Lipid Infusion
«سرم لیپید» یک نام کلی برای مایع چربی است که در رگ تزریق میشود. این مایع یک داروی مشخص با ترکیب ثابت نیست و ترکیب آن در فرآوردههای مختلف فرق میکند. سرم لیپید معمولاً سفید، یکنواخت و عاری از میکروب است و فقط از راه رگ مصرف میشود.
در این مایع، ذرههای بسیار ریز چربی در آب پخش شدهاند. سرم لیپید به بدن انرژی میدهد و چربیهای ضروری را تأمین میکند. این فرآورده برای کسانی به کار میرود که نمیتوانند به اندازه کافی از راه دهان یا لوله گوارش غذا بگیرند و به غذا دادن از راه رگ نیاز دارند.
منبع چربی در فرآوردههای مختلف میتواند روغن سویا، روغن زیتون، روغن ماهی، چربیهای متوسط یا ترکیبی از آنها باشد. بعضی محصولات برای اینکه مایع پایدار بماند، مواد مشتق از زرده تخممرغ و گلیسرول هم دارند.
سرم لیپید در غلظتهای ۱۰، ۲۰ و ۳۰ درصد عرضه میشود. در هر ۱۰۰ میلیلیتر، این غلظتها بهترتیب حدود ۱۰، ۲۰ و ۳۰ گرم چربی دارند. انرژی هر میلیلیتر از برخی فرآوردههای سویایی برای این غلظتها بهترتیب حدود ۱٫۱، ۲ و ۳ کیلوکالری است. غلظت بیشتر به معنی بهتر بودن برای تزریق مستقیم نیست. بسته ۳۰ درصد معمولاً برای ساختن مخلوط غذای وریدی است و نباید مستقیم تزریق شود.
سرم لیپید دو کاربرد اصلی دارد:
سرم لیپید از راه رگ و با وسایل مناسب تزریق میشود. تزریق میتواند از یک رگ معمولی در دست یا از یک رگ بزرگتر نزدیک قلب انجام شود. آمادهسازی، انتخاب راه تزریق و سرعت تزریق باید با دستور همان محصول و نظر تیم درمان هماهنگ باشد.
پمپ، مقدار مایع واردشده به رگ را با سرعت تعیینشده کنترل میکند. تنظیم پمپ کار تیم درمان است و بیمار یا همراه او نباید آن را تغییر دهد. برای بسیاری از مایعهای چربی و مخلوطهای حاوی آن، استفاده از یک فیلتر ریز توصیه میشود تا ذرههای درشت وارد رگ نشوند.
چربی تزریقشده خیلی زود در دسترس بدن قرار میگیرد. سطح چربی خون بعد از تزریق ابتدا بالا میرود و بعد بدن آن را کمکم پاکسازی میکند. در یک مطالعه، سطح چربی خون کمتر از ۵ دقیقه بعد از تزریق شروع به کاهش کرد و نیمهعمر آن حدود ۲۰ دقیقه بود. در افراد سالم، زمان برگشت چربی خون به حالت قبل از درمان بین ۳ تا ۱۱ ساعت گزارش شده است.
سرعت پاکشدن چربی از خون به وضعیت بیمار، مقدار تزریق و سرعت تزریق بستگی دارد. اثر سرم لیپید برای تأمین چربیهای ضروری طولانیتر است، چون بدن این چربیها را ذخیره میکند و اثر آن فقط به حضور کوتاهمدت چربی در خون مربوط نیست.
ذرههای چربی بعد از ورود به خون تا حدی شبیه ذرههای طبیعی چربی در بدن رفتار میکنند. مواد طبیعی بدن (آنزیمها) چربی را به قطعههای کوچکتر به نام اسید چرب و گلیسرول میشکنند. سلولها از اسیدهای چرب برای تولید انرژی، ساختن اجزای خود یا ذخیره کردن استفاده میکنند. دو نوع چربی ضروری به نام اسید لینولئیک و اسید آلفالینولنیک باید از غذا یا سرم به بدن برسند، چون بدن نمیتواند آنها را بسازد.
در مسمومیت با داروهای بیحسی، یکی از توضیحهای ممکن این است که بخشی از داروی چربیدوست بین خون و ذرههای چربی تزریقشده جابهجا میشود. این کار ممکن است مقدار داروی آزاد را که به قلب و مغز اثر میگذارد کم کند. اثرهای دیگری هم روی سلولهای قلب مطرح شده است، اما همه جزئیات این درمان روشن نیست و نتیجه آن را نمیتوان به هر مسمومیتی تعمیم داد.
