سدیم آلژینات + سدیم بیکربنات + کلسیم کربنات چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف

موارد مصرف تایید شده

بیماری رفلاکس معده به مری

• این ترکیب دارویی به عنوان یکی از پایه های اصلی و خط اول در مدیریت بالینی علائم رفلاکس اسید شناخته می شود. مکانیسم عمل منحصر به فرد این دارو بر اساس تشکیل یک سد فیزیکی و ژل مانند بر روی محتویات معده است که به طور مکانیکی از بازگشت اسید، پپسین و محتویات معده به مری جلوگیری می کند. پزشکان می توانند این دارو را به صورت تک درمانی در رفلاکس های خفیف تا متوسط، و یا به عنوان درمان کمکی در کنار مهار کننده های پمپ پروتون در موارد مقاوم به درمان تجویز کنند. اثربخشی این دارو به ویژه در کنترل علائم آزار دهنده پس از صرف غذا و رفلاکس های شبانه بسیار قابل توجه است و سرعت اثر بالایی در تسکین علائم دارد.

سوزش سر دل و سوء هاضمه در دوران بارداری

• با توجه به پروفایل ایمنی بسیار مطلوب و جذب سیستمیک بسیار ناچیز اجزای این ترکیب، این دارو به عنوان درمان انتخابی و ایمن ترین گزینه برای کنترل سوزش سر دل و سوء هاضمه مرتبط با تغییرات فیزیولوژیک بارداری تایید شده است. این ترکیب دارویی بدون ایجاد خطر برای تکامل جنین، تسکین سریع و موثری را برای مادران باردار فراهم می آورد.

موارد مصرف خارج برچسب

رفلاکس حنجره ای حلقی

• در بیمارانی که با علائم آتیپیک و خارج مری مانند سرفه مزمن، گرفتگی صدای صبحگاهی، پاک کردن مکرر گلو و احساس توده در گلو مراجعه می کنند، تجویز این ترکیب می تواند از نظر بالینی بسیار کمک کننده باشد. سد فیزیکی ایجاد شده توسط بخش آلژینات مانع از رسیدن قطرات ریز اسید و پپسین به مجاری تنفسی فوقانی و بافت حساس حنجره می شود. این کاربرد خارج برچسب به ویژه در مواردی که بیماران پاسخ کاملی به دارو های سرکوب کننده اسید نداده اند، به عنوان یک درمان کمکی بسیار حائز اهمیت است.

مدیریت رفلاکس صفراوی و غیر اسیدی

• برخلاف دارو های مهار کننده ترشح اسید معده که تاثیری بر آسیب های ناشی از رفلاکس صفرا ندارند، سد آلژیناتی ایجاد شده توسط این دارو می تواند به صورت فیزیکی مانع از صعود اسید های صفراوی مخرب به مخاط مری شود. این ویژگی مکانیکی، ترکیب یاد شده را به یک گزینه درمانی ارزشمند در بیمارانی که از رفلاکس غیر اسیدی یا صفراوی رنج می برند تبدیل کرده است. پزشکان می توانند از این دارو جهت تسکین علائم در بیماران با سابقه جراحی های معده یا برداشتن کیسه صفرا که مستعد این نوع رفلاکس مقاوم به درمان هستند، بهره ببرند.

مکانیسم اثر

• مکانیسم عمل این داروی ترکیبی کاملا فیزیکی و موضعی بوده و وابسته به جذب سیستمیک نیست. پس از مصرف خوراکی، اجزای دارو به سرعت با اسید ترشح شده در معده وارد واکنش می شوند.
• سدیم آلژینات در تماس با محیط اسیدی معده رسوب کرده و به یک ژل پلیمری بسیار چسبناک تبدیل می شود. به طور همزمان، سدیم بیکربنات و کلسیم کربنات موجود در ترکیب با اسید کلریدریک معده واکنش داده و حباب های گاز دی اکسید کربن تولید می کنند. این حباب های گاز در شبکه پلیمری ژل آلژینات محبوس شده و باعث می شوند تا این لایه ضخیم به سرعت بر روی محتویات اسیدی معده شناور شود.
• حضور کلسیم کربنات در این فرمولاسیون نقش کلیدی در پایداری دارو دارد. یون های کلسیم آزاد شده در محیط معده، با ایجاد پیوند های عرضی قدرتمند بین زنجیره های پلیمری آلژینات، ساختار فضایی این سد مکانیکی را به شدت مستحکم می کنند. این سد فیزیکی شناور، به طور موثری دهانه تحتانی مری را مسدود کرده و از بازگشت اسید، پپسین و اسید های صفراوی به مری جلوگیری می کند. در موارد رفلاکس شدید، این ژل خنثی پیش از محتویات معده وارد مری شده و علاوه بر محافظت فیزیکی، اثرات التیام بخش موضعی بر مخاط آسیب دیده مری اعمال می کند.

