تیزانیدین چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

تیزانیدین

• تیزانیدین دارویی متعلق به دسته ی داروهای  شل کننده های عضلانی می باشد. داروهای شل کننده ی عضلانی جهت پیشگیری و کاهش گرفتگی و انقباضات شدید عضلات تجویز می‌گردند. 
• انقباضات متناوب عضلانی (اسپاستیسیتی)زمانی اتفاق می افتد که عضلات انقباض شدیدی داشته باشند. در این حالت عضله دچار سفتی می گردد به نحوی که حرکت و کار با آن دچار مشکل میشود و  فرد احساس درد و ناراحتی می نماید.‌
• بدین  جهت تیزانیدین برای تسکین انقباضات طولانی و متناوب ناشی از بیماری هایی از جمله ام اس و ضربه و آسیب هایی به سر و پشت که منجر به عوارض عضلانی طولانی‌مدت می‌گردد (مانند ضایعات نخاعی )،تجویز می‌شود.
• تیزانیدین با اثر بر روی اعصاب مغزی و نخاعی به شل شدن عضلات و برطرف شدن درد و ناراحتی کمک می نماید.

پیش از شروع مصرف تیزانیدین

• در صورت سابقه ی اختلال کبدی یا کلیوی پزشک خود را در جریان قرار دهید.
• در صورت بارداری یا شیردهی حتما پزشک را مطلع نمایید.
• لیست داروها و فراورده های مکمل گیاهی مصرفی خود را در اختیار پزشک یا داروساز قرار دهید.
• در صورت سابقه ی حساسیت به این دارو یا هر داروی دیگر پزشک و داروساز خود را در جریان قرار دهید.

 

نحوه ی صحیح مصرف تیزانیدین

• معمولا در ابتدا پزشک درمان را با مقدار کمتری از دارو آغاز می نماید (معمولا دو میلی گرم روزانه)‌و سپس به تدریج مقدار مصرف روزانه را به فاصله هر سه چهار روز افزایش می دهد. این کار به پزشک کمک می نماید تا دوز مناسب تیزانیدین برای شرایط شما را بهتر و دقیق تر به دست آورد و همچنین احتمال بروز عوارض ناخواسته داروها را کاهش دهد. لذا مصرف دارو را دقیقا طبق توضیحات پزشک انجام دهید.
• قرص تیزانیدین دوره ی اثرگذاری کوتاهی دارد به همین دلیل ممکن است نیاز به مصرف دارو در سه الی چهار نوبت در روز داشته باشید.
• قرص را به صورت کامل همراه یک لیوان آب قبل یا پس از غذا میل کنید.
• مصرف تیزانیدین را تا زمانی که پزشک صلاح می داند ادامه دهید.ترجیحاً دارو را در زمان مشخصی از شبانه روز مصرف نمایید تا با مصرف منظم از فراموشی جلوگیری نموده و اثرات مطلوب دارو را زودتر مشاهده نمایید.
• در صورت فراموشی یک نوبت مصرف تیزانیدین به محض یادآوری دارو را مصرف نمایید مگر اینکه نوبت بعدی فرا رسیده باشد در این صورت نوبت فرارسیده را مصرف نموده و از مصرف نوبت فراموش شده خودداری نمایید.

 

توصیه ها

• در مدت درمان با این دارو لازم است تحت نظر پزشک باشید و به صورت دوره ای و منظم روند بهبودی مورد بررسی قرار گیرد. پزشک برای شما آزمایشات خون در فواصل مشخص درخواست خواهد نمود تا وضعیت عملکرد کبدی شما در مدت درمان با این دارو تحت نظر قرار گیرد.
• مصرف تیزانیدین خواب آلودگی به همراه دارد که می تواند بر روی واکنش های شما موثر باشد. لذا از رانندگی و کار با ابزار هایی که نیاز به دقت و تمرکز دارند در زمانی که اثرات دارو باقیست، خودداری نمایید.
• مصرف فراورده های الکلی در مدت درمان با تیزانیدین احتمال بروز عوارض جانبی این دارو از جمله خواب آوری و سرگیجه را افزایش می دهد.
• عموماً دوره ی درمان با این دارو طولانی می باشد. لذا مصرف دارو را تا زمانی که پزشک تجویز نموده ادامه دهید و از قطع ناگهانی مصرف آن بپرهیزید زیرا این کار می تواند عوارض و مشکلاتی در بر داشته باشد. لازم است قطع دارو تنها زیر نظر پزشک و به صورت تدریجی صورت گیرد.
• در صورتی که قرار است خدمات دندانپزشکی دریافت نمایید، حتما دندان پزشک خود را در جریان مصرف تیزانیدین قرار دهید.

