آمپول هیدراپرس (هیدرالازین ۲۰ میلی‌گرم) برای مهار اورژانس فشار خون و مسمومیت بارداری در زایمان تزریق می‌شود. بررسی دوز، نحوه تزریق، تداخل با لابتالول، عوارض تپش قلب و سردرد.
آمپول هیدراپرس دارویی تخصصی و بیمارستانی است که با شل و باز کردن ماهیچه‌های دیواره سرخرگ‌ها، مقاومت رگ‌های خونی را کاهش می‌دهد. این فرایند سبب گشاد شدن مسیر گردش خون، تسهیل پمپاژ خون توسط قلب و مهار سریع و فوری وضعیت‌های بحرانی و پرخطر فشار خون بالا می‌شود.
این فرآورده دارویی برای استفاده مداوم یا مصارف خانگی طراحی نشده است، بلکه منحصراً برای مهار پرفشاری حاد و بحران‌های خطرناک فشار خون در بخش‌های بیمارستانی و تحت نظارت مستقیم پزشک کاربرد دارد.
ماده موثره این دارو هیدرالازین است که تحت نام تجاری هیدراپرس توسط شرکت داروسازی روبیو اسپانیا ساخته شده و با همکاری شرکت اکتوورکو وارد چرخه درمانی کشور می‌شود.
هیدرالازین نام عمومی و ماده موثره اصلی دارو است، در حالی که هیدراپرس نام تجاری اختصاصی شرکت سازنده برای شکل تزریقی آن به شمار می‌آید. خلوص بالا و کیفیت ساخت این برند سبب می‌شود اثری قابل پیش‌بینی، پایدار و ایمن در شرایط بحرانی بیمارستانی ایجاد شود.
قرص خوراکی برای اثرگذاری باید مسیر لوله گوارش را بپیماید، از روده جذب شود و از کبد عبور کند؛ بنابراین شروع اثر آن زمان‌بر است. در نقطه مقابل، تزریق مستقیم این دارو به جریان خون می‌رسد و بدون درگیر کردن لوله گوارش، فشار خون را در مدتی بسیار کوتاه مهار می‌کند.
فرم تزریقی بهترین انتخاب برای بیمارانی است که به دلیل تهوع، استفراغ، افت سطح هوشیاری، شوک یا شرایط ویژه زایمان قادر به مصرف قرص‌های خوراکی نیستند. سرعت اثر بالا به کادر درمان فرصت می‌دهد تا از صدمات آنی فشار خون بالا به اندام‌های حیاتی جلوگیری نمایند.
بحران فشار خون (افزایش بسیار شدید و ناگهانی فشار خون که ارگان‌های اصلی بدن را در معرض آسیب حاد قرار می‌دهد) نیازمند مداخله فوری پزشکی است. این دارو خطر عوارض خطرناک زیر را کاهش می‌دهد:
این دارو مقاومت عروقی را کاهش می‌دهد و مانع از تحمیل فشار سنگین به بطن چپ قلب حین پمپاژ می‌شود. با تسهیل خروج خون از حفرات قلب، اکسیژن‌رسانی به سراسر بدن در وضعیت اورژانسی بهبود پیدا می‌کند.
این دارو دارویی استاندارد برای مهار پره‌اکلامپسی شدید (مسمومیت بارداری همراه با پرفشاری خون و وجود پروتئین در ادرار) است. همچنین برای پیشگیری از بروز اکلامپسی (حملات تشنج و کما در اثر فشار خون مهارنشده بارداری) در زمان زایمان تجویز می‌گردد.
فشار خون شدید حین زایمان جان مادر را به خطر انداخته و خون‌رسانی از راه جفت به جنین را قطع می‌کند. هیدراپرس با کاستن تدریجی و ایمن از فشار خون، سلامت بافت مغزی مادر را حفظ کرده و جریان پایدار خون جنین را تداوم می‌بخشد.
تزریق این آمپول تنها در بخش مراقبت‌های ویژه یا اورژانس و توسط کادر مجرب پزشکی انجام می‌گیرد:
تزریق باید با آرامش و سرعت آهسته صورت پذیرد و ورود ناگهانی دارو ممنوع است. تزریق شتاب‌زده می‌تواند سقوط ناگهانی و شوک‌آور فشار خون ایجاد کند و خون‌رسانی مغز را مختل سازد. کادر درمانی هم‌زمان با تزریق، وضعیت نوار قلب بیمار را نیز برای رصد نوسانات ضربان بررسی می‌کنند.
