ترتینوئین یک داروی پوستی از خانواده رتینوئیدها است (ترکیباتی شبیه ویتامین آ). این دارو با بیشتر کردن سرعت نوسازی سلولهای پوست، کمک میکند سلولهای مرده سریعتر کنار بروند و سلولهای تازه جای آنها را بگیرند. به همین دلیل، ترتینوئین در درمان جوش، باز نگه داشتن منافذ، کمتر شدن لکهای سطحی و صافتر شدن بافت پوست کاربرد زیادی دارد.
ترتینوئین برخلاف خیلی از محصولات مراقبتی، یک داروی درمانی است و اثر آن معمولاً به مرور و با مصرف منظم دیده میشود، نه در چند روز.
نکته مهم درباره غلظت: ترتینوئین موضعی معمولاً با غلظتهای پایین مثل ۰.۰۲۵ درصد یا ۰.۰۵ درصد استفاده میشود. به همین دلیل، عبارت «کرم ترتینوئین ۵ درصد» در خیلی از موارد با غلظتهای رایج این دارو هماهنگ نیست. پس همیشه باید برچسب محصول و نسخه پزشک با دقت بررسی شود تا اشتباه در نوع دارو یا غلظت آن پیش نیاید.
این دارو بیشتر برای این مشکلات پوستی استفاده میشود:
البته باید توجه داشت که اثر ترتینوئین روی اسکارهای عمیق (فرورفتگیهای واضح پوست) محدود است و معمولاً به تنهایی برای این نوع جای جوش کافی نیست.
ترتینوئین لایهبردار است، اما نه مثل اسکرابها یا لایهبردارهای دانهدار که پوست را میسایند. اثر این دارو از داخل روند طبیعی پوست شروع میشود و به همین دلیل، یک نوع لایهبرداری سلولی و تدریجی ایجاد میکند.
پس وقتی از «اثر لایهبردار ترتینوئین» صحبت میشود، منظور این نیست که پوست به شکل خشن ساییده میشود، بلکه منظور این است که روند نوسازی پوست سریعتر میشود. به همین علت هم در شروع مصرف، پوستهپوسته شدن، خشکی و قرمزی ممکن است دیده شود.
کرم ترتینوئین یکی از رایجترین شکلهای این دارو است. این فرم معمولاً بافت نرمتر و مرطوبتری دارد و برای افرادی که پوست خشکتر یا حساستر دارند، اغلب بهتر تحمل میشود. کرم ترتینوئین با باز نگه داشتن منافذ، کم کردن تجمع چربی و سلولهای مرده و کمک به نوسازی پوست، در درمان بعضی مشکلات پوستی کاربرد دارد.
کرم ترتینوئین معمولاً برای این موارد استفاده میشود:
تفاوت اصلی این سه شکل دارویی بیشتر در بافت، میزان چربی پایه و میزان تحمل پوست است. ماده مؤثره در همه آنها ترتینوئین است، اما تجربه مصرف آنها یکی نیست.
ترتینوئین معمولاً به شکل کرم، ژل و پماد دیده میشود. انتخاب بین این شکلها به نوع پوست، شدت حساسیت، میزان چربی پوست و هدف درمان بستگی دارد.
ژل ترتینوئین شکل سبکتر و کمچربتر این دارو است. این فرم معمولاً سریعتر جذب میشود و روی پوست چرب حس سنگینی ایجاد نمیکند. به همین دلیل، بسیاری از افراد با پوست چرب یا مستعد جوش، ژل را راحتتر میپذیرند. البته ژل نسبت به کرم، در بعضی افراد بیشتر باعث خشکی، پوستهپوسته شدن یا سوزش میشود.
ژل ترتینوئین بیشتر برای پوستهای چرب، براق و مستعد بسته شدن منافذ استفاده میشود. این فرم میتواند به کمتر شدن جوشهای سرسیاه و سرسفید، باز ماندن منافذ و کم شدن تدریجی بعضی جوشهای زیرپوستی کمک کند. اگر پوست خیلی خشک یا حساس باشد، تحمل ژل ممکن است کمتر باشد.