 

عوارض ناخواسته دارویی تیزانیدین

• احساس خواب آلودگی، گیجی، خستگی و ضعف پس از مصرف این دارو، طبیعی میباشد. در صورت بروز این علائم از رانندگی و کار با ابزار هایی که نیاز به دقت بیشتری دارند خودداری نمایید.
• در صورت احساس تهوع و سوءهاضمه، مصرف وعده های غذایی سبک و پرهیز از غذاهای پرچرب و پر ادویه می‌تواند کمک‌کننده باشد.
• در صورت احساس سبکی سر (خصوصا در زمان برخاستن)سعی کنید تا جای ممکن برای تغییر وضعیت از حالت خوابیده به نشسته و ایستاده حرکات خود را به آرامی انجام دهید.همچنین هنگام بالا و پایین رفتن از پله ها احتیاط بیشتری نمایید.
• در صورت مشاهده اختلال در خواب، با پزشک خود صحبت نمایید.
• در مواردی نادر در مدت درمان با این دارو عوارض کبدی مشاهده گردیده است که در صورت انجام آزمایشات بالینی تحت نظر پزشک جای نگرانی نیست.با این حال  در صورت بروز علائمی همچون تهوع بدون علت، کاهش ناگهانی وزن و خستگی شدید و تیرگی و کاهش حجم ادرا حتماً پزشک خود را در جریان قرار دهید.

 

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف تیزانیدین

موارد مصرف تایید شده (اندیکاسیون‌های رسمی)

تیزانیدین یک آگونیست انتخابی گیرنده‌های آلفا-دو آدرنرژیک با اثر مرکزی است که تاییدیه رسمی برای شرایط زیر را دارد:

مدیریت اسپاستیسیتی (سفتی عضلانی)

این دارو به طور اختصاصی برای مدیریت افزایش تانوس عضلانی یا همان اسپاستیسیتی ناشی از ضایعات عصبی تجویز می‌شود. تاییدیه اصلی آن مربوط به مواردی است که ناشی از بیماری‌های زیر باشد:

• اسکلروز چندگانه (ام‌اس): برای کاهش انقباضات دردناک و بهبود دامنه حرکتی بیماران.
• آسیب‌های طناب نخاعی: جهت کنترل پرش‌های عضلانی و سفتی شدید اندام‌ها.
• نکته کاربردی برای پزشک: تیزانیدین به دلیل نیمه‌عمر کوتاهی که دارد، برای زمان‌هایی که تسکین اسپاستیسیتی برای فعالیت‌های خاص یا راحتی در زمان خواب بیشترین اهمیت را دارد، بسیار مناسب است. پزشک باید توجه داشته باشد که اثر دارو حدود یک تا دو ساعت بعد از مصرف به اوج می‌رسد و پس از ۳ تا ۶ ساعت به سرعت کاهش می‌یابد. بنابراین، زمان‌بندی دوز باید بر اساس نیازهای حرکتی بیمار تنظیم شود.

موارد مصرف خارج از برچسب (اندیکاسیون‌های آف-لیبل)

در طب بالینی، تیزانیدین به دلیل ویژگی‌های فارماکولوژیک خاص خود در موارد متعددی خارج از تاییدیه‌های رسمی نیز به کار می‌رود که شواهد علمی از آن‌ها حمایت می‌کنند:

۱. دردهای اسکلتی-عضلانی حاد

• پزشکان اغلب از این دارو به عنوان خط دوم درمان در موارد گرفتگی‌های شدید و حاد عضلانی در ناحیه کمر و گردن که به داروهای خط اول پاسخ نداده‌اند، استفاده می‌کنند.

۲. پیشگیری از سردردهای مزمن

• تیزانیدین به دلیل اثرات مهاری بر مسیرهای درد در سیستم اعصاب مرکزی، در پروتکل‌های پیشگیری از سردردهای تنشی مزمن و در برخی موارد مهاجم، به ویژه زمانی که با انقباض عضلات گردن همراه باشد، تجویز می‌شود.

۳. سندرم دردهای میوفاشیال

• در درمان نقاط ماشه‌ای و دردهای انتشاری عضلانی، این دارو می‌تواند با کاهش تحریک‌پذیری نورون‌های حرکتی، چرخه درد و اسپاسم را بشکند.

۴. مدیریت علائم ترک مواد

• در برخی مراکز درمانی بین‌المللی، از تیزانیدین به عنوان داروی کمکی برای کاهش علائم بیش‌فعالی سیستم عصبی در فرآیند ترک برخی مواد (مانند اوپیوئیدها) استفاده می‌شود، هرچند این کاربرد نیازمند نظارت دقیق بر فشار خون بیمار است.

ملاحظات بالینی ویژه برای پزشک معالج

• تیتراسیون معکوس: با توجه به خطر افت فشار خون و خواب‌آلودگی شدید، توصیه می‌شود درمان با دوزهای بسیار پایین (مثلاً ۲ میلی‌گرم هنگام خواب) شروع شده و هر ۳ تا ۴ روز یک‌بار به صورت تدریجی افزایش یابد.
• تعادل بین تانوس و عملکرد: پزشک باید ارزیابی کند که آیا بیمار برای حفظ تعادل و راه رفتن به مقداری از سفتی عضلانی نیاز دارد یا خیر. کاهش بیش از حد تانوس عضلانی در برخی بیماران ممکن است منجر به ضعف حرکتی و خطر سقوط شود.
• تداخلات آنزیمی: مصرف همزمان این دارو با مهارکننده‌های قوی آنزیم‌های کبدی (مانند سیپروفلوکساسین یا فلووکسامین) به دلیل افزایش شدید و خطرناک سطح خونی تیزانیدین، ممنوعیت مطلق دارد.

