تستوسترون چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

معرفی تستوسترون

تستوسترون اغلب به عنوان "هورمون مردانه" شناخته می شود، اما در عین حال یک هورمون جنسی مهم در زنان است که با افزایش سن کاهش می یابد. تستوسترون در واقع یکی از هورمون‌های زیرمجموعه‌ ی گروهی از هورمون‌ها به نام آندروژن است که در مقادیر بالا، صفات مردانه و ویژگی‌های تولید مثلی را ایجاد می‌کند. با این حال، در بدن زنان نیز همراه با هورمون های جنسی استروژن و پروژسترون مقادیر ناچیزی از تستوسترون تولید می شود و برای سلامتی خانم‌ها نیز بسیار لازم است. گرچه ترشح مقادیر زیاد این هورمون در خانم ها باعث بروز علائم مردانه مانند رشد مو در صورت، ریزش مو با الگوی مردانه و کلفتی صدا می شود.
تخمدان در زنان هورمون های جنسی زنانه تولید می کند و بیضه در آقایان هورمون تستوسترون ولی غدد فوق کلیوی هورمون های جنسی مردانه و زنانه را هم در آقایان و هم در خانم ها به مقادیر ناچیز تولید می کنند و اختلال در غدد فوق کلیوی ممکن است منجر به اختلالات هورمونی شود.

موارد مصرف تستوسترون

اشکال دارویی تستوسترون در درجه اول جهت رفع مشکلات مرتبط با سطح پایین تستوسترون در بدن تجویز می شوند. از شرایط رایجی که در آن بدن تستوسترون کافی تولید نمی کند، می‌توان به هیپوگنادیسم اشاره کرد.
تستوسترون در بدن مردان توسط بیضه ها تولید می شود و برای رشد و تکامل طبیعی اندام های جنسی مردانه و ویژگی های جنسی ضروری است. در مواردی که سطح تستوسترون طبیعی مرد بسیار پایین است (شرایطی که هیپوگنادیسم مردانه نامیده می شود)، تستوسترون به عنوان درمان جایگزین هورمونی تجویز می شود. می توان آن را به صورت ژل که روی پوست مالیده می شود یا به صورت تزریقی تجویز کرد یا بصورت خوراکی استفاده کرد.

تستوسترون درمانی در یائسگی

در زنان، آندروژن ها در تخمدان ها، غدد فوق کلیوی و سلول های چربی تولید می شوند و بدن زنان حدود یک دهم میزان تستوسترون تولید شده در بدن مردان را تولید می کنند. در حالی که سطح استروژن و پروژسترون به طور قابل توجهی در یائسگی کاهش می یابد، سطح تستوسترون نیز به تدریج با افزایش سن کاهش می یابد. برخی از زنان با کاهش سطح تستوسترون ، هیچ علامتی را تجربه نمی‌کنند اما برخی دیگر ممکن است نسبت به تغییرات حساس تر باشند و کمبود میل جنسی، خلق و خوی پایین، انرژی کم و اختلال در تمرکز و توجه را تجربه کنند.
علاوه بر افزایش سن، یکی از دلایل اصلی کمبود تستوسترون در زنان یائسگی پس از جراحی است. ممکن است یک خانم به دلیل مشکلاتی همچون کیست تخمدان یا مسائل دیگر، یا به عنوان بخشی از عمل هیسترکتومی معمول، نیاز به خارج کردن تخمدان‌ها داشته‌باشد. این شرایط می تواند باعث کاهش ناگهانی تستوسترون و شروع علائم شود. در این موارد درمان با جایگزین کردن هورمون‌ها از جمله تستوسترون پیشنهاد می‌شود. اگرچه در حال حاضر روش تایید شده‌ای برای این کار توصیه نشده اما مطالعات بر روی استفاده از تستوسترون موضعی به این منظور ادامه دارد.

اشکال دارویی مختلف تستوسترون

تستوسترون در اشکال مختلف از جمله آمپول تزریقی، ژل، پچ پوستی، پلت های دارویی (گلوله های کاشته شده در زیر پوست) و خوراکی وجود دارد. انتخاب شکل دارویی تستوسترون به عواملی مانند ترجیح بیمار، سبک زندگی و مشکلات مرتبط با سلامت فردی بستگی دارد.

نحوه عملکرد تستوسترون

داروهای حاوی تستوسترون در واقع مکمل یا جایگزین تستوسترون طبیعی بدن هستند و به بازگرداندن تعادل هورمونی کمک می کنند. آنها با ورود به جریان خون و تقلید از اعمال تستوسترون تولید شده در بدن، به طور طبیعی کار خود را انجام می‌دهند.

نکات مهم قبل مصرف تستوسترون

چنانچه هریک از شرایط زیر را دارید، قبل از مصرف تستوسترون، پزشک خود را در جریان قرار دهید:

• اگر مشکل کبدی یا کلیوی دارید.
• بیماری قلبی یا فشار خون بالا دارید.
• اگر درگیر با اختلالی به نام ترومبوفیلی هستید که بر نحوه‌ی لخته شدن خون شما تأثیر می گذارد، یا به هر دلیل دیگری در معرض خطر لخته شدن خون قرار دارید.
• مبتلا به صرع، میگرن یا دیابت می‌باشید.
• در هنگام خواب مشکل تنفسی دارید که به آن آپنه خواب می گویند.
• درگیر با سرطان هستید.
• در حال حاضر داروهای دیگری مصرف می کنید. (شامل هر دارویی که مصرف می‌کنید از بدون نسخه تا داروهای همیشگی، مکمل ها و داروهای گیاهی)
• سابقه‌ی حساسیت به دارویی خاص داشته‌اید.

توصیه‌های مهم در مصرف تستوسترون

• از آنجا که درمان با تستوسترون با نظارت منظم بر سطح تستوسترون از طریق آزمایش خون انجام می‌شود و دوز مصرف بر اساس شدت علائم و پاسخ فردی تعیین می شود، حتماً آزمایش‌های تجویز شده توسط پزشک را به درستی و به صورت منظم انجام دهید.
• تستوسترون را دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف کنید.
• اگر تزریق تستوسترون دارید، حتماً تزریق‌ها توسط پزشک یا پرستار و به صورت منظم انجام شود. توجه داشته باشید که موعد تزریق بعدی شما چه زمانی است و از تزریق نامنظم خودداری کنید.
• اگر از ژل های تستوسترون استفاده می کنید، ژل را تقریباً در یک زمان معین در روز، بر روی ناحیه تمیز و خشک پوست خود بمالید. بروشور داخل بسته بندی توضیح می دهد که ژل تستوسترون در چه مناطقی از پوست شما قابل استفاده است همچنین پزشک یا داروساز به شما توضیح خواهد داد که هر بار چه مقدار ژل باید استفاده کنید.
• سبک زندگی، رژیم غذایی، ورزش و سلامت کلی بدن ، نقش مهمی در اثربخشی درمان با تستوسترون دارند. داشتن یک سبک زندگی سالم می تواند مکمل فواید این دارو باشد.
• اگر نعوظ مکرر یا مداوم را تجربه می کنید، باید پزشک خود را در جریان قرار دهید. ممکن است لازم باشد دوز دارو مجددبرای شما تنظیم شود یا درمان شما برای مدتی متوقف شود تا از هر گونه آسیبی جلوگیری گردد.
• اگر از ژل تستوسترون استفاده می کنید، تستوسترون می تواند از طریق تماس نزدیک پوست به افراد دیگر منتقل شود و عوارض جانبی در شخص دیگر ایجاد کند. برای جلوگیری از این اتفاق، ناحیه تحت درمان را با لباس بپوشانید یا قبل از تماس نزدیک دوش بگیرید. بسیار مهم است که زنان باردار از تماس با مناطقی از پوست شما که با ژل تستوسترون درمان شده است خودداری کنند.
• توجه داشته باشید که استفاده از تستوسترون با آزمایش‌های ضد دوپینگ در ورزش های رقابتی تداخل ایجاد کند.

عوارض جانبی داروهای محتوی تستوسترون

• عوارض جانبی شایع ممکن است شامل آکنه، احتباس مایعات و تغییرات خلق و خو باشد. عوارض جانبی شدید نادر است اما ممکن است شامل مشکلات قلبی عروقی، آپنه خواب و بزرگ شدن پروستات باشد.
• در صورت بروز سردرد و سایر دردها از داروساز خود بخواهید یک مسکن مناسب شرایطتان را به شما توصیه کند.
• در صورت تغییرات خلقی و احساس سرگیجه ادامه‌دار، با پزشک خود صحبت کنید.
• در صورت احساس تهوع و درد شکمی از غذاهای ساده استفاده کنید و از وعده های غذایی پرچرب یا تند خودداری نمایید.
• بثورات و تحریکات پوستی، آکنه، تورم دست ها یا پاها، افزایش فشار خون، افزایش سایز سینه، درد در سینه‌ها ، افزایش موهای بدن، مشکلات پروستات، افزایش وزن، طاسی از عوارض مصرف تستوسترون می‌تواند باشد. در صورت مشکل ساز شدن، با پزشک خود صحبت کنید.
• درمان با تستوسترون می‌تواند منجر به تغییراتی در برخی از نتایج آزمایش خون شما شود. پیش از انجام آزمایش، مصرف تستوسترون را با پزشک خود درمیان بگذارید.
• اگر علائم دیگری را تجربه کردید که فکر می کنید ممکن است به دلیل مصرف دارو باشد، برای راهنمایی بیشتر با پزشک یا داروساز خود صحبت کنید.