پاسخ ثابت و یکسانی برای همه وجود ندارد. برای پوست چرب، ژل اغلب انتخاب مناسبتری است. برای پوست خشک، حساس یا پوستی که زود قرمز و ملتهب میشود، کرم معمولاً بهتر تحمل میشود. پس انتخاب بهتر، به نوع پوست و میزان حساسیت بستگی دارد.
پماد ترتینوئین یکی دیگر از شکلهای موضعی این دارو است که پایه چربتری نسبت به ژل و معمولاً نسبت به کرم دارد. این ویژگی ممکن است برای بعضی پوستها مفید باشد، اما برای پوستهای خیلی چرب یا جوشدار همیشه بهترین انتخاب نیست.
پماد چربتر و سنگینتر است. کرم حالت میانی دارد و ژل سبکتر است. هرچه پایه دارو سبکتر باشد، حس چربی کمتر است، اما احتمال خشکی و تحریک بیشتر میشود. هرچه پایه چربتر باشد، نرمی بیشتری میدهد، اما ممکن است برای بعضی پوستها سنگین باشد.
ترتینوئین موضعی معمولاً در غلظتهای پایین تولید میشود. شکلهای کرم و ژل بیشتر از پماد دیده میشوند. انتخاب غلظت مناسب باید بر اساس نوع پوست، تحمل پوستی و نظر پزشک یا داروساز انجام شود. غلظت بالاتر لزوماً به معنی نتیجه بهتر یا سریعتر نیست و ممکن است فقط تحریک پوست را بیشتر کند.
پماد ترتینوئین گاهی برای کمک به بهتر شدن لکهای سطحی، جای جوش و بعضی تیرگیها استفاده میشود. دلیل این اثر، بیشتر شدن نوسازی سلولهای پوست است. با این حال، مصرف آن باید با احتیاط باشد، چون اگر پوست بیش از حد تحریک شود، ممکن است لک موقتاً پررنگتر به نظر برسد.
این دارو ممکن است برای لکهای سطحی ناشی از آفتاب، لک بعد از جوش و بعضی ناهمواریهای رنگ پوست کمککننده باشد. اما در لکهای عمقیتر، لک هورمونی (ملاسما) یا تیرگیهای مقاوم، نتیجه در همه افراد یکسان نیست و گاهی درمان ترکیبی لازم میشود.
برای تیرگی زانو، آرنج یا نواحی ضخیمتر پوست هم گاهی همراه با کرمهای نرمکننده مثل اوره استفاده میشود، اما این نوع مصرف باید با احتیاط و زیر نظر پزشک باشد.
ترتینوئین درمانی نیست که خیلی زود نتیجه بدهد. در خیلی از موارد، چند هفته اول فقط مرحله عادت کردن پوست است. برای لک یا جای جوش سطحی، معمولاً چند ماه زمان لازم است تا تغییر تدریجی دیده شود. اگر در این مدت تحریک شدید، زخم، التهاب مداوم یا تیرگی غیرعادی ایجاد شود، ادامه مصرف بدون نظر پزشک مناسب نیست.
پماد ترتینوئین بیشتر برای مشکلاتی مفید است که به بسته شدن منافذ، جمع شدن سلولهای مرده و کند بودن نوسازی پوست مربوط هستند. این دارو درمان فوری نیست، اما اگر درست و پیوسته استفاده شود، میتواند بخشی از درمان مؤثر پوست باشد.
بله، برای جوشهای سرسیاه و سرسفید و بعضی جوشهای خفیف تا متوسط مفید است. همچنین میتواند به بهتر شدن تدریجی جای جوشهای سطحی و صافتر شدن پوست کمک کند. درباره منافذ باز هم باید گفت که این دارو منافذ را از نظر ساختاری کوچک نمیکند، اما با تمیزتر نگه داشتن پوست و بهتر کردن بافت آن، ممکن است ظاهر منافذ کمتر دیده شود.