مکانیسم اثر تیزانیدین

تیزانیدین یک آگونیست انتخابی گیرنده‌های آلفا-دو آدرنرژیک با عملکرد مرکزی است. مکانیسم دقیق آن در کاهش تانوس عضلانی به شرح زیر است:

• مهار پیش‌سیناپسی نورون‌های حرکتی: این دارو با تحریک گیرنده‌های آلفا-دو در سطح نخاع، باعث کاهش آزاد سازی اسیدهای آمینه محرک (مانند گلوتامات و آسپارتات) از نورون‌های واسطه‌ای می‌شود.
• کاهش تحریک‌پذیری نورون‌های حرکتی آلفا: با مهار انتقال پیام‌های عصبی محرک، این دارو از تحریک بیش از حد نورون‌های حرکتی آلفا جلوگیری کرده و در نتیجه باعث شل شدن عضلات اسکلتی و کاهش اسپاستیسیتی می‌شود.
• اثرات مرکزی: علاوه بر اثرات نخاعی، تیزانیدین دارای اثرات مهاری در مسیرهای نزولی مغزی نیز هست که به ویژگی‌های ضد درد و آرام‌بخشی آن کمک می‌کند، هرچند اثر اصلی آن بر بازتاب‌های نخاعی متمرکز است.
• تفاوت با بنزودیازپین‌ها: برخلاف داروهایی مانند دیازپام، تیزانیدین اثر مستقیم کمتری بر فیبرهای عضلانی یا انتقال‌دهنده‌های عصبی مهارکننده محیطی دارد و بیشتر بر تعدیل پیام‌های تحریکی تمرکز می‌کند.

فارماکوکینتیک تیزانیدین

۱. جذب و فراهمی زیستی

تیزانیدین پس از مصرف خوراکی به خوبی جذب می‌شود، اما به دلیل عبور اول کبدی گسترده، فراهمی زیستی آن حدود ۲۰ تا ۴۰ درصد است. حداکثر غلظت خونی دارو معمولاً ۱ ساعت پس از مصرف حاصل می‌شود.

۲. اثر غذا بر جذب

مصرف غذا تاثیر قابل توجهی بر فارماکوکینتیک این دارو دارد. غذا می‌تواند حداکثر غلظت خونی را تا ۳۰ درصد افزایش داده و زمان رسیدن به این غلظت را کوتاه کند. نکته بالینی مهم این است که بیمار باید دارو را همواره یا با غذا و یا بدون غذا مصرف کند تا سطح خونی دارو دچار نوسان نشود.

۳. توزیع و اتصال به پروتئین

حجم توزیع این دارو حدود ۲.۴ لیتر به ازای هر کیلوگرم وزن بدن است. میزان اتصال آن به پروتئین‌های پلاسمای خون نسبتاً کم و در حدود ۳۰ درصد است که باعث می‌شود احتمال تداخلات ناشی از جابجایی پروتئینی پایین باشد.

۴. متابولیسم کبدی

تیزانیدین به طور گسترده در کبد و عمدتاً توسط سیستم آنزیمی سیتوکروم پی ۴۵۰ (زیرگروه 1A2) متابولیزه می‌شود. متابولیت‌های حاصل از این فرآیند فاقد فعالیت بیولوژیکی قابل توجه هستند. تداخل با داروهایی که این آنزیم را مهار می‌کنند (مانند سیپروفلوکساسین) می‌تواند منجر به افزایش ۱۰ برابری سطح خونی تیزانیدین شود.

۵. دفع و نیمه‌عمر

نیمه‌عمر حذفی این دارو بسیار کوتاه و حدود ۲.۵ ساعت است. حدود ۶۰ درصد دوز مصرفی از طریق ادرار و ۲۰ درصد از طریق مدفوع دفع می‌شود. در بیماران با نارسایی کلیوی، تصفیه دارو به شدت کاهش می‌یابد که نیازمند تعدیل دوز است.

ملاحظات کاربردی برای پزشک

• مدیریت دوزاژ: با توجه به نیمه‌عمر کوتاه، برای حفظ اثر درمانی در طول شبانه‌روز، دارو معمولاً به صورت ۳ بار در روز تجویز می‌شود. دوز مصرفی باید به صورت تدریجی تیتراسیون شود تا از افت فشار خون وضعیتی و خواب‌آلودگی شدید جلوگیری شود.
• پایش کبدی: به دلیل متابولیسم گسترده کبدی، پایش آنزیم‌های کبد در ماه اول، سوم و ششم درمان و سپس به صورت دوره‌ای توصیه می‌شود.
• نارسایی کلیوی: در بیمارانی که کلیرنس کراتینین آن‌ها کمتر از ۲۵ میلی‌لیتر در دقیقه است، دوزها باید با احتیاط فراوان تنظیم و کاهش یابند.

منع مصرف تیزانیدین

موارد منع مصرف در بیماری‌ها و شرایط جسمی

تیزانیدین یک آگونیست آلفا-دو آدرنرژیک با اثر مرکزی است و مصرف آن در شرایط زیر ممنوع یا نیازمند احتیاط شدید است:

• اختلال شدید عملکرد کبد: از آنجا که تیزانیدین به میزان گسترده‌ای در کبد متابولیزه می‌شود، مصرف آن در بیماران مبتلا به نارسایی شدید کبدی ممنوع است. در بیماران با اختلالات خفیف تا متوسط، پایش دقیق آنزیم‌های کبدی الزامی است.
• نارسایی کلیوی: در بیماران با تصفیه کلیوی کمتر از ۲۵ میلی‌لیتر در دقیقه، دفع دارو به میزان قابل توجهی کاهش می‌یابد. اگرچه منع مصرف مطلق نیست، اما دوزها باید با احتیاط فراوان شروع و تنظیم شوند.
• افت فشار خون وضعیتی: به دلیل اثرات آگونیستی آلفا-دو، این دارو می‌تواند باعث کاهش فشار خون و کندی ضربان قلب شود. در بیمارانی که مستعد سنکوپ یا افت فشار خون هستند، باید با احتیاط مصرف شود.
• حساسیت مفرط: وجود سابقه واکنش‌های آلرژیک شدید به خود دارو یا اجزای تشکیل‌دهنده آن، منع مصرف مطلق دارد.

موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی

مدیریت درمان در زنان در سنین باروری نیازمند ارزیابی دقیق نسبت سود به زیان است:

• دوران بارداری: تیزانیدین بر اساس سیستم طبقه‌بندی قدیمی در گروه سی قرار می‌گیرد. مطالعات کافی و کنترل‌شده در انسان وجود ندارد. در مطالعات حیوانی، دوزهای بالا منجر به سمیت جنینی و افزایش مرگ‌ومیر نوزادان شده است. مصرف این دارو در بارداری تنها زمانی توصیه می‌شود که مزایای درمانی به وضوح بر خطرات احتمالی برای جنین برتری داشته باشد.
• دوران شیردهی: به دلیل وزن مولکولی پایین و حلالیت در چربی، انتظار می‌رود که این دارو در شیر مادر ترشح شود. با این حال، داده‌های انسانی در مورد میزان ترشح و اثرات آن بر نوزاد شیرخوار در دسترس نیست. به دلیل خطر بروز خواب‌آلودگی شدید و افت فشار خون در نوزاد، مصرف آن در دوران شیردهی توصیه نمی‌شود و در صورت ضرورت، باید شیردهی قطع گردد.

موارد منع مصرف در کودکان و نوجوانان

• فقدان تاییدیه ایمنی: ایمنی و اثربخشی تیزانیدین در بیماران زیر ۱۸ سال توسط مراجع رسمی پزشکی تایید نشده است.
• خطر سمیت: به دلیل حساسیت بالاتر کودکان به اثرات تضعیف‌کننده سیستم اعصاب مرکزی و خطر افت فشار خون شدید، تجویز این دارو در این رده سنی به طور معمول انجام نمی‌شود. در موارد استثنایی و در نورولوژی اطفال، تنها تحت نظارت فوق‌تخصص و با پایش‌های قلبی-عروقی بسیار دقیق ممکن است مد نظر قرار گیرد.

هشدار حیاتی: تداخلات منع شده

جدی‌ترین منع مصرف تیزانیدین، مربوط به استفاده همزمان با مهارکننده‌های قوی آنزیم سیتوکروم پی ۴۵۰ است:

• سیپروفلوکساسین و فلووکسامین: مصرف همزمان این دو دارو با تیزانیدین مطلقا ممنوع است. این مهارکننده‌ها می‌توانند غلظت خونی تیزانیدین را تا بیش از ۱۰ برابر افزایش دهند که منجر به افت فشار خون بسیار شدید، خواب‌آلودگی عمیق و اختلال در عملکردهای روانی-حرکتی می‌شود.
• سایر مهارکننده‌ها: استفاده همزمان با داروهایی نظیر زیلوتون، برخی داروهای ضد آریتمی (مانند آمیودارون) و داروهای ضد بارداری خوراکی باید با احتیاط فراوان و پایش علائم حیاتی صورت گیرد.

عوارض جانبی تیزانیدین

عوارض جانبی بسیار شایع (بیش از ۱۰ درصد)

این دسته از عوارض بیشترین میزان شیوع را در بیماران تحت درمان با دوزهای معمول و تیتراسیون استاندارد نشان داده‌اند:

• خشکی دهان: شایع‌ترین عارضه گزارش شده است که در حدود ۴۹ درصد از بیماران مشاهده می‌شود. این اثر ناشی از فعالیت آگونیستی بر گیرنده‌های آلفا-دو در غدد بزاقی است.
• خواب‌آلودگی و گیجی: حدود ۴۸ درصد از مصرف‌کنندگان درجاتی از آرام‌بخشی یا خواب‌آلودگی را تجربه می‌کنند. این عارضه با افزایش دوز شدت می‌یابد و معمولاً در شروع درمان یا زمان افزایش دوز به اوج می‌رسد.
• خستگی و ضعف مفرط: در ۴۱ درصد از بیماران گزارش شده است و می‌تواند بر توانایی‌های حرکتی و انجام فعالیت‌های روزانه تاثیر بگذارد.
• سرگیجه: حدود ۱۶ درصد از بیماران این علامت را گزارش کرده‌اند که غالباً با تغییر وضعیت بدن مرتبط است.