فارماکوکینتیک

جذب

• بخش اصلی این دارو یعنی آلژینات، یک پلیمر کربوهیدراتی با وزن مولکولی بالا است که به هیچ عنوان از سد روده ای جذب جریان خون سیستمیک نمی شود. در نتیجه، اثرات آن کاملا محدود به مجرای گوارشی است. با این حال، مقادیر اندکی از یون های سدیم و کلسیم ممکن است در روده جذب خون شوند. اگرچه این میزان جذب در افراد سالم اهمیت بالینی ندارد، اما در هنگام تجویز برای بیمارانی که نیازمند محدودیت شدید سدیم هستند یا در بیماران مبتلا به نارسایی کلیوی مستعد هیپرکلسمی، این مقادیر ناچیز باید توسط پزشک محاسبه و در نظر گرفته شود.

متابولیسم

• از آنجا که مولکول آلژینات وارد گردش خون نمی شود، فاقد هرگونه متابولیسم کبدی است. این ویژگی باعث می شود که دارو هیچ گونه تداخلی با سیستم آنزیمی سیتوکروم نداشته باشد و مصرف همزمان آن با سایر دارو های سیستمیک از این منظر کاملا ایمن باشد.

دفع

• توده ژلی تشکیل شده در معده، پس از تخلیه معده و ورود به محیط قلیایی دوازدهه و روده کوچک، ساختار منسجم خود را از دست می دهد. پلیمر های آلژینات در این محیط شکسته شده و به حالت محلول در می آیند. در نهایت، این ترکیبات به طور کامل و بدون تغییر از طریق مدفوع از بدن دفع می شوند.

منع مصرف

موارد منع مصرف در بیماری ها

نارسایی شدید کلیوی

• به دلیل وجود کلسیم کربنات در این ترکیب دارویی، خطر بروز هیپرکلسمی در بیمارانی که افت شدید عملکرد کلیه دارند بسیار بالا است. همچنین دفع سدیم اضافی در این بیماران مختل است و می تواند منجر به بدتر شدن شرایط بالینی شود.

نارسایی احتقانی قلب و فشار خون بالا

• این دارو حاوی مقادیر قابل توجهی از یون سدیم است. در بیمارانی که نیازمند رژیم غذایی با محدودیت شدید سدیم هستند، مصرف این دارو می تواند باعث احتباس مایعات، تشدید ادم و خارج شدن فشار خون از کنترل شود و تجویز آن ممنوع یا نیازمند احتیاط فراوان است.

سنگ های مجاری ادراری و هیپرکلسمی

• در بیماران مبتلا به سنگ های کلیوی کلسیمی فعال یا سابقه ابتلا به آن و همچنین در شرایط بالینی همراه با کلسیم بالای خون، مصرف این دارو به دلیل محتوای کلسیم کربنات منع مصرف دارد.

کاهش فسفات خون

• املاح کلسیم می توانند با اتصال به فسفات در روده، جذب آن را کاهش دهند. در بیماران مبتلا به هیپوفسفاتمی شدید باید از تجویز این دارو اجتناب کرد.

