الونوا چیست و چه ماده موثری دارد؟
الونوا یک داروی هورمونی طولانی اثر حاوی کوریفولیتروپین آلفا است. این دارو به گروه گنادوتروپین ها تعلق دارد؛ هورمون هایی که در عملکرد دستگاه تولید مثل نقش دارند.
مشخصات اصلی این فرآورده عبارتند از:
- ماده موثره: کوریفولیتروپین آلفا.
- مقدار دارو در هر سرنگ: ۱۰۰ میکروگرم.
- حجم محلول: ۰٫۵ میلی لیتر.
- شکل دارویی: محلول تزریقی در سرنگ از پیش پر شده.
- مسیر مصرف: تزریق زیرجلدی.
- ظاهر طبیعی محلول: شفاف و بی رنگ.
- نحوه دسترسی: داروی نسخه ای برای مصرف تحت نظر متخصص.
اجزای غیرفعال ذکر شده در بروشور شامل سیترات سدیم، ساکاروز، پلی سوربات ۲۰، متیونین و آب تزریقی است. برای تنظیم اسیدیته محلول ممکن است از هیدروکسید سدیم یا اسید هیدروکلریک استفاده شده باشد. هر تزریق کمتر از ۲۳ میلی گرم سدیم دارد و از نظر تعریف دارویی، اساسا بدون سدیم محسوب می شود.
الونوا برای چه مواردی تجویز می شود؟
- کاربرد اصلی الونوا در زنان، تحریک کنترل شده تخمدان برای رشد هم زمان چند فولیکول در درمان های کمک باروری، مانند لقاح آزمایشگاهی است. فولیکول کیسه کوچکی در تخمدان است که تخمک درون آن رشد می کند.
- بر اساس بروشور ارسالی، کاربرد دیگر دارو در پسران نوجوان ۱۴ سال و بالاتر، درمان بلوغ تاخیری ناشی از کمبود تحریک هورمونی بیضه ها است. در این وضعیت، پیام های هورمونی هیپوتالاموس و هیپوفیز برای فعالیت طبیعی بیضه کافی نیستند.
این دو کاربرد، برنامه مصرف کاملا متفاوتی دارند. الونوا داروی عمومی برای هر نوع ناباروری، هر نوع تاخیر بلوغ یا افزایش خودسرانه احتمال بارداری نیست.
الونوا چگونه عمل می کند و چه تفاوتی با فولیتروپین آلفا دارد؟
کوریفولیتروپین آلفا گیرنده هورمون محرک فولیکول را فعال می کند و به رشد فولیکول های تخمدان کمک می کند. ویژگی مهم آن، باقی ماندن طولانی تر اثر دارو در مقایسه با فرآورده های کوتاه اثر است.
در برنامه مناسب تحریک تخمدان، یک تزریق الونوا می تواند تحریک لازم برای هفت روز نخست درمان را فراهم کند. با این حال، این موضوع به معنی بی نیازی از سایر داروها، سونوگرافی یا ادامه درمان نیست.
تفاوت های کاربردی با فولیتروپین آلفا عبارتند از:
- ماده موثره آن ها یکسان نیست.
- طول اثر و فاصله تزریق متفاوت است.
- مقدار مصرف آن ها نباید با یک تبدیل ساده محاسبه شود.
- برنامه دارویی یکی را نمی توان برای دیگری استفاده کرد.
- الونوا ۱۰۰ میکروگرم را نباید معادل ۱۰۰ واحد داروی محرک فولیکول در نظر گرفت.
الونوا در لقاح آزمایشگاهی چه نقشی دارد و آیا بارداری را تضمین می کند؟
الونوا به رشد چند فولیکول کمک می کند تا امکان جمع آوری چند تخمک برای درمان کمک باروری فراهم شود. پس از جمع آوری تخمک ها، لقاح در آزمایشگاه انجام می شود و جنین مناسب ممکن است در همان چرخه یا پس از انجماد، در زمان دیگری به رحم منتقل شود.
این دارو:
- تضمین کننده بارداری نیست.
- کیفیت همه تخمک ها را تضمین نمی کند.
- برای باز کردن لوله های رحمی مسدود شده کاربرد ندارد.