موارد منع مصرف باید برای هر محصول جداگانه بررسی شود. بهطور کلی، این موارد در راهنمای فرآوردههای چربی وریدی ذکر میشوند:
این عدد با حدی که در طول درمان برای توقف تزریق به کار میرود یکی نیست. در بزرگسالان، معمولاً اگر تریگلیسرید از ۴۰۰ میلیگرم در دسیلیتر بیشتر شود، تزریق متوقف میشود. شوک بهتنهایی منع مصرف همه مایعهای چربی نیست. اگر شوک به دلیل مسمومیت با داروی بیحسی موضعی باشد، چربی وریدی ممکن است بخشی از درمان اورژانسی باشد.
مهمترین هشدارها عبارتاند از:
عوارض سرم لیپید را میتوان به چند دسته تقسیم کرد:
هیچ دارو، نمک معدنی یا مکملی نباید بدون بررسی سازگاری به کیسه مایع چربی اضافه شود. ترکیب نامناسب میتواند رسوب بسازد یا مایع چربی را از هم بپاشد. داروساز و تیم درمان درباره ترکیب مجاز یا نیاز به راه جداگانه تصمیم میگیرند.
بعضی مایعهای چربی حاوی روغن سویا یا زیتون، ویتامین کا دارند. این ویتامین ممکن است اثر داروهای ضدانعقاد مانند وارفارین را کم کند. البته مقدار ویتامین کا در دوزهای توصیهشده معمولاً آنقدر نیست که اثر مهمی ایجاد کند، اما در مصرف همزمان، تیم درمان آزمایشهای لخته شدن خون را پایش میکند. چربیدوست بودن یک دارو هم بهتنهایی دلیل خوب بودن چربی وریدی برای درمان مسمومیت با آن دارو نیست. بیمار باید همه داروهای مصرفی خود را به تیم درمان بگوید.
اگر نیاز غذایی زن باردار از راه دهان یا لوله گوارش تأمین نشود، غذا دادن از راه رگ ممکن است ضروری باشد. تغذیه ناکافی مادر میتواند برای بارداری خطر داشته باشد. اطلاعات کافی درباره مصرف بسیاری از مایعهای چربی در بارداری وجود ندارد؛ بنابراین این فرآوردهها باید فقط بعد از بررسی دقیق سود و خطر توسط پزشک تجویز شوند.
نیاز مادر به غذا دادن از راه رگ بهتنهایی به معنی قطع شیردهی نیست. اطلاعات کافی درباره ورود این فرآوردهها به شیر مادر وجود ندارد، اما انتظار نمیرود مقدار توصیهشده در دوزهای درمانی به شیرخوار آسیب برساند. پزشک نیاز درمانی مادر و وضعیت شیرخوار را با هم بررسی میکند.
کودکان: چربی وریدی میتواند بخش مهمی از غذای وریدی نوزاد یا کودک باشد. نوزادان نارس ممکن است چربی را کندتر از خون پاکسازی کنند؛ بنابراین مقدار و سرعت تزریق باید متناسب با وضعیت آنها تعیین شود. در نوزادان بسیار نارس، افزایش اسیدهای چرب آزاد ممکن است اتصال بیلیروبین (مادهای که زیاد شدن آن باعث زردی میشود) به پروتئین حامل را کم کند و بیلیروبین آزاد بالا برود. مقدار زیاد آن برای مغز خطرناک است. زردی بهتنهایی به معنی ممنوعیت تزریق چربی نیست و تصمیم درباره آن با تیم مراقبت نوزادان است. دوز مصرفی در کودکان بر اساس سن و وزن فرق میکند و پزشک آن را تعیین میکند.
سالمندان: نیاز به انرژی در بعضی سالمندان کمتر از افراد جوانتر است. بیماریهای همزمان و وضعیت قلب و کلیه هم میتوانند بر برنامه غذایی اثر بگذارند. سن بالا بهتنهایی به معنی ممنوعیت سرم لیپید نیست. در مطالعات، تفاوت مشخصی در پاسخ سالمندان و بیماران جوانتر گزارش نشده است، اما دوز باید با احتیاط و معمولاً از پایینترین محدوده شروع شود، چون احتمال مشکل کبد، کلیه یا قلب و مصرف همزمان داروهای دیگر بیشتر است.
مصرف بیش از حد یا تزریق با سرعت خیلی بالا میتواند مشکلات جدی ایجاد کند. شایعترین نشانهها شامل تهوع، استفراغ، لرز، سردرد، گرگرفتگی، تعریق زیاد، تب و اختلال در تعادل نمکهای خون است. در موارد شدیدتر، نشانههای زیاد شدن مایعات بدن و اسیدی شدن خون ممکن است رخ دهد. سندرم اضافهبار چربی هم بیشتر با مقدار یا سرعت نامناسب تزریق دیده میشود.
