دیدروژسترون چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

دوفامد محصول شرکت آتی فارمد

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف دیدروژسترون

دیدروژسترون یک داروی هورمونی از دسته پروژسترون‌ها است که به طور گسترده‌ای برای درمان مشکلات مرتبط با کمبود پروژسترون در بدن استفاده می‌شود. موارد استفاده دیدروژسترون عبارتند از:

• ناباروری ناشی از نارسایی فاز لوتئال: این دارو به تقویت پوشش داخلی رحم (اندومتر) کمک می‌کند تا شرایط برای لانه گزینی جنین فراهم شود
• سقط مکرر یا تهدید به سقط: برای حفظ بارداری در زنانی که به دلیل کمبود پروژسترون، در معرض سقط جنین قرار دارند
• قاعدگی نامنظم: برای تنظیم چرخه قاعدگی در افرادی که پریودهای نامنظم دارند
• سندرم پیش از قاعدگی :(PMS) برای کاهش علائم شدید سندرم پیش از قاعدگی
• آمنوره ثانویه (قطع شدن قاعدگی): برای بازگرداندن قاعدگی در زنانی که به دلایل غیر از بارداری و یائسگی پریود نمی‌شوند
• درد قاعدگی (دیسمنوره): برای کاهش دردهای شدید دوران قاعدگی
• خونریزی غیر طبیعی رحم: برای کنترل خونریزی‌های سنگین یا غیر طبیعی از رحم
• درمان کمکی در کنار هورمون درمانی یائسگی: در ترکیب با استروژن برای جلوگیری از ضخیم شدن بیش از حد پوشش داخلی رحم و کاهش خطر ابتلا به سرطان رحم
• درمان اندومتریوز: دیدروژسترون می‌تواند به کاهش درد و علائم ناشی از اندومتریوز کمک کند. این بیماری با رشد بافت شبیه اندومتر در خارج از رحم مشخص می‌شود
• حمایت از فاز لوتئال در درمان‌های کمک باروری: در برخی کلینیک‌های ناباروری، برای حمایت از فاز لوتئال در سیکل‌های درمان‌های کمک باروری مانند لقاح آزمایشگاهی (IVF)، از دیدروژسترون استفاده می‌شود
• پیشگیری از زایمان زودرس: در برخی شرایط خاص، پزشکان از دیدروژسترون برای کاهش خطر زایمان زودرس در زنان در معرض خطر استفاده می‌کنند

برخی موارد بر اساس تجربیات بالینی و مطالعات علمی هستند.

مکانیسم اثر دیدروژسترون

دیدروژسترون یک پروژسترون مصنوعی است که ساختاری شبیه به پروژسترون طبیعی بدن دارد. مکانیسم اثر دیدروژسترون بر اساس فعال کردن گیرنده‌های پروژسترون در سلول‌های بدن است. این گیرنده‌ها در رحم، تخمدان‌ها، و دیگر بافت‌های حساس به هورمون وجود دارند. با فعال شدن این گیرنده‌ها، دیدروژسترون عملکردهای زیر را انجام می‌دهد:

• تغییرات اندومتر: باعث ضخیم شدن و بالغ شدن پوشش داخلی رحم می‌شود که آن را برای لانه گزینی جنین آماده می‌کند
• تنظیم چرخه قاعدگی: با تقلید از عملکرد پروژسترون طبیعی، چرخه قاعدگی را منظم می‌کند و از خونریزی‌های نامنظم جلوگیری می‌کند
• حمایت از بارداری: با حفظ پوشش داخلی رحم و جلوگیری از انقباضات زودرس رحم، از سقط جنین پیشگیری می‌کند

یکی از مزیت‌های کلیدی دیدروژسترون این است که بر خلاف برخی پروژسترون‌های دیگر، به طور انتخابی روی گیرنده‌های پروژسترون اثر می‌گذارد و عوارض جانبی مرتبط با هورمون‌های دیگر مانند آندروژن‌ها یا گلوکوکورتیکوئیدها را ندارد.

فارماکوکینتیک دیدروژسترون

جذب

• دیدروژسترون پس از مصرف خوراکی به سرعت از طریق دستگاه گوارش جذب می‌شود. حداکثر غلظت پلاسمایی دارو در حدود ۰.۵ تا ۲.۵ ساعت پس از مصرف مشاهده می‌شود.

متابولیسم

• دیدروژسترون به سرعت متابولیزه می‌شود و به متابولیت اصلی خود، یعنی DHD تبدیل می‌شود. این متابولیت نیز از نظر هورمونی فعال است.

دفع

• متابولیت‌های دیدروژسترون عمدتاً از طریق ادرار از بدن دفع می‌شوند.

