واکسن پنومووکس 23 برای کاهش خطر عفونت ریه، پنومونی و ذات الریه پنوموکوکی تزریق میشود. عوارض، دوز، تعداد دوز، زمان تزریق، بارداری، شیردهی، کودکان و سالمندان را بخوانید.
واکسن پنومووکس یک واکسن تزریقی است که به بدن کمک میکند در برابر عفونتهای شدید ناشی از باکتری پنوموکوک آمادهتر باشد. این واکسن بدن را در برابر 23 نوع مختلف از این باکتری محافظت میکند.
نام ماده مؤثر آن واکسن پنوموکوکال است. این واکسن با تحریک سیستم ایمنی، بدن را برای ساخت پادتن (پروتئین دفاعی بدن) آماده میکند تا در صورت مواجهه با باکتری، بتواند بهتر با آن مقابله کند.
واکسن پنومووکس 23 توسط شرکت MSD بریتانیا تولید و با واردکنندگی بهستان دارو عرضه میشود. این فرآورده بهصورت تزریقی ارائه میشود و در پیشگیری از برخی عفونتهای پنوموکوکی مانند عفونت ریه، مننژیت (عفونت پردههای اطراف مغز و نخاع) و سپتیسمی (عفونت شدید خون) استفاده میشود.
برنامه تزریق، تعداد نوبتها و مناسب بودن این واکسن باید بر اساس شرایط فرد و نظر پزشک یا مرکز واکسیناسیون تعیین شود.
این واکسن برای درمان عفونت فعال استفاده نمیشود و پس از بروز بیماری، جایگزین معاینه، تشخیص و درمان پزشکی نیست.
واکسن پنومووکس برای کاهش خطر برخی عفونتهای جدی ناشی از باکتری پنوموکوک استفاده میشود. این باکتری میتواند ریهها، پردههای اطراف مغز و جریان خون را درگیر کند و در بعضی افراد باعث بیماری شدید شود.
این واکسن همه عفونتهای تنفسی را پوشش نمیدهد و از بیماریهایی که به علت ویروسها یا باکتریهای دیگر ایجاد میشوند پیشگیری نمیکند. اثر اصلی آن مربوط به سروتیپهایی از پنوموکوک است که در ترکیب واکسن وجود دارند.
واکسن پنومووکس 23 میتواند در پیشگیری از برخی موارد پنومونی پنوموکوکی (عفونت ریه ناشی از باکتری پنوموکوک) مربوط به انواع تحت پوشش واکسن نقش داشته باشد.
این واکسن از همه انواع پنومونی پیشگیری نمیکند؛ زیرا هر مورد پنومونی ناشی از باکتری پنوموکوک نیست.
واکسن پنومووکس 23 برای کاهش احتمال بعضی عفونتهای ریوی ناشی از پنوموکوک کاربرد دارد. این موضوع بهویژه برای سالمندان، افراد مبتلا به بیماریهای مزمن و کسانی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، اهمیت بیشتری دارد.
واکسن پنومووکس 23 میتواند خطر برخی موارد ذاتالریه ناشی از باکتری پنوموکوک را کاهش دهد.
بااینحال، برای درمان ذاتالریه فعال به کار نمیرود و جایگزین مراجعه پزشکی، تشخیص و درمان عفونت موجود نیست.
عوارض واکسن پنومووکس اغلب خفیف و گذرا هستند، اما شدت واکنش در افراد مختلف یکسان نیست. بیشتر عوارض به واکنش محل تزریق یا پاسخ موقت سیستم ایمنی مربوط میشوند.
بروز درد یا تورم خفیف در محل تزریق، تب خفیف، خستگی یا بدندرد معمولاً به این معنی نیست که فرد به بیماری پنوموکوکی مبتلا شده است. این علائم بیشتر نشاندهنده واکنش ایمنی بدن به واکسن هستند.
این علائم معمولاً پس از مدت کوتاهی کاهش پیدا میکنند. اگر عوارض طولانی شوند، شدید باشند یا رو به بدتر شدن بروند، لازم است فرد با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرد.
واکنش حساسیتی شدید به واکسن پنومووکس 23 نادر است، اما در صورت بروز میتواند جدی باشد.
علائمی مانند تنگی نفس، خسخس سینه، تورم صورت یا گلو، کهیر گسترده، سرگیجه شدید، افت فشار خون یا بیحالی قابل توجه به رسیدگی فوری پزشکی نیاز دارند.