در صورت مصرف بیش از حد، تزریق باید متوقف شود تا سطح چربی خون به حالت طبیعی برگردد و علائم برطرف شوند. اثرها معمولاً با قطع تزریق چربی برگشتپذیر است. چربیها با دیالیز (تصفیه خون با دستگاه) از بخش مایع خون قابل حذف نیستند. در موارد نادر و شدید، مانند بالا رفتن شدید چربی خون همراه با علامت، ممکن است اقدام تخصصیتری مانند جدا کردن و جایگزینی بخش مایع خون در نظر گرفته شود. در نوزادان، تزریق سریع میتواند به مشکلات تنفسی و ناپایداری قلب و فشار خون منجر شود.
اگر نوبت غذای وریدی انجام نشد یا تزریق ناخواسته قطع شد، بیمار یا مراقب نباید برای جبران، سرعت تزریق را بالا ببرد. باید با تیم درمان تماس بگیرد تا برنامه دریافت غذا و مایعات بررسی شود. در کودکان خردسال و بعضی بیماران، قطع ناگهانی محلول قندی برنامه غذای وریدی میتواند خطر افت قند خون داشته باشد. تغییر یا پایان برنامه باید طبق نظر تیم درمان باشد.
شرایط نگهداری به محصول و نوع بستهبندی بستگی دارد. برای بعضی فرآوردهها، نگهداری در دمای کمتر از ۲۵ درجه سانتیگراد و پرهیز از یخزدگی توصیه شده است. بعد از باز شدن بسته یا آماده کردن مخلوط غذای وریدی، زمان مجاز نگهداری تغییر میکند. باقیمانده بسته یکبارمصرف برای نوبت بعد نگهداری نمیشود.
سرم لیپید را میتوان از دو زاویه با فرآوردههای دیگر مقایسه کرد:
بیماران و خانوادهها ممکن است در طول غذای وریدی تغییراتی در وزن یا انرژی ببینند. این تغییرات حاصل مجموعه تغذیه و درمان بیماری زمینهای است و نمیتوان آن را فقط به سرم لیپید نسبت داد. در بیمار بدحال، تغییر وزن کوتاهمدت ممکن است به کم یا زیاد شدن آب بدن مربوط باشد. بررسی روند وزن در کنار وضعیت بالینی از تفسیر یک اندازهگیری بهتر است.
در درمان اورژانسی مسمومیت با داروی بیحسی موضعی، خانواده ممکن است شاهد چند کار همزمان مانند کمک به تنفس و تزریق چربی باشد. بهبود بعد از این کارها ثابت نمیکند که سرم لیپید بهتنهایی علت بهبود بوده است. نتیجه بعضی آزمایشها هم در طول تزریق ممکن است تغییر کند. بالا رفتن تریگلیسرید میتواند واقعی باشد یا کدر شدن نمونه به خاطر چربی، اندازهگیری را مختل کند. تفسیر نتیجه غیرمنتظره آزمایش باید با توجه به زمان نمونهگیری و وضعیت بیمار انجام شود.
خیر. سرم لیپید برای نیاز مشخص به غذای وریدی یا شرایط ویژه اورژانس به کار میرود. تزریق غیرضروری میتواند خطر حساسیت، عفونت و دیگر عوارض تزریق در رگ داشته باشد.
تزریق درست یک مایع چربی سالم به معنی رسوب فوری چربی در دیواره رگ نیست. بااینحال، ناپایدار شدن مایع، بالا رفتن شدید چربی خون یا پاکسازی ناکافی آن میتواند خطرناک باشد و به بررسی فوری نیاز دارد.
پاسخ یکسانی ندارد. سرعت و مدت تزریق به محصول، کاربرد آن، مقدار تجویزشده، سن، وزن و وضعیت بیمار بستگی دارد. تنظیم پمپ کار تیم درمان است.
تیم درمان نتیجه آزمایش، وضعیت بیمار و سایر منابع انرژی را بررسی میکند. در بزرگسالان، اگر تریگلیسرید از ۴۰۰ میلیگرم در دسیلیتر بیشتر شود، تزریق متوقف میشود. بسته به مقدار افزایش، سن بیمار و دستور محصول، ممکن است مقدار یا سرعت تزریق تغییر کند یا متوقف شود.
محلول قندی کربوهیدرات و انرژی میدهد، محلول مواد سازنده پروتئین، مواد اولیه پروتئین را تأمین میکند و سرم لیپید چربی و چربیهای ضروری را میدهد. هیچکدام بهتنهایی غذای کامل نیستند.