بله، در بعضی افراد برای خطوط ریز ناشی از آفتاب، کدر بودن پوست و ناهمواری رنگ پوست هم استفاده میشود. اثر آن روی چروکهای عمیق محدود است. درباره ککومک و بعضی لکها هم ممکن است کمککننده باشد، اما پاسخ در همه افراد یکسان نیست. اگر منظور از جوانسازی، صافتر شدن، نرمتر شدن و یکدستتر شدن نسبی پوست باشد، این واژه تا حدی درست است، اما ترتینوئین درمان کامل پیری پوست نیست.
برای اینکه ترتینوئین بهترین اثر را داشته باشد و پوست کمتر تحریک شود، روش استفاده درست اهمیت زیادی دارد. مصرف زیادتر یا پشت سر هم، نتیجه را سریعتر نمیکند و فقط احتمال التهاب را بالا میبرد.
بهتر است ترتینوئین همیشه روی پوست خشک استفاده شود. اگر بلافاصله بعد از شستن صورت و روی پوست خیس یا نمدار استفاده شود، احتمال قرمزی، سوزش و تحریک بیشتر میشود.
معمولاً این دارو شبها استفاده میشود. چون هم نسبت به نور حساس است و هم پوست را در برابر آفتاب حساستر میکند. در طول روز هم باید ضدآفتاب مناسب استفاده شود.
مرطوبکننده ساده و ملایم میتواند به بهتر تحمل شدن دارو کمک کند. ضدآفتاب هم در طول روز ضروری است. در پوستهای حساس، گاهی از روش ساندویچی استفاده میشود؛ یعنی اول مرطوبکننده، بعد ترتینوئین، و دوباره کمی مرطوبکننده. البته این کار باید با توجه به واکنش پوست انجام شود.
در هفتههای اول بهتر است مصرف آهسته شروع شود. مثلاً دو شب در هفته یا یک شب در میان. وقتی پوست بهتر عادت کرد، میتوان تعداد دفعات را بیشتر کرد. شروع ناگهانی و هرشب زدن از همان ابتدا، در خیلی از افراد باعث التهاب شدید میشود.
ترتینوئین یک داروی قوی و مؤثر برای درمان بعضی مشکلات پوستی مثل جوش، لکهای سطحی، زبری پوست و ناهمواری بافت آن است. اثر این دارو به دلیل بیشتر کردن نوسازی سلولهای پوست و نوعی لایهبرداری تدریجی و سلولی است. با این حال، نتیجه آن فوری نیست و برای دیدن اثر واقعی معمولاً چند هفته تا چند ماه زمان لازم است.
نکته پایانی: مهمترین راز موفقیت در مصرف ترتینوئین، صبر، تداوم و رعایت درست روش استفاده است. استفاده بیشتر یا سریعتر، نتیجه را زودتر نمیدهد؛ فقط احتمال آسیب و التهاب را زیاد میکند.
عوارض موضعی ترتینوئین بهویژه در شروع مصرف شایع هستند. بیشتر این عوارض خفیف و موقتیاند و بخشی از دوره عادت کردن پوست به دارو به حساب میآیند.
بله. شایعترین عوارض این دارو شامل خشکی، کشیدگی پوست، پوستهپوسته شدن، قرمزی خفیف و سوزش است. این علائم معمولاً در هفتههای اول بیشتر دیده میشوند. استفاده کمتر، شروع تدریجی و کمک گرفتن از مرطوبکننده مناسب، معمولاً باعث میشود پوست بهتر این مرحله را پشت سر بگذارد.
بله. گاهی در شروع درمان، جوشها موقتاً بیشتر میشوند. به این حالت پورجینگ میگویند. یعنی جوشهایی که در لایههای زیرین پوست در حال شکل گرفتن بودهاند، سریعتر به سطح میآیند. این موضوع همیشه نشانه بدتر شدن واقعی پوست نیست.
