ریفاکسیمین چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

زیگات 200 و 550 میلی گرم محصول اکتوورکو

ریفاکسیمین در درمان اسهال مسافرتی در بزرگسالان و افراد بالاتر از 12 سال کاربرد دارد. این دارو همچنین در درمان روده تحریک پذیر با اسهال غالب نیز استفاده می شود. ریفاکسیمین جذب گوارشی کمی دارد و با هدف تاثیر در مسیر دستگاه گوارش استفاده می شود. زیگات یکی از برندهای این دارو است.

 

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف ریفاکسیمین

ریفاکسیمین یک آنتی‌بیوتیک نیمه‌سنتزی مشتق از ریفامایسین است که به دلیل جذب ناچیز از دستگاه گوارش، اثرات خود را به طور مستقیم و موضعی در روده اعمال می‌کند.
موارد مصرف تایید شده

۱. انسفالوپاتی کبدی:

• یکی از اصلی‌ترین موارد مصرف تایید شده ریفاکسیمین، کاهش خطر عود مجدد انسفالوپاتی کبدی آشکار در بزرگسالان مبتلا به بیماری پیشرفته کبدی است. این دارو با کاهش باکتری‌های تولیدکننده آمونیاک در روده، سطح آمونیاک خون را کنترل کرده و از وخامت وضعیت ذهنی بیمار جلوگیری می‌کند. در اکثر کارآزمایی‌های بالینی، استفاده از این دارو به همراه لاکتولوز به عنوان درمان استاندارد طلایی شناخته می‌شود.

۲. سندرم روده تحریک‌پذیر همراه با اسهال:

• ریفاکسیمین برای درمان سندرم روده تحریک‌پذیر در بزرگسالانی که علامت اصلی آن‌ها اسهال است، تاییدیه رسمی دارد. دوره درمان معمولاً ۱۴ روزه است و می‌تواند منجر به بهبود طولانی‌مدت نفخ، درد شکمی و قوام مدفوع شود. مکانیسم آن احتمالاً از طریق اصلاح فلور میکروبی روده و کاهش التهاب مخاطی است.

۳. اسهال مسافران:

• این دارو برای درمان اسهال مسافران ناشی از گونه‌های غیرتهاجمی باکتری اشرشیا کلی در بیماران بالای ۱۲ سال تایید شده است. لازم به ذکر است که ریفاکسیمین در مواردی که اسهال همراه با تب یا خون در مدفوع است (مشکوک به باکتری‌های تهاجمی مانند کمپیلوباکتر یا سالمونلا) نباید استفاده شود.

موارد مصرف Off-Label

۱. رشد بیش از حد باکتری‌ها در روده باریک:

• اگرچه هنوز تاییدیه رسمی برای این مورد صادر نشده، اما ریفاکسیمین به طور گسترده برای درمان این اختلال تجویز می‌شود. پزشکان از این دارو برای کاهش بار باکتریایی در روده باریک استفاده می‌کنند. دوزهای مصرفی در این وضعیت معمولاً بالاتر از دوزهای استاندارد اسهال مسافران است و نتایج بالینی نشان‌دهنده بهبود قابل توجه علائم سوءجذب و نفخ در بیماران است.

۲. بیماری دیورتیکولار علامت‌دار غیرپیچیده:

• برخی مطالعات بین‌المللی استفاده دوره‌ای از ریفاکسیمین را برای کاهش علائم در بیماران مبتلا به بیماری دیورتیکولار (مانند درد شکمی و تغییرات اجابت مزاج) پیشنهاد می‌دهند. این دارو با کاهش تولید گاز توسط باکتری‌ها و کاهش التهاب دیواره دیورتیکول‌ها، خطر بروز دیورتیکولیت حاد را کاهش می‌دهد.

۳. پیشگیری از عفونت‌های خودبه‌خودی صفاق:

• در بیماران مبتلا به سیروز کبدی و آسیت، ریفاکسیمین گاهی به عنوان جایگزین یا مکمل برای داروهای فلوروکینولون جهت پیشگیری از عفونت مایع صفاقی استفاده می‌شود. این کاربرد به ویژه در مواردی که مقاومت آنتی‌بیوتیکی به داروهای سنتی وجود دارد، مد نظر پزشکان متخصص گوارش قرار می‌گیرد.

