آدالیمومب چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف آدالیمومب

آدالیمومب یک آنتی‌بادی مونوکلونال انسانی است که به طور اختصاصی به عامل نکروز تومور آلفا متصل شده و فعالیت بیولوژیکی آن را مهار می‌کند. این دارو با کاهش التهاب در بیماری‌های خودایمنی مختلف، نقش حیاتی در مدیریت شرایط مزمن ایفا می‌کند. در ادامه، جزئیات بالینی مربوط به موارد مصرف این دارو بر اساس منابع معتبر بین‌المللی مانند سازمان غذا و داروی آمریکا و آژانس دارویی اروپا ارائه شده است.

موارد مصرف تایید شده
در این بخش، کاربردهای بالینی آدالیمومب که دارای تاییدیه رسمی هستند و در پروتکل‌های درمانی استاندارد قرار دارند، بررسی می‌شوند:

آرتریت روماتوئید

• این دارو برای کاهش علائم و نشانه‌ها، القای پاسخ بالینی عمده، مهار پیشرفت آسیب‌های ساختاری و بهبود عملکرد فیزیکی در بیماران بزرگسال مبتلا به آرتریت روماتوئید فعال با شدت متوسط تا شدید تجویز می‌شود. پزشکان می‌توانند از این دارو به تنهایی یا در ترکیب با متوترکسات یا سایر داروهای ضد روماتیسمی اصلاح‌کننده بیماری استفاده کنند.

پسوریازیس پلاکتی

• برای درمان بیماران بزرگسال مبتلا به پسوریازیس پلاکتی مزمن متوسط تا شدید که کاندید درمان سیستمیک یا فتوتراپی هستند، آدالیمومب یک گزینه خط اول در میان بیولوژیک‌ها محسوب می‌شود. هدف در اینجا کاهش وسعت پلاک‌ها و بهبود کیفیت زندگی بیمار است.

بیماری کرون

• آدالیمومب برای کاهش علائم و نشانه‌ها و القا و حفظ بهبود بالینی در بیماران بزرگسال و کودکان (بالای ۶ سال) مبتلا به بیماری کرون فعال متوسط تا شدید که پاسخ مناسبی به درمان‌های متداول نداشته‌اند، تایید شده است. این دارو به ویژه در بیمارانی که نسبت به اینفلیکسیماب عدم تحمل یا کاهش پاسخ نشان داده‌اند، کاربرد دارد.

کولیت اولسراتیو

• در موارد کولیت اولسراتیو فعال متوسط تا شدید در بزرگسالان که پاسخ ایمنی کافی به داروهای سرکوب‌کننده ایمنی استاندارد ندارند، آدالیمومب جهت القای فروکش بیماری و حفظ آن تجویز می‌شود. تداوم درمان تنها در صورتی توصیه می‌شود که شواهد بالینی بهبود در ۸ هفته اول مشاهده شود.

آرتریت پسوریاتیک

• آدالیمومب به تنهایی یا همراه با داروهای غیر بیولوژیک، برای کاهش علائم، مهار پیشرفت آسیب‌های مفصلی محیطی و بهبود توانایی حرکتی در بیماران مبتلا به آرتریت پسوریاتیک فعال استفاده می‌شود.

اسپوندیلیت آنکیلوزان

• این دارو برای کاهش علائم و نشانه‌ها در بیماران مبتلا به اسپوندیلیت آنکیلوزان فعال (التهاب ستون فقرات) که به درمان‌های خط اول مانند داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی پاسخ نداده‌اند، بسیار موثر است.

هیدرادنیت سوپوراتیوا

• آدالیمومب اولین داروی تایید شده برای درمان هیدرادنیت سوپوراتیوا (جوش‌های چرکی و التهابی مزمن) متوسط تا شدید در بزرگسالان و نوجوانان است که با هدف کاهش تعداد ضایعات التهابی و جلوگیری از تشکیل سینوس‌های جدید تجویز می‌شود.

یووئیت

• درمان یووئیت غیر عفونی (میانی، خلفی و پان‌یووئیت) در بزرگسالان و کودکان که به استروئیدها پاسخ کافی نمی‌دهند یا نیاز به کاهش دوز استروئید دارند، از موارد تایید شده این دارو است.

