پاراامینوبنزوئیک اسید که با نام پابا (PABA) هم شناخته میشود، یک ترکیب شیمیایی از خانوادهٔ آمینوبنزوئیک اسیدهاست. این ماده در برخی محصولات ضدآفتاب (فرآوردههایی که از پوست در برابر نور خورشید محافظت میکنند)، مکملهای خوراکی و محصولات مراقبت از پوست به کار رفته است.
فرآوردههای حاوی پابا از نظر شکل (مثل لوسیون یا قرص)، غلظت و ترکیبات دیگر با هم تفاوت دارند و قابل جایگزینی نیستند. نمونههای موجود عبارتند از:
این فرآوردهها را نباید خودسرانه به جای یکدیگر مصرف کنید.
پابا در گذشته گاهی «ویتامین ب۱۰» نامیده میشد، اما این عنوان به معنای ویتامین بودن یا ضروری بودن آن برای بدن انسان نیست. پابا با ویتامینهای واقعی گروه ب مانند فولات و ب۱۲ تفاوت زیادی دارد و نباید به جای آنها مصرف شود.
شواهد علمی کافی برای بسیاری از ادعاها دربارهٔ پابا، مانند جلوگیری از سفید شدن مو یا درمان مشکلات پوستی، وجود ندارد.
مهمترین کاربرد شناختهشدهٔ پابا، استفاده در برخی ضدآفتابهای موضعی است. این ماده با جذب بخشی از اشعهٔ فرابنفش (نوعی پرتو مضر خورشید)، از رسیدن آن به لایههای سطحی پوست جلوگیری میکند. اما همهٔ محصولات حاوی پابا محافظت یکسانی ندارند.
برخی منابع از پابا برای جلوگیری از سفید شدن مو یاد کردهاند، اما این کاربرد تأییدشده نیست و اثربخشی آن ثابت نشده است.
لوسیونهای حاوی پابا ممکن است به محافظت پوست در برابر آفتاب کمک کنند. میزان این محافظت به عوامل زیر بستگی دارد:
این محصولات نباید تنها روش محافظت در برابر آفتاب باشند. استفاده از لباس مناسب، کلاه و پرهیز از تابش شدید هم ضروری است.
شواهد کافی برای تأثیر پابا بر ریزش یا سفید شدن مو وجود ندارد. این مشکلات معمولاً به ژنتیک، سن، بیماریهای پوستی یا کمبودهای تغذیهای مربوط هستند.
پابا درمان اثباتشدهای برای بیماریهای خاص نیست. اگر برای مشکل پوستی یا بیماری دیگری تجویز شده، باید علت زمینهای بهدرستی تشخیص داده شود؛ زیرا علائم مشابه ممکن است درمانهای متفاوتی نیاز داشته باشند.
پابا در ضدآفتابها با جذب بخشی از اشعهٔ فرابنفش، از رسیدن آن به پوست جلوگیری میکند. میزان و طیف محافظت به فرمولاسیون محصول بستگی دارد و پابا به تنهایی محافظت کامل در برابر همهٔ انواع اشعهٔ فرابنفش ایجاد نمیکند.
در مورد فرآوردههای خوراکی پابا، نحوهٔ اثر و نتیجهٔ مورد انتظار به نوع نمک، مقدار مصرف و ترکیبات محصول بستگی دارد. شواهد کافی برای اثبات یک اثر درمانی عمومی و قطعی برای همهٔ انواع خوراکی پابا وجود ندارد.
پاراامینوبنزوئیک اسید و اسید فولیک (شکل مکمل ویتامین ب۹) از نظر ساختار و نقش در بدن کاملاً متفاوت هستند. اسید فولیک برای ساخت مادهٔ ژنتیکی سلولها و تولید سلولهای خونی ضروری است، در حالی که پابا چنین نقشی ندارد و نباید برای تأمین فولات مصرف شود.
«آمینوبنزوئیک اسید» نام عمومی گروهی از ترکیبات است که محل قرارگیری گروه آمین در آنها متفاوت است. PABA به نوعی گفته میشود که گروه آمین در موقعیت خاصی (پارا) قرار دارد. بنابراین هر ترکیبی که با نام آمینوبنزوئیک اسید شناخته میشود، لزوماً پابا نیست. برای اطمینان، نام دقیق مادهٔ مؤثر را روی بستهبندی بررسی کنید.
