کرومولین سدیم چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف کرومولین سدیم

موارد مصرف تایید شده

پیشگیری از اسم

• استفاده استنشاقی این دارو برای پیشگیری از حملات اسم خفیف تا متوسط و همچنین اسم ناشی از ورزش یا تماس با مواد الرژی زا تایید شده است. این دارو به عنوان تثبیت کننده غشای ماست سل ها عمل می کند و به هیچ وجه نباید برای درمان حملات حاد اسم یا وضعیت های برونکواسپاسم حاد تجویز شود. برای مشاهده اثرات پیشگیری کننده نیاز به مصرف منظم در یک دوره چند هفته ای است.

رینیت الرژیک

• فرم اسپری بینی این دارو برای پیشگیری و تسکین علائم رینیت الرژیک فصلی و دائمی تجویز می شود. شروع مصرف پیش از اغاز فصل الرژی نتایج بالینی بسیار بهتری به همراه دارد و استفاده منظم برای حفظ اثربخشی الزامی است.

ماستوسیتوز سیستمیک

• محلول خوراکی این دارو برای مدیریت و کنترل علائم گوارشی ناشی از ماستوسیتوز از جمله اسهال برافروختگی سردرد و دردهای شکمی تایید شده است. جذب سیستمیک فرم خوراکی بسیار ناچیز است و اثرات ان عمدتا به صورت موضعی در دستگاه گوارش اعمال می شود.

کنجکتیویت الرژیک

• قطره های چشمی این دارو برای درمان التهاب ملتحمه الرژیک بهاره و سایر فرم های حساسیت چشمی کاربرد دارد و با جلوگیری از ازادسازی هیستامین خارش و قرمزی چشم را کاهش می دهد.

موارد مصرف خارج برچسب

الرژی های غذایی

• در برخی موارد بالینی از فرم خوراکی این دارو برای کاهش واکنش های گوارشی در بیماران مبتلا به الرژی های غذایی شدید استفاده می شود. اگرچه شواهد قطعی نیست اما در صورت شکست سایر درمان ها می تواند به عنوان یک رویکرد کمکی در نظر گرفته شود.

بیماری های التهابی روده

• به دلیل اثرات موضعی و ضد التهابی در مجرای گوارش گاهی به صورت خارج برچسب برای کمک به مدیریت علائم در بیماران مبتلا به بیماری های التهابی روده یا پروکتیت پرتوی تجویز می شود که نیازمند ارزیابی دقیق پاسخ بالینی بیمار است.

مکانیسم اثر کرومولین سدیم

• کرومولین سدیم به عنوان یک تثبیت کننده غشای ماست سل عمل می کند. این دارو از ازادسازی واسطه های شیمیایی التهابی مانند هیستامین و لکوترین ها از ماست سل های حساس شده جلوگیری به عمل می اورد. این مکانیسم از طریق مهار ورود یون های کلسیم به داخل سلول پس از اتصال انتی ژن به گیرنده های غشایی رخ می دهد. لازم به ذکر است که این دارو فاقد هرگونه فعالیت ذاتی گشادکننده برونش یا انتی هیستامینی و انتی کولینرژیک می باشد و نقش ان کاملا پروفیلاکتیک است.

فارماکوکینتیک کرومولین سدیم

جذب

• جذب این دارو از مسیرهای مختلف بسیار محدود است. در صورت مصرف خوراکی تنها حدود یک درصد از دوز تجویز شده جذب سیستمیک می شود که این ویژگی ان را برای هدف قرار دادن موضعی مجرای گوارش ایده ال می سازد. پس از استنشاق ریوی حدود هشت تا ده درصد دارو به گردش خون سیستمیک وارد می شود.

توزیع

• از نظر توزیع کرومولین سدیم به صورت محدود در بافت ها توزیع شده و به خوبی از سد خونی مغزی عبور نمی کند.

متابولیسم

• این دارو در کبد متابولیزه نمی شود.

دفع

• دفع داروی جذب شده به صورت کاملا تغییر نیافته و بدون هیچ گونه متابولیسمی به نسبت مساوی از طریق ادرار و ترشحات صفراوی صورت می گیرد. بخش جذب نشده دارو پس از مصرف خوراکی مستقیما از طریق مدفوع دفع می گردد. نیمه عمر حذف سیستمیک این دارو تقریبا بین هشتاد تا نود دقیقه ارزیابی شده است.