موارد مصرف خارج برچسب
موارد مصرف خارج برچسب شامل کاربردهایی است که اگرچه توسط مراجع رسمی به صورت عمومی تایید نشده‌اند، اما شواهد علمی و کارآزمایی‌های بالینی معتبر از اثربخشی آن‌ها حمایت می‌کنند:

سارکوئیدوز

• در مواردی که سارکوئیدوز (به ویژه سارکوئیدوز پوستی یا چشمی) به درمان‌های خط اول مانند کورتیکواستروئیدها یا متوترکسات پاسخ نمی‌دهد، آدالیمومب به عنوان یک درمان نجات‌بخش برای کنترل التهاب گرانولوماتوز در نظر گرفته می‌شود.

بیماری بهجت

• برای مدیریت تظاهرات شدید بیماری بهجت، به ویژه در موارد درگیری‌های چشمی تهدیدکننده بینایی یا ضایعات پوستی-مخاطی مقاوم به درمان، از آدالیمومب استفاده می‌شود. مطالعات نشان می‌دهند این دارو در کنترل سریع حملات التهابی موثر است.

پیودرما گانگرنوزوم

• اگرچه درمان‌های سیستمیک متعددی وجود دارد، آدالیمومب در موارد مقاوم پیودرما گانگرنوزوم برای تسریع در روند بهبود زخم‌های دردناک و کاهش واکنش‌های التهابی سیستمیک به کار گرفته می‌شود.

آرتریت ایدیوپاتیک جوانان (انواع خاص)

• علاوه بر موارد تایید شده، در برخی زیرگروه‌های خاص آرتریت کودکان که با التهاب مفاصل محیطی همراه است و به درمان‌های معمول پاسخ نمی‌دهد، پزشکان بر اساس تجربه بالینی و مقالات تخصصی، آدالیمومب را در برنامه درمانی قرار می‌دهند.

پدیده رینود ثانویه

• در برخی گزارش‌های بالینی محدود، برای بیمارانی که دچار پدیده رینود شدید ناشی از بیماری‌های بافت همبند هستند و به درمان‌های متسع‌کننده عروق پاسخ نمی‌دهند، مهارکننده‌های عامل نکروز تومور مانند آدالیمومب جهت کاهش دفعات و شدت حملات بررسی شده‌اند.

مکانیسم اثر آدالیمومب

آدالیمومب به طور اختصاصی به عامل نکروز تومور آلفا متصل شده و فعالیت بیولوژیکی آن را از طریق مسدود کردن تعامل با گیرنده‌های سطح سلولی p55 و p75 خنثی می‌کند. عامل نکروز تومور یک سیتوکین طبیعی است که در پاسخ‌های التهابی و ایمنی طبیعی نقش دارد.

جزئیات عملکرد سلولی

• این دارو علاوه بر خنثی‌سازی سیتوکین‌های محلول، به عامل نکروز تومور متصل به غشای سلول نیز پیوند می‌خورد. این اتصال منجر به القای آپوپتوز در سلول‌های تولیدکننده این عامل و همچنین سمیت سلولی وابسته به آنتی‌بادی می‌شود. در نتیجه این فرآیندها، سطوح مولکول‌های چسبندگی سلولی که مسئول مهاجرت لکوسیت‌ها هستند، کاهش یافته و پاسخ‌های فاز حاد التهابی تعدیل می‌شوند. این اثرات در نهایت منجر به کاهش سطح پروتئین واکنش‌گر C و سرعت رسوب گلبول‌های قرمز در بیماران می‌گردد.​​​​​​

فارماکوکینتیک آدالیمومب

درک رفتار فارماکوکینتیک آدالیمومب برای بهینه‌سازی دوز و مدیریت فواصل درمانی در شرایط بالینی مختلف ضروری است.

جذب و فراهمی زیستی

• پس از تزریق زیرجلدی تک‌دوز 40 میلی‌گرمی در بزرگسالان سالم، جذب و توزیع دارو به کندی صورت می‌گیرد. اوج غلظت سرمی معمولاً در فاصله زمانی 131 ساعت (حدود 5.5 روز) پس از تزریق حاصل می‌شود. میانگین فراهمی زیستی مطلق این دارو پس از یک بار تزریق زیرجلدی، حدود 64 درصد برآورد شده است.

توزیع و غلظت پایدار

• حجم توزیع در حالت پایدار بین 4.7 تا 6 لیتر متغیر است که نشان‌دهنده توزیع دارو عمدتاً در فضای عروقی و مایعات بین‌بافتی است. در صورت استفاده از دوزهای نگهدارنده (تزریق هر دو هفته یک بار)، غلظت سرمی دارو در حدود هفته 12 به حالت پایدار می‌رسد. جالب است بدانید که مصرف همزمان متوترکسات می‌تواند غلظت حالت پایدار آدالیمومب را به میزان 44 تا 67 درصد افزایش دهد.