موارد منع مصرف بارداری و شیردهی

دوران بارداری

• این ترکیب دارویی به طور کلی منع مصرف مطلقی در دوران بارداری ندارد و بر اساس راهنما های بالینی بین المللی، یکی از ایمن ترین گزینه ها برای کنترل سوزش سر دل در زنان باردار محسوب می شود. با این وجود، به دلیل محتوای سدیم، در زنان بارداری که مستعد احتباس مایعات هستند یا به فشار خون ناشی از بارداری و پره اکلامپسی مبتلا شده اند، باید از تجویز آن خودداری شود یا با احتیاط و پایش دقیق صورت گیرد.

دوران شیردهی

• اجزای این دارو جذب سیستمیک قابل توجهی ندارند و به شیر مادر منتقل نمی شوند. بنابراین، مصرف این دارو در دوران شیردهی فاقد منع مصرف بوده و کاملا ایمن ارزیابی می شود.

موارد منع مصرف کودکان

نوزادان و شیرخواران

• استفاده از این دارو در این گروه سنی اکیدا منع مصرف دارد. عدم تکامل کامل سیستم دفعی کلیوی در نوزادان باعث می شود تا ورود بار اضافه سدیم و کلسیم به بدن، خطر بروز اختلالات شدید و تهدید کننده حیات الکترولیتی مانند هیپرناترمی را به شدت افزایش دهد.

کودکان خردسال

• تجویز این ترکیب دارویی برای کودکان زیر دوازده سال به طور روتین توصیه نمی شود و ممنوعیت نسبی دارد. مصرف آن در این محدوده سنی تنها باید در صورت ضرورت قطعی بالینی و تحت نظارت مستقیم و ارزیابی های دوره ای توسط پزشک متخصص گوارش اطفال انجام شود.

عوارض جانبی

عوارض گوارشی (شایع ترین دسته عوارض):

• بروز نفخ، احساس پری شکم و آروغ زدن مکرر به دلیل واکنش بیکربنات با اسید معده و تولید گاز دی اکسید کربن، شایع ترین عارضه است که در کمتر از 10 درصد بیماران مشاهده می شود.
• احتمال بروز یبوست که عمدتا ناشی از حضور کلسیم کربنات در این ترکیب است، در کمتر از 1 درصد افراد گزارش شده است.
• تهوع خفیف یا کرامپ های شکمی گذرا نیز با شیوع کمتر از 1 درصد ممکن است رخ دهد.

عوارض متابولیک و الکترولیتی:

• بروز تغییرات الکترولیتی مانند افزایش کلسیم خون یا آلکالوز متابولیک در افراد سالم بسیار نادر و کمتر از 0.1 درصد است. اما در بیمارانی که نارسایی کلیوی دارند یا دارو را در مقادیر بسیار بالا و بیش از دوز توصیه شده مصرف می کنند، این خطر به طور قابل توجهی افزایش می یابد.
• بروز سندرم شیر و قلیا که با مصرف مقادیر بالای کلسیم و مواد قلیایی همراه است، با شیوع بسیار نادر (کمتر از 0.01 درصد) گزارش شده است، اما عارضه ای تهدید کننده حیات محسوب می شود و نیازمند پایش دقیق آزمایشگاهی است.

عوارض سیستم ایمنی و حساسیت:

• بروز واکنش های افزایش حساسیت به هر یک از اجزای سازنده دارو، بسیار نادر و با شیوع کمتر از 0.1 درصد ارزیابی می شود. این واکنش ها می توانند شامل تظاهرات پوستی مانند کهیر، خارش، بثورات جلدی و در موارد بسیار شدیدتر شامل اسپاسم مجاری تنفسی یا آنافیلاکسی باشند که نیازمند قطع فوری دارو و مداخلات اورژانسی پزشکی است.

نکات کلیدی در مدیریت عوارض برای پزشکان
به دلیل محتوای سدیم، در بیماران مبتلا به فشار خون بالا، نارسایی قلبی یا اختلالات کلیوی که نیازمند محدودیت سدیم هستند، مصرف این دارو می تواند باعث احتباس مایعات (با شیوع نامشخص اما وابسته به دوز) شود. لذا بررسی سوابق بیمار پیش از تجویز و اجتناب از تجویز طولانی مدت در این گروه از بیماران به شدت توصیه می شود. همچنین انجام آزمایش های دوره ای برای بررسی سطح الکترولیت ها در مصرف مزمن ضروری است.