عوارض سوء مصرف تستوسترون

• استروئیدهای آنابولیک همچون تستوسترون ممکن است در دوزهای بالاتر از مقدار توصیه شده و در ترکیب با سایر استروئیدهای آندروژنیک آنابولیک مورد سوء مصرف در ورزشکاران و بدنسازان قرار بگیرند. این سوء مصرف ممکن است با عوارض جانبی جدی قلبی عروقی و روانی همراه باشد.
• در خانم‌ها سومصرف این مواد موجب اختلال در قاعدگی و باروری می‌شود که می‌تواند برگشت‌ناپذیر باشد.

سوالات متداول در مورد تستوسترون

آیا تستوسترون درمانی می تواند باعث ناباروری شود؟

تستوسترون درمانی در مواردی می تواند تولید اسپرم را کاهش دهد. در خانم‌ها نیز می‌تواند اختلالاتی در باروری ایجاد کند. به همین خاطر اگر قصد فرزند‌دار شدن دارید، حتماً با پزشک خود در این باره صحبت کنید تا درمان مناسب با شرایط را دریافت کنید و از مصرف خودسرانه تستوسترون خودداری کنید.در برخی موارد ممکن است پزشک دستور به توقف موقت درمان یا درمان های باروری همزمان، دهد.

تفاوت ژل تستوسترون با تزریق چیست؟

ژل‌های تستوسترون به صورت موضعی روی پوست اعمال می‌شوند و به تدریج جذب می‌گردند در حالی که با تزریق، ‌ تستوسترون مستقیماً وارد جریان خون می‌شود. انتخاب نوع دارو بستگی به ترجیح بیمار، نوع اختلال و نیازهای فردی دارد.

آیا تستوسترون درمانی باعث افزایش توده عضلانی می شود؟

بله. تستوسترون درمانی می تواند به افزایش توده عضلانی و بهبود قدرت عضلات کمک کند، به ویژه در افرادی که تستوسترون پایینی دارند. با این حال، جایگزینی برای ورزش منظم و تمرینات قدرتی نیست. همچنین مصرف آن برای افزایش توده عضلانی و شرکت در مسابقات پرعارضه می‌باشد و به هیچ وجه توصیه نمی‌شود.

چگونه تستوسترون را به طور طبیعی افزایش دهیم؟

راه های طبیعی برای حمایت از سطح تستوسترون در بدن شامل ورزش منظم، رژیم غذایی سالم، خواب کافی، مدیریت استرس و کنترل وزن مناسب می‌باشد. با این حال، این موارد نمی‌توان‌ جایگزین مداخلات پزشکی برای افرادی که سطح تستوسترون بسیار پایینی دارند، شود.

مدت زمان درمان با تستوسترون چقدر است؟

مدت زمان درمان بر اساس نیازهای فردی بر اساس آزمایش‌های پزشکی متفاوت است. برخی از افراد ممکن است نیاز به درمان مادام العمر داشته باشند در حالی که برخی دیگر ممکن است تحت درمان کوتاه مدت قرار گیرند.

چه مدت طول می کشد تا داروی تستوسترون اثر کند؟

افراد ممکن است طی چند هفته تا چند ماه متوجه بهبود علائم شوند، اما این مدت ممکن است بر اساس شکل دارو و پاسخ فردی متفاوت باشد.

آیا درمان با تستوسترون بی خطر است؟

درمان با تستوسترون به طور کلی هنگامی که تحت نظارت پزشک انجام شود بی خطر است. با این حال، ممکن است برای همه مناسب نباشد، و خطرات بالقوه، مانند اثرات بر باروری داشته باشد. حتماً تحت نظر پزشک از تستوسترون استفاده کنید و از مصرف خودسرانه بپرهیزید.

چرا به تستوسترون نیاز داریم؟

تستوسترون به میل جنسی، برانگیختگی جنسی و ارگاسم کمک می کند. همچنین در عملکردهای متابولیک مربوط به قدرت عضلانی و استخوانی، خلق و خو و توانایی شناختی نیز نقش دارد.
درمان با تستوسترون اغلب جهت کاهش علائم مرتبط با سطح تستوسترون پایین، مانند خستگی، کاهش میل جنسی، اختلال نعوظ، تغییرات خلقی و از دست دادن توده عضلانی استفاده می شود.

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف تستوسترون

موارد مصرف تایید شده داروی تستوسترون

هیپوگونادیسم اولیه در مردان

• این حالت شامل نارسایی بیضه ها به دلایل مادرزادی یا اکتسابی است. مواردی نظیر سندرم کلاین فلتر، پیچ خوردگی دو طرفه بیضه ها، ارکیت، سندرم بیضه ناپدید شده، ارکیکتومی و آسیب های توکسیک بیضه در این دسته قرار می گیرند. تجویز تستوسترون در این بیماران با هدف جایگزینی هورمون برای ایجاد و حفظ صفات ثانویه جنسی، حفظ تراکم استخوان، بهبود توده عضلانی و بازگرداندن میل جنسی انجام می شود. پایش سطح سرمی دارو در میانه فواصل تزریق برای تنظیم دقیق دوز الزامی است.

هیپوگونادیسم هیپوگونادوتروپیک در مردان

• این نوع نارسایی ناشی از اختلالات مادرزادی یا اکتسابی در محور هیپوتالاموس و هیپوفیز است. کمبود هورمون آزاد کننده گونادوتروپین، تومورهای هیپوفیزی، آسیب های ناشی از تروما، جراحی یا پرتودرمانی به جمجمه از علل شایع هستند. درمان جایگزینی در این بیماران نیز مشابه هیپوگونادیسم اولیه است و هدف آن طبیعی سازی سطح سرمی تستوسترون و رفع علائم بالینی کمبود آندروژن می باشد.

تاخیر در بلوغ در پسران

• در نوجوانان پسری که بلوغ آن ها به صورت چشمگیری به تاخیر افتاده است و ارزیابی های غدد درون ریز نشان دهنده عدم وجود بیماری های ساختاری است، تستوسترون برای تحریک رشد و تسریع روند بلوغ تجویز می شود. دوره درمان در این موارد معمولا کوتاه مدت است تا از بسته شدن زودرس صفحات رشد استخوانی و کوتاهی قد نهایی پیشگیری شود. ارزیابی رادیولوژیک سن استخوانی در طول درمان ضروری است.

سرطان پستان متاستاتیک و غیر قابل جراحی در زنان

• در زنان یائسه مبتلا به سرطان پستان متاستاتیک وابسته به هورمون، تستوسترون در اشکال دارویی خاص به صورت خطوط درمانی ثانویه و به منظور تسکین علائم تجویز می شود. آندروژن ها می توانند در مهار رشد برخی تومورهای پستان موثر باشند، هرچند امروزه با وجود داروهای هدفمندتر، این اندیکاسیون کمتر مورد استفاده قرار می گیرد.

موارد مصرف خارج برچسب داروی تستوسترون

سندرم تحلیل رفتگی یا کاشکسی در بیماران مبتلا به ایدز

• در بیماران مبتلا به عفونت پیشرفته اچ آی وی که دچار کاهش وزن شدید، از دست دادن توده عضلانی و خستگی مفرط شده اند، تستوسترون به عنوان یک عامل آنابولیک قوی برای افزایش سنتز پروتئین، بهبود حجم عضلات و ارتقای کیفیت زندگی استفاده می شود.

درمان تایید جنسیت در مردان ترنس

• در افراد ترنسجندر که قصد تغییر صفات جنسی به مردانه را دارند، تستوسترون پایه اصلی هورمون درمانی است. این درمان موجب تغییرات فیزیکی از جمله بم شدن صدا، رشد موهای صورت و بدن، توقف چرخه قاعدگی، افزایش توده عضلانی و بازتوزیع چربی بدن با الگوی مردانه می شود. پزشک باید در این بیماران سطح هماتوکریت و پروفایل چربی را به صورت منظم بررسی کند.