عوارض جانبی شایع (۱ تا ۱۰ درصد)

این عوارض با فراوانی کمتری رخ می‌دهند اما پایش آن‌ها در طول درمان برای حفظ کیفیت زندگی بیمار ضروری است:

• افت فشار خون: حدود ۳ درصد از بیماران دچار کاهش فشار خون قابل توجه می‌شوند. این اثر معمولاً ۱ تا ۳ ساعت پس از مصرف دوز به حداکثر خود می‌رسد.
• برادی‌کاردی (کاهش ضربان قلب): در حدود ۲ درصد از موارد گزارش شده است.
• اختلالات گوارشی: شامل یبوست در ۴ درصد و حالت تهوع در ۳ درصد از بیماران است.
• افزایش آنزیم‌های کبدی: حدود ۳ درصد از بیماران افزایش سطح آنزیم‌های آمینوترانسفراز را نشان می‌دهند که در اکثر موارد بدون علامت است اما نیاز به پایش آزمایشگاهی دارد.
• توهمات دیداری و اختلالات خواب: در حدود ۳ درصد از موارد، به ویژه در بیماران سالمند یا با دوزهای بالا، مشاهده شده است.
• تکرر ادرار یا عفونت مجاری ادراری: در حدود ۲ درصد از بیماران گزارش شده است.

عوارض جانبی نادر اما جدی (کمتر از ۱ درصد)

این موارد اگرچه شیوع بسیار پایینی دارند، اما به دلیل ماهیت تهدیدکننده سلامت، باید مورد توجه پزشک باشند:

• سمیت شدید کبدی: موارد نادری از نارسایی حاد کبد و یرقان گزارش شده است.
• واکنش‌های حساسیتی شدید: شامل کهیر، ورم پوستی و در موارد بسیار نادر آنافیلاکسی.
• سنکوپ: از دست دادن ناگهانی هوشیاری ناشی از افت شدید فشار خون.
• سندرم قطع مصرف: در صورت قطع ناگهانی پس از مصرف طولانی، ریسک تاکی‌کاردی و فشار خون بازگشتی وجود دارد.

ملاحظات کاربردی برای مدیریت بالینی

• ارتباط دوز و عارضه: بسیاری از عوارض مانند خواب‌آلودگی و خشکی دهان به شدت به میزان دوز بستگی دارند. تیتراسیون آهسته (شروع با ۲ میلی‌گرم) می‌تواند احتمال بروز این عوارض را به حداقل برساند.
• پایش فشار خون: با توجه به شیوع افت فشار خون، اندازه‌گیری فشار خون در وضعیت نشسته و ایستاده در جلسات پیگیری، به ویژه برای بیماران تحت درمان با داروهای ضد فشار خون، الزامی است.
• تداخلات غذا: از آنجا که غذا می‌تواند غلظت خونی دارو را افزایش دهد، نوسان در نحوه مصرف دارو نسبت به وعده‌های غذایی ممکن است باعث بروز ناگهانی عوارض جانبی شود.

تداخلات دارویی تیزانیدین

مشخصات کلی تداخلات:

• سوبسترای CYP1A2
• تشدید اثرات تضعیف‌کننده‌ CNS
• تشدید اثرات کاهنده فشارخون
• تداخل با اثر آنالوگ‌های نوراپی نفرین رادیو نشان شده

تداخلات رده X (پرهیز):

آزلاستین (نازال)، برومپریدول، سیپروفلوکساسین (سیستمیک)، مهارکننده‌های قوی CYP1A2، فکسینیدازول، اورفنادرین، اوکسوممازین، پارالدهید، تالیدومید

کاهش اثرات داروها توسط تیزانیدین:

تداخل قابل‌توجهی مشخص نشده است.

کاهش اثرات تیزانیدین توسط داروها:

بروکلی، برومپریدول، ماری‌جوانا (شاهدانه)، القاکننده‌های متوسط CYP1A2، میرتازاپین، تنباکو (دود کردن)، داروهای ضدافسردگی‌ سه حلقه‌ای

افزایش اثرات داروها توسط تیزانیدین:

الکل (اتیل)، آمیفوستین، مهارکننده‌های آنزیم تبدیل‌کننده آنژیوتانسین، داروهای ضد سایکوز (نسل دوم [آتیپیکال])، آزلاستین (نازال)، بتابلاکرها، بلونانسرین، عوامل ایجادکننده برادی‌کاردی، برکسانولون، برومپریدول، بوپرنورفین، سریتینیب، داروهای تضعیف‌کننده‌ CNS، دولوکستین، فکسینیدازول فلونیترازپام، داروهای کاهنده کاهش فشارخون، ایوابرادین، لاکوزامید، فرآورده‌های حاوی لوودوپا، لیزینوپریل، متوتری‌مپرازین، متی‌روسین، نیتروپروسید، آگونیست های اپیوئید، اورفنادرین، اکسی کدون، پارالدهید، فولکودین، پیریبدیل، پرامی‌پکسول، روپینیرول، روتیگوتین، سیپونیمود، سوورکسانت، تالیدومید، زولپیدم

افزایش اثرات تیزانیدین توسط داروها:

آلفوزوسین، آلیزاپرید، آمیودارون، آمی سولپیرید (خوراکی)، باربیتورات ها، بن پریدول، بتابلاکر ها، داروهای کاهنده فشارخون، بریمونیدین (موضعی)، بروموپرید، برومپریدول، کانابیدیول، ماری‌جوانا (شاهدانه)، کلرمتیازول، کلرفنسین کاربامات، سیپروفلوکساسین (سیستمیک)، مهارکننده‌های ضعیف، متوسط و قوی CYP1A2، دیازوکسید، دایمتیندن (موضعی)، دوکسیلامین، درونابینول، دروپریدول، اسکتامین، گیاهان (با خاصیت کاهنده فشارخون)، هیدروکسی زین، گیاه کاوا، لمبورکسانت، لیسورید، لوفکسیدین، لورمتازپام، منیزیم سولفات، متوتری‌مپرازین، میدودرین، مینوسیکلین (سیستمیک)، مولسی‌دومین، نابیلون، نفتوپیدیل، نیسرگولین، نیکوراندیل، اوبینوتوزومب، اوکسوممازین، پنتوکسی فیلین، پرامپانل، مهارکننده‌های فسفودی استراز 5، آنالوگ‌های پروستاسیکلین، کیناگولید، روفینامید، روکسولیتینیب، سدیم اکسیبات، تری‌لیپرسین، تتراهیدروکانابینول، تتراهیدروکانابینول وکانابیدیول، توفاسیتینیب، تری‌مپرازین

تداخلات دارویی (مدیریت مخاطرات بالینی)

تیزانیدین به طور عمده توسط سیستم آنزیمی سیتوکروم پی ۴۵۰ (زیرگروه 1A2) متابولیزه می‌شود. هرگونه دارویی که بر این مسیر اثر بگذارد، می‌تواند سطح خونی تیزانیدین را به شدت تغییر دهد.

۱. تداخلات با منع مصرف مطلق (خطرناک):

مصرف همزمان تیزانیدین با مهارکننده‌های قوی این آنزیم باعث افزایش شدید غلظت خونی دارو (تا بیش از ۱۰ برابر) می‌شود که منجر به افت فشار خون تهدیدکننده، کاهش ضربان قلب و خواب‌آلودگی مفرط می‌گردد.

• سیپروفلوکساسین: افزایش شدید سطح خونی و سمیت.
• فلووکسامین: مهار شدید متابولیسم و افزایش خطرناک عوارض جانبی.

۲. تداخلات با مهارکننده‌های متوسط و ضعیف (نیازمند احتیاط یا تعدیل دوز):

• زپیرلوکاست، تیکلوپیدین، آسیترتین و داروهای ضد بارداری خوراکی: این داروها می‌توانند سطح خونی تیزانیدین را افزایش دهند. در صورت لزوم مصرف همزمان، باید با کمترین دوز ممکن شروع کرد.
• آمیودارون و پروپافنون: داروهای ضد آریتمی که می‌توانند سطح دارو را بالا ببرند.
• مگزیلتین: اثر مشابه در افزایش غلظت خونی.

۳. تداخل با داروهای تضعیف‌کننده سیستم اعصاب مرکزی:

مصرف همزمان با این داروها باعث هم‌افزایی در ایجاد خواب‌آلودگی و تضعیف عملکردهای حرکتی می‌شود.

• بنزودیازپین‌ها (مانند دیازپام، آلپرازولام، لورازپام): تشدید خواب‌آلودگی.
• مسکن‌های مخدر (مانند مورفین، کدئین، فنتانیل): خطر تضعیف تنفسی و آرام‌بخشی شدید.
• الکل: افزایش شدید اثرات گیجی و اختلال در تعادل.

۴. تداخل با داروهای کاهنده فشار خون:

• داروهای ضد فشار خون (مانند آتنولول، انالاپریل، آملودیپین): خطر بروز افت فشار خون وضعیتی و سنکوپ به شدت افزایش می‌یابد.

تداخل با غذا

اشکال دارویی قرص و کپسول در صورت مصرف با غذا، همسنگ زیستی (bioequivalent) نخواهند بود. مصرف غذا، زمان رسیدن به حداکثر غلظت و مقدار جذب را در هر دو فرم قرص و کپسول افزایش می‌دهد.
اگرچه حداکثر غلظت تیزانیدین هنگامی حاصل می‌شود که با غذا تجویز‌ گردد به نحوی که تا 30 درصد در فرم قرص افزایش می‌یابد اما در فرم کپسول تحت این شرایط حدود 20 درصد کاهش می‌یابد. تحت شرایط مصرف با غذا، فراهمی زیستی کپسول نسبت به قرص 80% است.

• راهکار: با روندی ثابت نسبت به غذا مصرف شود. (همیشه با غذا یا همیشه بدون غذا)

اثر غذا بر فارماکوکینتیک تیزانیدین از نظر بالینی بسیار حائز اهمیت است و پزشک باید دستورالعمل ثابتی به بیمار ارائه دهد:

• تغییر در جذب: مصرف تیزانیدین همراه با غذا باعث می‌شود حداکثر غلظت خونی دارو حدود ۳۰ درصد افزایش یابد و زمان رسیدن به اوج اثر نیز سریع‌تر شود (حدود ۴۰ دقیقه زودتر).
• تفاوت در اشکال دارویی: اگرچه غذا جذب هر دو شکل قرص و کپسول را افزایش می‌دهد، اما اثر آن بر کپسول می‌تواند متفاوت باشد (گاهی غلظت را کاهش یا زمان جذب را طولانی می‌کند).
• توصیه بالینی: برای جلوگیری از نوسانات شدید در غلظت دارو و بروز ناگهانی عوارض جانبی، به بیمار تاکید کنید که دارو را همواره به یک صورت واحد (یا همیشه با غذا و یا همیشه با معده خالی) مصرف کند. نباید روش مصرف را بدون مشورت با پزشک تغییر دهد.