- جایگزین بررسی اسپرم یا ارزیابی رحم نیست.
احتمال موفقیت به سن، ذخیره تخمدان، علت ناباروری، کیفیت تخمک و اسپرم، وضعیت جنین و عوامل دیگر وابسته است. بنابراین اعلام یک درصد ثابت برای «موفقیت الونوا» بدون مشخص کردن جمعیت و روش مطالعه، قابل اتکا نیست.
دوز الونوا ۱۰۰ و ۱۵۰ میکروگرم بر اساس سن و وزن چگونه انتخاب می شود؟
بر اساس بروشور ارسالی، انتخاب مقدار دارو در زنان به سن و وزن وابسته است.
دوز ۱۰۰ میکروگرم
برای زنانی توصیه می شود که هر دو شرط زیر را داشته باشند:
- سن ۳۶ سال یا کمتر.
- وزن ۶۰ کیلوگرم یا کمتر.
دوز ۱۵۰ میکروگرم
در این گروه ها توصیه می شود:
- زنان با وزن بیشتر از ۶۰ کیلوگرم، بدون توجه به سن، در چارچوب جمعیت مناسب درمان.
- زنان بالاتر از ۳۶ سال با وزن ۵۰ کیلوگرم یا بیشتر.
گروه دارای اطلاعات ناکافی:
- زنان بالاتر از ۳۶ سال با وزن کمتر از ۵۰ کیلوگرم در برنامه دوزدهی ذکر شده مطالعه نشده اند. نباید برای این گروه خودسرانه یکی از دو مقدار را انتخاب کرد.
- این معیارها جایگزین بررسی منع مصرف، ذخیره تخمدان و خطر پاسخ بیش از حد نیستند. سرنگ نیز نباید برای ساختن دوز دلخواه تقسیم شود.
الونوا چه روزی تزریق می شود؟
در زنان، تزریق در ابتدای مرحله تحریک تخمدان و در روز تعیین شده توسط مرکز ناباروری انجام می شود. روز شروع تحریک لزوما با شماره روز قاعدگی یکسان نیست.
چارچوب کلی درمان به این صورت است:
- ابتدای تحریک: یک تزریق الونوا با مقدار تعیین شده انجام می شود.
- هفت روز نخست: داروی نوترکیب محرک فولیکول نباید به صورت اضافی مصرف شود.
- حدود روز پنجم یا ششم تحریک: معمولا داروی جلوگیری کننده از آزاد شدن زودرس تخمک، طبق برنامه پزشک شروع می شود.
- از روز هشتم: در صورت نیاز و بر اساس پاسخ تخمدان، داروی محرک فولیکول دیگری اضافه می شود.
- پس از رشد مناسب فولیکول ها: داروی بلوغ نهایی تخمک تجویز می شود.
در برنامه توصیف شده در بروشور، جمع آوری تخمک معمولا ۳۴ تا ۳۶ ساعت پس از تزریق داروی بلوغ نهایی انجام می شود. این زمان از تزریق الونوا محاسبه نمی شود.
روش تزریق الونوا
الونوا باید زیر پوست، ترجیحا در ناحیه پایین شکم تزریق شود. تزریق داخل عضله یا داخل رگ روش مصرف این فرآورده نیست.
تزریق در خانه فقط زمانی مناسب است که بیمار یا همراه او آموزش عملی کافی دیده باشد و امکان تماس با تیم درمان وجود داشته باشد.
نکات اصلی عبارتند از:
- نام دارو، قدرت سرنگ، تاریخ انقضا و روز تزریق را بررسی کنید.
- دست ها را بشویید و وسایل را روی سطح تمیز قرار دهید.
- شفاف بودن محلول و سلامت سرنگ و سوزن را کنترل کنید.
- محل تزریق را طبق آموزش پاک کنید و اجازه دهید خشک شود.
- تزریق در چین پوستی را مطابق آموزش و راهنمای تصویری همان سرنگ انجام دهید.
- سرنگ و سوزن را فقط یک بار استفاده کنید.
- سرنگ مصرف شده را در ظرف مقاوم مخصوص وسایل تیز قرار دهید.