اختلال کاهش میل جنسی در زنان یائسه

• در زنان یائسه ای که دچار افت شدید میل جنسی شده اند و به درمان های استروژنی پاسخ نداده اند، تجویز دوزهای بسیار پایین تستوسترون می تواند به بهبود عملکرد جنسی کمک کند. با این حال، پایش دقیق برای جلوگیری از بروز علائم مردانه زایی مانند هیرسوتیسم، آکنه و تغییرات صدا کاملا ضروری است.

مکانیسم اثر تستوسترون

اتصال به گیرنده های درون سلولی

• تستوسترون آندروژن اصلی درون زاد است که مسئول رشد و تکامل طبیعی اندام های جنسی مردانه و حفظ صفات ثانویه جنسی است. این هورمون پس از ورود به سلول های هدف، به گیرنده های اختصاصی آندروژنی در سیتوپلاسم متصل می شود.

تبدیل به فرم فعال تر

• در بسیاری از بافت های هدف مانند پروستات، کیسه های منی و پوست، تستوسترون توسط آنزیم پنج آلفا ردوکتاز به دی هیدروتستوسترون تبدیل می شود. دی هیدروتستوسترون میل ترکیبی بسیار بالاتری به گیرنده های آندروژنی دارد و اثرات قدرتمندتری در این بافت ها اعمال می کند.

تاثیر بر رونویسی ژن ها

• کمپلکس گیرنده و آندروژن به هسته سلول منتقل شده و به توالی های خاصی از دی ان ای متصل می شود. این فرایند منجر به تحریک رونویسی ژن های خاص و در نهایت سنتز پروتئین هایی می شود که مسئول اثرات آندروژنی و آنابولیک هورمون هستند.

اثرات فیزیولوژیک چندگانه

• این دارو علاوه بر اثرات جنسی، موجب احتباس نیتروژن، سدیم، پتاسیم و فسفر در بدن می شود و سنتز پروتئین را در بافت های عضلانی افزایش می دهد. همچنین تستوسترون با تحریک تولید اریتروپویتین از کلیه ها، باعث افزایش تولید گلبول های قرمز خون و بالا رفتن هماتوکریت می گردد.

فارماکوکینتیک تستوسترون

جذب دارویی

• تستوسترون به دلیل متابولیسم عبور اول کبدی بسیار بالا، به صورت خوراکی پایه اثرگذاری ضعیفی دارد و فرم های خوراکی آن محدود به استرهای خاص است. جذب دارو کاملا وابسته به مسیر تجویز است. فرم های تزریق عضلانی که به صورت استرهای انانتات یا سیپیونات هستند، در روغن حل شده و پس از تزریق به تدریج از بافت عضله جذب خون می شوند و سطح پایداری را برای چند هفته ایجاد می کنند. ژل ها و چسب های پوستی به صورت پیوسته از طریق پوست جذب شده و غلظت خونی روزانه و یکنواختی شبیه به ترشح طبیعی بدن فراهم می کنند.

توزیع در بدن

• تستوسترون پس از ورود به جریان خون، به میزان بسیار بالایی به پروتئین های پلاسما متصل می شود. حدود هشتاد درصد از آن به گلوبولین متصل شونده به هورمون جنسی و نوزده درصد به آلبومین متصل می گردد. تنها حدود یک تا دو درصد از تستوسترون به صورت آزاد در خون جریان دارد که همین بخش آزاد مسئول اثرات فیزیولوژیک و فارماکولوژیک فعال دارو است.

متابولیسم و تغییرات بیوشیمیایی

• متابولیسم اصلی تستوسترون در کبد رخ می دهد. این هورمون از طریق سیستم های آنزیمی به متابولیت های مختلفی تجزیه می شود. بخش مهمی از آن توسط آنزیم پنج آلفا ردوکتاز به دی هیدروتستوسترون تبدیل شده و بخش دیگری توسط آنزیم آروماتاز به استرادیول تبدیل می گردد که مسئول برخی از عوارض جانبی نظیر ژنیکوماستی است. سایر متابولیت ها غیر فعال بوده و به گلوکورونید یا سولفات کونژوگه می شوند.

دفع دارو و نیمه عمر

• دفع دارو عمدتا از طریق کلیه ها انجام می گیرد. حدود نود درصد دوز مصرفی به صورت متابولیت های کونژوگه از طریق ادرار و حدود شش درصد آن از طریق صفرا و مدفوع دفع می شود. نیمه عمر دارو بسته به شکل دارویی آن بسیار متفاوت است؛ نیمه عمر پایه تستوسترون آزاد حدود ده تا صد دقیقه است، اما در فرم های استری تزریقی مانند انانتات یا سیپیونات، نیمه عمر به دلیل آزادسازی آهسته از بافت به حدود هشت روز افزایش می یابد و در فرم آندکانوات تزریقی این زمان بسیار طولانی تر است.

منع مصرف تستوسترون

موارد منع مصرف داروی تستوسترون در بیماری ها

سرطان پروستات و پستان در مردان

• تجویز داروی تستوسترون در مردان مبتلا به سرطان پستان و همچنین بیمارانی که دارای سرطان پروستات شناخته شده یا مشکوک هستند، ممنوعیت مطلق بالینی دارد. تستوسترون و متابولیت های فعال آن می توانند به عنوان محرک رشد برای تومور های وابسته به آندروژن عمل کنند. پزشک معالج موظف است پیش از آغاز درمان جایگزینی با تستوسترون، بیمار را از طریق معاینه انگشتی مقعد و اندازه گیری سطح آنتی ژن اختصاصی پروستات به دقت غربالگری کند تا هرگونه بدخیمی پنهان رد شود.

پلی سیتمی و غلظت خون بالا

• از آنجا که این هورمون تولید اریتروپویتین را در کلیه ها تحریک کرده و باعث افزایش تولید گلبول های قرمز خون می شود، تجویز آن در بیمارانی که دارای هماتوکریت پایه بالاتر از پنجاه و چهار درصد هستند ممنوع است. افزایش بیش از حد غلظت خون خطر بروز حوادث ترومبوآمبولیک، سکته های قلبی و سکته های مغزی را به شدت بالا می برد. پزشک باید هماتوکریت بیمار را پیش از درمان، سه تا شش ماه پس از شروع درمان و سپس به صورت سالانه پایش نماید.

نارسایی های پیشرفته قلبی، کلیوی و کبدی

• در بیماران مبتلا به نارسایی های شدید ارگان های حیاتی، مصرف آندروژن ها می تواند منجر به احتباس شدید سدیم و آب در بدن شود. این عارضه خطرناک می تواند ادم محیطی ایجاد کرده و به نارسایی احتقانی قلب یا تشدید آن منجر گردد. در این گروه از بیماران، مصرف دارو ممنوع بوده یا نیازمند احتیاط بسیار شدید و پایش دقیق الکترولیت ها و وضعیت همودینامیک است.

هایپرپلازی خوش خیم پروستات با علائم شدید انسدادی

• در مردان مسن مبتلا به بزرگی خوش خیم پروستات که دارای علائم شدید انسدادی مجاری ادراری تحتانی هستند، تجویز تستوسترون می تواند حجم پروستات را افزایش داده و منجر به احتباس حاد ادراری شود. درمان در این بیماران تنها پس از کنترل کامل علائم ادراری امکان پذیر است.

آپنه انسدادی خواب درمان نشده

• استفاده از این دارو می تواند حملات آپنه خواب را تشدید کند. در بیمارانی که دارای عوامل خطر مانند چاقی مفرط یا بیماری های مزمن ریوی هستند و آپنه انسدادی خواب در آن ها کنترل نشده است، شروع درمان جایگزینی ممنوعیت نسبی دارد و نیازمند ارزیابی دقیق تنفسی است.

موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی

ممنوعیت مطلق در دوران بارداری

• داروی تستوسترون یک عامل تراتوژن بسیار قوی است و مصرف آن در زنان باردار یا زنانی که قصد بارداری دارند، ممنوعیت قطعی و مطلق دارد. این هورمون به راحتی از سد جفتی عبور کرده و ورود آن به جریان خون جنین، موجب ایجاد صفات مردانه در جنین مونث می شود. این تغییرات شامل بزرگ شدن کلیتوریس، جوش خوردن لابیا ها و ایجاد ساختار های تناسلی مبهم است که آسیب های ساختاری و روانی جبران ناپذیری به همراه دارد. زنانی که در سنین باروری قرار دارند و به دلایل خاص پزشکی نیازمند مصرف این دارو هستند، باید از روش های پیشگیری از بارداری بسیار مطمئن استفاده کنند.

خطر انتقال پوستی به زنان باردار

• پزشک باید به بیماران مرد که از فرم های موضعی ژل یا کرم تستوسترون استفاده می کنند، اکیدا هشدار دهد که از تماس نواحی آغشته به دارو با پوست زنان باردار خودداری کنند. جذب پوستی ثانویه می تواند همان عوارض تراتوژنیک را برای جنین به دنبال داشته باشد.