تداخل در آزمایش‌های تشخیصی

اگرچه تیزانیدین به طور مستقیم با روش‌های سنجش آزمایشگاهی تداخل فیزیکی یا شیمیایی ایجاد نمی‌کند، اما بر نتایج برخی تست‌های عملکردی تاثیر می‌گذارد:

• تست‌های عملکرد کبد: تیزانیدین می‌تواند باعث افزایش کاذب و موقتی در سطح آنزیم‌های آمینوترانسفراز (مانند آلانین آمینوترانسفراز و آسپارتات آمینوترانسفراز) شود. این افزایش در حدود ۵ درصد بیماران دیده می‌شود و نشان‌دهنده آسیب احتمالی به سلول‌های کبدی است، نه تداخل در خودِ آزمایش.
• پایش آنزیم‌های عضلانی: در موارد نادر، افزایش در سطح کراتین فسفوکیناز گزارش شده است که پزشک باید در تشخیص‌های تفریقی مربوط به دردهای عضلانی به آن توجه کند.
• فشار خون و ضربان قلب: در هنگام انجام تست‌های استرس قلبی یا پایش فشار خون، باید اثرات فیزیولوژیک دارو در ایجاد برادی‌کاردی و کاهش فشار خون مد نظر قرار گیرد.

جمع‌بندی مدیریتی برای پزشک

با توجه به نیمه‌عمر کوتاه تیزانیدین (حدود ۲.۵ ساعت)، تداخلات دارویی و غذایی می‌توانند به سرعت علائم بالینی بیمار را تغییر دهند. در صورت نیاز به تجویز آنتی‌بیوتیک در بیماری که تیزانیدین مصرف می‌کند، حتماً از جایگزین‌هایی غیر از خانواده کینولون‌ها (مانند سیپروفلوکساسین) استفاده کنید.

هشدار ها تیزانیدین

هشدارهای بالینی جامع و کاربردی

تیزانیدین به عنوان یک آگونیست آلفا-دو آدرنرژیک، دارای پروفایل ایمنی حساسی است که نیازمند پایش دقیق پارامترهای فیزیولوژیک است:

• سمیت کبدی: بروز آسیب‌های کبدی جدی در برخی بیماران گزارش شده است. توصیه می‌شود آنزیم‌های کبد (آمینوترانسفرازها) پیش از شروع درمان، در ماه اول، سوم و ششم و سپس به صورت دوره‌ای چک شوند. در صورت افزایش سطح این آنزیم‌ها به بیش از سه برابر حد نرمال، مصرف دارو باید قطع شود.
• افت فشار خون و برادی‌کاردی: این دارو می‌تواند باعث کاهش شدید فشار خون و ضربان قلب شود. این اثر با دوز رابطه مستقیم دارد و در هنگام تغییر وضعیت از خوابیده به ایستاده تشدید می‌شود. پزشک باید در بیماران سالمند و کسانی که داروهای کاهنده فشار خون مصرف می‌کنند، احتیاط مضاعف داشته باشد.
• خواب‌آلودگی و تضعیف سیستم اعصاب مرکزی: اثرات آرام‌بخشی دارو بسیار شایع است و می‌تواند با مصرف سایر داروهای تضعیف‌کننده اعصاب یا الکل تشدید شود. بیمار باید از انجام فعالیت‌هایی که نیاز به هوشیاری کامل دارند خودداری کند.
• توهمات و روان‌پریشی: در برخی موارد، به ویژه با دوزهای بالا، بروز توهمات بینایی و اختلالات سایکوتیک گزارش شده است. در صورت بروز این علائم، بازبینی در پروتکل درمانی الزامی است.
• سندرم قطع مصرف: قطع ناگهانی تیزانیدین، به ویژه پس از مصرف طولانی‌مدت دوزهای بالا، می‌تواند منجر به فشار خون بازگشتی، تاکی‌کاردی و لرزش شود. دوز دارو باید همیشه به صورت پلکانی و تدریجی کاهش یابد.

مسمومیت ( اوردوز ) و مدیریت درمان

مسمومیت با تیزانیدین به دلیل اثرات مشابه با کلونیدین، یک وضعیت اورژانسی است که عمدتاً با تضعیف سیستم‌های حیاتی همراه است.

تظاهرات بالینی اوردوز:

• کاهش شدید سطح هوشیاری و کما.
• کاهش شدید فشار خون و ضربان قلب.
• تضعیف تنفسی یا آپنه.
• انقباض شدید مردمک‌ها (میوز).
• ضعف عضلانی شدید و گیجی.
• پروتکل درمانی و اقدامات پزشکی:

1. حفاظت از راه‌های هوایی: برقراری راه هوایی مطمئن و در صورت لزوم اینتوباسیون برای مدیریت تضعیف تنفسی در اولویت اول قرار دارد.
2. پاکسازی گوارشی: اگر بیمار در زمان کوتاه پس از مصرف مراجعه کرده و سطح هوشیاری مناسبی دارد، استفاده از زغال فعال (ذغال فعال) می‌تواند جذب دارو را کاهش دهد. شستشوی معده در موارد بسیار شدید و زودهنگام مد نظر قرار می‌گیرد.
3. حمایت قلبی-عروقی:

• برای درمان افت فشار خون، استفاده از مایعات وریدی (ایزوتونیک) اولین قدم است.
• در صورت عدم پاسخ به مایعات، استفاده از داروهای محرک انقباض عروق (مانند نوراپی‌نفرین یا دوپامین) ضروری است.
• برای درمان برادی‌کاردی شدید، استفاده از آتروپین وریدی توصیه می‌شود.

