استروژن کونژوگه چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

قرص پریکوئین محصول شرکت آتی فامد

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف استروژن کونژوگه

استروژن کونژوگه (که معمولاً به صورت خوراکی و واژینال مصرف می‌شود)، یک ترکیب دارویی از استروژن‌های محلول در آب است که از منابع طبیعی مشتق شده است.

۱. درمان علائم وازوموتور متوسط تا شدید مرتبط با یائسگی (گرگرفتگی)

• توضیح بالینی: این شایع‌ترین و اصلی‌ترین کاربرد درمانی است. این دارو برای کاهش شدت و تکرار علائم وازوموتور (تغییرات عروقی حرکتی) مانند گرگرفتگی (Hot Flashes) و تعریق شبانه در زنانی که به دلیل یائسگی (طبیعی، جراحی یا نارسایی تخمدان) دچار کمبود استروژن شده‌اند، تأیید شده است.
• اثر بالینی: استروژن‌ها با تثبیت مرکز تنظیم دمای بدن در هیپوتالاموس، این علائم را به طور مؤثری بهبود می‌بخشند.
• نکته بالینی برای پزشک: برای زنانی که رحم دارند، استروژن باید حتماً همراه با یک پروژستین (مانند مدروکسی پروژسترون استات) تجویز شود تا خطر هیپرپلازی آندومتر و سرطان آندومتر کاهش یابد.

۲. درمان آتروفی ولو و واژنیک (سندرم ادراری-تناسلی یائسگی)

• توضیح بالینی: این دارو برای درمان آتروفی واژن (خشکی، سوزش، خارش، دیسپارونی یا درد هنگام نزدیکی) و آتروفی دستگاه ادراری تحتانی (فوریت، تکرر و عفونت‌های مکرر ادراری) مرتبط با کمبود استروژن، تأیید شده است.
• اشکال دارویی: این مورد مصرف بیشتر با فرم‌های موضعی (واژینال) استروژن کونژوگه (مانند کرم) انجام می‌شود که جذب سیستمیک کمتری دارد و عوارض جانبی سیستمیک را کاهش می‌دهد.
• اثر بالینی: استروژن‌ها با بازسازی اپیتلیوم واژن و افزایش جریان خون، سلامت بافت‌های تناسلی-ادراری را بهبود می‌بخشند.

۳. پیشگیری از پوکی استخوان (استئوپروز) پس از یائسگی

• توضیح بالینی: استروژن کونژوگه برای پیشگیری از پوکی استخوان و کاهش خطر شکستگی‌های ناشی از پوکی استخوان (به ویژه ستون فقرات و لگن) در زنانی که در معرض خطر بالا هستند و نمی‌توانند از درمان‌های جایگزین استفاده کنند، تأیید شده است.
• نکته بالینی برای پزشک: با توجه به هشدارهای جدی در مورد خطرات قلبی-عروقی و سرطان پستان مرتبط با درمان‌های طولانی‌مدت، استروژن درمانی خط اول پیشگیری از پوکی استخوان نیست و معمولاً برای زنانی که نیاز به درمان علائم وازوموتور نیز دارند، در نظر گرفته می‌شود.

۴. درمان هیپواستروژنیسم ناشی از سایر علل

• توضیح بالینی: این شامل درمان کمبود استروژن ناشی از هیپوگنادیسم (کم‌کاری غدد جنسی)، عقیم‌سازی اولیه یا نارسایی تخمدان (مانند سندرم ترنر) است.
• اثر بالینی: هدف، جایگزینی هورمون‌های از دست رفته برای القای خصوصیات جنسی ثانویه و حفظ سلامت استخوان و بافت‌ها در زنانی است که به طور طبیعی استروژن تولید نمی‌کنند.

۱. جلوگیری از خونریزی غیرطبیعی رحم در موارد حاد

• توضیح بالینی: در موارد حاد خونریزی غیرطبیعی رحم (AUB) که منشأ آن غیر سرطانی و غیر مرتبط با بارداری است، به ویژه در موارد ناشی از نارسایی لوتئال یا خونریزی شدید غیرقابل کنترل.
• اثر بالینی: تجویز دوزهای بالای استروژن کونژوگه به صورت وریدی یا خوراکی می‌تواند به سرعت باعث بازسازی اندومتر، تحریک رشد پوشش رحم و قطع سریع خونریزی حاد شود.
• نکته بالینی برای پزشک: این یک روش موقت برای تثبیت حاد است و باید با درمان قطعی‌تر دنبال شود.