ممنوعیت مصرف در دوران شیردهی

• ترشح این هورمون در شیر مادر به اثبات رسیده است. ورود آندروژن ها به بدن نوزاد شیرخوار از طریق شیر مادر، منجر به بروز عوارض جدی غدد درون ریز، ایجاد صفات مردانه زودرس و اختلال در روند طبیعی رشد نوزاد می شود. بنابراین مصرف این دارو در دوران شیردهی کاملا ممنوع است و در صورت الزام قطعی بالینی به مصرف دارو توسط مادر، فرایند شیردهی باید فورا و به صورت کامل متوقف گردد.

موارد منع مصرف در کودکان

محدودیت های رشد استخوانی و خطر کوتاهی قد

• مصرف تستوسترون در کودکان و نوجوانان پیش از سن بلوغ، تنها در شرایط بسیار خاص مانند درمان تاخیر شدید بلوغ و منحصرا تحت نظارت دقیق فوق تخصص غدد اطفال مجاز است و در سایر موارد کاربرد روتین آن ممنوع است. مهم ترین دلیل این ممنوعیت، تسریع در روند استخوان سازی و بسته شدن زودرس صفحات رشد اپی فیزی است. این عارضه باعث توقف رشد طولی استخوان ها شده و منجر به کوتاهی قطعی و دائمی قد کودک در سنین بزرگسالی می گردد. پزشک معالج باید در موارد خاص درمانی، سن استخوانی کودک را هر شش ماه یک بار از طریق تصویربرداری رادیولوژی پایش کند.

بروز صفات ثانویه غیر طبیعی و بلوغ زودرس

• تجویز فرم های دارویی تستوسترون در کودکان خردسال می تواند منجر به بلوغ جنسی زودرس، بزرگ شدن غیر طبیعی و زودهنگام اندام های تناسلی، ایجاد آکنه های مقاوم، رویش غیر طبیعی مو های بدن و بروز رفتار های تهاجمی و پرخاشگرانه شود.

خطر مسمومیت و انتقال ثانویه پوستی به کودکان

• یکی از هشدار های بسیار مهم بالینی، منع تماس کودکان با پوست افراد مصرف کننده ژل ها یا پماد های تستوسترون است. گزارش های متعددی از بلوغ زودرس، رشد غیر طبیعی مو های ناحیه تناسلی و افزایش سن استخوانی در کودکانی که به صورت تصادفی در تماس با این اشکال دارویی قرار گرفته اند، ثبت شده است. پزشک باید به بیماران آموزش دهد که پس از مصرف فرم های موضعی، دستان خود را با آب و صابون شسته و ناحیه درمان شده را با لباس بپوشانند تا از هرگونه تماس با کودکان پیشگیری شود.

عوارض جانبی تستوسترون

عوارض با شیوع بسیار بالا و بیشتر از ده درصد

• واکنش های موضعی در محل تجویز مخصوص ژل ها و چسب های پوستی شامل قرمزی ، خارش ، سوزش و درماتیت تماسی: حدود ده تا شانزده درصد

عوارض با شیوع شایع بین یک تا ده درصد

• افزایش غلظت خون و پلی سیتمی: حدود دو تا ده درصد وابسته به دوز و فرم دارویی
• آکنه ، جوش های پوستی و چرب شدن بیش از حد پوست: حدود چهار تا هشت درصد
• افزایش سطح آنتی ژن اختصاصی پروستات در آزمایش خون: حدود سه تا پنج درصد
• سردرد های خفیف تا متوسط: حدود یک تا پنج درصد
• نوسانات خلقی ، تحریک پذیری و تغییرات عاطفی: حدود یک تا چهار درصد
• افزایش فشار خون سیستمیک: حدود یک تا چهار درصد
• ادم محیطی و احتباس مایعات در دست ها و پا ها: حدود یک تا سه درصد
• ژنیکوماستی یا بزرگ شدن بافت پستان در مردان ناشی از تبدیل دارو به استروژن: حدود یک تا سه درصد
• بزرگ شدن خوش خیم پروستات و اختلال در دفع ادرار: حدود یک تا سه درصد
• افزایش وزن ناگهانی: حدود یک تا دو درصد
• بی خوابی و اختلال در الگو های خواب: حدود یک تا دو درصد

عوارض با شیوع کمتر از یک درصد و نادر اما از نظر بالینی مهم

• حوادث ترومبوآمبولیک شامل ترومبوز ورید عمقی و آمبولی ریه: کمتر از یک درصد
• سکته های قلبی و مغزی: کمتر از یک درصد
• آسیب های شدید کبدی ، یرقان و هپاتیت کلستاتیک: کمتر از یک درصد
• واکنش های حساسیتی شدید و آنافیلاکسی در فرم های تزریقی: کمتر از یک درصد
• تشدید آپنه خواب و مشکلات حاد تنفسی در طول خواب: کمتر از یک درصد
• کاهش شدید تعداد اسپرم ها و ناباروری دائمی در مصرف طولانی مدت: کمتر از یک درصد
• ریزش موی سر با الگوی طاسی مردانه: کمتر از یک درصد
• آسیب های کلیوی ناشی از احتباس شدید املاح معدنی: کمتر از یک درصد

تداخلات دارویی تستوسترون

تداخلات دارویی داروی تستوسترون

تداخل با دارو های ضد انعقاد خون خوراکی

• دارو های این دسته شامل وارفارین ، ریواروکسابان ، آپیکسابان ، دابیگاتران و ادوکسابان هستند.
• نوع تداخل: تداخل شدید بالینی و افزایش خطر خونریزی.
• شرح بالینی برای پزشک: تجویز همزمان آندروژن ها با دارو های ضد انعقاد خون خوراکی ، متابولیسم این دارو ها را تغییر داده و فعالیت فاکتور های انعقادی وابسته به ویتامین کا را در کبد مهار می کند. این تداخل می تواند منجر به افزایش شدید نسبت بین المللی نرمال شده یا آی ان آر و طولانی شدن زمان پروترومبین گردد. پزشک معالج موظف است در بیماران تحت درمان با وارفارین ، فاکتور های انعقادی را در زمان شروع ، توقف یا تغییر دوز تستوسترون به صورت مکرر پایش نماید. در بیشتر موارد ، کاهش دوز داروی ضد انعقاد برای پیشگیری از خونریزی های کشنده ضروری است.

تداخل با دارو های کاهنده قند خون و انسولین

• دارو های این دسته شامل انسولین ، متفورمین ، گلی بنکلامید ، گلیکلازید ، سیتاگلیپتین ، امپاگلیفلوزین و پیوگلیتازون هستند.
• نوع تداخل: تداخل متوسط و خطر افت شدید قند خون.
• شرح بالینی برای پزشک: آندروژن ها دارای اثرات آنابولیک و تنظیم کننده متابولیسم هستند که می توانند حساسیت بافتی به انسولین را به شکل قابل توجهی افزایش دهند. این پدیده باعث بهبود کنترل قند خون می شود اما همزمان خطر بروز افت قند خون را در بیماران دیابتی بالا می برد. پزشک باید قند خون ناشتا و هموگلوبین گلیکوزیله بیمار را به دقت زیر نظر داشته باشد و در صورت نیاز ، دوز انسولین یا دارو های خوراکی ضد دیابت را کاهش دهد.

تداخل با کورتیکواستروئید ها

• دارو های این دسته شامل پردنیزولون ، متیل پردنیزولون ، دگزامتازون ، بتامتازون ، هیدروکورتیزون و تریامسینولون هستند.
• نوع تداخل: تداخل متوسط تا شدید در احتباس مایعات.
• شرح بالینی برای پزشک: هم تستوسترون و هم کورتیکواستروئید ها تمایل بالایی به احتباس سدیم ، کلر و آب در بدن دارند. تجویز همزمان این دو دسته دارویی باعث اثرات هم افزایی در تجمع مایعات می شود و می تواند منجر به بروز ادم محیطی شدید و نارسایی احتقانی قلب گردد. این ترکیب دارویی به ویژه در بیمارانی که سابقه نارسایی قلبی ، بیماری های کلیوی یا اختلالات کبدی دارند ، باید با احتیاط بسیار زیاد و پایش مداوم وزن و الکترولیت ها تجویز شود.

تداخل با دارو های سرکوب کننده سیستم ایمنی

• داروی شاخص این دسته سیکلوسپورین است.
• نوع تداخل: تداخل شدید و افزایش ریسک مسمومیت.
• شرح بالینی برای پزشک: آندروژن ها می توانند پاکسازی کبدی سیکلوسپورین را کاهش داده و سطح سرمی آن را در خون به میزان قابل توجهی افزایش دهند. این تداخل خطر سمیت کلیوی و سمیت عصبی ناشی از سیکلوسپورین را به شدت بالا می برد. پزشک باید سطح خونی سیکلوسپورین را به طور مکرر اندازه گیری کرده و دوز آن را در صورت مصرف همزمان با آندروژن ها تنظیم نماید.