منع مصرف دیدروژسترون

منع مصرف در بیماری ها

دیدروژسترون نباید در افراد دارای شرایط زیر مصرف شود:

• سرطان‌های وابسته به پروژسترون: مانند برخی تومورهای مغزی
• حساسیت به دیدروژسترون
• خونریزی‌های واژینال با علت نامشخص
• اختلالات شدید کبدی. فعلی یا در گذشته
• سابقه بیماری‌های ترومبوتیک (لخته شدن خون): مانند آمبولی ریه یا ترومبوز وریدهای عمقی

مصرف در بارداری و شیردهی

• بارداری: دیدروژسترون به طور گسترده‌ای برای حمایت از بارداری و پیشگیری از سقط جنین در سه ماهه اول استفاده می‌شود. شواهد علمی کافی وجود دارد که نشان می‌دهد استفاده از آن در این شرایط ایمن است. با این حال، استفاده از آن در دوران بارداری باید تحت نظر پزشک باشد.
• شیردهی: این دارو به مقدار کم در شیر مادر ترشح می‌شودو بهتر است در دوران شیردهی مصرف نشود.

عوارض جانبی دیدروژسترون

عوارض جانبی دیدروژسترون معمولاً خفیف تا متوسط هستند. در ادامه برخی از شایع‌ترین عوارض جانبی بر اساس درصد شیوع آورده شده است:

• سردرد و تشدید میگرن: حدود ۱۰%
• حساسیت و درد پستان: حدود ۱۰%
• حالت تهوع و استفراغ: حدود ۱۰%
• اختلالات قاعدگی: مانند خونریزی‌های بین دوره‌ای (لکه بینی) حدود 10%
• کاهش خلق و خو: کمتر از 10%
• افزایش وزن: کمتر از ۱۰%
• سرگیجه: کمتر از ۱۰%
• واکنش‌های پوستی: مانند کهیر، خارش، و بثورات جلدی (نادر)

عوارض جانبی نادر اما جدی‌تر شامل آنژیوادم و واکنش‌های آلرژیک شدید است.

تداخلات دارویی دیدروژسترون

تداخل با سایر داروها و دیگر اشکال تداخل

دیدروژسترون یک پروژسترون مصنوعی است که به طور معمول برای درمان مشکلات هورمونی زنان مانند قاعدگی نامنظم یا ناباروری تجویز می‌شود. این دارو می‌تواند با برخی دیگر از داروها تداخل داشته باشد، که این تداخلات می‌توانند اثربخشی آن را کاهش دهند یا عوارض جانبی را افزایش دهند. در ادامه، مهم‌ترین تداخلات دارویی دیدروژسترون با نام فارسی داروها و نوع تداخل توضیح داده شده است.
این مواد شامل:

• ضدصرع‌ها: مثلاً فنوباربیتال، فنی‌توئین، کاربامازپین
• داروهای درمان عفونت‌ها: مثلاً ریفامپیسین، ریفابوتین، نوویراپین، افاویرنز
• محصولات گیاهی حاوی گل راعی (St John’s wort / Hypericum perforatum)، مریم‌گلی یا جینکوبیلوبا

تداخل با داروهای ضد قارچ آزولی

• برخی از داروهای ضد قارچ، بخصوص آن‌هایی که به دسته آزول‌ها تعلق دارند، می‌توانند سرعت تجزیه دیدروژسترون را در بدن کاهش دهند. این تداخل می‌تواند باعث افزایش سطح دیدروژسترون در خون و افزایش خطر عوارض جانبی شود پزشک باید وضعیت شما را به دقت کنترل کند.

داروهای مورد تداخل:

• ایتراکونازول: داروی ضد قارچ.
• کتوکونازول: داروی ضد قارچ.

تداخل با سایر داروهای هورمونی

داروهای استروژنی: دیدروژسترون اغلب در ترکیب با استروژن برای درمان جایگزینی هورمونی (HRT) استفاده می‌شود. این ترکیب به گونه‌ای طراحی شده است که اثرات هورمون‌ها را متعادل کند. با این حال، مصرف همزمان با استروژن‌های اضافی ممکن است نیاز به نظارت دقیق داشته باشد.

هشدار ها دیدروژسترون

• قبل از تجویز برای خونریزی نامنظم، علت باید مشخص شود
• خونریزی یا لکه‌بینی شکسته ممکن است در ماه‌های اول درمان رخ دهد
• اگر خونریزی بعد از چند ماه یا پس از پایان درمان رخ دهد، علت باید بررسی شود
• در صورت بروز علائمی مانند درد شدید پا، تنگی نفس، یا درد قفسه سینه (که ممکن است نشان‌دهنده لخته شدن خون باشد)، فوراً مصرف دارو را قطع کرده و به پزشک مراجعه کنید
• بیماران با سابقه:پورفیری، اختلالات مزمن یا حاد کبدی،یرقان و افسردگی باید تحت نظر باشند، زیرا دیدروژسترون ممکن است علائم را تشدید کند

توصیه های دارویی دیدروژسترون

• دارو را دقیقاً طبق دستور پزشک و در ساعت مشخصی از روز مصرف کنید.
• در صورت فراموشی یک دوز، اگر مدت زمان زیادی نگذشته است، آن را مصرف کنید. در غیر این صورت، از دوز فراموش‌شده صرف‌نظر کنید و دوز بعدی را در زمان مقرر مصرف کنید.
• قبل از هرگونه جراحی، پزشک یا دندانپزشک خود را از مصرف این دارو مطلع کنید.