آمپول بوپیواکایین یک داروی بی‌حس‌کننده موضعی و منطقه‌ای از خانواده آمیدها (گروهی از داروهای ضددرد که با بستن مسیر پیام‌های عصبی، مانع رسیدن حس درد به مغز می‌شوند) است.
نحوه اثر دارو به این صورت است که جلوی ورود ذرات سدیم به داخل سلول‌های عصبی را می‌گیرد و با این کار، پیام درد را در مسیر اعصاب به طور موقت خاموش می‌کند.
ماده مؤثر این دارو بوپیواکایین هیدروکلراید نام دارد که پس از ورود به بدن، بخش عمده آن به پروتئین‌های خون متصل شده و تجزیه آن در کبد انجام می‌شود.
این فراورده معمولاً در دو غلظت ۰.۲۵ درصد و ۰.۵ درصد در حجم‌های ۱۰ و ۲۰ میلی‌لیتری، و همچنین نوع ویژه ۴ میلی‌لیتری مخصوص بیحسی نخاعی (تزریق در مایع اطراف نخاع) در مراکز درمانی به کار می‌رود.
بوپیواکایین برای ایجاد بیحسی در بافت‌ها، مهار عصب‌های محیطی و بیحسی نخاعی یا اپیدورال (تزریق در فضای اطراف غشای نخاع) استفاده می‌شود.
این دارو به دلیل ماندگاری طولانی، گزینه‌ای بسیار کاربردی در عمل‌های جراحی شکم، ارتوپدی، لگن و قفسه سینه به حساب می‌آید.
در جراحی‌های فک و دهان، این دارو برای مداخلات طولانی مانند خارج کردن دندان عقل نهفته تزریق می‌شود.
این دارو بیحسی عمیقی در موضع ایجاد می‌کند و فرد را تا ساعت‌ها پس از اتمام کار دندانپزشکی، از دردهای شدید در امان نگه می‌دارد.
بوپیواکایین به دو صورت ساده و ترکیب‌شده با اپینفرین عرضه می‌شود؛ اپینفرین دارویی است که با تنگ کردن رگ‌های موضع، سرعت جذب داروی بیحسی را به جریان خون کندتر می‌کند.
تفاوت‌های اصلی این دو ترکیب عبارتند از:
در بیحسی نخاعی، دارو مستقیماً به مایع اطراف ریشه‌های نخاع تزریق می‌شود و با از کار انداختن پیام‌رسانی اعصاب، بیحسی کاملی در نیمه پایینی بدن ایجاد می‌کند.
این روش نیاز بیمار به بیهوشی عمومی، خواب عمیق و لوله‌گذاری تنفسی را در جراحی‌های لگن و اندام تحتانی برطرف می‌سازد.
در روش اپیدورال، تزریق در لایه بیرونی غشای محافظ نخاع انجام می‌شود و سرعت شروع اثر آن کمی ملایم‌تر است.
غلظت‌های بالاتر دارو بی‌حرکتی بیشتری در پاها پدید می‌آورند، در حالی که غلظت‌های رقیق‌تر درد را به خوبی تسکین داده و توان حرکت عضلات را تا حد ممکن حفظ می‌کنند.
به دلیل ماندگاری چندساعته دارو، اندام‌های بی‌حس‌شده باید تا بازگشت کامل حس از خطر ضربه، فشار سنگین یا سوختگی حفظ شوند.
اقدامات مراقبتی ضروری برای پیشگیری از عوارض شامل موارد زیر است:
تزریق نخاعی در بیمارانی که دچار افت شدید فشار خون، عفونت شدید خونی یا بیماری‌های انعقادی هستند مجاز نیست.
همچنین وجود هرگونه عفونت پوستی یا التهاب در محل ورود سوزن به کمر، انجام بیحسی نخاعی را ممنوع می‌کند.
احساس کوفتگی یا درد خفیف در ناحیه ورود سوزن به کمر طی یک تا دو روز نخست پس از عمل، امری شایع و طبیعی است.
این درد معمولاً به علت ورود سوزن به بافت‌ها و رباط‌های پشت است و ارتباطی به آسیب عصبی یا ساختار دارو ندارد.
استراحت در حالت افقی و استفاده از مسکن‌های خوراکی ساده با دستور پزشک معالج، درد کمر را ظرف چند روز آرام می‌کند.
اگر درد کمر شدید شود یا همراه با علائمی مانند تب، خشکی و سفتی گردن یا تیر کشیدن به پاها باشد، بررسی فوری پزشکی لازم است.
بوپیواکایین داروی اصلی و استاندارد برای بیحسی نخاعی در جراحی سزارین به شمار می‌رود.