تداخلات دارویی

تداخلات دارویی

آنتی بیوتیک های خانواده فلوروکینولون و تتراسایکلین

• کلسیم موجود در این ترکیب با این آنتی بیوتیک ها شلات تشکیل داده و جذب گوارشی آن ها را به شدت کاهش می دهد که می تواند منجر به شکست درمان عفونت شود.

هورمون های تیروئیدی شامل لووتیروکسین

• کلسیم کربنات با لووتیروکسین باند شده و مانع جذب آن می شود. برای جلوگیری از افت عملکرد تیروئید، فاصله گذاری حداقل 4 ساعته الزامی است.

بیس فسفونات ها شامل آلندرونات و ریزدرونات

• جذب روده ای بیس فسفونات ها در حضور کلسیم به شدت مختل می شود و باید حداقل فاصله زمانی توصیه شده رعایت گردد.

داروهای ضد قارچ آزول شامل کتوکونازول و ایتراکونازول

• این داروها برای جذب بهینه به محیط اسیدی معده نیاز دارند. خنثی شدن اسید معده توسط سدیم بیکربنات و کلسیم کربنات، غلظت خونی و اثربخشی ضد قارچ ها را کاهش می دهد.

داروهای قلبی شامل دیگوکسین

• افزایش احتمالی کلسیم خون ناشی از مصرف این دارو می تواند خطر مسمومیت با دیگوکسین و بروز آریتمی های قلبی را به ویژه در بیماران مستعد افزایش دهد.

مکمل های آهن

• محیط قلیایی معده و همچنین حضور املاح کلسیم، جذب گوارشی آهن را به حداقل می رساند.

تداخل با غذا

• مصرف همزمان مقادیر بالای لبنیات یا مکمل های غذایی غنی از کلسیم به همراه این دارو، به ویژه در بیماران مبتلا به نارسایی کلیوی، خطر بروز سندرم شیر و قلیا را افزایش می دهد که تظاهرات آن شامل افزایش کلسیم خون، نارسایی کلیوی و آلکالوز متابولیک است. همچنین غذاهای حاوی اسید اگزالیک مانند اسفناج و اسید فیتیک مانند غلات سبوس دار، با کلسیم دارو پیوند خورده و جذب سیستمیک آن را کاهش می دهند، هرچند به دلیل ماهیت اثر موضعی آلژینات، این مورد تاثیر چندانی در کنترل رفلاکس ندارد.

تداخل در آزمایش ها

آزمایش کلسیم خون

• مصرف دوزهای بالای این دارو، به خصوص به صورت مزمن، می تواند منجر به افزایش سطح کلسیم سرم در نتایج آزمایشگاهی شود.

آزمایش اسیدیته ادرار

• حضور سدیم بیکربنات در این ترکیب و دفع کلیوی آن، باعث قلیایی شدن ادرار می شود که در آزمایش تجزیه ادرار به صورت افزایش پی اچ ادرار نمایان خواهد شد.

آزمایش های تشخیصی ترشح اسید معده

• به دلیل خاصیت خنثی کنندگی اسید، مصرف این دارو پیش از انجام آزمایش های ارزیابی عملکرد ترشحی معده می تواند نتایج را مخدوش کرده و ترشح اسید را کمتر از میزان واقعی نشان دهد.

هشدار ها

هشدار های دارویی و بالینی

محتوای سدیم بالا

• این ترکیب دارویی حاوی مقادیر قابل توجهی سدیم است. تجویز آن در بیمارانی که نیازمند محدودیت دریافت سدیم هستند، مانند بیماران مبتلا به نارسایی احتقانی قلب، فشار خون بالا، سیروز کبدی و نارسایی کلیوی، باید با احتیاط فراوان و پایش دقیق وضعیت احتباس مایعات انجام شود. بار سدیم می تواند منجر به تشدید ادم و خارج شدن فشار خون از کنترل شود.