- نحوه اتصال سوزن و فعال شدن محافظ ایمنی باید از روی دستورالعمل همان بسته آموخته شود. اگر بخشی از دارو نشت کرد یا از کامل بودن تزریق مطمئن نیستید، تزریق را خودسرانه تکرار نکنید.
اگر تزریق الونوا فراموش شود یا مقدار اضافی تزریق شود، چه باید کرد؟
در صورت فراموشی تزریق:
- فورا با مرکز درمان تماس بگیرید. بدون هماهنگی، زمان تزریق را جابه جا نکنید و برای جبران، مقدار بیشتری مصرف نکنید.
در صورت تزریق اضافی:
- تزریق دوباره الونوا یا مصرف اشتباهی داروی محرک فولیکول در هفت روز نخست باید همان روز به پزشک اطلاع داده شود، حتی اگر هنوز علامتی ندارید.
- مصرف اضافی می تواند خطر تحریک بیش از حد تخمدان را افزایش دهد. درمان خانگی یا تزریق داروی دیگر برای خنثی کردن اثر آن توصیه نمی شود.
- محدودیت یک تزریق در هر چرخه تحریک، مربوط به درمان زنان است. برنامه تکرارشونده درمان پسران نوجوان با آن تفاوت دارد.
پیش از مصرف الونوا چه آزمایش ها و بررسی هایی لازم است؟
پیش از درمان، علت ناباروری و مناسب بودن تحریک تخمدان بررسی می شود. پزشک بر اساس وضعیت بیمار ممکن است موارد زیر را ارزیابی کند:
- سونوگرافی تخمدان و شمار فولیکول های کوچک.
- شاخص های ذخیره تخمدان.
- احتمال بارداری پیش از شروع درمان.
- عملکرد تیروئید و وضعیت پرولاکتین.
- اختلالات غدد فوق کلیوی، هیپوفیز یا هیپوتالاموس.
- بیماری کلیوی و سایر بیماری های مزمن.
- سابقه لخته خون در بیمار یا بستگان نزدیک.
- سابقه تحریک بیش از حد یا پیچ خوردگی تخمدان.
- جراحی شکم، کیست تخمدان و پاسخ به چرخه های قبلی.
در طول درمان، پایش سونوگرافی ضروری است و ممکن است اندازه گیری هورمون های خون نیز لازم باشد. کمتر شدن تعداد تزریق ها به معنی کمتر شدن ضرورت پایش نیست.
چه کسانی نباید الونوا مصرف کنند؟
بر اساس بروشور ارسالی، منع مصرف های مهم در زنان عبارتند از:
- حساسیت به کوریفولیتروپین آلفا یا اجزای فرآورده.
- سرطان تخمدان، پستان یا رحم و تومورهای هیپوفیز یا هیپوتالاموس.
- خونریزی واژینال غیرعادی با علت مشخص نشده.
- نارسایی اولیه تخمدان.
- کیست تخمدان یا بزرگ شدن تخمدان، مطابق تعریف بروشور فرآورده.
- ناهنجاری دستگاه تناسلی یا فیبرومی که با بارداری ناسازگار است.
- سابقه سندرم تحریک بیش از حد تخمدان.
- سابقه رشد بیش از ۳۰ فولیکول با اندازه ۱۱ میلی متر یا بیشتر در یک چرخه تحریک.
- شمار فولیکول های آنترال بیشتر از ۲۰.
- سندرم تخمدان پلی کیستیک.
در بروشور ارسالی، تخمدان پلی کیستیک برای الونوا در فهرست منع مصرف قرار دارد؛ صرفا یک احتیاط ساده نیست. این حکم به معنی ممنوع بودن همه درمان های ناباروری در افراد مبتلا به این سندرم نیست؛ متخصص می تواند روش مناسب دیگری انتخاب کند.
عوارض الونوا و نرخ فراوانی آن
همه مصرف کنندگان دچار عوارض نمی شوند. دسته های فراوانی زیر برگرفته از تقسیم بندی بروشور ارسالی هستند و احتمال دقیق هر عارضه برای یک فرد را مشخص نمی کنند.
عوارض شایع، با فراوانی حدود ۱ تا کمتر از ۱۰ درصد:
- سندرم تحریک بیش از حد تخمدان.
- درد یا ناراحتی لگن.
- تهوع.
- سردرد.
- حساس شدن پستان.