این دارو بدون احساس درد به مادر اجازه می‌دهد حین تولد فرزندش بیدار و هشیار بماند و از عوارض بیهوشی عمومی دور باشد.
بوپیواکایین پس از ورود به خون مادر عمدتاً به پروتئین‌ها متصل می‌شود و میزان ناچیزی از آن از جفت عبور می‌کند.
دوزهای استاندارد این دارو اختلالی در تنفس، ضربان قلب، هوشیاری و وضعیت سلامت عمومی نوزاد تازه متولدشده ایجاد نمی‌کنند.
در روش اپیدورال برای زایمان طبیعی، دوزهای بسیار رقیقی از بوپیواکایین تزریق می‌شود تا فقط حس درد انقباضات رحمی مهار شود.
این روش به گونه‌ای تنظیم می‌شود که توان حرکتی مادر و قدرت زور زدن او در لحظه خروج نوزاد حفظ شود و روند زایمان کند نگردد.
مقدار بسیار کمی از بوپیواکایین وارد شیر مادر می‌شود و اگر نوزاد شیری حاوی این مقادیر بسیار کم را بنوشد، جذب گوارشی ناچیزی دارد.
به محض اتمام جراحی، بازگشت حس و پایدار شدن شرایط بدنی مادر، شیردهی به نوزاد کاملاً مجاز و بدون خطر است.
بوپیواکایین یک داروی تخصصی و استریل است که فقط باید توسط متخصص بیهوشی یا پزشک ماهر در مراکز درمانی مجهز تزریق شود.
پزشک پیش از تزریق، سرنگ را به آرامی به عقب می‌کشد تا مطمئن شود سوزن درون رگ نیست؛ زیرا تزریق مستقیم این دارو به داخل رگ بسیار خطرناک است.
میزان داروی مصرفی برای هر فرد با توجه به سن، وزن، نوع عمل، تکنیک بیحسی و سلامت کبد تعیین می‌شود.
محدودیت‌های کلی مصرف دارو در بزرگسالان به شرح زیر است:
نگهداری اصولی دارو از افت کیفیت و بروز عوارض جلوگیری می‌کند:
شروع اثر بوپیواکایین به شیوه تزریق آن بستگی دارد؛ در تزریق‌های بافتی و مهار اعصاب، کاهش درد بین ۲ تا ۱۰ دقیقه پس از تزریق آغاز می‌شود.
در بیحسی نخاعی، به دلیل تماس مستقیم دارو با ریشه‌های عصبی، اثر بیحسی بسیار سریع‌تر و ظرف ۱ تا ۵ دقیقه شروع شده و طی ۱۰ تا ۱۵ دقیقه کامل می‌شود.
بوپیواکایین طولانی‌ترین ماندگاری بیحسی را در میان داروهای رایج دارد و اثر آن بسته به ناحیه تزریق، بین ۳ تا ۸ ساعت پایدار می‌ماند.
در تزریق اپیدورال یا مسدودسازی اعصاب بزرگ، آرام ماندن موضع و تسکین درد جراحی گاهی بین ۱۲ تا ۲۴ ساعت باقی می‌ماند که نیاز بیمار به مصرف مسکن‌های سنگین را برطرف می‌سازد.
پس از اتمام اثر دارو، ابتدا توانایی حرکت دادن پاها و عضلات بازمی‌گردد و سپس احساس لمس، گرما، سرما و درد بازیابی می‌شود.
در ساعات اولیه بازگشت حس، احساس سوزن‌سوزن شدن یا خواب‌رفتگی در اندام‌ها طبیعی است و بیمار نباید بدون کمک و پیش از اجازه کادر درمان از جای خود بلند شود.
مهار شدن رشته‌های عصبی در بیحسی نخاعی و اپیدورال باعث باز شدن رگ‌ها و در نتیجه افت موقت فشار خون و کند شدن ضربان قلب می‌شود.
متخصصان بیهوشی در حین عمل با تزریق سرم‌ها و داروهای تنظیم‌کننده رگ، گردش خون و فشار خون را به سرعت به حالت پایدار برمی‌گردانند.
احساس سرما و لرز پس از عمل به دلیل گشاد شدن رگ‌ها و افت دمای بدن است که به راحتی با پتوهای گرم‌کننده کنترل می‌شود.
همچنین افت فشار خون در دقایق نخست تزریق ممکن است سبب حالت تهوع کوتاه‌مدت شود که با اقدامات درمانی برطرف می‌گردد.
سردرد ناشی از بیحسی نخاعی معمولاً در حالت ایستاده یا نشسته احساس می‌شود و با خوابیدن به پشت کاهش پیدا می‌کند.