منع مصرف کرومولین سدیم

موارد منع مصرف در بیماری ها

• مصرف کرومولین سدیم در بیمارانی که سابقه حساسیت مفرط به این دارو یا هر یک از ترکیبات موجود در فرمولاسیون ان را دارند به طور مطلق ممنوع است. این دارو به هیچ عنوان نباید برای درمان حملات حاد اسم یا وضعیت استاتوس استماتیکوس تجویز شود زیرا فاقد اثرات گشادکننده برونش است و تکیه بر ان می تواند منجر به تاخیر در دریافت درمان های اورژانسی و نجات بخش شود. همچنین در بیماران مبتلا به نارسایی های شدید کلیوی یا کبدی به دلیل اختلال در مسیرهای اصلی دفع دارو مصرف سیستمیک یا خوراکی ان باید با احتیاط فراوان و ارزیابی مجدد دوز انجام گیرد.

موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی

• در زمینه مصرف در دوران بارداری این دارو در گروه بی طبقه بندی می شود. اگرچه مطالعات تولید مثل در حیوانات شواهدی مبنی بر نقایص مادرزادی یا اسیب به جنین نشان نداده اند اما مطالعات بالینی کنترل شده و کافی در زنان باردار در دسترس نیست. بنابراین تجویز این دارو در زنان باردار تنها در شرایطی توصیه می شود که ضرورت بالینی قطعی وجود داشته باشد و منافع درمان بر خطرات احتمالی غالب باشد. در خصوص شیردهی مشخص نیست که ایا کرومولین سدیم در شیر انسان ترشح می شود یا خیر. با توجه به این عدم قطعیت تجویز دارو در مادران شیرده باید با احتیاط کامل و پایش بالینی نوزاد همراه باشد.

موارد منع مصرف در کودکان

• محدودیت های سنی و موارد منع مصرف در کودکان به شدت وابسته به فرم دارویی تجویز شده است. ایمنی و اثربخشی فرم استنشاقی و همچنین اسپری بینی این دارو در کودکان زیر دو سال هنوز به اثبات نرسیده است و مصرف ان در این گروه سنی توصیه نمی شود. در خصوص قطره های چشمی تجویز این فرم دارویی برای کودکان زیر چهار سال مورد تایید نیست. فرمولاسیون خوراکی که عمدتا برای مدیریت ماستوسیتوز کاربرد دارد در نوزادان نارس و کودکان زیر دو سال منع مصرف دارد مگر ان که تحت نظارت دقیق تیم فوق تخصصی و با در نظر گرفتن نسبت سود به زیان به کار گرفته شود.

عوارض جانبی کرومولین سدیم

عوارض جانبی فرم استنشاقی

عوارض شایع (بین 1 تا 10 درصد):

• سرفه و تحریک مجاری تنفسی: این عارضه شایع ترین مشکل است و در حدود 5 تا 10 درصد بیماران مشاهده می شود.
• اسپاسم برونش گذرا: در حدود 2 تا 5 درصد بیماران ممکن است بلافاصله پس از استنشاق دارو رخ دهد که نیازمند پایش بالینی است.
• تهوع و خشکی یا التهاب گلو: در حدود 2 تا 4 درصد موارد گزارش شده است.

عوارض نادر (کمتر از 1 درصد):

• ادم حنجره خشن شدن صدا و واکنش های حساسیت شدید سیستمیک در موارد بسیار نادر گزارش شده است.

عوارض جانبی فرم قطره چشمی

عوارض بسیار شایع (بیشتر از 10 درصد):

• سوزش و تحریک موقت چشم: این عارضه در زمان استفاده بسیار شایع است و در حدود 10 تا 20 درصد بیماران رخ می دهد اما معمولا گذرا و بدون عارضه است.

عوارض شایع (بین 1 تا 10 درصد):

• تاری دید موقت خشکی چشم اشک ریزش و پرخونی ملتحمه در حدود 2 تا 5 درصد بیماران دیده می شود.
• عوارض جانبی فرم اسپری بینی

عوارض شایع (بین 1 تا 10 درصد):

• عطسه و سوزش موقت مخاط بینی: در حدود 10 درصد بیماران بلافاصله پس از مصرف اسپری گزارش شده است که معمولا نیازی به قطع درمان ندارد.

عوارض نادر (کمتر از 1 درصد):

• خونریزی خفیف بینی و احساس طعم نامطبوع در دهان.

عوارض جانبی فرم خوراکی
در درمان ماستوسیتوز سیستمیک عوارض زیر با مصرف خوراکی گزارش شده است:

عوارض شایع (بین 1 تا 10 درصد):

• سردرد: در حدود 5 درصد بیماران.
• اسهال: در حدود 5 درصد بیماران.
• تهوع: در حدود 4 درصد موارد.
• درد شکم و راش پوستی: هر کدام در حدود 3 درصد بیماران.
• دردهای عضلانی و بی حالی: در حدود 1 تا 2 درصد گزارش شده است.