اگر درد و تورم محل تزریق بسیار شدید شود یا با تب بالا و علائم عمومی شدید همراه باشد، باید پیگیری پزشکی انجام شود.
بدتر شدن تدریجی قرمزی، داغی واضح پوست، ترشح از محل تزریق یا احساس بیماری شدید نیز نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
واکسن پنومووکس باید توسط فرد آموزشدیده در مرکز درمانی یا مرکز واکسیناسیون تزریق شود. این واکسن با توجه به شرایط فرد ممکن است به روش عضلانی یا زیرجلدی (در بافت زیر پوست) تزریق شود.
روش و زمان تزریق و فاصله آن با سایر واکسنها باید بر اساس ارزیابی پزشکی تعیین شود.
فرد نباید خودسرانه درباره تکرار دوز یا تغییر زمان تزریق تصمیم بگیرد، زیرا برنامه واکسیناسیون به سن، سابقه واکسنهای قبلی و بیماریهای زمینهای وابسته است.
دوز رایج واکسن پنومووکس در هر نوبت معمولاً 0.5 میلیلیتر است.
بااینحال، مناسب بودن تزریق، زمان آن و نیاز به تکرار واکسن به سن، وضعیت سیستم ایمنی، بیماریهای زمینهای و سابقه دریافت واکسنهای پنوموکوکی بستگی دارد.
تعداد دوز واکسن پنومووکس 23 برای همه افراد یکسان نیست. بسیاری از افراد ممکن است تنها به یک نوبت نیاز داشته باشند.
در برخی گروههای پرخطر، از جمله افراد مبتلا به بیماریهای خاص یا ضعف سیستم ایمنی، ممکن است دوز دوم با فاصله حداقل ۵ سال از دوز اول در نظر گرفته شود.
برای افراد 65 سال و بالاتر که دوز اول را پیش از این سن دریافت کردهاند، ممکن است یک دوز دیگر در سن 65 سالگی یا حداقل ۵ سال پس از آخرین دوز توصیه شود. تصمیم نهایی باید بر اساس سابقه واکسیناسیون و نظر پزشک گرفته شود.
تعداد و فاصله نوبتها باید توسط پزشک یا مرکز واکسیناسیون مشخص شود. تزریق زودتر از زمان مناسب ممکن است احتمال واکنشهای موضعی را بیشتر کند و همیشه به معنی محافظت بهتر نیست.
در افرادی که قرار است طحال آنها برداشته شود (اسپلنکتومی)، توصیه میشود واکسن پنومووکس حداقل 2 هفته پیش از عمل جراحی تزریق شود تا بدن فرصت کافی برای ساخت پاسخ ایمنی داشته باشد.
زمان تزریق واکسن پنومووکس 23 به سن فرد، سابقه واکسیناسیون، بیماریهای مزمن، وضعیت سیستم ایمنی و گاهی برنامه سفر یا جراحی بستگی دارد.
اگر فرد واکسن پنوموکوکی دیگری دریافت کرده باشد، رعایت فاصله مناسب میان واکسنها اهمیت دارد.
در افرادی که قرار است شیمیدرمانی یا درمان با داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی آغاز شود، توصیه میشود واکسن پنومووکس حداقل 2 هفته پیش از شروع این درمانها تزریق شود. واکسیناسیون در طول شیمیدرمانی یا پرتودرمانی معمولاً توصیه نمیشود، زیرا پاسخ ایمنی بدن در این دوره کاهش یافته است.
این فاصله باید توسط پزشک یا مرکز واکسیناسیون تعیین شود.
اگر فرد در روز تزریق تب بالا، بیماری حاد یا حال عمومی نامناسب داشته باشد، بهتر است پیش از تزریق با پزشک یا واکسیناتور مشورت کند.
تداخلات واکسن پنومووکس بیشتر به داروهای مؤثر بر سیستم ایمنی و زمانبندی تزریق سایر واکسنها مربوط میشود.
پیش از تزریق، لازم است فهرست داروهای مصرفی، واکسنهای قبلی و بیماریهای زمینهای به پزشک یا واکسیناتور اعلام شود.