تداخل با مسدود کننده های گیرنده بتا آدرنرژیک

• داروی شاخص این دسته پروپرانولول است.
• نوع تداخل: تداخل متوسط و کاهش اثر داروی قلبی.
• شرح بالینی برای پزشک: مصرف همزمان تستوسترون می تواند ترخیص کالا و پاکسازی کبدی پروپرانولول را تسریع کند ، که این امر منجر به کاهش سطح خونی و افت اثربخشی بالینی داروی مسدود کننده بتا در کنترل ضربان قلب و فشار خون می شود. پایش علائم حیاتی و تنظیم مجدد دوز پروپرانولول در این شرایط توصیه می شود.

تداخل با القا کنندگان و مهار کنندگان آنزیم های کبدی

• دارو های این دسته شامل کاربامازپین ، فنی توئین ، فنوباربیتال ، ریفامپین و کتوکونازول هستند.
• نوع تداخل: تداخل متوسط در سطح سرمی هورمون.
• شرح بالینی برای پزشک: دارو هایی که سیستم آنزیمی سیتوکروم پی چهارصد و پنجاه کبد را القا می کنند ، می توانند متابولیسم تستوسترون را افزایش داده و سطح خونی آن را کاهش دهند. در مقابل ، مهار کنندگان این آنزیم ها مانند کتوکونازول ممکن است سطح هورمون را بالا ببرند. اگرچه این تداخل بیشتر در فرم های خوراکی اهمیت دارد ، اما پزشک باید در صورت عدم پاسخ درمانی مناسب ، پروفایل دارویی بیمار را مرور کند.

تداخل داروی تستوسترون با غذا و تغذیه

تداخل وابسته به فرم دارویی خوراکی

• بیشترین و مهم ترین تداخل غذایی تستوسترون مربوط به فرم خوراکی آن یعنی کپسول های تستوسترون آندکانوات است. این فرم دارویی باید حتما به همراه وعده های غذایی غنی از چربی متوسط تا بالا مصرف شود. چربی موجود در غذا برای جذب این دارو از طریق سیستم لنفاوی روده کاملا ضروری است تا دارو بتواند از متابولیسم عبور اول کبدی در امان بماند. مصرف این کپسول ها با معده خالی یا وعده غذایی بسیار کم چرب ، جذب و زیست دستیابی دارو را به شدت کاهش داده و اثربخشی درمانی آن را از بین می برد.

عدم تداخل در فرم های تزریقی و موضعی

• برای سایر اشکال دارویی از جمله آمپول های تزریق عضلانی ، چسب های پوستی ، ژل ها و فرم های کاشت زیر پوستی ، هیچ گونه تداخل بالینی معناداری با مواد غذایی ، زمان مصرف غذا یا نوع رژیم غذایی وجود ندارد. روند آزادسازی و ورود دارو به جریان خون در این روش ها کاملا مستقل از دستگاه گوارش است.

تداخل داروی تستوسترون در آزمایشات و تست های تشخیصی

تداخل در تست های عملکرد تیروئید

• آندروژن ها ترشح و تولید گلوبولین متصل شونده به تیروکسین را در کبد کاهش می دهند. در آزمایشات بالینی ، این پدیده منجر به کاهش کاذب سطح تیروکسین تام و افزایش برداشت رزین تری یودوتیرونین می شود. با این وجود ، پزشک باید آگاه باشد که سطح هورمون های آزاد تیروئید در خون کاملا طبیعی باقی می ماند و بیمار از نظر بالینی دچار کم کاری تیروئید نمی شود. تفسیر این آزمایشات در بیماران مصرف کننده آندروژن باید بر اساس سطح هورمون های آزاد صورت گیرد.

تداخل در پروفایل چربی خون

• درمان با این دارو تغییرات چشمگیری در نتایج آزمایشات لیپوپروتئین ها ایجاد می کند. تستوسترون باعث کاهش قابل توجه در سطح لیپوپروتئین با چگالی بالا یا کلسترول خوب شده و ممکن است سطح لیپوپروتئین با چگالی پایین و تری گلیسیرید را افزایش دهد. این تغییرات باید در تفسیر آزمایشات دوره ای چربی خون و ارزیابی ریسک فاکتور های قلبی و عروقی بیمار لحاظ گردد.

تداخل در تست آنتی ژن اختصاصی پروستات

• آندروژن ها موجب رشد بافت غده پروستات شده و می توانند سطح آزمایشگاهی آنتی ژن اختصاصی پروستات را در خون بالا ببرند. افزایش این نشانگر پس از شروع درمان طبیعی است ، اما هرگونه افزایش سریع ، غیر متعارف یا مداوم در آزمایش خون باید پزشک را نسبت به احتمال وجود سرطان پروستات پنهان مشکوک سازد و نیازمند بررسی های اورولوژی دقیق است.

تداخل در تست های هماتولوژی و غلظت خون

• همان طور که ذکر شد ، این هورمون ترشح اریتروپویتین را تحریک می کند. در آزمایش شمارش کامل سلول های خونی ، افزایش واضح و گاهی خطرناک در سطح هموگلوبین ، هماتوکریت و تعداد گلبول های قرمز مشاهده می شود. این یافته یک تداخل کاذب نیست ، بلکه یک تغییر فیزیولوژیک واقعی ناشی از دارو است که باید به دقت توسط پزشک پایش و مدیریت شود.

تداخل در آزمایش آنزیم های کبدی و قند خون

• در آزمایشات بیوشیمی خون ، ممکن است افزایش غیر طبیعی در سطح آنزیم های آلانین آمینوترانسفراز ، آسپارتات آمینوترانسفراز ، آلکالین فسفاتاز و بیلی روبین گزارش شود. همچنین به دلیل افزایش حساسیت به انسولین ، نتایج تست تحمل گلوکز و قند خون ناشتا ممکن است به سمت مقادیر پایین تر و بهبود یافته متمایل گردد.

هشدار ها تستوسترون

هشدار ها و مراقبت های بالینی مهم

خطرات قلبی عروقی و ترومبوآمبولی

• تجویز داروی تستوسترون ممکن است خطر بروز حوادث ناگوار قلبی عروقی از جمله سکته قلبی، سکته مغزی و مرگ و میر ناشی از آن ها را افزایش دهد. پزشک باید پیش از شروع درمان، خطرات قلبی عروقی بیمار را به دقت ارزیابی کند. همچنین خطر ترومبوآمبولی وریدی شامل ترومبوز ورید عمقی و آمبولی ریه در این بیماران بالاتر است. در صورت بروز علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس یا تورم یک طرفه اندام تحتانی، درمان باید فورا قطع شده و بررسی های تشخیصی انجام گیرد.

پلی سیتمی و افزایش غلظت خون

• تحریک تولید گلبول های قرمز خون یکی از اثرات مستقیم و فیزیولوژیک این دارو است. افزایش شدید هماتوکریت می تواند منجر به افزایش ویسکوزیته خون و وقوع حوادث ترومبوتیک شود. پزشک موظف است سطح هماتوکریت و هموگلوبین را پیش از شروع درمان، سه تا شش ماه پس از آغاز درمان و سپس به صورت سالانه پایش کند. در صورتی که هماتوکریت به بیش از پنجاه و چهار درصد برسد، مصرف دارو باید متوقف شده یا دوز آن کاهش یابد تا زمانی که سطح هماتوکریت به محدوده ایمن بازگردد.

خطر سرطان پروستات و تشدید علائم ادراری

• بیماران مسن تحت درمان با تستوسترون در معرض خطر بالاتری برای پیشرفت سریع سرطان پروستات پنهان و همچنین تشدید علائم هیپرپلازی خوش خیم پروستات قرار دارند. معاینه دیجیتال مقعدی و اندازه گیری سطح آنتی ژن اختصاصی پروستات پیش از درمان، سه تا شش ماه بعد و سپس به طور منظم در طول درمان کاملا الزامی است تا از عدم وجود بدخیمی اطمینان حاصل شود.

سرکوب محور هیپوتالاموس هیپوفیز و ناباروری

• مصرف طولانی مدت و با دوز بالای تستوسترون باعث مهار فیدبک منفی ترشح هورمون های محرک فولیکول و لوتئینه کننده از غده هیپوفیز می شود. این فرایند منجر به توقف اسپرماتوژنز، آتروفی بیضه ها و ناباروری می گردد که ممکن است پس از قطع دارو تا ماه ها یا حتی سال ها برگشت پذیر نباشد. این موضوع باید پیش از شروع درمان به بیمارانی که در آینده قصد باروری دارند، به صورت شفاف گوشزد شود.