۴. کولیت وابسته به کلستریدیوم دیفیسیل:

• در موارد عودکننده یا مقاوم این عفونت، ریفاکسیمین گاهی پس از یک دوره درمان استاندارد با ونکومایسین به عنوان درمان تکمیلی برای پاکسازی نهایی باکتری و جلوگیری از عود مجدد تجویز می‌شود.

ملاحظات بالینی برای پزشک

• عدم جذب سیستمیک: کمتر از ۰.۴ درصد دارو جذب خون می‌شود، که این موضوع باعث شده است ریفاکسیمین پروفایل ایمنی بسیار بالایی داشته باشد و تداخلات دارویی سیستمیک آن ناچیز باشد.
• تأثیر بر فلور نرمال: برخلاف بسیاری از آنتی‌بیوتیک‌های وسیع‌الطیف، ریفاکسیمین تأثیر مخرب شدیدی بر باکتری‌های مفید روده بزرگ ندارد و بیشتر بر باکتری‌های روده باریک و گونه‌های تولیدکننده سموم اثر می‌گذارد.
• مقاومت دارویی: به دلیل اثر موضعی، احتمال بروز مقاومت سیستمیک در برابر سایر آنتی‌بیوتیک‌ها با مصرف این دارو بسیار کم گزارش شده است.

مکانیسم اثر ریفاکسیمین

ریفاکسیمین یک آنتی‌بیوتیک با اثر موضعی در دستگاه گوارش است که مکانیسم عملکرد آن متمایز از آنتی‌بیوتیک‌های سیستمیک است:

۱. مهار سنتز پروتئین باکتریایی:

• ریفاکسیمین به واحد بتای آنزیم پلیمراز آر-ان-ای وابسته به دی-ان-ای باکتری متصل می‌شود. این اتصال باعث مهار رونویسی و در نتیجه توقف سنتز پروتئین‌های حیاتی در باکتری‌های حساس می‌گردد. این عمل منجر به اثر باکتری‌کشی علیه طیف وسیعی از باکتری‌های گرم مثبت و گرم منفی، هوازی و بی‌هوازی در محیط روده می‌شود.

۲. کاهش تولید آمونیاک:

• در بیماران مبتلا به بیماری‌های کبدی، این دارو با کاهش جمعیت باکتری‌های تولیدکننده آمونیاک و سایر سموم عصبی در روده، بار این مواد را در جریان خون کاهش داده و به بهبود عملکرد ذهنی کمک می‌کند.

۳. اثرات ضدالتهابی و تعدیل ایمنی:

• مطالعات جدید نشان می‌دهند که ریفاکسیمین علاوه بر اثر مستقیم ضدباکتریایی، می‌تواند به عنوان یک تعدیل‌کننده عمل کرده و فعال شدن بیش از حد سیستم ایمنی در دیواره روده را کاهش دهد. همچنین این دارو مانع از چسبیدن باکتری‌ها به مخاط روده و عبور آن‌ها از دیواره روده می‌شود.

فارماکوکینتیک ریفاکسیمین

جذب:

• ریفاکسیمین دارای جذب سیستمیک بسیار اندک است. پس از مصرف خوراکی، کمتر از ۰.۴ درصد دارو جذب خون می‌شود. این ویژگی باعث می‌شود که دارو تقریباً به طور کامل در مجرای گوارش باقی بماند. نکته بالینی مهم این است که مصرف غذاهای چرب ممکن است جذب ناچیز دارو را کمی افزایش دهد، اما این افزایش همچنان از نظر بالینی بی‌اهمیت باقی می‌ماند و سطح خونی دارو بسیار پایین‌تر از حد سمی خواهد بود.

توزیع:

• به دلیل جذب حداقلی، توزیع این دارو در بافت‌های بدن به جز دستگاه گوارش ناچیز است. بخش اعظمی از داروی مصرف شده در لومن روده متمرکز می‌شود و به همین دلیل برای درمان عفونت‌های سیستمیک یا بافت‌های خارج از روده کاملاً بی‌اثر است.