همچنین اگر فرد در گذشته پس از تزریق واکسن دچار واکنش شدید شده، یا هماکنون داروهای خاصی برای سرطان، پیوند، بیماریهای خودایمنی یا التهاب مزمن مصرف میکند، باید این موضوع را پیش از تزریق اطلاع دهد.
داروهای تضعیفکننده سیستم ایمنی، بعضی داروهای شیمیدرمانی، درمانهای بیولوژیک (داروهای ساختهشده از منابع زیستی)، داروهای مورد استفاده پس از پیوند و برخی کورتونها ممکن است پاسخ ایمنی بدن به واکسن پنومووکس 23 را کاهش دهند.
این موضوع لزوماً به این معنی نیست که واکسن نباید تزریق شود؛ اما ممکن است زمانبندی آن به تنظیم دقیقتری نیاز داشته باشد.
در برخی افراد، پزشک ممکن است ترجیح دهد واکسن پیش از شروع درمانهای تضعیفکننده سیستم ایمنی تزریق شود.
واکسن پنومووکس و واکسن آنفولانزا ممکن است برای بعضی افراد در یک برنامه واکسیناسیون استفاده شوند.
در صورت تزریق همزمان، معمولاً هر واکسن در محل جداگانهای تزریق میشود تا بررسی واکنشهای محل تزریق آسانتر باشد.
واکسن پنومووکس ممکن است همزمان با واکسن کرونا یا با فاصله از آن تزریق شود. برنامه مناسب به شرایط فرد و دستورالعملهای مرکز درمانی بستگی دارد.
اعلام تاریخ و نوع واکسن کرونای دریافتشده و واکنشهای قبلی به پزشک یا واکسیناتور، به تصمیمگیری درباره زمان تزریق کمک میکند.
واکسن پنومووکس برای همه افراد در هر شرایطی مناسب نیست.
مهمترین مورد منع مصرف، سابقه حساسیت شدید به همین واکسن یا یکی از اجزای آن است.
اگر فرد پس از دوز قبلی دچار واکنش آلرژیک شدید شده باشد، باید پیش از تزریق دوباره حتماً ارزیابی پزشکی انجام شود.
در صورت وجود بیماری حاد متوسط تا شدید، تب بالا یا حال عمومی نامناسب، ممکن است تزریق واکسن تا بهتر شدن وضعیت فرد به تعویق بیفتد.
بیماری خفیف مانند سرماخوردگی ساده همیشه مانع تزریق نیست، اما تصمیم نهایی باید در محل واکسیناسیون یا توسط پزشک گرفته شود.
افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، طحال ندارند، عملکرد طحال آنها کاهش یافته است، بیماری مزمن دارند یا داروهای سرکوبکننده ایمنی مصرف میکنند، نباید بدون اطلاع دادن این موارد واکسن بزنند.
در این گروهها ممکن است زمانبندی، نوع واکسن پنوموکوکی یا فاصله دوزها اهمیت بیشتری داشته باشد.
تصمیم درباره تزریق واکسن پنومووکس در دوران بارداری و شیردهی باید با توجه به خطر عفونت پنوموکوکی، وضعیت پزشکی مادر و سابقه واکسیناسیون گرفته شود.
این واکسن بهطور معمول برای همه زنان باردار توصیه نمیشود، اما در برخی شرایط خاص ممکن است پزشک تزریق آن را بررسی کند.
در افرادی که به دلیل بیماریهای مزمن، ضعف سیستم ایمنی یا عوامل خطر دیگر در معرض عفونت پنوموکوکی قرار دارند، ممکن است تزریق واکسن پنومووکس 23 پیش از بارداری در نظر گرفته شود.
بررسی پزشکی پیش از بارداری میتواند به تعیین زمان مناسب تزریق و تکمیل برنامه واکسیناسیون کمک کند.
واکسن پنومووکس 23 در دوران بارداری معمولاً زمانی مطرح میشود که پزشک تشخیص دهد فایده احتمالی آن برای مادر از خطرات احتمالی بیشتر است.
بیماریهایی مانند دیابت، بیماری قلبی، بیماری کلیوی، اختلالات سیستم ایمنی یا احتمال بالای ابتلا به عفونت ممکن است در این تصمیمگیری نقش داشته باشند.
اگر فرد باردار است یا احتمال بارداری وجود دارد، بهتر است پیش از تزریق این موضوع را به پزشک یا واکسیناتور اطلاع دهد.