اشکال موجود شامل لوسیون پابا ۵ درصد، ساشهٔ پابا-کا (۳ گرمی)، لوسیونهای ترکیبی و قرص ۵۰۰ میلیگرمی پتاسیم پاراامینوبنزوئیک اسید است. موجودی و نام تجاری محصولات ممکن است تغییر کند، بنابراین همیشه برچسب همان فرآورده را بررسی کنید.
پابا ممکن است بهصورت خوراکی مستقل یا بهصورت نمک پتاسیمی عرضه شود. مقدار مادهٔ مؤثر، مواد دیگر و کاربرد هر محصول باید از بروشور همان فرآورده مشخص شود. اشکال مختلف (قرص، کپسول، ساشه و لوسیون) از نظر جذب و کاربرد یکسان نیستند و نباید خودسرانه جایگزین یکدیگر شوند.
دوز روزانه برای همه یکسان نیست و به شکل دارویی، غلظت، علت مصرف، سن، بیماریهای زمینهای و داروهای همزمان بستگی دارد. وجود قرص ۵۰۰ میلیگرمی یا ساشهٔ ۳ گرمی به معنای مناسب بودن این مقدار برای همه نیست. مقدار مصرف باید مطابق نسخه یا بروشور همان محصول باشد.
زمان مصرف واحدی برای همهٔ فرآوردهها وجود ندارد. لوسیون طبق دستور محصول روی پوست استفاده میشود و زمان مصرف نوع خوراکی به شکل و ترکیبات آن بستگی دارد. اگر بروشور دربارهٔ مصرف همراه غذا یا بدون غذا توضیحی نداده است، بدون مشورت تغییر ندهید.
فرآوردهٔ موضعی پابا را روی پوست سالم و مطابق دستور محصول استفاده کنید. از تماس آن با چشمها، دهان و نواحی حساس خودداری کنید. پس از استفاده دستها را بشویید، مگر اینکه دستها محل مصرف باشند. برخی محصولات ممکن است لباس را لکهدار کنند؛ اجازه دهید قبل از تماس با لباس، کاملاً خشک شود.
فرآوردهٔ خوراکی را دقیقاً مطابق مقدار و برنامهٔ درجشده در نسخه یا بروشور مصرف کنید. قرص یا کپسول را بدون تأیید پزشک یا داروساز خرد یا باز نکنید.
مدت مصرف به علت استفاده و نوع فرآورده بستگی دارد. در کاربردهای پوستی، وضعیت پوست باید در طول مصرف بررسی شود. در صورت بروز تحریک، خارش یا بثورات، ادامهٔ مصرف نیازمند ارزیابی پزشک یا داروساز است.
دستور بروشور همان محصول را دنبال کنید. برای جبران نوبت فراموششده، مقدار بعدی را دو برابر نکنید.
مصرف بیش از مقدار توصیهشده میتواند احتمال عوارض و حساسیت را افزایش دهد. در صورت بلع مقدار زیاد، استفادهٔ موضعی گسترده یا بروز تهوع شدید، استفراغ، سرگیجه، تنگی نفس یا تورم صورت و لب، فوراً پیگیری پزشکی انجام دهید.
زمان شروع و مدت اثر پابا به شکل دارویی و هدف مصرف بستگی دارد. در نوع موضعی، ماندگاری محافظت تحت تأثیر تعریق، شستوشو، تماس با آب و شرایط محیطی قرار میگیرد. در نوع خوراکی نیز نمیتوان زمان ثابتی برای همهٔ محصولات اعلام کرد. اطلاعات مربوط به هر فرآورده را از بروشور آن بررسی کنید.
مدت ماندگاری و دفع پابا به شکل و مقدار مصرف، عملکرد کبد و کلیه و ویژگیهای فردی وابسته است. زمان دفع ثابتی برای همهٔ فرآوردهها مشخص نشده است. در بیماریهای کبدی یا کلیوی، مصرف نوع خوراکی نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
آزمایش خون معمولی برای اندازهگیری پابا یا بررسی اثر آن بهطور معمول انجام نمیشود. هنگام مراجعه به پزشک، نام و مقدار فرآوردههای مصرفی حاوی پابا را اعلام کنید. در صورت احتمال مصرف بیش از حد یا بروز عارضه، پزشک ممکن است بر اساس علائم، آزمایشهای تکمیلی درخواست کند.
فرآوردههای خوراکی پابا ممکن است عوارض زیر را ایجاد کنند:
تداوم استفراغ یا اسهال، درد شدید شکم یا نشانههای کمآبی بدن به ارزیابی پزشکی نیاز دارد.