متابولیسم و دفع

• آدالیمومب مانند سایر ایمونوگلوبولین‌های انسانی، از طریق مسیرهای کاتابولیک پروتئین به پپتیدهای کوچک و اسیدهای آمینه تجزیه می‌شود. این فرآیند توسط سیستم رتیکولواندوتلیال انجام می‌گیرد و برخلاف داروهای شیمیایی، مسیرهای متابولیک کبدی یا کلیوی در دفع آن نقش اصلی ندارند.

نیمه‌عمر و کلیرانس

• میانگین نیمه‌عمر نهایی این دارو تقریباً 14 روز است (در محدوده 10 تا 20 روز). کلیرانس سیستمیک دارو در بیماران مختلف متفاوت است و عواملی مانند وزن بدن، وجود آنتی‌بادی‌های ضد دارو و استفاده همزمان از داروهای سرکوب‌کننده ایمنی بر آن تأثیر می‌گذارند. در بیماران مبتلا به نارسایی کلیوی یا کبدی، به دلیل ماهیت پروتئینی دارو، معمولاً نیاز به تعدیل دوز بر اساس این فاکتورها وجود ندارد، هرچند مطالعات اختصاصی در این گروه‌ها محدود است.

منع مصرف آدالیمومب

موارد منع مصرف در بیماری‌ها
برخی شرایط پاتولوژیک تداخل جدی با عملکرد ایمنی ناشی از مهار عامل نکروز تومور آلفا دارند:

عفونت‌های فعال و شدید

• مصرف آدالیمومب در بیمارانی که دچار عفونت‌های سیستمیک حاد، سپسیس یا عفونت‌های موضعی مزمن هستند، مطلقاً منع شده است. این شامل سل فعال و عفونت‌های فرصت‌طلب ناشی از قارچ، انگل یا ویروس است. پزشک باید قبل از شروع درمان، غربالگری کامل برای سل خفته و هپاتیت بی را انجام دهد.

نارسایی قلبی متوسط تا شدید

• در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی پیشرفته (کلاس 3 و 4 نارسایی قلبی طبق طبقه‌بندی انجمن قلب نیویورک)، مصرف این دارو ممنوع است. شواهد نشان می‌دهند که مهارکننده‌های عامل نکروز تومور می‌توانند باعث تشدید نارسایی قلبی و افزایش نرخ مرگ‌ومیر در این بیماران شوند.

بیماری‌های میلین‌زدا

• در بیمارانی که سابقه ابتلا به مولتیپل اسکلروزیس (ام‌اس) یا سندرم گیلن باره را دارند، تجویز آدالیمومب توصیه نمی‌شود. این دارو ممکن است باعث شروع مجدد یا تشدید علائم عصبی و ضایعات میلین‌زدا در سیستم عصبی مرکزی شود.

حساسیت مفرط

• سابقه هرگونه واکنش آلرژیک شدید یا آنافیلاکسی به آدالیمومب یا هر یک از اجزای تشکیل‌دهنده فرمولاسیون دارو، از موارد منع مصرف مطلق است.

موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی
مدیریت درمان در دوران بارداری نیازمند تعادل بین کنترل بیماری مادر و سلامت جنین است:

دوران بارداری

• آدالیمومب به طور فعال از جفت عبور می‌کند، به ویژه در سه ماهه سوم بارداری. اگرچه مطالعات انسانی شواهد قطعی از افزایش خطر ناهنجاری‌های مادرزادی عمده نشان نداده‌اند، اما استفاده از آن تنها در صورتی مجاز است که مزایای درمانی برای مادر به وضوح بر خطرات احتمالی برای جنین برتری داشته باشد. نکته مهم برای پزشکان این است که نوزادانی که در رحم در معرض این دارو بوده‌اند، نباید تا ۵ تا ۶ ماه پس از تولد واکسن‌های زنده (مانند واکسن ب‌ث‌ژ) دریافت کنند، زیرا خطر عفونت‌های منتشر ناشی از واکسن وجود دارد.

دوران شیردهی

• داده‌های محدود نشان می‌دهند که آدالیمومب به میزان بسیار اندکی در شیر مادر ترشح می‌شود. از آنجایی که این دارو یک پروتئین بزرگ است، احتمالاً در دستگاه گوارش نوزاد تخریب شده و جذب سیستمیک ناچیزی خواهد داشت. با این حال، به دلیل عدم وجود مطالعات گسترده درازمدت، تصمیم‌گیری برای شیردهی باید با احتیاط و بر اساس ارزیابی بالینی سود و زیان توسط پزشک انجام شود.