علائم گذرایی همچون تاری دید موقت، بیحسی موضعی نشیمنگاه یا تاخیر چندساعته در دفع ادرار نیز ممکن است رخ دهد که با خروج دارو از بدن کاملاً محو می‌شوند.
اگر بیحسی نخاعی به سطوح بالاتر بدن گسترش پیدا کند، ممکن است احساس سنگینی تنفس رخ دهد که با اکسیژن‌رسانی کمکی توسط تیم درمان کنترل می‌شود.
حساسیت واقعی به این دارو بسیار نادر است، اما بروز نشانه‌هایی مانند خارش، کهیر پوستی یا تورم گلو نیازمند توجه فوری پزشکی است.
مسمومیت سیستمیک (پخش شدن ناخواسته دارو در کل جریان خون بدن) بر اثر ورود تصادفی سوزن به رگ یا تزریق دوزهای فراتر از استاندارد رخ می‌دهد.
نشانه‌های اولیه ورود دارو به خون شامل این موارد است:
بوپیواکایین وابستگی شدیدی به بافت عضلانی قلب دارد و ورود مقادیر زیاد آن به خون می‌تواند ریتم منظم قلب را دچار اختلال شدید کند.
این عارضه خطرناک با تزریق وریدی داروی امولسیون چربی که مانند یک اسفنج ذرات دارو را از خون جمع‌آوری می‌کند، در بخش مراقبت‌های ویژه درمان می‌شود.
سالمندان و کودکان در برابر آثار داروها آسیب‌پذیرتر هستند و مقدار داروی دریافتی برای آنان به طور دقیق کاهش می‌یابد.
از آنجا که دارو در کبد پردازش می‌شود، نارسایی شدید کبد باعث تجمع دارو در بدن می‌گردد و نیازمند بررسی دقیق وضعیت بیمار است.
تزریق نخاعی بوپیواکایین در بیماران مبتلا به نارسایی شدید قلبی، افت شدید حجم خون ناشی از خونریزی، و عفونت خون ممنوع است.
همچنین افرادی که به مشکلات انعقادی خون دچار هستند، پیش از تزریق این دارو نیاز به ارزیابی تخصصی دارند.
مصرف بوپیواکایین همراه با داروهای تنظیم‌کننده ریتم قلب و داروهای مسدودکننده بتا (داروهای کنترل تپش قلب و فشار خون) باعث کندتر شدن شدید ضربان قلب می‌شود.
همچنین مصرف داروهای کاهنده فشار خون می‌تواند افت فشار ناشی از بیحسی جراحی را شدیدتر کند.
تزریق همزمان این دارو با سایر بی‌حس‌کننده‌ها مثل لیدوکایین اثر سمی روی قلب را بیشتر می‌کند و مجموع مقدار آن‌ها باید سنجیده شود.
داروهای آرام‌بخش و مسکن‌های خواب‌آور نیز میزان افت هوشیاری را بیشتر کرده و روند تنفس بیمار را کند می‌کنند.
شکل دارویی حاوی اپینفرین در افرادی که داروهای ضدافسردگی مصرف می‌کنند، ممکن است سبب جهش ناگهانی فشار خون شود.
اطلاع دادن همه داروهای مصرفی به متخصص بیهوشی پیش از شروع عمل، از بروز این تداخلات پیشگیری می‌کند.
بوپیواکایین قدرتی در حدود ۴ برابر لیدوکایین دارد و زمان بیحسی آن بین ۳ تا ۸ ساعت باقی می‌ماند، در حالی که لیدوکایین پس از ۱ تا ۲ ساعت اثر خود را از دست می‌دهد.
لیدوکایین خیلی سریع در ۱ تا ۳ دقیقه بیحسی ایجاد می‌کند و برای بخیه‌های سرپایی کاربرد دارد؛ اما بوپیواکایین برای جراحی‌های بزرگ و آرام ماندن درد بعد از عمل کاربرد دارد.
روپیواکایین دارویی شبیه به بوپیواکایین است اما میزان اثر ناخواسته آن روی قلب کمتر است و در مسمومیت‌ها سریع‌تر از قلب خارج می‌شود.
روپیواکایین درد را بدون ایجاد بی‌حرکتی سنگین در پاها مهار می‌کند، در حالی که بوپیواکایین برای عمل‌های سنگین ارتوپدی بی‌حرکتی عمیق‌تری به وجود می‌آورد.
مارکائین معروف‌ترین نام تجاری بین‌المللی این دارو است و فراورده‌های استاندارد دیگر از نظر ماده مؤثر و اثرگذاری با آن برابری می‌کنند.