متابولیسم:

• ریفاکسیمین جذب شده (مقدار بسیار اندک) در کبد و از طریق سیستم آنزیمی سیتوکروم مورد سوخت‌وساز قرار نمی‌گیرد. به همین دلیل، ریفاکسیمین برخلاف سایر هم‌خانواده‌های خود (مانند ریفامپین)، باعث تحریک یا مهار آنزیم‌های کبدی نمی‌شود و تداخلات دارویی متابولیک بسیار کمی ایجاد می‌کند.

دفع:

• مسیر اصلی دفع ریفاکسیمین از طریق مدفوع است. حدود ۹۷ درصد از دوز مصرفی به صورت تغییر نیافته در مدفوع ظاهر می‌شود. دفع کلیوی این دارو بسیار ناچیز و کمتر از ۰.۵ درصد است، بنابراین نیازی به تنظیم دوز در بیماران مبتلا به نارسایی کلیوی وجود ندارد.

ملاحظات کاربردی برای پزشک

• به دلیل غلظت بالای دارو در روده، ریفاکسیمین می‌تواند مقاومت باکتریایی موضعی ایجاد کند، اما از آنجایی که جذب خون نمی‌شود، باعث ایجاد مقاومت در برابر آنتی‌بیوتیک‌های مورد نیاز برای عفونت‌های ریوی یا خونی نمی‌گردد.
• این دارو برای درمان اسهال‌های ناشی از باکتری‌های تهاجمی که از دیواره روده عبور می‌کنند، مناسب نیست.
• پایداری دارو در محیط‌های مختلف پی-آچ معده و روده، اثربخشی آن را در طول کل مسیر گوارش تضمین می‌کند.

منع مصرف ریفاکسیمین

موارد منع مصرف در بیماری‌ها و شرایط بالینی
شناخت این محدودیت‌ها برای جلوگیری از شکست درمان یا تشدید بیماری‌های زمینه‌ای ضروری است:

۱. حساسیت مفرط:

• مهم‌ترین مورد منع مصرف مطلق، سابقه واکنش‌های حساسیتی شدید به ریفاکسیمین یا هر یک از داروهای خانواده ریفامایسین (مانند ریفامپین یا ریفابوتین) است.

۲. اسهال ناشی از عوامل تهاجمی:

• مصرف ریفاکسیمین در بیمارانی که دچار اسهال همراه با تب بالا یا مدفوع خونی هستند منع مصرف دارد. این علائم معمولاً نشان‌دهنده حضور باکتری‌های تهاجمی به مخاط روده است که به دلیل عدم جذب سیستمیک ریفاکسیمین، این دارو بر آن‌ها بی‌اثر خواهد بود.

۳. انسداد روده:

• در مواردی که مشکوک به انسداد مکانیکی روده یا تنگی‌های شدید مجرای گوارش هستید، از تجویز این دارو خودداری کنید، زیرا تجمع دارو در پشت ناحیه مسدود شده می‌تواند منجر به تحریکات مخاطی شود.

۴. نارسایی شدید کبدی:

• اگرچه ریفاکسیمین در بیماران کبدی برای درمان انسفالوپاتی استفاده می‌شود، اما در بیماران مبتلا به نارسایی بسیار شدید کبدی (درجه ج در امتیازدهی چایلد-پیو)، به دلیل افزایش احتمال جذب سیستمیک ناخواسته، باید با احتیاط فراوان و پایش دقیق مصرف شود.

موارد مصرف در دوران بارداری و شیردهی
ارزیابی ایمنی در این دوران بر اساس داده‌های محدود انسانی و مطالعات حیوانی به شرح زیر است:

بارداری:

• ریفاکسیمین در رده‌بندی ایمنی بارداری در دسته‌ای قرار دارد که مطالعات انسانی کافی برای آن موجود نیست. مطالعات حیوانی در دوزهای بسیار بالا نشان‌دهنده برخی اثرات نامطلوب بر تشکیل اسکلت جنین بوده است. با این حال، به دلیل جذب بسیار پایین دارو در انسان، خطر جنینی بسیار کم تصور می‌شود. توصیه می‌شود تنها در صورتی که مزایای درمانی برای مادر به وضوح بر خطرات احتمالی برای جنین برتری داشته باشد، تجویز گردد.