- خستگی.
عوارض غیر شایع، با فراوانی حدود ۰٫۱ تا کمتر از ۱ درصد:
- پیچ خوردگی تخمدان.
- افزایش آنزیم های کبدی.
- سقط و تخمک گذاری زودرس گزارش شده در دوره درمان.
- درد پس از جمع آوری تخمک و سایر دردها.
- نفخ شکم، استفراغ، اسهال یا یبوست.
- کمر درد و درد پستان.
- کبودی یا درد محل تزریق.
- تحریک پذیری، تغییرات خلقی، سرگیجه و گرگرفتگی.
عوارض با فراوانی نامشخص:
- واکنش های حساسیتی موضعی یا عمومی، از جمله بثورات پوستی.
- در پسران نوجوان، استفراغ، درد محل تزریق و گرگرفتگی در گروه عوارض شایع گزارش شده اند.
قرار گرفتن یک رویداد در فهرست عوارض گزارش شده، به تنهایی ثابت نمی کند که دارو علت مستقیم آن بوده است؛ بعضی رویدادها با درمان کمک باروری، اقدامات پزشکی یا بارداری ارتباط دارند.
تحریک بیش از حد تخمدان پس از الونوا چه علائمی دارد؟
سندرم تحریک بیش از حد تخمدان ممکن است باعث بزرگ شدن تخمدان ها و خروج مایع از رگ ها به فضای شکم یا قفسه سینه شود. نوع شدید آن می تواند خطرناک باشد.
علائم مهم عبارتند از:
- درد شدید یا رو به افزایش شکم.
- ورم واضح شکم.
- تهوع یا استفراغ قابل توجه.
- افزایش سریع وزن.
- کاهش حجم ادرار.
- اسهال همراه با سایر علائم.
- تنگی نفس.
درد شدید شکم، کاهش ادرار یا تنگی نفس را به عنوان عارضه طبیعی درمان نادیده نگیرید. برای تنگی نفس، ضعف شدید یا درد شدید، ارزیابی اورژانسی لازم است.
این مشکل ممکن است چند روز پس از تزریق یا پس از جمع آوری تخمک ظاهر شود و در صورت بارداری طولانی تر یا شدیدتر شود. پایان تزریق ها به معنی پایان خطر نیست.
چه علائمی می توانند نشانه پیچ خوردگی تخمدان، لخته خون یا حساسیت شدید باشند؟
پیچ خوردگی تخمدان:
- درد ناگهانی و شدید، اغلب در یک سمت پایین شکم، به ویژه همراه با تهوع یا استفراغ، نیازمند ارزیابی فوری است. تاخیر می تواند خون رسانی تخمدان را به خطر بیندازد.
لخته خون:
- ورم و درد یک پا، تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه، سرفه خونی، اختلال گفتار یا ضعف ناگهانی یک سمت بدن از علائم هشدار هستند.
حساسیت شدید:
- تورم صورت، زبان یا گلو، خس خس، مشکل تنفسی یا احساس غش پس از تزریق نیازمند تماس فوری با اورژانس است.
- در صورت سرگیجه نیز رانندگی نکنید و با دستگاه های خطرناک کار نکنید.
الونوا با چه داروهایی تداخل دارد و آیا آزمایش بارداری را تحت تاثیر قرار می دهد؟
مهم ترین نکته، هماهنگی الونوا با سایر داروهای برنامه ناباروری است:
- فولیتروپین آلفا و سایر فرآورده های نوترکیب محرک فولیکول: در هفت روز نخست نباید خودسرانه اضافه شوند.
- گانی رلیکس یا سترورلیکس: ممکن است برای جلوگیری از آزاد شدن زودرس تخمک در برنامه درمان تجویز شوند.
- داروهای تحریک کننده گیرنده هورمون آزاد کننده گنادوتروپین: استفاده از آن ها به عنوان برنامه مهار هیپوفیز همراه الونوا، مطابق بروشور توصیه نشده است. تصمیم درباره داروی بلوغ نهایی تخمک موضوع جداگانه ای است و با متخصص است.
- سایر داروها و مکمل ها: فهرست کامل آن ها باید به پزشک و داروساز ارائه شود.