توصیه های بالینی برای پزشکان
بیشتر عوارض جانبی کرومولین سدیم خفیف و خود محدود شونده هستند و نیازی به مداخلات جدی ندارند. با این وجود خطر بروز اسپاسم برونش پارادوکسیکال در فرم استنشاقی باید همواره در نظر گرفته شود. در صورت بروز این عارضه مصرف دارو باید فورا متوقف شده و از داروهای گشادکننده برونش کوتاه اثر برای کنترل شرایط بیمار استفاده شود. بررسی منظم بیماران از نظر تحمل موضعی دارو به ویژه در هفته های ابتدایی درمان توصیه می گردد.

تداخلات دارویی کرومولین سدیم

تداخلات دارویی
بر اساس داده های منابع معتبر بین المللی کرومولین سدیم به دلیل جذب سیستمیک بسیار ناچیز دارای تداخلات دارویی فارماکوکینتیک یا فارماکودینامیک قابل توجهی با سایر داروها نمی باشد. در مراجع معتبر دارویی هیچ تداخل دارویی منع مصرف مطلق یا نیاز به تعدیل دوز برای مصرف همزمان این دارو با سایر داروها ذکر نشده است. با این حال از نظر بالینی برای پزشکان ذکر یک نکته حائز اهمیت است:

• در بیمارانی که همزمان از داروهای گشادکننده برونش استنشاقی مانند سالبوتامول یا سالمترول استفاده می کنند توصیه می شود ابتدا داروی گشادکننده برونش مصرف شود و پس از چند دقیقه کرومولین استنشاقی مورد استفاده قرار گیرد. این کار باعث باز شدن مجاری هوایی و نفوذ بهتر و اثربخشی بیشتر کرومولین در ریه ها می شود. در مورد فرم های چشمی و بینی در صورت نیاز به استفاده همزمان از سایر قطره ها یا اسپری ها رعایت فاصله زمانی حداقل ده تا پانزده دقیقه بین مصرف دو دارو توصیه می گردد تا از شسته شدن داروی اول جلوگیری شود.

تداخل با غذا

فرم های موضعی

• فرم های موضعی کرومولین سدیم شامل اسپری بینی قطره چشمی و فرم استنشاقی هیچ گونه تداخلی با مصرف غذا ندارند.

فرم خوراکی

• در خصوص فرم خوراکی دارو که برای درمان ماستوسیتوز سیستمیک تجویز می شود تداخل با غذا وجود دارد. وجود غذا در دستگاه گوارش می تواند جذب سیستمیک و اثربخشی موضعی این دارو در روده را به شدت کاهش دهد. بنابراین پزشک باید به بیمار اکیدا توصیه کند که فرم خوراکی کرومولین سدیم حتما با معده خالی یعنی حداقل سی دقیقه قبل از وعده های غذایی و قبل از خواب همراه با یک لیوان اب کامل مصرف شود.

تداخل در آزمایشات

• بر اساس مستندات و مراجع معتبر فارماکولوژی بالینی تاکنون هیچ گونه تداخل شناخته شده ای بین مصرف فرم های مختلف کرومولین سدیم و تست های تشخیصی ازمایشگاهی گزارش نشده است. مصرف این دارو منجر به ایجاد نتایج مثبت کاذب یا منفی کاذب در ازمایش های خون ادرار یا سایر مایعات بدن نمی گردد و نیازی به قطع دارو پیش از انجام ازمایشات روتین یا تخصصی وجود ندارد.

هشدار ها کرومولین سدیم

هشدارها و احتیاطات پزشکی

• مصرف این دارو برای درمان حملات حاد اسم یا وضعیت استاتوس استماتیکوس به هیچ وجه مجاز نیست و پزشک باید به بیمار اموزش دهد که در زمان حملات حاد از داروهای گشادکننده برونش سریع الاثر استفاده کند. در برخی موارد نادر مصرف فرم استنشاقی این دارو میتواند منجر به بروز برونکواسپاسم پارادوکسیکال شود که در این صورت باید مصرف دارو فورا قطع شده و درمان جایگزین اغاز گردد.
• قطع ناگهانی این دارو در بیماران مبتلا به اسم میتواند منجر به تشدید علائم و بازگشت بیماری شود بنابراین کاهش دوز باید به صورت تدریجی و تحت نظارت بالینی انجام گیرد. در بیماران مبتلا به نارسایی های کبدی و کلیوی با توجه به این که بخش عمده دارو از طریق صفرا و ادرار دفع میشود باید احتیاط لازم صورت گیرد و در صورت نیاز دوز دارو تعدیل شود. همچنین گزارش های نادری از بروز پنومونی ائوزینوفیلیک در پی مصرف این دارو وجود دارد که در صورت بروز علائم ریوی جدید یا تشدید علائم قبلی ارزیابی های تشخیصی دقیق ضروری است.