سردرد و سرگیجه با برخی فرآوردههای خوراکی گزارش شدهاند، اما میزان شیوع آنها برای همهٔ اشکال پابا مشخص نیست. در صورت سرگیجه یا اختلال تمرکز، تا مشخص شدن علت از رانندگی و کار با وسایل خطرناک خودداری کنید.
فرآوردههای موضعی ممکن است باعث قرمزی، خارش، سوزش، التهاب یا درماتیت تماسی شوند (واکنش التهابی پوست در اثر تماس با یک ماده). افرادی که سابقهٔ حساسیت به پابا یا ترکیبات مشابه دارند، باید پیش از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنند.
در صورت بروز این علائم، مراقبت فوری پزشکی لازم است.
پابا میتواند با اثر ضدباکتریایی برخی آنتیبیوتیکهای گروه سولفونامید مقابله کند. اگر چنین آنتیبیوتیکی مصرف میکنید، پیش از استفاده از فرآوردهٔ خوراکی یا مکمل پابا با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
تداخل قطعی پابا با وارفارین (داروی رقیقکنندهٔ خون) برای همهٔ بیماران ثابت نشده است، اما شواهد محدودی دربارهٔ برخی مکملها وجود دارد. مصرفکنندگان وارفارین یا سایر داروهای ضدلخته باید ترکیبات کامل محصول را پیش از مصرف بررسی کنند. خونریزی یا کبودی غیرمعمول، مدفوع سیاه و خون در ادرار نیازمند پیگیری فوری است.
تداخل مشخصی میان پابا و داروهای تیروئید برای همه ثابت نشده است، اما ترکیبات همراه در محصولات مکمل ممکن است تداخلهای جداگانهای داشته باشند. پیش از مصرف، فهرست داروهای نسخهای، بدون نسخه، مکملها و فرآوردههای گیاهی را در اختیار پزشک یا داروساز قرار دهید.
در صورت تماس فرآوردهٔ موضعی با چشم، چشم را با آب فراوان بشویید. اگر درد، قرمزی یا اختلال دید ادامه یافت، پیگیری پزشکی لازم است.
نوع خوراکی ممکن است ناراحتی معده ایجاد کند. دربارهٔ ایمنی طولانیمدت بعضی فرآوردههای خوراکی، شواهد محدودی وجود دارد. افراد مبتلا به بیماری کبدی یا کلیوی باید پیش از مصرف خوراکی با پزشک مشورت کنند. زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، کاهش واضح ادرار یا تورم اندامها نیازمند ارزیابی پزشکی است.
پابا در زنان و مردان کاربرد عمومی متفاوتی ندارد. جنسیت بهتنهایی دلیل تغییر مقدار مصرف نیست و مناسب بودن فرآورده باید بر اساس هدف مصرف و وضعیت سلامت ارزیابی شود. شواهد کافی برای استفاده از پابا به منظور درمان مشکلات جنسی، ریزش مو یا مشکلات اختصاصی زنان و مردان وجود ندارد.
دربارهٔ ایمنی همهٔ اشکال پابا در بارداری شواهد کافی وجود ندارد. مصرف خوراکی باید فقط پس از بررسی فواید و خطرات احتمالی توسط پزشک انجام شود. برای محافظت از پوست، پوشش مناسب و کاهش تماس با نور شدید اهمیت دارد. استفاده از پابا برای اهداف غیرضروری، مانند پیشگیری از سفید شدن مو، بدون تأیید پزشک مناسب نیست.
مشخص نیست چه مقدار از پابا پس از مصرف خوراکی وارد شیر مادر میشود و دربارهٔ اثر آن بر شیرخوار شواهد کافی وجود ندارد. فرآوردهٔ موضعی را روی پستان یا ناحیهای که با دهان یا پوست شیرخوار تماس پیدا میکند، استفاده نکنید. بروز بثورات، اسهال یا علائم غیرعادی در شیرخوار باید با پزشک مطرح شود.
ایمنی و مقدار مصرف پابا در کودکان به سن، شکل دارویی و علت مصرف بستگی دارد. مقدار مصرف بزرگسالان را برای کودک به کار نبرید. از تماس فرآورده با چشم و دهان کودک جلوگیری کنید. در صورت بلع تصادفی، مصرف مقدار زیاد، تنگی نفس یا تورم، فوراً پیگیری پزشکی انجام دهید.