تصمیمگیری باید فردی باشد و بر اساس خطر ابتلا، وضعیت سلامت مادر و سابقه واکسیناسیون انجام شود.
تزریق واکسن پنومووکس 23 در دوران شیردهی، در صورت وجود نیاز پزشکی، میتواند بررسی شود.
تصمیم درباره زمان تزریق باید با توجه به وضعیت مادر، داروهای مصرفی و شرایط بالینی او گرفته شود.
واکسن پنومووکس در همه گروههای سنی به یک شکل استفاده نمیشود.
واکسن پنومووکس برای کودکان زیر 2 سال مناسب نیست.
در کودکان 2 ساله و بزرگتر، ممکن است در شرایط خاص مانند بعضی بیماریهای زمینهای، اختلالات سیستم ایمنی یا افزایش خطر عفونت پنوموکوکی تجویز شود.
سابقه دریافت واکسنهای پنوموکوکی دیگر در تصمیمگیری و تعیین زمان تزریق اهمیت زیادی دارد.
سالمندان به دلیل افزایش سن و احتمال بیشتر ابتلا به بیماریهای زمینهای، ممکن است بیشتر در معرض عفونتهای شدید ناشی از پنوموکوک باشند.
واکسن پنومووکس 23 در این گروه میتواند برای کاهش خطر برخی عفونتهای تنفسی و عفونتهای شدیدی که وارد خون یا اندامهای دیگر میشوند، در نظر گرفته شود.
مناسب بودن واکسن و زمان تزریق باید بر اساس سابقه واکسیناسیون و نظر پزشک تعیین شود.
در سالمندان، سابقه دریافت واکسنهای پنوموکوکی دیگر و فاصله زمانی میان آنها اهمیت زیادی دارد.
افراد مبتلا به دیابت ممکن است در برابر بعضی عفونتها آسیبپذیرتر باشند؛ بهویژه اگر قند خون بهخوبی کنترل نشود یا بیماریهای همراه وجود داشته باشد.
واکسن پنومووکس 23 میتواند بخشی از مراقبتهای پیشگیرانه این افراد باشد. تصمیم نهایی باید با توجه به سن، وضعیت عمومی، بیماریهای همراه و سابقه واکسیناسیون گرفته شود.
برخی علائم بدنی پس از تزریق واکسن پنومووکس 23 به دلیل فعال شدن سیستم ایمنی رخ میدهند. این علائم در بیشتر موارد خفیف و کوتاهمدت هستند، اما اگر شدید یا طولانی شوند، باید پیگیری پزشکی انجام شود.
تب خفیف پس از تزریق واکسن پنومووکس ممکن است بخشی از پاسخ طبیعی بدن باشد.
تب بالا، تب ماندگار یا تب همراه با علائم عمومی شدید باید از نظر عفونت، واکنش شدید یا علتهای دیگر بررسی شود.
درد بازو، بهویژه در محل تزریق، از واکنشهای شایع پس از دریافت واکسن پنومووکس 23 است. این درد معمولاً طی چند روز بهتر میشود.
اگر درد با محدودیت شدید حرکت، افزایش تورم یا بدتر شدن تدریجی همراه باشد، لازم است پیگیری پزشکی انجام شود.
بدندرد، خستگی و احساس کوفتگی ممکن است پس از تزریق واکسن پنومووکس 23 رخ دهند.
این علائم معمولاً کوتاهمدت هستند و بیشتر به پاسخ سیستم ایمنی مربوط میشوند، نه ایجاد عفونت بر اثر خود واکسن.
درد، قرمزی، حساسیت، سفتی یا تورم ممکن است پس از تزریق ایجاد شود و معمولاً طی چند روز کاهش پیدا میکند.
اگر این علائم شدید باشند، رو به بدتر شدن بروند یا با تب بالا و بیحالی قابل توجه همراه شوند، باید با پزشک یا مرکز درمانی تماس گرفته شود.
اگر ناحیه تزریق بسیار داغ، دردناک، بزرگترشونده یا همراه با ترشح باشد، بررسی پزشکی لازم است.
بدن برای ساخت پاسخ ایمنی پس از تزریق واکسن پنومووکس 23 به زمان نیاز دارد. محافظت بلافاصله پس از تزریق کامل نیست و معمولاً طی چند هفته پاسخ ایمنی شکل میگیرد.