در مورد غذا، تداخل مشخصی در بروشور ارسالی ذکر نشده است، اما این موضوع به معنی اثبات بی خطری همه مکمل ها نیست.
آزمایش بارداری زودهنگام در این چرخه می تواند گمراه کننده باشد. داروی گنادوتروپین جفتی انسانی که برای بلوغ نهایی تجویز می شود نیز می تواند نتیجه مثبت کاذب ایجاد کند. زمان آزمایش را از مرکز درمان بپرسید و نتیجه زودهنگام را به تنهایی قطعی ندانید.
آیا الونوا در بارداری و شیردهی قابل استفاده است؟
- الونوا نباید در بارداری یا شیردهی استفاده شود. کاربرد آن در زنان، تحریک تخمدان پیش از بارداری است؛ نه حفظ بارداری یا جلوگیری از سقط.
- اگر پیش از تزریق احتمال بارداری می دهید، موضوع را به پزشک اطلاع دهید. اگر دارو ناخواسته در بارداری تزریق شد، برای ارزیابی با پزشک تماس بگیرید؛ مواجهه اتفاقی به تنهایی به معنی آسیب قطعی به جنین نیست.
- در دوران شیردهی نیز شروع درمان یا تصمیم درباره ادامه شیردهی باید پیش از مصرف با تیم درمان هماهنگ شود.
آیا الونوا باعث چندقلویی، حاملگی خارج رحمی یا سرطان می شود؟
بارداری چندقلویی:
- در درمان های کمک باروری احتمال چندقلویی افزایش می یابد. تعداد جنین های منتقل شده یکی از عوامل مهم است؛ حتی انتقال یک جنین نیز احتمال دوقلویی همسان را کاملا حذف نمی کند.
حاملگی خارج رحمی:
- در بیماران تحت درمان ناباروری، به ویژه افراد دارای مشکل لوله رحمی، این خطر مطرح است. پس از مثبت شدن آزمایش بارداری، بررسی محل بارداری با سونوگرافی اهمیت دارد.
ناهنجاری های مادرزادی:
- ویژگی های والدین، علت ناباروری و چندقلویی می توانند در خطر مشاهده شده نقش داشته باشند. نباید همه این خطر را مستقیما به الونوا نسبت داد.
تومورهای دستگاه تناسلی:
- مواردی در زنان دریافت کننده درمان ناباروری گزارش شده است، اما این گزارش ها به تنهایی رابطه علت و معلولی میان الونوا و سرطان را ثابت نمی کنند.
کاربرد و دوز الونوا در پسران نوجوان چیست؟
بر اساس بروشور ارسالی، الونوا برای پسران ۱۴ سال و بالاتر مبتلا به کم کاری غدد جنسی ناشی از کمبود گنادوتروپین، برای تحریک رشد و عملکرد بیضه ها به کار می رود.
برنامه ذکر شده عبارت است از:
- وزن ۶۰ کیلوگرم یا کمتر: ۱۰۰ میکروگرم هر دو هفته یک بار.
- وزن بیشتر از ۶۰ کیلوگرم: ۱۵۰ میکروگرم هر دو هفته یک بار.
- ۱۲ هفته نخست: الونوا به تنهایی تجویز می شود.
- پس از آن: الونوا ادامه می یابد و گنادوتروپین جفتی انسانی به برنامه اضافه می شود.
تزریق ها طبق برنامه، صبح همان روز هفته با فاصله دو هفته انجام می شوند. افزایش وزن به بیشتر از ۶۰ کیلوگرم ممکن است نیازمند بازبینی مقدار دارو باشد.
این درمان می تواند طولانی باشد و به پایش رشد بیضه، هورمون ها و روند بلوغ نیاز دارد. برای تاخیر بلوغ معمولی یا هر نوع کمبود تستوسترون نباید خودسرانه استفاده شود. مجوز این کاربرد باید با اطلاعات رسمی همان بازار تطبیق داده شود.
شرایط نگهداری الونوا
طبق بروشور ارسالی، شرایط نگهداری به این صورت است:
- در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتی گراد نگهداری شود.
- دارو نباید یخ بزند.
- سرنگ در جعبه اصلی و دور از نور بماند.