۲. نارسایی قلبی و بیماری عروق کرونر (در برخی مطالعات اولیه)

• توضیح بالینی: در گذشته و بر اساس برخی مطالعات مشاهده‌ای، فرضیه‌ای مطرح بود که استروژن‌ها ممکن است در زنانی که به تازگی یائسه شده‌اند، اثر محافظتی بر قلب داشته باشند.
• اثر بالینی: هرچند، مطالعات کنترل‌شده بزرگ (به ویژه مطالعه WHI) نشان دادند که شروع درمان هورمونی پس از یائسگی، نه تنها محافظتی نیست، بلکه ممکن است خطر حوادث قلبی-عروقی و سکته مغزی را افزایش دهد.
• نکته بالینی برای پزشک: این کاربرد به طور قطعی توصیه نمی‌شود و درمان استروژنی برای بیماری قلبی منع مصرف نسبی دارد. هدف اصلی درمان استروژنی، بهبود کیفیت زندگی در زنان دارای علائم شدید است، نه پیشگیری از بیماری قلبی.

مکانیسم اثر استروژن کونژوگه

ترکیبی از استرون سولفات، اکیلین سولفات، 17 آلفا-دی هیدرواکیلین، 17 آلفا-استرادیول و 17 بتا-دی هیدرواکیلین

• جایگزین استروژن اندوژن
• توسعه و نگهداری سیستم تولید مثلی زنان و خصوصیات جنسی ثانویه
• تعدیل میزان ترشح گونادوتروپین ها، هورمون لوتئینه کننده (LH) و هورمون محرک فولیکول (FSH) از غده هیپوفیز با مکانیسم فیدبک منفی (استروژن درمانی در زنان یائسه، منجر به کاهش سطح بالای هورمون های LH/FSH می شود.)

فارماکوکینتیک استروژن کونژوگه

جذب:
کامل

پیک پلاسمایی:
استرون سولفات 7 ساعت

اتصال به پروتئین:
اتصال به گلوبولین متصل شونده به هورمون جنسی و آلبومین

متابولیسم:
متابولیسم کبدی از طریق CYP3A4 و چرخه روده ای کبدی متابولیزه میگردد. عمده ترین متابولیت در زنان یائسه، استرون سولفات می باشد

• به علت داشتن چرخه روده ای کبدی، مصرف واژینال آن ممنوع می باشد.

منع مصرف استروژن کونژوگه

منع مصرف استروژن کونژوگه اين دارو در موارد:

• حساسیت های آنفیلاکتیک
• خونریزی های واژینالی
• ترومبوفلبيت فعال يا اختلالات ترومبوآمبوليك
• سکته های قلبی و مغزی
• سرطان هاي وابسته به استروژن
• بيماريهاي كبدي
• بارداری
• هایپرپلازی اندومتر
• اختلال بینایی
• و میگرن میباشد.

مصرف در بارداری و شیردهی استروژن کونژوگه

• استروژن‌ها برای بارداری توصیه نمی‌شوند.
• استروژن و پروژستین‌ها و متابولیت‌های آن‌ها در شیر مادر ترشح می‌شوند . این هورمون‌ها ممکن است تولید شیر را کاهش دهند و تجویز بر عهده پزشک معالج میباشد.

عوارض جانبی استروژن کونژوگه

عوارض شایع بیشتر از %10:

• سیستم اعصاب مرکزی: سردرد، درد
• گوارشی: درد شکمی
• ادراری تناسلی: خونریزی واژینال، درد پستان
• عصبی، عضلانی و اسکلتی: کمردرد، درد مفاصل
• تنفسی: فارنژیت، سینوزیت

عوارض نسبتا شایع (%10-1):

• سیستم اعصاب مرکزی: افسردگی، سرگیجه، اضطراب
• پوست: خارش
• گوارشی: اسهال، نفخ
• ادراری تناسلی: واژینیت، لکوره (ترشحات زرد یا سفید واژن)، کاندیدیازیس ولوواژینال
• عصبی، عضلانی و اسکلتی: ضعف، کرامپ پا
• تنفسی: تشدید سرفه