سمیت کبدی

• استفاده طولانی مدت از دوز های بالای آندروژن ها می تواند عوارض جدی کبدی از جمله نئوپلاسم های کبدی، کارسینوم سلول های کبدی و پلیوز کبدی ایجاد کند. اگرچه این عوارض بیشتر با فرم های خوراکی دیده می شود، اما پایش دوره ای آنزیم های کبدی و بیلی روبین در تمامی بیماران دریافت کننده تستوسترون ضروری است.

تشدید نارسایی قلبی و ایجاد ادم محیطی

• آندروژن ها باعث احتباس سدیم، کلر، آب و پتاسیم در بدن می شوند. این احتباس مایعات می تواند در بیمارانی که دارای بیماری های زمینه ای قلبی، کلیوی یا کبدی هستند، منجر به بروز ادم محیطی شدید و نارسایی احتقانی قلب شود و نیازمند مدیریت سریع با دارو های دیورتیک است.

تشدید آپنه انسدادی خواب

• درمان با این دارو می تواند آپنه انسدادی خواب را در مردان ایجاد کرده یا به شدت تشدید کند، به ویژه در بیمارانی که دارای اضافه وزن شدید هستند یا به بیماری های مزمن ریوی مبتلا می باشند. ارزیابی الگوی خواب بیمار در طول دوره درمان اهمیت بسیار بالایی دارد.

خطر انتقال ثانویه پوستی دارو

• در صورت استفاده از فرم های ژل یا کرم موضعی، خطر انتقال دارو به زنان و کودکان از طریق تماس پوستی وجود دارد که می تواند منجر به بروز صفات مردانه در آن ها شود. پزشک باید دستورالعمل های دقیق شستشوی دست ها با آب و صابون و پوشاندن ناحیه درمان شده با لباس را به بیمار آموزش دهد.

اوردوز و مسمومیت با تستوسترون و رویکرد درمان بالینی

نشانه های مسمومیت حاد و مزمن

• اوردوز حاد با این دارو به ندرت تهدید کننده حیات است و اطلاعات کمی در مورد سمیت حاد ناشی از یک دوز بسیار بالا وجود دارد. با این حال، مسمومیت مزمن ناشی از سوء مصرف و استفاده از دوز های فوق درمانی در ورزشکاران و بدنسازان بسیار شایع و به شدت خطرناک است. نشانه های مسمومیت مزمن شامل نوسانات شدید خلقی، پرخاشگری، افسردگی عمیق، شیدایی، آکنه های شدید کیستیک، ریزش موی سر با الگوی مردانه، ژنیکوماستی به دلیل تبدیل محیطی آندروژن به استروژن، آتروفی شدید بیضه ها، افزایش خطرناک فشار خون، هایپرتروفی بطن چپ قلب و اختلالات شدید پروفایل چربی خون به صورت کاهش لیپوپروتئین پرچگال و افزایش لیپوپروتئین کم چگال است. در موارد بسیار شدید، مسمومیت می تواند منجر به سکته های قلبی زودرس در افراد جوان شود.

اقدامات تشخیصی اورژانسی در زمان مسمومیت

پزشک در مواجهه با بیماری که دچار سوء مصرف یا اوردوز مزمن شده است، باید فورا آزمایش های جامع خون شامل شمارش کامل سلول های خونی برای بررسی سطح هماتوکریت، پنل چربی، تست های عملکرد کبد، سطح تستوسترون تام و آزاد، سطح هورمون لوتئینه کننده، هورمون محرک فولیکول و نوار قلب را درخواست نماید.

رویکرد درمانی و مدیریت اوردوز

هیچ پادزهر اختصاصی برای مسمومیت با تستوسترون وجود ندارد. درمان به صورت کاملا حمایتی و بر اساس اصلاح عوارض فیزیولوژیک ایجاد شده انجام می گیرد.

• قطع مصرف دارو: اولین و مهم ترین اقدام درمانی، قطع فوری و کامل دریافت دارو و هرگونه استروئید آنابولیک دیگر است. در برخی بیماران به دلیل وابستگی روانی شدید، ممکن است نیاز به ارجاع به روانپزشک برای مدیریت علائم ترک و جلوگیری از خودکشی ناشی از افسردگی شدید باشد.
• فلبوتومی درمانی: در صورتی که بیمار به دلیل اوردوز دچار پلی سیتمی شدید و هماتوکریت بسیار بالا شده باشد، انجام فلبوتومی درمانی و کشیدن خون از بیمار برای کاهش ویسکوزیته خون و پیشگیری از حوادث ترومبوآمبولیک کاملا اورژانسی و حیاتی است.
• مدیریت عوارض غدد درون ریز: برای کنترل ژنیکوماستی ممکن است نیاز به مداخلات دارویی با تعدیل کننده های انتخابی گیرنده استروژن یا در موارد پیشرفته جراحی پلاستیک باشد. پزشک باید به بیمار اطلاع دهد که برگشت عملکرد طبیعی محور هیپوتالاموس هیپوفیز بیضه ممکن است ماه ها زمان ببرد و در این مدت بیمار با علائم ناباروری و کاهش میل جنسی مواجه خواهد بود.
• مدیریت عوارض قلبی عروقی: در صورت وجود فشار خون بالا یا علائم نارسایی قلبی و ادم، تجویز دارو های کاهنده فشار خون و دیورتیک ها برای دفع مایعات احتباس یافته در بدن زیر نظر متخصص قلب و عروق تا زمان پایدار شدن شرایط همودینامیک بیمار الزامی است.

توصیه های دارویی تستوسترون

توصیه های دارویی به بیمار

هشدار در مورد مصرف فرم های موضعی و انتقال پوستی

• به بیمارانی که از ژل ها یا کرم های موضعی استفاده می کنند ، باید با تاکید فراوان آموزش داده شود که پس از استفاده ، دست های خود را به دقت با آب و صابون بشویند و ناحیه آغشته به دارو را با لباس مناسب بپوشانند. تماس پوستی زنان باردار یا کودکان با ناحیه درمان شده ، می تواند باعث جذب ثانویه دارو شده و عوارض جبران ناپذیری نظیر بروز صفات مردانه در زنان و بلوغ زودرس در کودکان ایجاد کند.

شناسایی علائم خطر قلبی و عروقی

• بیمار باید آگاه باشد که مصرف این دارو ممکن است خطر لخته شدن خون و حوادث قلبی را افزایش دهد. به وی توصیه کنید که در صورت بروز هرگونه درد در قفسه سینه ، تنگی نفس ناگهانی ، تورم و درد در یک پا ، ضعف در نیمی از بدن یا اختلال در تکلم ، مصرف دارو را متوقف کرده و بلافاصله به اورژانس مراجعه نماید.

توجه به تغییرات در دفع ادرار

• با توجه به اثر دارو بر رشد غده پروستات ، بیمار باید بداند که در صورت مشاهده علائمی نظیر تکرر ادرار به ویژه در شب ، مشکل در شروع ادرار ، جریان ضعیف ادرار یا احساس عدم تخلیه کامل مثانه ، باید در اولین فرصت پزشک معالج خود را مطلع سازد.

پرهیز از تغییر دوز خودسرانه و خطر سوء مصرف

• به بیمار تاکید کنید که دوز تجویز شده صرفا برای رسیدن به سطح طبیعی هورمون در بدن تنظیم شده است. افزایش خودسرانه دوز با هدف عضله سازی ، افزایش انرژی یا بهبود میل جنسی ، نه تنها اثربخشی بیشتری ندارد ، بلکه خطرات بسیار جدی کبدی ، قلبی و روانپزشکی نظیر پرخاشگری شدید را به دنبال خواهد داشت.

مراقبت های مرتبط با اختلالات خواب

• بیمار باید بداند که این دارو می تواند باعث شروع یا تشدید وقفه تنفسی در حین خواب یا آپنه خواب شود. در صورت خروپف شدید ، پریدن از خواب با احساس خفگی یا خستگی مفرط در طول روز ، گزارش این علائم به پزشک الزامی است.

توصیه های دارویی مخصوص پزشک

ارزیابی های جامع پیش از شروع درمان

• پزشک موظف است پیش از آغاز هرگونه درمان جایگزینی با آندروژن ها ، ارزیابی دقیقی از وضعیت سلامت بیمار انجام دهد. این ارزیابی ها شامل اندازه گیری سطح پایه هماتوکریت ، پروفایل چربی خون ، آنزیم های کبدی و بررسی کامل غده پروستات از طریق معاینه مقعدی با انگشت و اندازه گیری سطح آنتی ژن اختصاصی پروستات است. هرگونه شک به سرطان پروستات یا پستان ، درمان را مطلقا ممنوع می کند.