شیردهی:

• مشخص نیست که آیا ریفاکسیمین در شیر مادر ترشح می‌شود یا خیر. با توجه به جذب خونی ناچیز در مادر (کمتر از نیم درصد)، انتظار می‌رود مقدار دارو در شیر بسیار اندک باشد. با این حال، به دلیل نبود داده‌های انسانی کافی، توصیه می‌شود در دوران شیردهی با احتیاط تجویز شود و نوزاد از نظر بروز اسهال یا تغییر در فلور طبیعی روده پایش شود.

موارد منع مصرف و محدودیت‌ها در کودکان
ملاحظات سنی برای تجویز ریفاکسیمین در کودکان بسیار دقیق است:

۱. محدودیت سنی در اسهال مسافران:

• ایمنی و اثربخشی این دارو برای درمان اسهال مسافران تنها در کودکان ۱۲ سال و بالاتر تایید شده است. مصرف آن برای این مورد در کودکان زیر ۱۲ سال توصیه نمی‌شود.

۲. محدودیت سنی در انسفالوپاتی کبدی و سندرم روده تحریک‌پذیر:

• تاییدیه رسمی برای استفاده از ریفاکسیمین در درمان انسفالوپاتی کبدی یا سندرم روده تحریک‌پذیر در بیماران زیر ۱۸ سال وجود ندارد. اطلاعات بالینی در این گروه سنی بسیار محدود است و تجویز آن باید با مسئولیت پزشک و در موارد خاص انجام شود.

۳. خطر عفونت‌های ثانویه:

• در کودکان، به دلیل حساسیت بیشتر فلور میکروبی روده، مصرف این آنتی‌بیوتیک ممکن است ریسک بروز عفونت‌های ثانویه مانند کولیت ناشی از کلستریدیوم دیفیسیل را افزایش دهد. در صورت بروز اسهال شدید یا مداوم پس از شروع درمان، باید مصرف دارو فوراً قطع شود.

عوارض جانبی ریفاکسیمین

۱. عوارض گوارشی:

• تهوع: در حدود ۱۴ درصد از بیماران گزارش شده است که شایع‌ترین شکایت گوارشی محسوب می‌شود.
• درد شکمی: حدود ۹ درصد بیماران این عارضه را تجربه می‌کنند.
• اسهال: با وجود اینکه خود دارو برای درمان اسهال است، در حدود ۵ درصد بیماران ممکن است به صورت متناقض رخ دهد.
• نفخ و تجمع گاز: در حدود ۴ درصد موارد مشاهده می‌شود.
• احساس کاذب نیاز به دفع: در حدود ۳ درصد بیماران گزارش شده است.
• استفراغ: در کمتر از ۲ درصد موارد دیده می‌شود.

۲. عوارض سیستم عصبی و عمومی:

• سرگیجه: در حدود ۱۳ درصد بیماران (به ویژه در بیماران مبتلا به انسفالوپاتی کبدی) گزارش شده است.
• خستگی و ضعف: حدود ۱۲ درصد بیماران از این حالت شکایت دارند.
• سردرد: در حدود ۱۰ درصد موارد مشاهده می‌شود.
• تجمع مایع در دست و پا: در حدود ۶ درصد بیماران، به ویژه در افراد مبتلا به سیروز پیشرفته، دیده شده است.
• خواب‌آلودگی: در کمتر از ۲ درصد موارد گزارش شده است.

۳. عوارض تنفسی و سایر موارد:

• تنگی نفس: در حدود ۴ درصد بیماران گزارش شده است.
• درد مفاصل: در حدود ۳ درصد موارد دیده می‌شود.
• تب: در حدود ۲ درصد بیماران مشاهده شده است.
• بثورات پوستی و خارش: در کمتر از ۲ درصد موارد رخ می‌دهد.