در افرادی که به داروهای بی‌حس‌کننده آمیدی حساسیت نشان می‌دهند، پزشک از دسته‌های دارویی دیگر یا روش بیهوشی عمومی استفاده می‌کند.
مادرانی که در زایمان سزارین از بیحسی نخاعی استفاده کرده‌اند، از احساس گرمایی آرامش‌بخش در پاها و عدم احساس درد حین جراحی ابراز رضایت می‌کنند.
امکان مشاهده و در آغوش کشیدن نوزاد بلافاصله پس از به دنیا آمدن، از رضایت‌بخش‌ترین بخش‌های این شیوه بیحسی توصیف شده است.
احساس لرز خفیف در ریکاوری تجربه‌ای معمول است که به دلیل باز شدن رگ‌ها رخ می‌دهد و با پوشیدن پتوی گرم برطرف می‌گردد.
بازگشت تدریجی حس پاها با خواب‌رفتگی و سوزن‌سوزن شدن همراه است که پس از گذشت چند ساعت برطرف می‌شود.
برخی بیماران پس از عمل سردردی را تجربه کرده‌اند که با نشستن بدتر شده و با خوابیدن به صورت صاف آرام می‌گیرد.
استراحت در بستر بدون بالش، نوشیدن آب کافی و مصرف مایعات حاوی کافئین مانند چای کم‌رنگ یا قهوه بیشترین کمک را به مهار این سردرد کرده است.
حداقل ۶ تا ۸ ساعت پس از تزریق نخاعی نباید راه رفت.
این مدت استراحت برای تثبیت کامل فشار خون و بازگشت قدرت و تعادل عضلات پاها الزامی است.
موارد مصرف تایید شده داروی بوپیواکایین
نکته بالینی توزیع برای پزشک
موارد منع مصرف در بیماری ها
عوارض جانبی سیستم قلبی عروقی
هشدار های بالینی داروی بوپیواکایین ویژه پزشکان
توصیه های دارویی ویژه بیمار
پزشک معالج و کادر پرستاری موظف هستند نکات کلیدی زیر را پیش و پس از انجام بی حسی به صورت قابل فهم به بیمار آموزش دهند تا از بروز آسیب های ناخواسته جلوگیری شود:
| پریلوکائین-اف | آرتیکائین |
| لیدوکائین-لوکال | پریلوکائین |
| پروکائین | لیدوکائین+تتراکائین |
| لیدوکائین+پریلوکائین | لیدوکائین+اپی نفرین |
| نمایش بیشتر | |
برای دسترسی به اطلاعات تخصصی و جامع در زمینه مقدارمصرف، فارماکولوژی،تداخلات دارویی و راهنمایی‌های کلینیکی،از وب‌سایت Medscape استفاده کنید.
Drugs.comبرای بررسی دقیق دوزها،عوارض جانبی،هشدارها و جزئیات کاربرد داروها،می‌توانید به وب‌سایت Drugs.com مراجعه کنید.
در شرايط خاص و نظارت ويژه پزشك قابل استفاده است: مطالعات حیوانی مواردی از عارضه جانبی برای جنین نشان داده است و مطالعات انسانی به اندازه کافی در دست نیست. منافع دارو در مقابل خطرات احتمالی، تعیین کننده مصرف یا عدم مصرف این دارو در دوران بارداری است.
| کد ژنریک | نام شکل دارویی | پرخطر | دما | حیاتی | برچسب هشدار بالا |
|---|---|---|---|---|---|
| 02316 |
ویال بوپیواکائین هیدروکلراید ۰٫۲۵ درصد ۱۰ میلی‌لیتر |
||||
| 00181 |
ویال بوپیواکائین هیدروکلراید ۰٫۲۵ درصد ۲۰ میلی‌لیتر |
||||
| 00182 |
ویال بوپیواکائین هیدروکلراید ۰٫۵ درصد ۱۰ میلی‌لیتر |
||||
| 02317 |
ویال بوپیواکائین هیدروکلراید ۰٫۵ درصد ۲۰ میلی‌لیتر |
||||
| 01413 |
فرآورده تزریقی بوپیواکائین هیدروکلراید ۰٫۵ درصد ۴ میلی‌لیتر سپینال |
|
|||
| 16649 |
کارتریج بوپیواکائین / اپینفرین ۵ / ۵۰۰ میلی‌گرم / میلی‌لیتر |
||||
| 51847 |
فرآورده تزریقی بوپیواکائین هیدروکلراید ۰٫۵ درصد ۱۰ میلی‌لیتر |