پایش مداوم غلظت خون و هماتوکریت

• از آنجا که این هورمون تولید گلبول های قرمز را تحریک می کند ، خطر ابتلا به پلی سیتمی بسیار بالا است. پزشک باید هماتوکریت بیمار را سه تا شش ماه پس از شروع درمان و پس از آن به صورت سالانه کنترل کند. در صورتی که سطح هماتوکریت به بیش از پنجاه و چهار درصد برسد ، قطع موقت دارو یا انجام فلبوتومی درمانی تا زمان بازگشت غلظت خون به محدوده ایمن ضروری است.

زمان بندی دقیق برای پایش سطح سرمی دارو

• تنظیم دوز دارو باید بر اساس سطح خونی آن انجام گیرد و زمان خون گیری وابسته به فرم دارویی است. در بیمارانی که فرم تزریقی با اثر طولانی مدت مانند انانتات یا سیپیونات دریافت می کنند ، خون گیری باید در میانه فاصله بین دو تزریق انجام شود. برای فرم های موضعی ، ارزیابی سطح هورمون معمولا دو هفته پس از شروع درمان انجام می گیرد تا از قرارگیری غلظت هورمون در محدوده میانه و طبیعی اطمینان حاصل شود.

غربالگری دوره ای سرطان و بزرگی پروستات

• در مردان بالای چهل سال ، پزشک باید ارزیابی غده پروستات شامل بررسی سطح آنتی ژن اختصاصی پروستات را در ماه های سوم و ششم درمان تکرار کرده و در صورت پایداری شرایط ، این پایش را به صورت سالانه در برنامه پیگیری بیمار قرار دهد تا از پیشرفت تومور های پنهان جلوگیری گردد.

مدیریت بیماران مبتلا به بیماری های متابولیک و قلبی

• پزشک باید در بیماران مبتلا به نارسایی احتقانی قلب ، نارسایی کلیوی و اختلالات کبدی با احتیاط بسیار زیاد عمل کند ، زیرا آندروژن ها باعث احتباس شدید مایعات و سدیم در بدن شده و می توانند ادم محیطی شدیدی ایجاد کنند. همچنین در بیماران دیابتی ، با توجه به افزایش حساسیت بافتی به انسولین در اثر مصرف این دارو ، تنظیم دقیق و احتمالا کاهش دوز دارو های پایین آورنده قند خون برای جلوگیری از افت شدید قند خون الزامی است.

سایر نکات

• نظارت منظم از طریق آزمایش خون به تعیین دوز مناسب کمک می کند و از اثربخشی درمان اطمینان حاصل می کند و در عین حال عوارض جانبی احتمالی را به حداقل می رساند.
• تولید فرمولاسیون دهانی تستوسترون در آمریکا بیش از یک سال است که متوقف گردیده‌است.
• تستوسترون انانتات عضلانی و تستوسترون انانتات زیرجلدی قابل جایگزینی با سایر محصولات خوراکی تستوسترون آندکانوات نیستند.
• تنظیم دوز شروع درمان در هایپوگنادیسم و محدوده‌ی دوزهای رایج، بر اساس جدول دقیق تنظیم شده در رفرنس‌ها انجام می‌شود.
• برخی داده‌ها نشان می‌دهند که مد نظر قرار دادن هدف درمانی کمی پایین‌تر، احتمالاً در بیماران مسن‌تر معقول باشد (به عنوان مثال، سطح پایین محدوده تستوسترون طبیعی).
• دوز و مدت درمان بستگی به سن، جنس، تشخیص، پاسخ بیمار به درمان و ظهور عوارض جانبی دارد. به طور کلی دوزهای کل بیش از ۴۰۰ میلی گرم در ماه به دلیل اثر طولانی مدت دارو مورد نیاز نیست.
• به طور معمول تجویز تستوسترون پیش از ۱۴سالگی توصیه نمی‌شود. با این حال در صورت نیاز، از ۱۲سالگی قابل تجویز است.
• ایمنی و کارایی تستوسترون درمانی در مردان مبتلا به هیپوگنادیسم وابسته به سن (یا هیپوگنادیسم دیررس) ثابت نشده است (برچسب سازنده). با این حال، انجمن غدد درون ریز پیشنهاد می کند که درمان با تستوسترون به بیمارانی که علائم کمبود تستوسترون دارند و غلظت تستوسترون صبحگاهی به طور مداوم و روشن پایین است، ارائه شود. در مردان بالای ۶۵ سال، درمان فقط باید به صورت موردی و پس از مشورت با بیمار در مورد خطرات و فواید آن شروع شود.
• در موارد تراجنسیتی، تک درمانی با تستوسترون برای بالا بردن سطح سرمی تستوسترون به محدوده طبیعی برای مردان، و در نتیجه قطع قاعدگی، کلیتورومگالی، کاهش توده چربی و باروری (موقت یا دائم)، عمیق‌تر شدن صدا، افزایش آکنه، موهای بدن و صورت، توده عضلانی و میل جنسی ، طاسی الگوی مردانه (در افرادی که از نظر ژنتیکی مستعد هستند) موثر است.
• اگرچه تستوسترون انانتات برای درمان ثانویه سرطان پستان متاستاتیک (اسکلتی) در حال پیشرفت و غیرقابل جراحی در بیمارانی که یک تا پنج سال پس از یائسگی هستند اندیکاسیون دارد، درمان‌های جدید دیگری جایگزین استفاده از تستوسترون انانتات در مدیریت سرطان متاستاتیک پستان شده‌اند.
• در تزریق عضلانی، رسیدن دمای داروی تزریقی به دمای اتاق و تکان دادن ویال به حل شدن کریستال هایی که در زمان نگهداری تشکیل شده اند، کمک می کند. تزریق عضلانی عمیق در عضله گلوتئال انجام می‌شود. ویال با چرخاندن بین کف دست گرم شود تا کریستال های تشکیل شده دوباره حل شوند.
• در صورت تزریق عضلانی ملح تستوسترون آندکانوات، تزریق به داخل گلوتئوس مدیوس به صورت متناوب بین باسن چپ و راست انجام می‌شود. از تزریق داخل عروقی خودداری شود. ممکن است منجر به میکروآمبولی روغن ریوی شود. از نزدیک شدن به شریان های گلوتئال فوقانی و عصب سیاتیک اجتناب شود. برخی از برچسب‌های بین‌المللی این محصول، تزریق بیش از دو دقیقه را توصیه می‌کنند. راهنمای نحوه تزریق ملح آندکانوات به دقت مطالعه شود.
• فرم خوراکی تستوسترون را به صورت یک کپسول صبح‌ها و یک کپسول عصرها همراه غذا مصرف می‌کنند.

نکات مهم مصرف کرم موضعی، ژل و محلول تستوسترون :

