیپوکالمی (کاهش سطح پتاسیم خون) هوشیار باشد، زیرا آگونیست‌های بتا می‌توانند باعث انتقال پتاسیم به داخل سلول شوند. این وضعیت معمولا گذرا است اما در بیماران قلبی می‌تواند خطر آریتمی را افزایش دهد. همچنین احتمال افزایش قند خون در دوزهای بالا وجود دارد.

مسمومیت (اوردوز) با سالمترول
بیش‌مصرفی یا اوردوز با سالمترول منجر به تحریک بیش از حد گیرنده‌های بتا آدرنرژیک می‌شود که علائم آن می‌تواند از لرزش‌های خفیف تا وضعیت‌های وخیم قلبی متغیر باشد.

علائم بالینی مسمومیت (اوردوز)

• علائم شایع شامل تپش قلب شدید، آریتمی‌های قلبی، درد قفسه سینه، لرزش عضلانی، سردرد، عصبی شدن و بیخوابی است. در موارد شدید، هیپوکالمی شدید و افزایش اسید لاکتیک خون مشاهده می‌شود. همچنین خطر بروز ایست قلبی و مرگ در موارد مسمومیت حاد وجود دارد.

پروتکل درمان و مدیریت مسمومیت (اوردوز)

• قطع مصرف: اولین قدم، توقف بلافاصله استنشاق دارو است.
• درمان حمایتی: تمرکز اصلی بر مدیریت علائم قلبی و حفظ تعادل مایعات و الکترولیت‌ها است.
• استفاده از مسدودکننده‌های بتا: در موارد بسیار شدید که تاکی‌کاردی و آریتمی جان بیمار را تهدید می‌کند، استفاده از یک مسدودکننده انتخابی بتا-۱ قلبی (مانند متوپرولول) ممکن است در نظر گرفته شود. با این حال، این کار باید با احتیاط فراوان انجام شود زیرا می‌تواند باعث برونکواسپاسم شدید در بیماران مبتلا به آسم یا بیماری‌های انسدادی ریه شود.
• پایش الکترولیت‌ها: پایش مداوم سطوح پتاسیم و قند خون و اصلاح آن‌ها در صورت نیاز ضروری است.
• دیالیز: با توجه به غلظت پلاسمایی بسیار پایین و اتصال بالای دارو به پروتئین‌های خون، دیالیز در دفع سالمترول از بدن موثر نیست.

توصیه های دارویی سالمترول

توصیه‌های دارویی برای بیمار
آموزش صحیح بیمار توسط کادر درمان، کلید موفقیت در کنترل بیماری‌های تنفسی است. نکات زیر باید به زبان ساده به بیمار منتقل شود:

• هدف درمان را بشناسید: به بیمار توضیح دهید که این دارو یک درمان پیشگیرانه و نگهدارنده است. سالمترول برای باز کردن فوری راه‌های هوایی در هنگام حمله تنگی نفس کاربرد ندارد. بیمار باید همیشه یک اسپری سریع‌اثر (مانند سالبوتامول) برای مواقع اورژانسی همراه داشته باشد.
• تداوم در مصرف: تاکید کنید که دارو باید طبق برنامه زمانی منظم، حتی در روزهایی که بیمار احساس بهبودی کامل دارد، مصرف شود. قطع ناگهانی دارو می‌تواند منجر به بازگشت شدید علائم شود.
• تکنیک صحیح استنشاق: نحوه استفاده از دستگاه استنشاقی (دیسکوس یا اسپری) باید به صورت عملی به بیمار آموزش داده شود. بیمار باید پس از استنشاق، نفس خود را حدود ۱۰ ثانیه حبس کند تا دارو در ریه‌ها ته‌نشین شود.
• پیشگیری از تنگی نفس ورزشی: اگر دارو برای پیشگیری از علائم حین ورزش تجویز شده، بیمار باید آن را حداقل ۳۰ تا ۶۰ دقیقه قبل از شروع فعالیت بدنی مصرف کند.
• بهداشت دهان: اگرچه سالمترول مانند کورتیکواستروئیدها باعث برفک نمی‌شود، اما در محصولات ترکیبی که حاوی کورتون هستند، شستن دهان با آب پس از هر بار مصرف برای جلوگیری از عفونت‌های قارچی و خشکی گلو الزامی است.

توصیه‌های دارویی مخصوص پزشک
مدیریت بالینی سالمترول نیازمند دقت در انتخاب بیمار و پایش مداوم است. نکات زیر بر اساس شواهد علمی برای پزشکان اهمیت دارد:

• اجتناب از تک‌درمانی در آسم: هرگز سالمترول را به عنوان تنها داروی کنترل‌کننده آسم تجویز نکنید. این دارو در بیماران آسمی حتماً باید همراه با دوز مناسبی از کورتیکواستروئید استنشاقی استفاده شود تا خطر مرگ‌ومیر ناشی از حملات شدید کاهش یابد.
• ارزیابی دوره‌ای نیاز به دارو: وضعیت بیمار را در فواصل منظم (مثلاً هر ۳ تا ۶ ماه) بررسی کنید. اگر آسم بیمار به خوبی کنترل شده است، تلاش کنید طبق راهنماهای بالینی، درمان را به کمترین دوز موثر کاهش دهید.
• پایش سیستم قلبی و عروقی: در بیمارانی که سابقه آریتمی قلبی، افزایش فاصله کیو-تی در نوار قلب یا بیماری‌های عروق کرونر دارند، تجویز سالمترول باید با احتیاط فراوان و پایش ضربان قلب انجام شود.
• بررسی تداخلات متابولیک: در صورت تجویز همزمان سالمترول با داروهای مدر (دیورتیک‌ها) یا در بیماران مبتلا به دیابت، سطح پتاسیم خون و قند خون را به صورت دوره‌ای چک کنید، زیرا احتمال بروز هیپوکالمی و افزایش قند خون وجود دارد.
• شناسایی مقاومت دارویی: اگر بیمار گزارش داد که نیاز او به اسپری‌های سریع‌اثر (نجات‌بخش) افزایش یافته یا اثر سالمترول کمتر از ۱۲ ساعت طول می‌کشد، این نشان‌دهنده وخامت بیماری است و نباید دوز سالمترول را افزایش داد، بلکه باید استراتژی درمانی (مثلاً دوز کورتون) را تغییر داد.
• ملاحظات مربوط به تیروئید: در بیماران مبتلا به پرکاری تیروئید، به دلیل حساسیت بیشتر به اثرات سمپاتومیمتیک، دوزهای استنشاقی ممکن است باعث تشدید علائمی مانند لرزش و تاکی‌کاردی شوند.