قطع ناگهانی خود چربی معمولاً مشکل حادی ایجاد نمیکند. اما اگر سرم لیپید بخشی از یک برنامه غذای وریدی حاوی قند باشد، قطع ناگهانی کل برنامه میتواند در کودکان خردسال و بعضی بیماران خطر افت قند خون داشته باشد. تغییر یا پایان برنامه باید طبق نظر تیم درمان باشد.
سرم لیپید یک جزء حیاتی در تغذیه تزریقی و ابزاری مهم در مدیریت مسمومیتهای دارویی خاص است.
موارد مصرف تأیید شده سرم لیپید
سرم لیپید عمدتاً به عنوان بخشی از تغذیه تزریقی کامل و برای تأمین اسیدهای چرب ضروری تأیید شده است.
مکانیسم اثر سرم لیپید بسته به کاربرد آن (تغذیه تزریقی یا پادزهر در مسمومیت) متفاوت است.
فارماکوکینتیک سرم لیپید پس از تزریق وریدی سریع و مستقیم است.
موارد منع مصرف سرم لیپید در بیماریها
استفاده از سرم لیپید به عنوان جزء تغذیه تزریقی در برخی شرایط بالینی که پاکسازی چربی از جریان خون دچار اختلال است، میتواند خطرناک باشد.
عوارض نسبتا شایع (%10-1):
تداخلات سرم لیپید اغلب شامل رقابت برای مکانیسمهای متابولیک مشترک یا ایجاد بیثباتی فیزیکی در محلولهای تزریقی است.
۱. تداخلات مربوط به پایداری وریدی (تزریق همزمان)
هشدارهای مهم و کاربردی سرم لیپید
احتیاط در استفاده از سرم لیپید، به ویژه در بستر تغذیه تزریقی کامل، حیاتی است و نیازمند پایش دقیق است.
توصیههای دارویی ویژه پزشکان
این توصیهها برای استفاده ایمن و مؤثر از سرم لیپید در بستر تغذیه تزریقی کامل و سایر کاربردها ضروری هستند:
| آمینواسید | سرم دکستروز+اتانل |
| گلوکز | سرم دکستروز |
| سرم تزریقی دکستروز+سدیم کلراید | دکستران+سدیم کلراید |
| سرم آمینواسید+لیپید+گلوکز | |
| نمایش بیشتر | |
برای بررسی دقیق دوزها،عوارض جانبی،هشدارها و جزئیات کاربرد داروها،میتوانید به وبسایت Drugs.com مراجعه کنید.
| کد ژنریک | نام شکل دارویی | پرخطر | دما | حیاتی | برچسب هشدار بالا |
|---|---|---|---|---|---|
| 01165 |
محلول انفوزیون لیپید ۱۰ درصد (سویا روغن) |
|
|||
| 02149 |
محلول انفوزیون لیپید ۲۰ درصد (سویا روغن) |
|
|||
| 53067 |
محلول انفوزیون لیپید ۱۰ درصد (۲) ۱۰۰ میلیگرم / ۲۲ میلیگرم / ۱۲ میلیگرم / ۱ میلیلیتر ۵۰۰ میلیلیتر |
||||
| 51286 |
محلول تزریقی لیپید ۲۰ درصد (۱) ۱۰۰ میلیگرم / ۱۰۰ میلیگرم / ۱ میلیلیتر ۵۰۰ میلیلیتر |
||||
| 52913 |
محلول انفوزیون لیپید ۲۰ درصد (۳) ۸۰ میلیگرم / ۱۰۰ میلیگرم / ۲۰ میلیگرم / ۱ میلیلیتر ۲۵۰ میلیلیتر |
||||
| 52914 |
محلول انفوزیون لیپید ۲۰ درصد (۳) ۸۰ میلیگرم / ۱۰۰ میلیگرم / ۲۰ میلیگرم / ۱ میلیلیتر ۵۰۰ میلیلیتر |
||||
| 52912 |
محلول انفوزیون لیپید ۲۰ درصد (۳) ۸۰ میلیگرم / ۱۰۰ میلیگرم / ۲۰ میلیگرم / ۱ میلیلیتر ۱۰۰ میلیلیتر |
اسامی تجاری موجود در ایران |
|||
| نام تجاری | |||
|---|---|---|---|
|
سرم لیپوونوس 10% پی ال آر
|
|||
|
سرم اسموف لیپید 20%
|
|||
|
سرم لیپوفوندین 20% 500 میلی لیتر
|
|||
|
سرم لیپوفوندین 10% 500 میلی لیتر
|
|||