• ژل ها و محلول های مبتنی بر الکل قابل اشتعال هستند. تا زمان خشک شدن از نزدیک شدن به آتش، شعله، یا سیگار کشیدن خودداری شود.
• تستوسترون ممکن است به دنبال تماس پوست به پوست با محل مصرف به فرد دیگری منتقل شود. پس از استفاده، دست ها کاملاً شسته شود و محل استفاده با لباس پس از خشک شدن کرم، ژل یا محلول پوشانده شود یا قبل از تماس، محل استفاده با آب و صابون کاملاً تمیز شود تا انتقال به حداقل برسد.
• علاوه بر تماس پوست با پوست، تماس ثانویه به دنبال قرار گرفتن در معرض اقلام ثانویه (مانند حوله، پیراهن، ملحفه) نیز گزارش شده است. در صورت مواجهه ثانویه، فرد مقابل باید در اسرع وقت پوست را با آب و صابون کاملاً بشوید.
• مواضع مصرف و دوزهای محصولات تستوسترون موضعی قابل تعویض نیستند.برای آشنایی با نحوه صحیح مصرف هر محصول موضعی تستوسترون حتماً باید به راهنمای موجود در بسته بندی همان محصول مراجعه شود.
• ژل داخل بینی تستوسترون (Natesto): استفاده در داخل بینی ۳ بار در روز، با فاصله ۶ تا ۸ ساعت ترجیحاً در زمان معین در هر روز، انجام می‌شود. جهت آموزش طرز صحیح مصرف به راهنمای بسته‌بندی مراجعه شود و تا یک ساعت پس از مصرف، از دمیدن یا استشمام بینی خودداری شود. اگر ژل روی دست قرار گرفت، با آب و صابون گرم شسته‌شود. به طور موقت در صورت بروز دوره های رینیت شدید قطع شود. اگر علائم شدید رینیت باقی بماند، یک درمان جایگزین در نظر گرفته‌شود.
• مردان مسن تحت درمان با آندروژن ممکن است در معرض افزایش خطر ابتلا به هیپرپلازی پروستات و کارسینوم پروستات باشند. افزایش میل جنسی (بیبیدو) ممکن است رخ دهد.
• سومصرف استروئیدهای آنابولیک در خانم‌ها می‌توان‌ با مشکلات باروری و اختلالات قاعدگی همراه باشد.
• تستوسترون برای درمان اختلال میل جنسی هایپواکتیو، عمدتاً در بیماران یائسه مورد ارزیابی قرار گرفته است. هیچ فرمول مورد تایید FDA برای این مورد موجود نیست. محصولات تستوسترون مرکب یا استفاده از پلت ها، تزریق عضلانی و فرمولاسیون خوراکی توصیه نمی شود و از فرمولاسیون‌های موضعی پوستی در مطالعات استفاده می‌شود اما همچنان مطالعات تکمیلی مورد نیاز است.
• دوزهای بالای تستوسترون می‌تواند باعث سرکوب اسپرماتوژنز شود. تاثیر بر باروری ممکن است غیر قابل برگشت باشد. درمان هیپوگنادیسم هیپوگنادوتروپ با تستوسترون در مردانی که مایل به باروری در طی ۶ تا ۱۲ ماه هستند، توصیه نمی شود.برخی فرآورده‌های تستوسترون نیز در خانم‌هایی که قصد بارداری دارند، منع مصرف دارند.
• مصرف تستوسترون در دوران بارداری ممنوع است. به دلیل احتمال قرار گرفتن در معرض مواجهه ثانویه، همه افراد باید از تماس پوست به پوست با مناطقی که تستوسترون به صورت موضعی روی بدن فرد دیگری استفاده شده است، خودداری کنند. برخی از محصولات تستوسترون حاوی بنزیل الکل هستند که می تواند از جفت عبور کند.
• تستوسترون در شیر ترشح می‌شود. سطوح بالای تستوسترون اندوژن در مادر، مانند مواردی که در اثر برخی کیست های تخمدان ایجاد می شود، تولید شیر را سرکوب می کند. سطح تستوسترون سرم مادر معمولاً پس از بارداری کاهش می یابد و پس از قطع شیردهی به حالت عادی باز می گردد. برخی محصولات تستوسترون به طور خاص در دوران شیردهی منع مصرف دارند.
• از آنجایی که تستوسترون ممکن است تولید شیر را سرکوب کند، شروع مجدد درمان در مردان ترنس پس از بارداری تا زمانی که شیردهی کامل نشده است، توصیه نمی شود.
• وابستگی دارویی به تستوسترون در افرادی که از دوزهای تایید شده تستوسترون برای مواردمصرف تایید شده استفاده می کنند، مستند نشده است. با این حال، زمانی که خارج از دوز/موارد مصرف تایید شده استفاده می شود، ممکن است وابستگی ایجاد کند.
• بیماران را از عوارض جانبی جدی مرتبط با سوء مصرف تستوسترون و استروئیدهای آندروژنی آنابولیک آگاه کنید. در صورت مشکوک بودن به سوء مصرف، سطح تستوسترون سرم را بررسی کنید (سطح تستوسترون در مردانی که از مشتقات تستوسترون مصنوعی استفاده می کنند می‌تواند در محدوده طبیعی یا غیر طبیعی باشد). احتمال سوء مصرف را در بیماران مشکوک که با عوارض جانبی جدی قلبی عروقی یا روانی مراجعه می کنند، در نظر بگیرید.
• در مردانی که بلوغ دیررس دارند، با احتیاط مصرف شود. برخی از فرمولاسیون ها/محصولات برای استفاده در بیماران کمتر از ۱۸ سال تایید نشده‌ اند.
• در بیماران مبتلا به افسردگی با احتیاط مصرف شود. تستوسترون می‌تواند ریسک افسردگی و افکار خودکشی را افزایش دهد. لازم است بیماران با شروع جدید یا بدتر شدن علائم افسردگی، اضطراب، تغییرات خلقی، یا افکار یا رفتار خودکشی ارزیابی شوند.
• تستوسترون می‌تواند در بیماران مبتلا به بی تحرکی طولانی مدت یا سرطان باعث هیپرکلسمی شود.

مواردی که پیش از شروع درمان با تستوسترون باید ارزیابی شوند:

• اندازه گیری تستوسترون تام سرم (ناشتا و حداقل ۲ صبح جداگانه)، بررسی عملکرد و آنزیم‌های کبدی ، پروفایل چربی بیمار، هموگلوبین و هماتوکریت (از شروع درمان با هماتوکریت بیشتر از 48٪ یا 50٪ در مردانی که در ارتفاعات بالاتر زندگی می کنند، خودداری شود)، ارزیابی عوامل خطر مشکلات قلبی عروقی، آزمایش PSA و معاینه پروستات در مردان ۵۵ تا ۶۹ سال یا بالای ۴۰ سال و در معرض خطر ابتلا به سرطان پروستات (از شروع درمان در موارد در انتظار ارزیابی اورولوژیک در بیماران مبتلا به ندول پروستات قابل لمس یا سفتی یا PSA بالاتر از ۴ یا ۳در مردان در معرض خطر بالای سرطان پروستات خودداری شود)، فشارخون بیمار

مواردی که لازم است در مدت تستوسترون درمانی پایش شوند:

• فشارخون بیمار (۳ تا ۶ هفته پس از شروع یا تنظیم دوز و سپس به صورت دوره ای)
• آنزیم‌های کبدی
• پروفایل چربی
• هموگلوبین و هماتوکریت (در ۳ تا ۶ ماه پس از شروع بسته به فرمولاسیون، در ماه۱۲ و سپس به صورت سالانه-اگر هماتوکریت از ۵۴ درصد بیشتر شد، درمان قطع شود)
• کلسیم سرم و ادرار و علائم ویریلیزاسیون در زنان تحت درمان سرطان سینه کنترل شود.
• گلوکز سرم (ممکن است با تستوسترون کاهش یابد، بیماران دیابتی به دقت تحت نظر باشند)
• ارزیابی پاسخ مردان به درمان و عوارض جانبی ۳ تا ۱۲ ماه پس از شروع و سپس به صورت سالانه
• در طول درمان، رویدادهای قلبی عروقی به دقت بررسی شود.
• علائم درد، ادم، گرما، و اریتم در اندام تحتانی (بررسی ترومبوز ورید عمقی) و تنگی نفس حاد (بررسی آمبولی ریوی) به دقت پیگیری شود.
• در کودکان پیش از بلوغ، معاینه رادیولوژیک مچ دست و دست هر ۶ ماه یکبار.
• تراکم‌ استخوان در مردان مبتلا به هیپوگنادیسم و پوکی استخوان یا شکستگی با ترومای ضعیف پس از ۱ تا ۲ سال از شروع درمان
• آنتی ژن اختصاصی پروستات (PSA): در مردان ۵۵ تا ۶۹ سال یا بالای ۴۰ سال و در معرض خطر ابتلا به سرطان پروستات، -PSA و معاینه پروستات در ۳ تا ۱۲ ماه پس از شروع درمان، بر اساس دستورالعمل های غربالگری سرطان پروستات فعلی توصیه می شود.در صورت وجود افزایش تایید شده در PSA بیش از ۱/۴ نانوگرم در میلی لیتر ، PSA تایید شده بیش از ۴ در زمان شروع، یا ناهنجاری پروستات یا بدتر شدن قابل توجه LUTS، درمان را تا ارزیابی اورولوژی متوقف کنید.
• تستوسترون (آزاد): تستوسترون آزاد باید در بیماران مبتلا به شرایط مرتبط با افزایش یا کاهش SHBG، یا در بیماران با غلظت تستوسترون کل در ناحیه مرزی در اطراف مرز پایینی محدوده طبیعی (مثلا ۲۰۰ تا ۴۰۰ نانوگرم در دسی لیتر) اندازه گیری شود.

تستوسترون (کل):

• توصیه های عمومی: ۳ تا ۶ ماه پس از شروع (وابسته به فرمولاسیون)، در ماه ۱۲ و سپس هر ۶ تا ۱۲ ماه
• هر فرمولاسیون می‌تواند ارزیابی های بیشتری نیز لازم داشته‌باشد. برشور راهنمای محصول حتماً مطالعه شود.
• در افراد تراجنسیتی تحت درمان، غربالگری معمول سرطان و ارزیابی آزمایشگاهی مانند افراد غیرترنس برای تمام بافت های موجود انجام شود. سطح تستوسترون سرم هر ۳ ماه در طول سال اول و سپس سالانه یا هر دو سال یکبار ارزیابی شود. اطمینان حاصل شود که سطح تستوسترون در طول درمان در محدوده طبیعی برای مردان باقی می ماند.