اگر پوست خیلی تحریک شود یا در طول روز از ضدآفتاب استفاده نشود، احتمال دارد بعضی نواحی تیرهتر دیده شوند یا التهاب پوستی طولانیتر شود. به همین دلیل، محافظت از پوست در برابر آفتاب در زمان مصرف این دارو بسیار مهم است.
این علائم باید جدی گرفته شوند:
اگر یک شب مصرف فراموش شود، نباید دوز بعدی دو برابر شود. فقط باید برنامه معمول از شب بعد ادامه پیدا کند. اگر دارو بیش از حد استفاده شود، ممکن است خشکی، قرمزی، سوزش و پوستهپوسته شدن بیشتر شود. در این حالت معمولاً چند روز توقف مصرف و شروع دوباره با دفعات کمتر کمککننده است. اگر آسیب پوستی شدید باشد، مراجعه به پزشک لازم است.
بیشتر تداخلات ترتینوئین مربوط به تحریک پوستی هستند. یعنی اگر کنار مواد فعال دیگر بدون برنامه استفاده شود، احتمال التهاب، خشکی و سوزش بیشتر میشود.
گاهی پزشک برای درمان لک یا جوش، ترتینوئین را همراه داروهای دیگری مثل هیدروکینون یا بعضی آنتیبیوتیکهای موضعی تجویز میکند. اما این کار باید با برنامه دقیق انجام شود، چون استفاده همزمان و بیبرنامه میتواند پوست را خیلی تحریک کند.
مصرف ترتینوئین در بارداری معمولاً توصیه نمیشود مگر با نظر مستقیم پزشک. در دوران شیردهی هم باید با احتیاط عمل شود. همچنین هنگام اقدام به بارداری، شروع یا ادامه مصرف این دارو نباید خودسرانه باشد.
تجربه مصرفکنندگان معمولاً نشان میدهد که اثر ترتینوئین تدریجی است. خیلی از افراد برای جوشهای سرسیاه، سرسفید، ناهمواری پوست و لکهای سطحی، بعد از چند هفته تا چند ماه بهبود نسبی را گزارش میکنند. اما سرعت نتیجه در همه یکسان نیست.
بخش زیادی از تجربهها مربوط به هفتههای اول مصرف است؛ یعنی زمانی که پوست خشک، قرمز یا پوستهپوسته میشود. خیلیها گفتهاند که با کمتر کردن دفعات مصرف، استفاده از مرطوبکننده و صبر بیشتر، این مشکلات کمتر شدهاند.
در تجربههای مصرفی، ژل بیشتر برای پوست چرب مناسب دانسته میشود، ولی خشکی بیشتری ایجاد میکند. کرم معمولاً برای پوست حساستر بهتر تحمل میشود. پماد هم برای بعضی افراد حس نرمی بیشتری دارد، اما ممکن است روی برخی پوستها سنگین باشد. در نهایت، انتخاب فرم مناسب به نوع پوست و واکنش آن بستگی دارد.
اثر ترتینوئین معمولاً فوری نیست. برای جوش، اغلب چند هفته زمان لازم است و نتیجه بهتر ممکن است بعد از ۸ تا ۱۲ هفته یا بیشتر دیده شود. برای لک و بهبود بافت پوست هم معمولاً چند ماه زمان لازم است.
خیر. نازک شدن دائمی پوست تعبیر درستی نیست. در شروع مصرف، به دلیل پوستهریزی و تحریک، پوست ممکن است نازک و حساس به نظر برسد، اما این حالت معمولاً موقتی است.
این نواحی حساستر هستند و بیشتر دچار سوزش و قرمزی میشوند. به همین دلیل، تماس دارو با دور چشم، اطراف لب و کنارههای بینی باید خیلی کم باشد. استفاده روی گردن هم فقط در صورت تحمل مناسب بهتر است.
باید سریع ناحیه با آب فراوان شسته شود. اگر سوزش شدید ادامه پیدا کند، مراجعه پزشکی لازم است.