تحلیل بالینی و نکات کاربردی برای پزشک

• تفسیر عوارض در بیماران کبدی: در بیماران مبتلا به سیروز، عوارضی مانند سرگیجه، خستگی و تجمع مایع در اندام‌ها (ادم) اغلب با علائم خود بیماری زمینه‌ای همپوشانی دارند. مطالعات نشان می‌دهند که در بسیاری از موارد، درصد بروز این علائم در گروه مصرف‌کننده ریفاکسیمین تفاوت معناداری با گروه مصرف‌کننده دارونما نداشته است.
• ایمنی سیستمیک: به دلیل جذب سیستمیک کمتر از ۰.۴ درصد، ریفاکسیمین فاقد عوارض سیستمیک شدیدی است که در سایر آنتی‌بیوتیک‌های هم‌خانواده (مانند ریفامپین) دیده می‌شود. این موضوع باعث می‌شود دارو برای مصرف طولانی‌مدت (حتی بیش از ۶ ماه در پیشگیری از انسفالوپاتی) بسیار ایمن باشد.
• خطر عفونت‌های ثانویه: اگرچه در کمتر از ۱ درصد موارد گزارش شده، اما پزشک باید نسبت به بروز اسهال شدید ناشی از کلستریدیوم دیفیسیل هوشیار باشد. در صورت بروز اسهال آبکی مداوم، ارزیابی سریع آزمایشگاهی ضروری است.
• عوارض پوستی: در صورت مشاهده بثورات پوستی یا کهیر، باید احتمال حساسیت متقاطع با سایر داروهای خانواده ریفامایسین بررسی شود.

تداخلات دارویی ریفاکسیمین

مشخصات کلی تداخلات:

• سوبسترای Pg-p
• تحت تأثیر تأخیر در تخلیه معده
• تغییر در فلور نرمال دستگاه گوارش

تداخلات رده X (پرهیز):

ب.ث.ژ (داخل مثانه‌ای)

کاهش اثرات داروها توسط ریفاکسیمین:

ب.ث.ژ (داخل مثانه‌ای)، واکسن ب.ث.ژ (ایمنی‌زا)، لاکتوباسیلوس و استریول، سدیم پیکوسولفات

کاهش اثرات ریفاکسیمین توسط داروها:

تداخل قابل‌توجهی مشخص نشده است.

افزایش اثرات داروها توسط ریفاکسیمین:

تداخل قابل‌توجهی مشخص نشده است.

افزایش اثرات ریفاکسیمین توسط داروها:

مهارکننده P-gp/ABCB1

تداخلات دارویی و نوع اثر متقابل

اگرچه ریفاکسیمین بر آنزیم‌های اصلی کبد اثر تحریک‌کننده یا مهارکننده قوی ندارد، اما برخی داروها می‌توانند میزان جذب ناچیز آن را تغییر دهند یا در سطح سلولی با آن تداخل داشته باشند:

۱. مهارکننده‌های پروتئین انتقال‌دهنده پی-گلیکوپروتئین:

• داروهایی مانند سیکلوسپورین می‌توانند جذب سیستمیک ریفاکسیمین را به میزان قابل توجهی افزایش دهند. این تداخل باعث می‌شود مقدار بیشتری از دارو که قرار بود در روده بماند، وارد خون شود. در بیماران با نارسایی کبدی، این افزایش جذب می‌تواند بار بیشتری به کبد وارد کند.

۲. مهارکننده‌های آنزیم سیتوکروم ۳آ۴:

• داروهایی نظیر کلاریترومایسین، ایتراکونازول و کتوکونازول ممکن است غلظت پلاسمایی ریفاکسیمین را در صورت وجود نارسایی کبدی افزایش دهند. هرچند در افراد سالم این تداخل از نظر بالینی اهمیت زیادی ندارد، اما در بیماران با آسیب کبدی پیشرفته، پایش عوارض جانبی توصیه می‌شود.

۳. سایر داروهای خانواده ریفامایسین:

• مصرف همزمان ریفاکسیمین با داروهایی مانند ریفامپین یا ریفابوتین توصیه نمی‌شود، زیرا ممکن است منجر به تغییر در حساسیت باکتری‌ها و ایجاد مقاومت دارویی متقاطع شود.