موارد منع مصرف در کودکان
استفاده از آدالیمومب در جمعیت اطفال با محدودیت‌های سنی و ایمنی خاصی همراه است:

محدودیت‌های سنی

• آدالیمومب برای برخی بیماری‌ها مانند آرتریت ایدیوپاتیک جوانان در کودکان بالای ۲ سال و برای بیماری کرون در کودکان بالای ۶ سال تایید شده است. مصرف این دارو در کودکان زیر ۲ سال به دلیل عدم وجود داده‌های ایمنی و اثربخشی کافی، به طور کلی توصیه نمی‌شود.

واکسیناسیون در کودکان

• کودکانی که تحت درمان با آدالیمومب هستند نباید واکسن‌های زنده یا زنده ضعیف‌شده دریافت کنند. تمام واکسیناسیون‌های روتین کودک باید مطابق با دستورالعمل‌های کشوری، پیش از شروع اولین دوز آدالیمومب به اتمام رسیده باشد.

خطر بدخیمی

• پزشکان باید آگاه باشند که در کودکان و نوجوانانی که از مسدودکننده‌های عامل نکروز تومور استفاده کرده‌اند، موارد نادری از بدخیمی‌های غیرمعمول (مانند لنفوم سلول تی کبدی-طحالی) گزارش شده است، به ویژه هنگامی که دارو به صورت ترکیبی با سایر داروهای سرکوب‌کننده ایمنی مصرف شود.

عوارض جانبی آدالیمومب

عوارض جانبی بسیار شایع و شایع
این عوارض در بخش بزرگی از جامعه آماری بیماران مشاهده شده و نیازمند پایش منظم هستند:

واکنش‌های محل تزریق

• شایع‌ترین عارضه گزارش شده، واکنش‌های موضعی در محل تزریق است که در حدود ۱۲ تا ۲۰ درصد بیماران مشاهده می‌شود. این واکنش‌ها شامل قرمزی، خارش، درد، تورم و خونریزی جزئی است. اکثر این موارد خفیف بوده و نیازی به قطع دارو ندارند.

عفونت‌های دستگاه تنفسی

• عفونت‌های مجاری تنفسی فوقانی در حدود ۱۷ درصد بیماران رخ می‌دهد. همچنین سینوزیت و برونشیت در محدوده ۵ تا ۱۱ درصد گزارش شده است. این افزایش خطر به دلیل مهار فعالیت عامل نکروز تومور آلفا در مخاط تنفسی است.

اختلالات سیستم عصبی

• سردرد یکی از عوارض شایع است که در حدود ۱۲ درصد بیماران گزارش شده است. این عارضه معمولاً با مسکن‌های معمولی قابل کنترل است.

عوارض اسکلتی و عضلانی

• درد مفاصل و کمردرد در حدود ۶ تا ۹ درصد بیماران مشاهده شده است. اگرچه آدالیمومب خود درمان آرتریت است، اما در برخی بیماران این دردهای گذرا گزارش می‌شود.

عوارض جانبی با فراوانی متوسط
این موارد در تعداد کمتری از بیماران دیده می‌شود اما از نظر بالینی حائز اهمیت هستند:

اختلالات گوارشی

• تهوع و درد شکمی در حدود ۷ تا ۹ درصد بیماران دیده می‌شود. همچنین اسهال در حدود ۷ درصد موارد گزارش شده است.

عوارض پوستی

• بثورات پوستی و خارش در حدود ۶ تا ۸ درصد بیماران بروز می‌کند. در موارد نادرتر، تشدید یا بروز جدید پسوریازیس نیز ممکن است رخ دهد.

تغییرات در نتایج آزمایشگاهی

• افزایش سطح آنزیم‌های کبدی (مانند آلانین آمینوترانسفراز) در حدود ۵ تا ۸ درصد بیماران مشاهده می‌شود. افزایش چربی خون نیز در محدوده مشابهی گزارش شده است.

عفونت‌های ادراری

• عفونت مجاری ادراری در حدود ۵ تا ۸ درصد از بیماران تحت درمان با این دارو رخ می‌دهد.

عوارض جانبی جدی و نادر (کمتر از ۵ درصد)
این موارد اگرچه درصد کمی دارند، اما به دلیل ماهیت جدی‌شان باید مورد توجه ویژه پزشک باشند:

عفونت‌های سیستمیک جدی

• عفونت‌های شدیدی که منجر به بستری شدن می‌شوند، در کمتر از ۱ درصد تا حدود ۴ درصد بیماران (بسته به بیماری زمینه‌ای و داروهای همراه) گزارش شده است. این شامل پنومونی و عفونت‌های قارچی مهاجم است.