میزان محافظت در همه افراد یکسان نیست. سن بالا، ضعف سیستم ایمنی، مصرف بعضی داروها و بیماریهای زمینهای میتوانند روی پاسخ بدن به واکسن اثر بگذارند.
حتی پس از واکسیناسیون نیز در صورت بروز علائم عفونت جدی مانند تب بالا، تنگی نفس، گیجی، درد قفسه سینه یا بدحالی شدید باید پیگیری پزشکی انجام شود.
تجربه افراد پس از تزریق واکسن پنومووکس میتواند متفاوت باشد. برخی افراد فقط درد خفیف محل تزریق را تجربه میکنند، در حالی که برخی دیگر ممکن است برای مدت کوتاهی تب، خستگی، بدندرد یا احساس کوفتگی داشته باشند.
در تجربههای رایج، درد بازو و حساسیت محل تزریق معمولاً بیشتر از سایر علائم گزارش میشود و اغلب طی چند روز کاهش پیدا میکند.
تجربه دیگران نباید معیار تصمیمگیری برای تزریق یا عدم تزریق واکسن باشد، زیرا خطر عفونت، بیماریهای زمینهای و سابقه واکسیناسیون در هر فرد متفاوت است.
اگر فردی در گذشته پس از تزریق واکسن واکنش شدید، تورم گسترده، تنگی نفس، کهیر یا ضعف شدید داشته است، باید این تجربه را پیش از تزریق به پزشک یا واکسیناتور اطلاع دهد.
واکسن پنومووکس ممکن است برای برخی بزرگسالان، سالمندان و افراد دارای بیماریهای زمینهای یا ضعف سیستم ایمنی مناسب باشد. مناسب بودن آن به سن، سابقه واکسیناسیون، بیماریهای مزمن و خطر ابتلا به عفونت پنوموکوکی بستگی دارد.
خیر. واکسن پنومووکس برای کودکان زیر 2 سال مناسب نیست. در کودکان 2 ساله و بزرگتر، فقط در برخی شرایط خاص و با نظر پزشک یا برنامه واکسیناسیون ممکن است تزریق آن مطرح شود.
خیر. این واکسن برای ایجاد بیماری ذاتالریه طراحی نشده است و با هدف کاهش خطر برخی عفونتهای پنوموکوکی استفاده میشود. علائمی مانند تب خفیف، خستگی یا بدندرد پس از تزریق با ذاتالریه متفاوت است.
خیر. واکسن پنومووکس فقط بخشی از عفونتهای ناشی از انواع مشخصی از باکتری پنوموکوک را هدف میگیرد. این واکسن از همه موارد پنومونی، سرماخوردگی، آنفولانزا، کرونا یا عفونتهای ناشی از میکروبهای دیگر پیشگیری نمیکند.
درد، قرمزی، تورم یا سفتی محل تزریق، تب خفیف، سردرد، خستگی و بدندرد میتوانند پس از تزریق دیده شوند. این علائم معمولاً خفیف و کوتاهمدت هستند.
اگر علائمی مانند تنگی نفس، خسخس سینه، تورم صورت یا گلو، کهیر گسترده، سرگیجه شدید، ضعف شدید، تب بالا یا درد و تورم شدید محل تزریق ایجاد شود، نیاز به رسیدگی فوری پزشکی وجود دارد.
تزریق واکسن پنومووکس در بارداری برای همه زنان باردار بهصورت معمول انجام نمیشود. اگر خطر عفونت پنوموکوکی بالا باشد، پزشک میتواند فایده و خطر احتمالی تزریق را بررسی کند.
در دوران شیردهی، تزریق واکسن پنومووکس در صورت وجود نیاز پزشکی میتواند بررسی شود. تصمیم نهایی باید با توجه به وضعیت سلامت مادر، داروهای مصرفی و نظر پزشک گرفته شود.
برای همه افراد نیاز به تکرار واکسن یکسان نیست. بعضی افراد ممکن است فقط یک نوبت دریافت کنند، اما در برخی گروههای پرخطر ممکن است دوز دیگری لازم باشد. زمان و تعداد دوزها باید توسط پزشک یا مرکز واکسیناسیون مشخص شود.
بله، در برخی شرایط ممکن است واکسن پنومووکس با واکسن آنفولانزا یا واکسن کرونا در یک برنامه واکسیناسیون استفاده شود. در تزریق همزمان، معمولاً محل تزریق واکسنها جداست.