۴. وارفارین و داروهای ضد انعقاد خون:

• گزارش‌های محدودی از تغییر در شاخص‌های انعقادی خون در بیماران مصرف‌کننده وارفارین که درمان با ریفاکسیمین را شروع کرده‌اند، وجود دارد. به نظر می‌رسد تغییر در فلور میکروبی روده که مسئول تولید ویتامین کا است، عامل این تداخل باشد. پزشک باید در شروع یا قطع ریفاکسیمین، زمان پروترومبین بیمار را به دقت پایش کند.

تداخل با غذا و نوشیدنی‌ها

• تأثیر مصرف غذا بر جذب: ریفاکسیمین را می‌توان بدون توجه به زمان صرف غذا مصرف کرد. مصرف غذاهای بسیار چرب می‌تواند میزان جذب ناچیز دارو به جریان خون را تا دو برابر افزایش دهد، اما با توجه به غلظت بسیار پایین اولیه، این افزایش معمولاً منجر به مسمومیت نمی‌شود و نیازی به تغییر دوز ندارد.
• نوشیدنی‌های الکلی: تداخل مستقیم و شناخته شده‌ای بین الکل و ریفاکسیمین گزارش نشده است، اما با توجه به اینکه بسیاری از بیماران مصرف‌کننده ریفاکسیمین دچار مشکلات کبدی هستند، مصرف الکل می‌تواند بیماری زمینه‌ای را تشدید کرده و اثربخشی درمان را تحت‌الشعاع قرار دهد.

تداخل در آزمایش‌های تشخیصی و آزمایشگاهی
ریفاکسیمین تداخلات اندکی در نتایج آزمایشگاهی ایجاد می‌کند که پزشک باید در تفسیر آن‌ها به موارد زیر توجه داشته باشد:

۱. آزمایش کشت مدفوع:

• از آنجایی که ریفاکسیمین یک آنتی‌بیوتیک با غلظت بالا در روده است، می‌تواند منجر به نتایج منفی کاذب در کشت‌های میکروبی مدفوع شود. توصیه می‌شود نمونه‌گیری برای کشت، پیش از شروع اولین دوز دارو یا مدتی پس از قطع آن انجام شود.

۲. آنزیم‌های کبدی:

• در بیماران مبتلا به نارسایی کبدی، ممکن است تغییرات خفیفی در سطح آنزیم‌های آمینوترانسفراز مشاهده شود. این تغییرات لزوماً نشانه آسیب دارویی نیست و می‌تواند مربوط به روند درمانی انسفالوپاتی باشد، اما بررسی دوره‌ای عملکرد کبد الزامی است.

۳. پایش شاخص‌های خونی:

• در موارد نادر، کاهش تعداد گلبول‌های سفید یا هموگلوبین گزارش شده است. اگرچه ارتباط مستقیم آن با ریفاکسیمین همیشه روشن نیست، اما در درمان‌های طولانی‌مدت، پایش آزمایش خون کامل به ویژه در بیماران سیروز قلبی و کبدی پیشنهاد می‌شود.

۴. آزمایش‌های ادرار:

• ریفاکسیمین ممکن است باعث تغییر رنگ ادرار به نارنجی یا متمایل به قرمز شود (مشابه ریفامپین اما با شدت بسیار کمتر). این یک تداخل فیزیکی در ظاهر ادرار است و نباید با وجود خون در ادرار اشتباه گرفته شود.

هشدار ها ریفاکسیمین

هشدارهای جامع و کاربردی بالینی
در هنگام تجویز و پایش ریفاکسیمین، توجه پزشک به نکات هشدارآمیز زیر برای به حداقل رساندن خطرات بالینی ضروری است:

۱. اسهال ناشی از کلستریدیوم دیفیسیل:

• تقریباً با مصرف تمام آنتی‌بیوتیک‌ها، از جمله ریفاکسیمین، گزارش‌هایی از بروز اسهال مرتبط با کلستریدیوم دیفیسیل وجود دارد. شدت این عارضه می‌تواند از اسهال خفیف تا کولیت کشنده متغیر باشد. درمان با آنتی‌بیوتیک‌ها فلور طبیعی روده بزرگ را تغییر داده و اجازه رشد بیش از حد این باکتری را می‌دهد. در صورتی که بیمار در طول درمان یا هفته‌ها پس از قطع آن دچار اسهال شدید شد، تشخیص این عفونت باید مد نظر قرار گیرد.