خطر افزایش کلسیم خون و سندرم شیر و قلیا

• وجود کلسیم کربنات در این ترکیب، در صورت مصرف طولانی مدت یا در دوز های بالا، می تواند منجر به افزایش کلسیم خون شود. مصرف همزمان با غذا های غنی از کلسیم یا سایر مکمل ها می تواند خطر بروز سندرم شیر و قلیا را که با رسوب کلسیم در بافت کلیه و نارسایی حاد کلیوی همراه است، به شدت افزایش دهد. پایش دوره ای کلسیم سرم در بیمارانی که نیازمند مصرف مزمن هستند ضروری است.

خطر آلکالوز متابولیک

• جذب سیستمیک سدیم بیکربنات در مقادیر بالا می تواند باعث تغییر در تعادل اسید و باز بدن و بروز آلکالوز متابولیک شود. این خطر در بیماران مبتلا به نارسایی کلیوی یا کسانی که از دارو های ادرار آور استفاده می کنند بارز تر است.

پوشاندن علائم بدخیمی ها

• مصرف علامتی و طولانی مدت این دارو می تواند علائم بیماری های جدی دستگاه گوارش مانند بدخیمی های معده و مری را پنهان کند. در بیمارانی که علائم هشدار دهنده مانند کاهش وزن بدون دلیل، خونریزی گوارشی، کم خونی یا اختلال در بلع دارند، پیش از تداوم تجویز این دارو باید بررسی های دقیق گوارشی و آندوسکوپی انجام شود.

تغییر در جذب سایر دارو ها

• به دلیل خاصیت خنثی کنندگی اسید و ایجاد لایه محافظ فیزیکی، این دارو می تواند جذب سایر دارو هایی که برای جذب به محیط اسیدی نیاز دارند را مختل کند. رعایت فاصله زمانی مناسب برای مصرف سایر دارو ها الزامی است.

مسمومیت و مدیریت درمان

علائم بالینی مسمومیت

• مصرف بیش از حد این دارو عمدتا با علائم موضعی گوارشی و اختلالات سیستمیک الکترولیتی تظاهر می کند. اتساع شدید شکم، احساس پری، نفخ و آروغ زدن مکرر به دلیل واکنش شیمیایی و آزاد شدن حجم بالای گاز دی اکسید کربن در معده از شایع ترین علائم اولیه هستند. در موارد مصرف دوز های بسیار بالا، علائم ناشی از افزایش کلسیم خون مانند تشنگی شدید، پرنوشی، پرادراری، تهوع، استفراغ، گیجی، ضعف عضلانی، خستگی مفرط و یبوست شدید بروز می کند. همچنین احتمال بروز آلکالوز متابولیک همراه با تنفس های سطحی و تغییرات نواری قلب وجود دارد.

اقدامات درمانی در مسمومیت

• درمان اوردوز با این ترکیب دارویی کاملا حمایتی و بر اساس اصلاح علائم است و پادزهر اختصاصی ندارد.
• قطع فوری دارو اولین و مهم ترین اقدام درمانی است.
• بررسی اورژانسی سطح الکترولیت های سرم به ویژه کلسیم، سدیم و پتاسیم و همچنین بررسی کامل گاز های خونی برای ارزیابی وضعیت تعادل اسید و باز باید فورا انجام شود.
• در صورت تایید افزایش شدید کلسیم خون، مایع درمانی وریدی تهاجمی با سرم نمکی و در صورت نیاز بالینی تجویز دارو های ادرار آور برای تسریع دفع ادراری کلسیم ضروری است.
• در صورت اتساع شدید و دردناک شکم که خطر پارگی معده را به همراه داشته باشد، ممکن است به مداخله سریع برای تخلیه گاز معده از طریق لوله گذاری معده نیاز باشد. پایش دقیق برون ده ادراری و عملکرد کلیه تا زمان تثبیت کامل بیمار الزامی است.