این دارو در قالب آمپول‌های حاوی ۲۰ میلی‌گرم ماده موثره در هر میلی‌لیتر تولید می‌شود. مقدار دقیق مصرف بر پایه عوامل زیر توسط پزشک تعیین می‌گردد:
درمان معمولاً با مقادیر کم مانند ۵ تا ۱۰ میلی‌گرم آغاز می‌شود تا پاسخ و حساسیت رگ‌ها سنجیده شود. این شیوه ایمن از غافلگیر شدن سیستم گردش خون جلوگیری می‌کند.
شل شدن عروق و ظهور پاسخ بدنی نیازمند زمان است؛ از این رو تکرار سریع دارو جایز نیست. پزشک پس از تزریق نخست، دست‌کم ۲۰ تا ۳۰ دقیقه صبر می‌کند و در صورت عدم مهار فشار، نوبت بعدی را تزریق می‌نماید تا از تجمع اثر دارو پیشگیری شود.
زمان شروع افت فشار خون به شیوه تزریق بستگی دارد:
پس از رسیدن به نقطه اوج اثر، رگ‌های خونی برای چند ساعت در وضعیت گشاد باقی می‌مانند. اثر یک نوبت تزریق معمولاً بین ۲ تا ۶ ساعت پایدار است و به پزشک فرصت می‌دهد تا داروهای خوراکی را آغاز کند.
این شکل دارویی تنها برای مرحله حاد اورژانس کاربرد دارد و مصرف آن بیشتر از چند ساعت تا نهایتاً یک الی دو روز ادامه نمی‌یابد. با پایدار شدن علائم حیاتی، تزریق متوقف شده و قرص‌های خوراکی جایگزین می‌گردند.
استفاده از این دارو در موقعیت‌های بالینی زیر ممنوع است:
مشاهده نشانه‌های زیر هنگام تزریق نیازمند اقدام درمانی فوری است:
گشاد شدن ناگهانی عروق واکنشی طبیعی در بدن ایجاد می‌کند که با تندتر شدن ضربان قلب (تاکی‌کاردی واکنشی) همراه است. شایع‌ترین نشانه‌ها شامل احساس تپش در سینه، سردردهای ضربان‌دار و داغ شدن و قرمزی پوست صورت و گردن است که با استراحت برطرف می‌شوند.
برخی بیماران پس از دریافت دارو نشانه‌های گذرا را تجربه می‌کنند:
اصلی‌ترین خطر، پایین آمدن بیش از اندازه و ناگهانی فشار خون است که می‌تواند اکسیژن‌رسانی به مغز و کلیه‌ها را مختل سازد. پایش مداوم علائم حیاتی و استفاده به‌موقع از مایعات وریدی این عارضه را به خوبی مهار می‌کند.
این فرآورده دارویی شناخته‌شده‌ترین گزینه بیمارستانی برای کنترل فشار خون بالا در مسمومیت حاملگی است. مصرف آن مانع از تشنج، خونریزی مغزی و آسیب کبدی و کلیوی مادر می‌شود و صرفاً در بلوک زایمان و با دستور متخصص زنان تجویز می‌گردد.
هنگام تزریق، نوار قلب جنین باید پیوسته ثبت شود؛ زیرا افت سریع فشار مادر می‌تواند خون‌رسانی جفت را تضعیف کرده و سبب کندی ضربان جنین گردد. این دارو مانعی برای دردهای زایمانی ایجاد نمی‌کند و روی انقباضات رحم بی‌اثر است.
مقدار بسیار ناچیزی از دارو وارد شیر مادر می‌شود و گزارشی مبنی بر بروز آسیب در نوزادان وجود ندارد. با این حال زمان‌بندی شیردهی پس از تزریق و بررسی هوشیاری و توان مکیدن نوزاد باید با نظر متخصص کودکان انجام پذیرد.
دفع دارو از مسیر کلیه‌ها است؛ بنابراین نارسایی کلیوی دفع را کند ساخته و تجمع دارو در خون خطر افت شدید فشار را بالا می‌برد. پزشکان درمان این افراد را با مقادیر کمتر آغاز کرده و فواصل تزریق را افزایش می‌دهند.
رگ‌های افراد سالخورده انعطاف‌پذیری کمتری داشته و به داروهای گشادکننده عروق حساس‌تر هستند. افت شتاب‌زده فشار در این گروه می‌تواند پیامدهای زیر را در پی داشته باشد:
درمان سالمندان همواره در وضعیت خوابیده کامل و با دوزهای بسیار محافظه‌کارانه آغاز می‌شود.
تجویز این آمپول در اطفال منحصراً مختص موارد اورژانس در بخش مراقبت‌های ویژه کودکان است و دوز دارو بر پایه وزن دقیق کودک و توسط فوق‌تخصص اطفال تعیین می‌شود.