مسمومیت و مدیریت درمان

• با توجه به جذب سیستمیک بسیار پایین کرومولین سدیم در تمامی فرم های دارویی استنشاقی چشمی بینی و خوراکی خطر بروز اوردوز حاد بالینی بسیار نادر است. تا کنون سندرم بالینی مشخصی برای اوردوز با این دارو گزارش نشده است.
• در صورت مصرف بیش از حد تصادفی علائم احتمالی بیشتر به صورت تشدید عوارض جانبی رایج مانند تحریک موضعی گلو برونکواسپاسم خفیف یا اختلالات گوارشی در فرم خوراکی بروز میکند. درمان اوردوز با این دارو کاملا حمایتی و علامتی است. پادزهر اختصاصی برای این دارو وجود ندارد و در صورت بروز برونکواسپاسم شدید ناشی از مصرف دوز بالا استفاده از داروهای گشادکننده برونش سریع الاثر و اکسیژن تراپی در دستور کار قرار میگیرد. پایش علائم حیاتی و بررسی وضعیت تنفسی بیمار تا زمان پایداری کامل توصیه میشود.

توصیه های دارویی کرومولین سدیم

توصیه های دارویی بیمار
برای دستیابی به بیشترین میزان اثربخشی و کاهش عوارض جانبی کرومولین سدیم پزشک باید نکات زیر را به طور کامل و واضح به بیمار اموزش دهد:

عدم استفاده در حملات حاد

• مهم ترین نکته ای که بیمار باید بداند این است که این دارو منحصرا برای پیشگیری است و به هیچ عنوان نباید در زمان بروز حملات حاد تنگی نفس یا اسم استفاده شود. بیمار باید برای حملات حاد از داروهای تسکین دهنده سریع الاثر که پزشک تجویز کرده است استفاده نماید.

مصرف منظم و مداوم

• اثربخشی این دارو وابسته به مصرف منظم و روزانه ان است. بیمار باید بداند که حتی در روزهایی که هیچ گونه علامتی از بیماری ندارد نیز باید دارو را طبق دستور مصرف کند.

زمان شروع اثربخشی

• بیمار باید اگاه باشد که اثرات درمانی این دارو فوری نیست و ممکن است برای مشاهده بهبود کامل علائم بالینی بین دو تا چهار هفته مصرف مداوم زمان نیاز باشد.

نحوه مصرف فرم خوراکی

• در صورتی که فرم خوراکی دارو برای بیمار تجویز شده است باید تاکید شود که دارو حتما با معده خالی یعنی حداقل سی دقیقه پیش از وعده های غذایی و قبل از خواب همراه با یک لیوان کامل اب مصرف شود تا جذب ان مختل نگردد.

بهداشت دهان و دندان

• در بیمارانی که از فرم استنشاقی دارو استفاده می کنند توصیه می شود پس از هر بار استفاده دهان خود را با اب شستشو دهند تا از خشکی دهان و تحریک گلو جلوگیری شود.

توصیه های دارویی مخصوص پزشک
در زمان تجویز کرومولین سدیم رعایت نکات بالینی زیر توسط پزشک معالج برای مدیریت بهتر روند درمان ضروری است:

اندیکاسیون دقیق پیشگیرانه

• این دارو صرفا نقش پروفیلاکتیک و تثبیت کننده غشای ماست سل ها را دارد و استفاده از ان در فاز حاد برونکواسپاسم اکیدا ممنوع است.

خطر برونکواسپاسم پارادوکسیکال

• اگرچه نادر است اما پزشک باید احتمال بروز برونکواسپاسم پارادوکسیکال متعاقب استنشاق دارو را در نظر داشته باشد. در صورت بروز این عارضه مصرف کرومولین سدیم باید بلافاصله متوقف شده و درمان جایگزین اغاز گردد.

روند قطع دارو

• قطع ناگهانی این دارو در بیماران مبتلا به اسم میتواند منجر به عود یا تشدید شدید علائم بیماری شود. در صورت نیاز به قطع درمان دوز دارو باید به صورت تدریجی و طی یک دوره چند هفته ای کاهش یابد و در این مدت بیمار از نظر تشدید علائم بالینی تحت پایش دقیق قرار گیرد.

ارزیابی تکنیک مصرف

• از انجا که اثربخشی فرم های موضعی و استنشاقی این دارو به شدت وابسته به رسیدن مقادیر کافی از دارو به بافت هدف است ارزیابی دوره ای تکنیک استفاده بیمار از اسپری ها یا دستگاه نبولایزر توسط پزشک بسیار حیاتی است. عدم پاسخ به درمان در بسیاری از موارد ناشی از تکنیک نادرست مصرف است نه مقاومت دارویی.

پروفایل ایمنی در بارداری

• بر اساس داده های مراجع بین المللی این دارو فاقد تراتوژنیستی قطعی بوده و در دسته داروهای کم خطر در دوران بارداری طبقه بندی می شود با این حال تجویز ان در زنان باردار تنها در صورت نیاز واضح بالینی و سنجش دقیق خطرات و منافع توصیه می گردد.