واکنش‌های حساسیت مفرط

• واکنش‌های آلرژیک سیستمیک در کمتر از ۱ درصد بیماران رخ می‌دهد. با این حال، بروز آنتی‌بادی‌های ضد دارو در حدود ۵ تا ۱۲ درصد بیماران (در صورت عدم مصرف همزمان با متوترکسات) می‌تواند باعث کاهش اثربخشی یا بروز واکنش‌های حساسیتی شود.

بدخیمی‌ها

• بروز لنفوم و سایر سرطان‌ها در مطالعات بالینی بسیار اندک و معمولاً کمتر از ۱ درصد بوده است، اما به دلیل اهمیت بالینی، پایش طولانی‌مدت الزامی است.

عوارض قلبی و عصبی

• تشدید نارسایی قلبی و بیماری‌های میلین‌زدا مانند التهاب عصب بینایی در کمتر از ۱ درصد موارد گزارش شده است.

تداخلات دارویی آدالیمومب

مشخصات کلی تداخلات:

•  تشدید اثرات سرکوب‌کننده سیستم ایمنی
• در صورت مصرف همزمان با داروهای با پنجره درمانی باریک با احتیاط مصرف شود؛ شرایط التهابی مزمن می‌تواند تشکیل آنزیم‌های متابولیزه کننده را تغییر دهد؛ درمان با داروهای تعدیل‌کننده سیستم ایمنی می‌تواند این اثر را وارونه کند و در نتیجه در سطوح داروهایی که همزمان با آن‌ها مصرف می‌شود، تغییر ایجاد نماید.

تداخلات رده X (پرهیز):

آباتاسپت، آناکینرا، ب.ث.ژ (داخل مثانه‌ای)، بلیمومب، داروهای بیولوژیک ضد روماتیسم تعدیل‌کننده بیماری (DMARDs)، کاناکینومب، سرتولیزومب پگول، کلادریبین، ناتالیزومب، پیمکرولیموس، ریلوناسپت، تاکرولیموس (موضعی)، توسیلیزومب، واکسن (زنده)، ودولیزومب

کاهش اثرات داروها توسط آدالیمومب:

ب.ث.ژ (داخل مثانه‌ای)، تست پوستی کوکسیدیوئید ایمیت، سیکلوسپورین (سیستمیک)، نیوولومب، پیدوتیمود، سیپولوسل- تی، واکسن آبله و آبله میمونی (زنده)، ترتوموتید، مشتقات تئوفیلین، واکسن (زنده)، واکسن (غیرفعال)، وارفارین

کاهش اثرات آدالیمومب توسط داروها:

اکیناسه

افزایش اثرات داروها توسط آدالیمومب:

آباتاسپت، آناکینرا، داروهای بیولوژیک ضد روماتیسم تعدیل‌کننده بیماری (DMARDs)، کاناکینومب، سرتولیزومب پگول، فینگولیمود، لفلونامید، ناتالیزومب، اوزانیمود، ریلوناسپت، سیپونیمود، آنالوگ‌های تیوپورین، واکسن (زنده)، ودولیزومب

افزایش اثرات آدالیمومب توسط داروها:

بلیمومب، کلادریبین، دنوزومب، اینبلیزومب، اوکرلیزومب، پیمکرولیموس، روفلومیلاست، تاکرولیموس (موضعی)، توسیلیزومب، تراستوزومب

تداخلات دارویی آدالیمومب

تداخلات این دارو به چند دسته اصلی تقسیم می‌شوند که بر اساس نوع اثر و شدت تداخل بررسی شده‌اند:

تداخل با داروهای بیولوژیک دیگر

• ترکیب آدالیمومب با سایر داروهای مهارکننده سیستم ایمنی از دسته بیولوژیک، خطر عفونت‌های جدی را به شدت افزایش می‌دهد بدون اینکه مزیت درمانی اضافی ایجاد کند.
• آباتاسپت: مصرف همزمان باعث افزایش نرخ عفونت‌های جدی و بستری شدن در بیمارستان می‌شود.
• آناکینرا: ترکیب با این دارو خطر نوتروپنی (کاهش گلبول‌های سفید) و عفونت‌های شدید را بالا می‌برد.
• رایتوکسیماب: اگرچه مطالعات محدودی وجود دارد، اما ترکیب با این دارو ممکن است خطر ابتلا به عفونت را افزایش دهد.