دوز جداگانه و ثابتی برای همهٔ سالمندان مشخص نشده است. کاهش عملکرد کبد یا کلیه و مصرف همزمان چند دارو ممکن است احتمال عوارض و تداخل را افزایش دهد. سالمندان باید پیش از مصرف، فرآوردههای خوراکی خود را با پزشک یا داروساز بررسی کنند. سرگیجه و ضعف میتواند خطر زمین خوردن را افزایش دهد.
دربارهٔ تعیین مقدار مصرف عمومی پابا در بیماریهای کبدی یا کلیوی شواهد کافی وجود ندارد. پزشک ممکن است مصرف را محدود کند یا وضعیت بیمار را پایش کند. افراد مبتلا به نارسایی کبد یا کلیه نباید مقدار مصرف را خودسرانه تغییر دهند.
شواهد کافی نشان نمیدهد که پابا باعث ناباروری در زنان یا مردان میشود. اثربخشی آن برای افزایش باروری نیز ثابت نشده است. افرادی که برای بارداری تلاش میکنند یا سابقهٔ ناباروری دارند، نباید پابا را جایگزین بررسی و درمان تخصصی کنند.
دربارهٔ اثر پابا بر تعداد یا حرکت اسپرم، کیفیت مایع منی و سطح تستوسترون شواهد قابل اتکایی وجود ندارد. بنابراین مصرف آن برای تقویت اسپرم یا افزایش تستوسترون توصیه نمیشود.
پاراامینوبنزوئیک اسید هورمون نیست و شواهد کافی برای اثر مستقیم آن بر هورمونهای تیروئید، جنسی یا سایر هورمونها وجود ندارد. مصرفکنندگان داروهای هورمونی، داروی تیروئید یا درمانهای باروری باید پیش از مصرف پابا با پزشک یا داروساز مشورت کنند.
پابا معمولاً وابستگی ایجاد نمیکند و قطع آن با علائم ترک مشخص همراه نیست. اگر نوع خوراکی برای هدف خاصی و بهطور منظم مصرف شده است، تغییر یا توقف آن باید با پزشک یا داروساز هماهنگ شود. پس از قطع فرآوردهٔ موضعی، اثر محافظتی آن باقی نمیماند. بازگشت مشکل زمینهای نیز نشانهٔ وابستگی بدن به پابا نیست.
پابا مادهای اعتیادآور شناخته نمیشود. بااینحال، مصرف طولانیمدت و خودسرانه ممکن است باعث عوارض شود یا تشخیص و درمان علت اصلی مشکل را به تأخیر بیندازد.
پابا ممکن است در فرآوردههای موضعی، مکملی یا ترکیبی با نامهای تجاری مختلف عرضه شود. نام سازنده، غلظت و ترکیبات همراه باید روی بستهبندی همان محصول بررسی شود. نام تجاری بهتنهایی نشاندهندهٔ برتری یا اثربخشی بیشتر نیست. فرآوردههایی با شکل یا غلظت متفاوت نباید خودسرانه جایگزین یکدیگر شوند.
جایگزین پابا به هدف مصرف بستگی دارد. برای محافظت در برابر نور خورشید، ممکن است فرآوردهای حاوی فیلترهای دیگر اشعهٔ فرابنفش، لباس پوشیده، کلاه و کاهش تماس با نور شدید در نظر گرفته شود. برای سفید شدن مو، ریزش مو، لک یا جوش، جایگزین مناسب پس از تشخیص علت تعیین میشود.
اسید فولیک شکل مکمل فولات است و برای ساخت مادهٔ ژنتیکی سلولها و سلولهای خونی اهمیت دارد. پابا ویتامین ضروری شناختهشده برای انسان نیست. مصرف پابا به جای اسید فولیک ممکن است دریافت مکمل یا درمان مناسب برای کمبود فولات را به تأخیر بیندازد.
برخی افراد ممکن است پس از استفاده از فرآوردهٔ موضعی پابا، محافظت از پوست را گزارش کنند. نتیجه به غلظت، مقدار استفاده، تعریق، شستوشو و میزان تماس با نور بستگی دارد. تجربهٔ فردی مدرک قطعی اثربخشی نیست. تجربههای مربوط به سفید شدن یا ریزش مو نیز جایگزین تشخیص علت زمینهای نمیشوند.
گزارش یک عارضه بهتنهایی ثابت نمیکند که پابا علت آن بوده است. واکنش حساسیتی شدید، استفراغ مداوم یا تنگی نفس به مراقبت فوری نیاز دارد.