سایر عوارض (درصد نامشخص):

• موضعی: فلبیت محل تزریق، درد محل تزریق، تورم محل تزریق

تداخلات دارویی استروژن کونژوگه

تداخلات رده X که پیشنهاد پرهیز همزمانی مصرف صورت گیرد:

• مهر کننده های آروماتاز(آناسترازول ، اگزمستان)، فزولینتانت،همین، اسپمیفن، رالوکسیفن، ترانگزامیک اسید

تداخلات رده D که تنظیم دوز و جایگزینی انجام شود:

• تست کاسنتروپین، ایمونوگلوبولین، فوزیدیک اسید، آنالوگ های هورمون رشد، ایندیوم 111 تست، متیراپون تست، تیزانیدین

تداخلات رده C که مانیتورینگ صورت گیرد:

• القا کننده ها و مهار کننده های سایتوکروم CYP، داروهای آنتی دیابتیک، کورتون ها، داروهای موثر بر تیروئید، تاکرولیموس، کلوزاپین، لاموتریژین، داروهای ترومبوژنیک( لنالیدوماید،پومالیدوماید،تالیدوماید)، نوروماسلار بلاکرز و...

تداخلات با غذا:

• ممکن است میزان جذب فولیک اسید در مدت مصرف این دارو کاهش یابد.

هشدار ها استروژن کونژوگه

۱- سرطان اندومتر

• استروژن ریسک سرطان اندومتر را افزایش می‌دهد.
• همه زنان مصرف‌کننده استروژن باید مانیتورینگ دقیق شوند.
• در صورت خونریزی غیرطبیعی پایدار یا تکراری، نمونه‌برداری آندومتر انجام شود.
• استروژن طبیعی و مصنوعی، در دوز های ممعادل ، ریسک خطرات مشابهی دارند.

۲- سرطان پستان

• استروژن به همراه مدروکسی‌پروژسترون در هورمون درمانی یائسگی ، سبب افزایش بروز ریسک سرطان تهاجمی پستان میتواند بشود..

۳- ریسک‌های قلبی–عروقی

• استروژن به تنهایی یا همراه پروژستین در هورمون درمانی یائسگی برای پیشگیری از بیماری قلبی توصیه نمی‌شود.
• استروژن به همراه پروژستین در هورمون درمانی یائسگی سبب افزایش بروز ریسک سکته ، PE، DVT، سرطان پستان در مطالعه WHI گردید
• استروژن تنها در هورمون درمانی یائسگیسلل افزایش ریسک سکته و DVT در زنان ۵۰–۷۹ ساله گردید

۴- دمانس / اختلال شناختی

• استروژن به تنهایی یا همراه پروژستین برای پیشگیری از دمانس توصیه نمی‌شود.
• در زنان ≥۶۵ سال، مصرف استروژن به تنهایی یا همراه پروژستین سبب افزایش ریسک دمانس در مطالعه WHIMS گردید
• این یافته‌ها در زنان جوان‌تر یائسه نیاز به بررسی بیشتر دارد.

۵- دوز و مدت درمان

• این ریسک‌ها احتمالاً برای سایر دوزها و فرم‌های استروژن و پروژستین مشابه نیز وجود دارد.
• کمترین دوز مؤثر و کوتاه‌ترین مدت درمان هورمون درمانی یائسگس مطابق با اهداف و ریسک درمان فردی توصیه می‌شود.

توصیه های دارویی استروژن کونژوگه

• دارو را هر روز در یک زمان مشخص مصرف کنید. می‌توان آن را بدون توجه به وعده‌های غذایی مصرف کرد.
• اگر یک نوبت فراموش شد، به محض یادآوری مصرف شود، مگر اینکه زمان نوبت بعدی نزدیک باشد؛ در این صورت نوبت فراموش‌شده را حذف کرده و برنامه عادی را ادامه دهید. هرگز دو نوبت را هم‌زمان مصرف نکنید.
• اين دارو در كودكان یا یا بدون غذا میتواند مصرف شود و مصرف آن قبل خواب در کودکان میتواند عوارض جانبی را کاهش دهد.
• معاينات پستان و بيوپسي آندومتر و همچنین مانیتورینگ عملکرد كبدي مرتباً انجام شود.