- بیمار می تواند دارو را حداکثر یک ماه در دمای ۲۵ درجه سانتی گراد یا کمتر نگهداری کند.
- تاریخ آغاز نگهداری خارج از یخچال روی جعبه ثبت شود.
- تاریخ انقضای چاپ شده نیز باید رعایت شود؛ هر کدام زودتر فرا برسد، ملاک است.
- داروی منجمد شده، محلول غیرشفاف، سرنگ آسیب دیده یا دارویی که شرایط مجاز نگهداری آن رعایت نشده است، نباید مصرف شود. بازگرداندن دارو به یخچال، مهلت یک ماهه را از ابتدا شروع نمی کند.
- در جابه جایی، از تماس مستقیم سرنگ با یخ و ماندن دارو در خودرو یا زیر نور آفتاب جلوگیری کنید. اگر دمای نگهداری نامشخص بوده است، پیش از مصرف از داروساز راهنمایی بگیرید.
بخش تخصصی الونوا برای پزشکان و داروسازان
پیشگیری از خطای دارویی
- نام ژنریک باید کوریفولیتروپین آلفا ثبت شود. خطاهای مهم شامل اشتباه با فولیتروپین آلفا، اشتباه گرفتن میکروگرم با واحد بین المللی، تکرار تزریق در همان چرخه تحریک و افزودن زودهنگام داروی محرک فولیکول است.
انتخاب بیمار و طرح درمان
- الونوا در زنان برای تحریک کنترل شده تخمدان در برنامه همراه با مهارکننده گیرنده هورمون آزاد کننده گنادوتروپین استفاده می شود. معیارهای سن و وزن، منع مصرف های اختصاصی و خطر تحریک بیش از حد باید پیش از تجویز بررسی شوند.
- سابقه تحریک بیش از حد تخمدان، سندرم تخمدان پلی کیستیک، شمار فولیکول آنترال بیشتر از ۲۰ و پاسخ قبلی با بیش از ۳۰ فولیکول حداقل ۱۱ میلی متری، در بروشور ارسالی در محدوده منع مصرف قرار دارند.
ویژگی طول اثر و نارسایی کلیه
- طولانی بودن اثر دارو امکان تعدیل روزانه مواجهه دارویی را در هفته نخست محدود می کند. دفع کلیوی در حذف دارو اهمیت دارد؛ در اختلال عملکرد کلیه، تجویز نیازمند توجه ویژه به اطلاعات رسمی فرآورده است و مصرف آن به علت اطلاعات ناکافی و احتمال کاهش دفع توصیه نمی شود.
پایش و مدیریت پاسخ بیش از حد
- پایش تعداد و اندازه فولیکول ها با سونوگرافی و در صورت نیاز ارزیابی هورمونی انجام شود. در پاسخ بیش از حد، تصمیم درباره ادامه دارو، بلوغ نهایی، لغو چرخه یا انجماد جنین ها باید مطابق راهنمای تخصصی و شرایط بیمار باشد.
- بیمار باید برای شناسایی علائم دیررس نیز آموزش ببیند. تنگی نفس، کاهش ادرار، افزایش سریع وزن و درد شدید شکم نیازمند ارزیابی فوری هستند. در موارد شدید، بررسی وضعیت مایعات، الکترولیت ها، عملکرد کلیه، غلظت خون و خطر لخته ضروری است.
درمان نوجوانان
- در برنامه نوجوانان ذکر شده در بروشور، پس از ۱۲ هفته الونوا، گنادوتروپین جفتی انسانی با مقدار قابل تنظیم ۵۰۰ تا ۵۰۰۰ واحد بین المللی، دو بار در هفته اضافه می شود. درمان ترکیبی ممکن است ۵۲ هفته یا بیشتر ادامه یابد. مقدار و مدت درمان باید بر اساس پاسخ هورمونی و رشد غدد جنسی توسط متخصص تعیین شود.
کنترل هنگام تحویل
- داروساز باید قدرت دارو، تاریخ مصرف، شرایط زنجیره سرد، برنامه کتبی تزریق، توانایی استفاده از سرنگ و دسترسی بیمار به مرکز درمان را بررسی کند. ثبت نام تجاری و شماره سری ساخت برای پیگیری فرآورده زیستی و گزارش عوارض اهمیت دارد.