مناسب بودن پابا به علت مصرف، هدف استفاده، سن، سابقهٔ حساسیت، بارداری یا شیردهی، بیماریهای زمینهای و داروهای همزمان بستگی دارد. تجربهٔ یک فرد نمیتواند ایمنی یا اثربخشی محصول را برای فرد دیگر تضمین کند.
پابا در برخی فرآوردههای موضعی برای کمک به محافظت پوست در برابر بخشی از اشعهٔ فرابنفش به کار میرود. اثربخشی آن برای پیشگیری از سفید شدن مو قطعی نیست.
ممکن است در بعضی فرآوردهها به محافظت پوست کمک کند، اما شواهد کافی برای درمان قطعی ریزش مو، سفیدی مو، جوش یا لک وجود ندارد.
بله. نوع موضعی ممکن است حساسیت و التهاب پوستی ایجاد کند. نوع خوراکی نیز میتواند باعث ناراحتی گوارشی، سردرد یا سرگیجه شود.
خیر. پابا اعتیادآور نیست و علائم ترک ایجاد نمیکند. تغییر مصرف نوع خوراکی تجویزشده باید با نظر پزشک انجام شود.
زمان مصرف به شکل و دستور همان فرآورده بستگی دارد. اگر بروشور توضیحی نداده است، از داروساز راهنمایی بگیرید و مقدار مصرف را دو برابر نکنید.
مهمترین نگرانی، کاهش اثر برخی آنتیبیوتیکهای سولفونامیدی است. ترکیبات مکملهای پابا نیز ممکن است تداخلهای جداگانهای داشته باشند.
پابا به عنوان محافظتكننده پوست در مقابل نور خورشيد مصرف ميشود.
به عنوان عامل پیشگیری از سفید شدن مو بصوت off lable کاربرد دارد
محافظتكنندههاي شيميايي در مقابل نور خورشيد با جذب اشعه UV در محدوده خاصي از طول موج مانع از نفوذ آن در داخل اپيدرم ميشوند.
با مصرف اين دارو ممكن است درماتيت تماسي و بثورات جلدي بروز كند.
بيماران حساس به شيرينكنندههاي مصنوعي از قبيل ساخارين، بيحسكنندههاي استري همچون بنزوكائين، رنگهاي آزو از نوع پاراآميون مثل آنيلين، آنتيبيوتيكهاي سولفوناميدي، داروهاي سولفوناميدي پائينآورنده قندخون يا مدرهاي تيازيدي ممكن است به تركيبات محافظتكننده در مقابل نور حاوي PABA يامشتقاتش حساس باشند.
1- در صورت بروز تحريك يا بثورات جلدي از مصرف دارو بايد خودداري شود.
2- از تماس دارو باچشمها خودداري شود.
3- اين دارو ممكن است باعث تغيير رنگ لباسها شود.
برای دسترسی به اطلاعات تخصصی و جامع در زمینه مقدارمصرف، فارماکولوژی،تداخلات دارویی و راهنماییهای کلینیکی،از وبسایت Medscape استفاده کنید.
Drugs.comبرای بررسی دقیق دوزها،عوارض جانبی،هشدارها و جزئیات کاربرد داروها،میتوانید به وبسایت Drugs.com مراجعه کنید.
| کد ژنریک | نام شکل دارویی | پرخطر | دما | حیاتی | برچسب هشدار بالا |
|---|---|---|---|---|---|
| 00949 |
لوسیون پابا (پارا آمینوبنزوئیک اسید) ۵ درصد ۱۲۰ میلیلیتر |
||||
| 00942 |
ماده اولیه پابا (پارا آمینوبنزوئیک اسید) |
||||
| 01890 |
ساشه پابا–K (پتاسیم آمینوبنزوی) ۳ گرم |
||||
| 01625 |
لوسیون پابا–(آمینوبنزوئیک اسید + پامیدات) |
||||
| 01026 |
قرص پتاسیم پارا آمینوبنزوئیک اسید ۵۰۰ میلیگرم |
اسامی تجاری موجود در ایران |
|||
| نام تجاری | |||
|---|---|---|---|
|
قرص پابا-کا مهر دارو - پابا کا
|
|||
|
ساشه پابا کا 3 گرم
|
|||
|
قرص پابا توسک 500 میلی گرم - پاباتوسک
|
|||
|
کپسول پابا آبوفیت 500 میلی گرم
|
|||