توصیه های دارویی

توصیه های دارویی برای بیمار

• این دارو را دقیقا مطابق با دستور پزشک معالج خود مصرف کنید و از افزایش خودسرانه مقدار یا دفعات مصرف بپرهیزید.
• بهترین زمان مصرف این ترکیب دارویی پس از صرف وعده های غذایی اصلی و همچنین هنگام خواب است تا بیشترین اثر محافظتی را در برابر اسید معده داشته باشد.
• در صورت استفاده از فرم مایع دارو، شیشه را پیش از مصرف به خوبی تکان دهید تا محتویات آن کاملا یکنواخت شود. اگر از قرص های جویدنی استفاده می کنید، پیش از بلعیدن، قرص را به طور کامل در دهان بجوید و از بلعیدن درسته آن خودداری کنید.
• این ترکیب دارویی می تواند جذب سایر داروها را در بدن شما مختل کند. بنابراین، بسیار مهم است که بین مصرف این دارو و سایر داروهای مصرفی خود، حداقل دو ساعت فاصله زمانی در نظر بگیرید.
• در صورتی که پس از گذشت هفت روز از مصرف مداوم دارو، همچنان سوزش سر دل یا علائم رفلاکس ادامه داشت، مصرف دارو را متوقف کرده و برای بررسی های بیشتر به پزشک خود مراجعه کنید.
• اگر به دلیل ابتلا به بیماری های قلبی عروقی، فشار خون بالا یا مشکلات کلیوی در رژیم غذایی محدود از نمک قرار دارید، حتما این موضوع را به پزشک خود اطلاع دهید، زیرا این دارو حاوی مقادیر قابل توجهی سدیم است.
• از مصرف همزمان این دارو با مقادیر زیاد شیر، لبنیات و مکمل های حاوی کلسیم پرهیز کنید.

توصیه های دارویی مخصوص پزشک

• مکانیسم اثر اصلی این ترکیب بر پایه ایجاد یک سد فیزیکی ویسکوز روی محتویات معده استوار است که مانع از بازگشت اسید و پپسین به مری می شود. بخش آنتی اسید آن نیز تا حدودی به خنثی سازی اسید کمک می کند.
• به دلیل حضور سدیم بیکربنات، بار سدیم تحمیلی به بیمار باید به دقت محاسبه شود. تجویز این دارو در بیماران مبتلا به نارسایی احتقانی قلب، فشار خون بالای کنترل نشده، سیروز کبدی و نارسایی کلیوی که نیازمند محدودیت دقیق سدیم هستند، باید با احتیاط فراوان و ارزیابی دقیق بالینی صورت گیرد.
• حضور کلسیم کربنات در این فرمولاسیون، خطر بروز هیپرکلسمی، آلکالوز متابولیک و سندرم شیر و قلیا را به خصوص در بیماران مبتلا به درجاتی از نارسایی کلیوی افزایش می دهد. در صورت نیاز به تجویز طولانی مدت یا دوزهای بالا، پایش منظم سطح کلسیم و الکترولیت های سرم الزامی است.
• تجویز این دارو در بیماران مستعد تشکیل سنگ های کلیوی کلسیمی نیازمند احتیاط است و باید از مصرف طولانی مدت آن در این گروه پرهیز شود.
• این ترکیب تداخلات فارماکوکینتیک متعددی دارد. کاهش اسیدیته معده و تشکیل کمپلکس های نامحلول کلسیمی می تواند جذب گوارشی داروهای دارای پنجره درمانی باریک یا آنتی بیوتیک های حیاتی را به شدت کاهش دهد. آموزش به بیمار جهت رعایت فاصله زمانی حداقل دو الی چهار ساعته بین مصرف این ترکیب و داروهایی مانند لووتیروکسین، دیگوکسین، تتراسایکلین ها، فلوروکینولون ها و بیس فسفونات ها یک ضرورت بالینی است.
• از تجویز این ترکیب برای نوزادان و شیرخواران اکیدا خودداری شود و در کودکان خردسال نیز تنها در صورت اندیکاسیون های قطعی و با ارزیابی دقیق خطرات انجام پذیرد.
• مصرف مداوم و طولانی مدت آنتی اسیدها می تواند علائم بدخیمی های گوارشی را پنهان کند. در بیماران مسن یا افرادی که علائم هشدار دهنده کاهش وزن، دیسفاژی یا خونریزی گوارشی دارند، پیش از شروع درمان علامت دار، ارزیابی های تشخیصی و آندوسکوپی توصیه می شود.