تداخل با واکسن‌های زنده

• آدالیمومب پاسخ ایمنی بدن را تعدیل می‌کند، بنابراین استفاده از واکسن‌های زنده همزمان با این دارو می‌تواند منجر به بروز بیماری ناشی از واکسن شود.
• واکسن ب‌ث‌ژ، واکسن سرخک، سرخجه، اوریون، واکسن تب زرد و واکسن آبله‌مرغان: مصرف این واکسن‌ها در طول درمان با آدالیمومب ممنوع است.

تداخل با داروهای سرکوب‌کننده ایمنی غیربیولوژیک

• متوترکسات: این یک تداخل مثبت و هم‌افزا محسوب می‌شود. استفاده همزمان از متوترکسات باعث کاهش تولید آنتی‌بادی‌های ضد دارو علیه آدالیمومب شده و غلظت خونی آن را افزایش می‌دهد که منجر به بهبود پاسخ بالینی می‌گردد.
• آزاتیوپرین و ۶-مرکاپتوپورین: مصرف همزمان این داروها با آدالیمومب در بیماران مبتلا به بیماری‌های التهابی روده، خطر ابتلا به نوعی سرطان خون بسیار نادر و کشنده به نام لنفوم سلول تی کبدی-طحالی را افزایش می‌دهد.

تداخل با داروهای متابولیزه شونده توسط آنزیم‌های کبدی

• التهاب مزمن می‌تواند فعالیت آنزیم‌های سیتوکروم کبد را سرکوب کند. وقتی آدالیمومب التهاب را کاهش می‌دهد، ممکن است فعالیت این آنزیم‌ها به حالت عادی برگردد و متابولیسم برخی داروها تغییر کند.
• وارفارین و تئوفیلین: در شروع یا قطع مصرف آدالیمومب در بیمارانی که این داروها را مصرف می‌کنند، پایش سطح خونی یا اثرات دارو (مانند شاخص نسبت بین‌المللی عادی شده برای خون) توصیه می‌شود.
• سیکلوسپورین: غلظت این دارو ممکن است در اثر تغییرات فعالیت آنزیمی ناشی از کاهش التهاب تغییر کند.

تداخل با غذا

آدالیمومب به صورت تزریق زیرجلدی تجویز می‌شود و مستقیماً وارد جریان خون یا سیستم لنفاوی می‌گردد. به همین دلیل:

• اثر غذا بر جذب: مصرف مواد غذایی، نوع رژیم غذایی یا زمان غذا خوردن هیچ تأثیر مستقیم و شناخته شده‌ای بر جذب، توزیع یا اثربخشی آدالیمومب ندارد.
• محدودیت غذایی: بیمار تحت درمان با این دارو نیاز به رعایت رژیم غذایی خاصی ندارد، مگر اینکه به دلیل بیماری زمینه‌ای (مانند بیماری کرون یا دیابت ناشی از مصرف کورتون) محدودیت‌هایی توسط پزشک وضع شده باشد.

تداخل در آزمایشات

مصرف آدالیمومب می‌تواند منجر به تغییراتی در نتایج آزمایشگاهی شود که نباید با خطای آزمایشگاهی یا بیماری‌های جدید اشتباه گرفته شود:

آزمایش‌های ایمنی و آنتی‌بادی

• تست‌های سل خفته: درمان با آدالیمومب می‌تواند منجر به نتایج منفی کاذب در آزمون پوستی توبرکولین شود. توصیه می‌شود غربالگری سل قبل از شروع اولین دوز انجام گردد.
• آنتی‌بادی‌های ضد هسته سلول: برخی بیماران در حین درمان ممکن است نتیجه مثبت برای این آنتی‌بادی‌ها نشان دهند که لزوماً به معنای ابتلای قطعی به بیماری لوپوس نیست، مگر اینکه علائم بالینی ظاهر شود.

آزمایش‌های بیوشیمی و خون‌شناسی

• آنزیم‌های کبدی: افزایش خفیف تا متوسط در سطوح آلانین آمینوترانسفراز و آسپارتات آمینوترانسفراز در آزمایش خون برخی بیماران مشاهده می‌شود.
• شمارش سلول‌های خون: کاهش خفیف در تعداد گلبول‌های سفید و پلاکت‌ها گزارش شده است که در موارد نادر می‌تواند به افت شدید تبدیل شود.
• پروفایل چربی: افزایش در میزان کلسترول کل و چربی‌های خون در برخی بیماران تحت درمان مشاهده شده است که نیاز به پایش دوره‌ای دارد.