۲. عدم اثربخشی در عوامل تهاجمی روده:

• ریفاکسیمین نباید در بیمارانی که علائم اسهال تهاجمی (تب، خون در مدفوع یا علائم مسمومیت سیستمیک) دارند استفاده شود. این دارو به دلیل عدم جذب سیستمیک، در درمان باکتری‌هایی که به دیواره روده نفوذ می‌کنند (مانند سالمونلا یا کمپیلوباکتر) موثر نیست و تأخیر در شروع درمان مناسب می‌تواند خطرناک باشد.

۳. افزایش جذب در نارسایی کبدی شدید:

• در بیماران مبتلا به سیروز پیشرفته، به ویژه در نارسایی‌های درجه ج، جذب سیستمیک ریفاکسیمین به دلیل تغییر در نفوذپذیری عروق روده و کبد افزایش می‌یابد. اگرچه در این بیماران برای انسفالوپاتی تجویز می‌شود، اما پایش عوارض جانبی سیستمیک در این گروه باید با دقت بیشتری انجام شود.

۴. خطر توسعه مقاومت باکتریایی:

• مصرف بی‌رویه ریفاکسیمین ممکن است منجر به توسعه مقاومت در برابر ریفامایسین‌ها شود. به پزشکان توصیه می‌شود که این دارو را صرفاً برای موارد تایید شده و در بازه‌های زمانی استاندارد تجویز کنند تا از کاهش اثربخشی آن در آینده جلوگیری شود.

مسمومیت و مدیریت درمان آن
با توجه به اینکه ریفاکسیمین کمتر از ۰.۴ درصد جذب خون می‌شود، بروز مسمومیت سیستمیک ناشی از بیش‌مصرف حاد در انسان بسیار نادر است.

علائم احتمالی مسمومیت:

در مطالعات بالینی، حتی با دوزهای بسیار بالاتر از حد معمول، عوارض جدی مشاهده نشده است. با این حال در صورت مصرف مقادیر بسیار زیاد، علائم زیر ممکن است رخ دهد:

• درد شدید شکمی و انقباضات گوارشی.
• تهوع و استفراغ مکرر.
• نفخ شدید و اسهال.
• در موارد تئوریک، به دلیل جذب بسیار ناچیز، احتمال بروز واکنش‌های پوستی مانند کهیر در دوزهای بسیار بالا وجود دارد.

مدیریت و درمان مسمومیت:

اقدامات درمانی در مواجهه با بیش‌مصرف ریفاکسیمین بر پایه اقدامات حمایتی و علامتی است:

۱. تخلیه گوارشی:

• در صورت مصرف مقدار بسیار زیاد در زمان کوتاه، القای استفراغ یا شستشوی معده می‌تواند در نظر گرفته شود، هرچند به دلیل ایمنی بالای دارو معمولاً ضرورت بالینی پیدا نمی‌کند.

۲. درمان حمایتی:

• تمرکز اصلی بر حفظ تعادل آب و الکترولیت‌های بیمار است، به ویژه اگر بیش‌مصرف منجر به اسهال شدید شده باشد. استفاده از مایعات وریدی در صورت نیاز توصیه می‌شود.

۳. پایش علائم سیستمیک:

• اگرچه جذب دارو کم است، اما در بیماران با نارسایی کبدی شناخته شده، پایش دقیق‌تر علائم حیاتی و وضعیت ذهنی پس از بیش‌مصرف الزامی است.

۴. محدودیت‌های دفعی:

• به دلیل دفع بالای ۹۶ درصد دارو از طریق مدفوع و عدم جذب سیستمیک، اقداماتی نظیر دیالیز یا افزایش ادرار برای خارج کردن دارو از بدن کاملاً بی‌اثر هستند.

توصیه های دارویی ریفاکسیمین

توصیه‌های دارویی جهت آموزش به بیمار
بخش مهمی از اثربخشی ریفاکسیمین به رعایت صحیح نکات مصرف توسط بیمار بستگی دارد. پزشک باید موارد زیر را در هنگام تجویز به بیمار آموزش دهد:

۱. نحوه و زمان مصرف:

• بیمار باید دارو را دقیقاً طبق دستور پزشک و در فواصل زمانی منظم مصرف کند. این دارو را می‌توان همراه با غذا یا بدون آن مصرف کرد. بلعیدن کامل قرص بدون جویدن یا خرد کردن آن ضروری است.