رتینول معمولاً ضعیفتر است و بیشتر در محصولات مراقبتی و آرایشی دیده میشود. ترتینوئین قویتر و دارویی است. آداپالن هم یک رتینوئید موضعی است که برای آکنه کاربرد زیادی دارد و در بعضی افراد بهتر تحمل میشود. ایزوترتینوئین داروی دیگری است که بیشتر به شکل خوراکی برای آکنه شدید استفاده میشود و با ترتینوئین موضعی یکی نیست.
گاهی بله، اما این کاربرد باید با احتیاط انجام شود. این نواحی ممکن است به درمان طولانیتر نیاز داشته باشند و معمولاً در کنار نرمکنندهها نتیجه بهتری دیده میشود.
معمولاً بدون نظر مستقیم پزشک توصیه نمیشود. در بارداری، شیردهی و حتی هنگام اقدام به بارداری باید با احتیاط کامل برخورد شود.
نه به شکل قابل توجه. این دارو بیشتر برای جای جوشهای سطحی و تغییر رنگ بعد از جوش مفید است. اسکارهای گود معمولاً به درمانهای کلینیکی مثل لیزر، میکرونیدلینگ یا روشهای دیگر نیاز دارند.
باید همان نوبت رها شود و شب بعد طبق برنامه ادامه پیدا کند. مقدار مصرف نباید دو برابر شود.
این حالت میتواند به پورجینگ مربوط باشد. یعنی جوشهایی که در عمق پوست در حال شکل گرفتن بودهاند، زودتر به سطح میآیند. اگر این وضعیت خیلی شدید یا طولانی شود، بهتر است پزشک بررسی کند.
شروع آهسته، مصرف به مقدار کم، استفاده از مرطوبکننده ساده، پرهیز از لایهبردارهای دیگر و استفاده منظم از ضدآفتاب، مهمترین کارهایی هستند که به کمتر شدن التهاب و خشکی کمک میکنند.
ترتینوئین یک مشتق ویتامین آ است که با اتصال به گیرندههای هستهای، بیان ژنها را تغییر داده و منجر به تنظیم تکثیر و تمایز سلولهای اپیتلیال میشود.
موارد مصرف تایید شده (اندیکاسیونهای رسمی)
این موارد بر اساس شواهد بالینی قطعی و تاییدیه نهادهای نظارتی جهانی مدیریت میشوند:
ترتینوئین یک مشتق طبیعی از ویتامین آ است که به عنوان یک پیامرسان درونسلولی قدرتمند عمل میکند. مکانیسم عملکرد آن در دو سطح موضعی و سیستمیک به شرح زیر است:
| پالی فرمین |
برای دسترسی به اطلاعات تخصصی و جامع در زمینه مقدارمصرف، فارماکولوژی،تداخلات دارویی و راهنماییهای کلینیکی،از وبسایت Medscape استفاده کنید.
Drugs.comبرای بررسی دقیق دوزها،عوارض جانبی،هشدارها و جزئیات کاربرد داروها،میتوانید به وبسایت Drugs.com مراجعه کنید.
استفاده نشود: شواهدی دال بر خطر مرگ جنین با مصرف این دارو در دوران بارداری وجود دارد. این شواهد به واسطه تحقیقات، تجربه عرضه در بازار و یا مطالعات انسانی به دست آمده است. منافع دارو در مقابل خطرات احتمالی، تعیین کننده مصرف یا عدم مصرف این دارو در دوران بارداری است
| کد ژنریک | نام شکل دارویی | پرخطر | دما | حیاتی | برچسب هشدار بالا |
|---|---|---|---|---|---|
| 01244 |
ژل ترتینوئین |
||||
| 01245 |
کرم ترتینوئین |
||||
| 21707 |
کرم ترتینوئین |
||||
| 01696 |
ژل ترتینوئین |
||||
| 01246 |
لوسیون ترتینوئین |
||||
| 18591 |
کرم ترتینوئین |
||||
| 03431 |
کپسول ترتینوئین |
||||
| 15871 |
قرص ترتینوئین |
||||
| 01243 |
ترتینوئین |
||||
| 52304 |