مصرف هم‌زمان این دو فرآورده قدرتی بالا در مهار فشارهای بسیار بحرانی دارد. لابتالول مانع از افزایش ناخواسته ضربان قلب ناشی از هیدراپرس می‌شود. استفاده هم‌زمان باید در بخش‌های ویژه و تحت نظارت کامل صورت گیرد.
داروهای بیهوشی خود موجب اتساع عروق می‌شوند و همراهی آن‌ها با هیدراپرس فشار را به شدت کاهش می‌دهد. همچنین داروهای دیورتیک (داروهای مدر یا ادرارآور) با کم کردن حجم آب بدن، اثر افت فشار را تشدید می‌کنند.
اگر بیمار پیش‌تر داروهای کنترل فشار خون مصرف کرده باشد، پاسخ بدن به هیدراپرس قوی‌تر خواهد بود. کادر درمان پیش از تزریق، فهرست داروهای قبلی را بررسی کرده و دوز آمپول را متناسب با آن کاهش می‌دهند.
قطع ناگهانی تزریق پس از رفع فاز بحرانی می‌تواند جهش واکنشی فشار خون به همراه داشته باشد و شوکی به رگ‌های مغز وارد کند. پزشکان دارو را به آرامی کم کرده و قرص‌های خوراکی را جایگزین می‌سازند.
این فرآورده هیچ ماده خواب‌آور یا مخدری در ساختار خود ندارد و وابستگی روانی یا جسمانی در بیمار به وجود نمی‌آورد. پس از رفع خطر، مصرف بدون نگرانی قطع می‌شود.
از آنجا که دارو در بیمارستان و توسط پرستار تزریق می‌گردد، فراموشی دوز توسط بیمار رخ نمی‌دهد و زمان‌بندی آن بر اساس نوسانات لحظه‌ای فشار خون توسط کادر درمان تنظیم می‌شود.
تزریق بیش از اندازه دارو خطرات زیر را در پی دارد:
در این وضعیت، تزریق فوراً متوقف شده، پاهای بیمار بالاتر از تنه قرار می‌گیرد و با تزریق مایعات داخل رگی فشار تثبیت می‌شود.
هیدراپرس دیواره ماهیچه‌ای رگ‌ها را مستقیماً شل می‌کند، اما لابتالول از طریق مهار پایانه‌های عصبی عمل می‌نماید. هیدراپرس تپش قلب را تندتر می‌کند، در حالی که لابتالول ضربان را مهار می‌سازد. در افراد مبتلا به آسم که مصرف لابتالول برای آن‌ها ممنوع است، هیدراپرس انتخابی ایده‌آل به حساب می‌آید.
نیتروپروساید هم‌زمان سرخرگ‌ها و سیاهرگ‌ها را گشاد می‌کند، اما تمرکز هیدراپرس بر سرخرگ‌ها است. نیتروپروساید در بارداری خطرات سمیت برای جنین دارد و ممنوع است، در حالی که هیدراپرس در مسمومیت بارداری درمانی استاندارد و ایمن محسوب می‌شود.
مادرانی که این دارو را حین زایمان دریافت کرده‌اند، از بهبود سردردهای شدید و رفع تاری دید در مدتی کوتاه ابراز رضایت نموده‌اند. هرچند احساس برافروختگی و تپش قلب موقت در ابتدای کار شایع بوده، اما روند زایمان ایمن برای نوزاد را رقم زده است.
افراد تحت درمان موارد زیر را گزارش کرده‌اند:
بیماران به برطرف شدن سنگینی روی قفسه سینه ظرف ۱۵ تا ۳۰ دقیقه اشاره داشته‌اند. کاهش پیوسته فشار خون بدون سقوط ناگهانی، احساس آرامش و تنفس راحت‌تری برای فرد ایجاد کرده است.
در صورت تزریق اصولی با مقادیر کم و سرعت ملایم، فشار در دامنه مطلوب تثبیت می‌شود. پایش دقیق و مداوم کادر درمان مانع از سقوط ناخواسته فشار خون می‌گردد.
خیر؛ این دارو منحصراً ماهیچه‌های دیواره سرخرگ‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهد و هیچ‌گونه اختلالی در کارکرد غدد ترشح‌کننده هورمون‌های زنانه ایجاد نمی‌کند.
تزریق داخل رگی این دارو بدون درد انجام می‌شود، اما تزریق داخل ماهیچه ممکن است سوزش موضعی مختصری در محل تزریق ایجاد نماید.
خیر؛ این فرآورده صرفاً درمانی اورژانسی در بیمارستان است و پس از تثبیت وضعیت بالینی، باید درمان نگهدارنده را با قرص‌های خوراکی تجویزشده ادامه داد.