هشدار ها آدالیمومب

هشدارهای جامع و کاربردی برای پزشک
آدالیمومب دارای هشدارهای جدی است که پایش مداوم بیمار را در طول درمان و پس از آن ضروری می‌سازد:

عفونت‌های جدی و فرصت‌طلب

• مهم‌ترین هشدار در مورد آدالیمومب، خطر افزایش ابتلا به عفونت‌های شدید است که می‌تواند منجر به بستری شدن در بیمارستان یا مرگ شود. این عفونت‌ها عمدتاً شامل سل، سپسیس باکتریایی و عفونت‌های قارچی مهاجم (مانند هیستوپلاسموز و کاندیدیازیس) هستند.
• اقدام بالینی: بیماران باید قبل از شروع درمان از نظر سل فعال و خفته آزمایش شوند. در صورت مثبت بودن آزمایش سل خفته، درمان پیشگیرانه باید پیش از آغاز آدالیمومب شروع شود. پایش علائم عفونت باید در طول درمان و حتی پس از قطع دارو ادامه یابد.

بدخیمی‌ها و لنفوم

• موارد متعددی از بدخیمی‌ها، از جمله لنفوم، در کودکان و بزرگسالانی که از مهارکننده‌های عامل نکروز تومور استفاده کرده‌اند، گزارش شده است.
• لنفوم سلول تی کبدی-طحالی: این یک سرطان نادر و اغلب کشنده است که در برخی بیماران (به‌ویژه مردان جوان مبتلا به بیماری کرون یا کولیت اولسراتیو) که همزمان از آدالیمومب و داروهایی مانند آزاتیوپرین استفاده می‌کردند، مشاهده شده است.
• سرطان پوست: بروز سرطان‌های پوستی غیرملانومی در بیماران تحت درمان گزارش شده است، لذا معاینات دوره‌ای پوست توصیه می‌شود.

واکنش‌های عصبی و خودایمنی

• آدالیمومب ممکن است باعث بروز یا تشدید بیماری‌های میلین‌زدای سیستم عصبی مرکزی (مانند مولتیپل اسکلروزیس) شود. همچنین احتمال بروز سندرم‌های شبه لوپوس در برخی بیماران وجود دارد که در صورت بروز علائم بالینی و تغییرات آزمایشگاهی، درمان باید متوقف شود.

واکنش‌های خونی

• گزارش‌های نادری از کاهش شدید گلبول‌های سفید، پلاکت‌ها و حتی کم‌خونی آپلاستیک وجود دارد. در صورت بروز علائم دیسکرازی خونی (مانند تب مداوم، کبودی یا خونریزی)، بررسی سریع وضعیت خونی بیمار الزامی است.

تداخل با واکسیناسیون

• بیماران تحت درمان با آدالیمومب نباید واکسن‌های زنده دریافت کنند. تضعیف سیستم ایمنی می‌تواند منجر به تکثیر عامل واکسن در بدن و بروز بیماری شود.

مسمومیت(اوردوز) و مدیریت درمان
در مورد مصرف بیش از حد یا اوردوز آدالیمومب، نکات زیر بر اساس داده‌های کارآزمایی‌های بالینی حائز اهمیت است:

دوزهای تحمل شده

در مطالعات بالینی، دوزهای متعددی تا چندین برابر دوز درمانی معمول (به عنوان مثال تا ۱۰ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن) به صورت وریدی تجویز شده است بدون اینکه سمیت حاد و مستقیمی که منجر به محدودیت دوز شود، مشاهده گردد.

علائم و نشانه‌های مسمومیت(اوردوز)

• داده‌های محدودی در مورد اوردوز عمدی یا اتفاقی آدالیمومب در انسان وجود دارد. برخلاف داروهای شیمیایی با مولکول کوچک، اوردوز آنتی‌بادی‌های مونوکلونال معمولاً منجر به واکنش‌های آنی سمی نمی‌شود. با این حال، ممکن است واکنش‌های موضعی در محل تزریق یا تشدید عوارض جانبی شناخته شده (مانند سرکوب شدیدتر سیستم ایمنی) رخ دهد.

پروتکل درمانی و مدیریت مسمومیت(اوردوز)

هیچ پادزهر یا آنتی‌دوت اختصاصی برای آدالیمومب وجود ندارد. در صورت بروز اوردوز، اقدامات زیر توصیه می‌شود:

• پایش بالینی: بیمار باید به دقت از نظر بروز علائم و نشانه‌های واکنش‌های نامطلوب یا عفونت تحت نظر قرار گیرد.
• درمان حمایتی: اقدامات درمانی باید بر اساس وضعیت بالینی بیمار و به صورت حمایتی انجام شود.
• عدم کارایی دیالیز: با توجه به وزن مولکولی بسیار بالای آدالیمومب و توزیع آن، دیالیز یا هموپرفیوژن در خارج کردن دارو از گردش خون موثر نخواهند بود.