۲. تکمیل دوره درمان:

• بسیار حیاتی است که بیمار دوره درمان را حتی در صورت احساس بهبودی کامل، به اتمام برساند. قطع زودهنگام دارو می‌تواند منجر به بازگشت عفونت یا عود علائم سندرم روده تحریک‌پذیر شود.

۳. اطلاع‌رسانی در مورد تغییر رنگ ادرار:

• مانند سایر داروهای این خانواده، ریفاکسیمین ممکن است باعث تغییر رنگ ادرار به نارنجی یا قرمز کم‌رنگ شود. به بیمار اطمینان دهید که این موضوع بی‌خطر است و نشانه وجود خون در ادرار نیست.

۴. هشدار در مورد اسهال شدید:

• بیمار باید بداند که در صورت بروز اسهال بسیار شدید، آبکی یا خونی، حتی تا چندین هفته پس از اتمام دارو، باید فوراً به پزشک مراجعه کند و از مصرف خودسرانه داروهای ضد اسهال پرهیز نماید.

۵. حساسیت به نور و واکنش‌های پوستی:

• اگرچه نادر است، اما بیمار باید در صورت مشاهده هرگونه جوش پوستی، کهیر یا تورم در صورت و گلو، مصرف دارو را قطع کرده و به مراکز درمانی مراجعه کند.

توصیه‌های دارویی اختصاصی ویژه پزشک
در مدیریت بالینی و پایش بیمارانی که ریفاکسیمین مصرف می‌کنند، رعایت نکات زیر از سوی پزشک برای حفظ کیفیت درمان الزامی است:

۱. مدیریت در نارسایی کبدی:

• در بیماران مبتلا به نارسایی پیشرفته کبد (درجه ج در شاخص‌های بالینی)، جذب سیستمیک دارو افزایش می‌یابد. اگرچه نیاز به تنظیم دوز معمول وجود ندارد، اما پایش دقیق‌تر عوارض جانبی در این بیماران توصیه می‌شود.

۲. عدم کاربرد در اسهال‌های تهاجمی:

• پزشک باید پیش از تجویز دارو اطمینان حاصل کند که اسهال بیمار همراه با تب یا خون (نشان‌دهنده باکتری‌های تهاجمی مانند سالمونلا) نیست. ریفاکسیمین در این موارد جایگاهی ندارد و باید درمان سیستمیک آغاز شود.

۳. پیشگیری از مقاومت آنتی‌بیوتیکی:

• برای جلوگیری از ایجاد مقاومت، ریفاکسیمین باید صرفاً در موارد تایید شده (مانند انسفالوپاتی کبدی یا سندرم روده تحریک‌پذیر نوع اسهالی) تجویز شود. از تجویز این دارو برای عفونت‌های خارج از لوله گوارش خودداری کنید.

۴. پایش وضعیت انعقادی:

• در بیمارانی که به طور همزمان وارفارین مصرف می‌کنند، به دلیل تغییر در فلور تولیدکننده ویتامین کا در روده، پایش شاخص‌های انعقادی در شروع و پایان درمان با ریفاکسیمین الزامی است تا از خطر خونریزی یا کاهش اثر ضد انعقاد جلوگیری شود.

۵. ارزیابی عفونت کلستریدیوم دیفیسیل:

• در صورت بروز اسهال جدید در حین درمان، پزشک باید بلافاصله احتمال عفونت ثانویه با کلستریدیوم دیفیسیل را بررسی کند. این آنتی‌بیوتیک با تغییر فلور روده می‌تواند زمینه‌ساز رشد این باکتری مقاوم شود.

۶. ملاحظات در دوران بارداری و شیردهی:

• با وجود جذب پایین، به دلیل نبود داده‌های انسانی کافی، تجویز این دارو در بارداری تنها در موارد عدم وجود جایگزین ایمن‌تر انجام شود. در دوران شیردهی نیز نوزاد باید از نظر تغییر در عادات گوارشی پایش شود.