توصیه های دارویی آدالیمومب

توصیه‌های دارویی مخصوص پزشک
پزشکان عزیز باید در طول دوره درمان با آدالیمومب، نکات نظارتی زیر را به دقت مدنظر قرار دهند:

غربالگری و پایش عفونت‌ها

• پیش از شروع اولین دوز، انجام تست پوستی توبرکولین یا آزمایش خون برای تشخیص سل خفته الزامی است. در صورت مثبت بودن، باید درمان ضد سل پیش از شروع آدالیمومب آغاز شود. همچنین، وضعیت بیمار از نظر هپاتیت بی باید بررسی شود، زیرا مهارکننده‌های عامل نکروز تومور می‌توانند باعث بازفعال‌سازی ویروس شوند.

مدیریت جراحی‌ها

• در صورت نیاز به جراحی‌های برنامه‌ریزی شده، توصیه می‌شود به دلیل خطر عفونت و تاخیر در بهبود زخم، تزریق آدالیمومب موقتاً قطع شود. زمان قطع دارو معمولاً بر اساس نیمه‌عمر آن و نوع جراحی توسط تیم جراحی و روماتولوژی تعیین می‌گردد (اغلب یک بازه زمانی دو تا چهار هفته‌ای قبل و بعد از جراحی).

نظارت بر بدخیمی‌ها

• پزشک باید بیمار را به صورت دوره‌ای از نظر بزرگ شدن غدد لنفاوی و ضایعات پوستی مشکوک بررسی کند. به ویژه در بیماران جوانی که همزمان از داروهای تنظیم‌کننده ایمنی دیگر استفاده می‌کنند، خطر لنفوم باید جدی گرفته شود.

پایش آزمایشگاهی

• انجام آزمایش‌های دوره‌ای شامل شمارش کامل سلول‌های خون و بررسی آنزیم‌های کبدی در طول درمان توصیه می‌شود. در صورت بروز افت شدید در سلول‌های خونی یا افزایش چشم‌گیر آنزیم‌های کبدی، باید توقف درمان را مدنظر قرار داد.

توصیه‌های دارویی برای بیمار
آموزش صحیح به بیمار نقش کلیدی در موفقیت درمان و کاهش خطرات دارد:

نحوه صحیح نگهداری و تزریق

• بیمار باید بداند که آدالیمومب پروتئینی حساس است و باید در یخچال (دمای ۲ تا ۸ درجه سانتی‌گراد) نگهداری شود. دارو نباید منجمد شود. پیش از تزریق، باید دارو را از یخچال خارج کرده و حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه در دمای محیط قرار داد تا هم‌دما شود؛ این کار درد هنگام تزریق را کاهش می‌دهد.

مدیریت علائم عفونت

• بیمار باید آموزش ببیند که در صورت بروز کوچکترین علائم عفونت مانند تب، لرز، سرفه مداوم، گلو درد یا علائم شبیه آنفولانزا، بلافاصله به پزشک اطلاع دهد و دوز بعدی دارو را تا زمان مشورت با پزشک تزریق نکند.

مراقبت‌های محل تزریق

• به بیمار توصیه کنید که محل تزریق را هر بار تغییر دهد (ران، شکم یا بازو) و در نواحی که پوست حساس، قرمز، سفت یا دارای زخم است، تزریق انجام ندهد. استفاده از کمپرس سرد بعد از تزریق می‌تواند به کاهش قرمزی و تورم موضعی کمک کند.

هوشیاری در برابر علائم عصبی و قلبی

• بیمار باید نسبت به علائمی نظیر تاری دید، ضعف در پاها، گزگز اندام‌ها یا تنگی نفس جدید و تورم مچ پا حساس باشد و در صورت بروز، سریعاً پزشک را در جریان بگذارد.

واکسیناسیون و سفرهای خارجی

• بیمار باید قبل از هرگونه واکسیناسیون یا سفر به مناطق خاص که نیاز به واکسن‌های زنده (مانند تب زرد) دارند، با پزشک خود مشورت کند. همچنین بیمار باید همواره کارتی به همراه داشته باشد که نشان دهد تحت درمان با یک داروی بیولوژیک سرکوب‌کننده ایمنی است.​​​​​​