4. دیالیز و دفع کلیوی: به دلیل حجم توزیع بالای تیزانیدین، دیالیز خونی یا روش‌های مشابه در دفع موثر دارو نقش چندانی ندارند و درمان عمدتاً بر پایه اقدامات حمایتی است.
5. پایش مداوم: بیمار باید حداقل به مدت ۲۴ ساعت در بخش مراقبت‌های ویژه تحت پایش مداوم قلبی، فشار خون و سطح اکسیژن قرار گیرد.

استراتژی پیشگیری برای پزشکان

برای جلوگیری از حوادث ناخواسته، آموزش به بیمار در مورد عدم تغییر خودسرانه دوز و آگاهی از تداخلات دارویی (به ویژه با آنتی‌بیوتیک‌های خاص) کلیدی است. همچنین، تجویز دوزهای منقسم (تقسیم شده در طول روز) به جای یک دوز واحد بزرگ، ریسک افت فشار خون ناگهانی را کاهش می‌دهد.

توصیه های دارویی تیزانیدین

توصیه‌های دارویی مخصوص پزشک

مدیریت درمان با تیزانیدین به عنوان یک آگونیست آلفا-دو آدرنرژیک با اثر مرکزی، نیازمند دقت در پروتکل‌های دوزبندی و پایش سیستمیک است:

• استراتژی تیتراسیون دوز: با توجه به نیمه‌عمر کوتاه (حدود ۲.۵ ساعت) و وابستگی شدید عوارض به دوز، درمان باید با ۲ میلی‌گرم شروع شده و هر ۳ تا ۴ روز یک‌بار افزایش یابد. این کار خطر افت فشار خون و خواب‌آلودگی شدید را به حداقل می‌رساند.
• پایش عملکرد کبد: به دلیل گزارش‌های مربوط به سمیت کبدی، توصیه می‌شود آنزیم‌های کبدی (آلانین آمینوترانسفراز و آسپارتات آمینوترانسفراز) در ماه‌های ۱، ۳ و ۶ درمان و سپس به صورت دوره‌ای ارزیابی شوند. در صورت افزایش سطح آنزیم‌ها به بیش از ۳ برابر حد نرمال، دارو باید قطع شود.
• مدیریت فشار خون: تیزانیدین می‌تواند باعث افت فشار خون وضعیتی و برادی‌کاردی شود. در بیماران سالمند یا کسانی که داروهای ضد فشار خون مصرف می‌کنند، اندازه‌گیری فشار خون در وضعیت نشسته و ایستاده الزامی است.
• سندرم قطع مصرف: از قطع ناگهانی دارو در بیمارانی که دوزهای بالا (۲۰ تا ۳۶ میلی‌گرم در روز) را برای مدت طولانی مصرف کرده‌اند، خودداری کنید. قطع ناگهانی می‌تواند منجر به تاکی‌کاردی، فشار خون بازگشتی و لرزش شود. کاهش دوز باید به صورت تدریجی (۲ تا ۴ میلی‌گرم در روز) انجام شود.
• تداخلات آنزیمی حیاتی: مصرف همزمان با مهارکننده‌های قوی سیتوکروم 1A2 مانند سیپروفلوکساسین و فلووکسامین ممنوعیت مطلق دارد، زیرا غلظت خونی تیزانیدین را تا بیش از ۱۰ برابر افزایش داده و منجر به افت فشار خون تهدیدکننده می‌شود.

توصیه‌های دارویی بیمار

آموزش صحیح به بیمار برای پیشگیری از حوادث ناخواسته و افزایش پایبندی به درمان ضروری است:

• هماهنگی با وعده‌های غذایی: به بیمار آموزش دهید که دارو را همیشه به یک صورت ثابت (یا همیشه با غذا یا همیشه بدون غذا) مصرف کند. تغییر در نحوه مصرف نسبت به غذا می‌تواند باعث تغییر در جذب و بروز ناگهانی عوارض جانبی شود.
• احتیاط در فعالیت‌های حساس: به دلیل احتمال بروز خواب‌آلودگی شدید و گیجی، بیمار باید تا زمان شناخت کامل اثر دارو بر بدن خود، از رانندگی و کار با ماشین‌آلاتی که نیاز به هوشیاری دارند، خودداری کند.
• تغییر وضعیت آهسته: برای جلوگیری از سرگیجه و غش کردن، بیمار باید از حالت خوابیده یا نشسته به آرامی بلند شود.
• محدودیت مصرف الکل: الکل می‌تواند اثرات آرام‌بخشی تیزانیدین را به شدت تقویت کرده و خطر افت فشار خون را افزایش دهد؛ لذا باید از مصرف همزمان خودداری شود.
• گزارش علائم کبدی: به بیمار بیاموزید که در صورت مشاهده علائمی نظیر زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، خستگی غیرعادی یا درد در ناحیه راست شکم، فوراً به پزشک اطلاع دهد.
• خشکی دهان: برای تسکین خشکی دهان، استفاده از آدامس‌های فاقد قند یا نوشیدن جرعه‌های کوچک آب در طول روز توصیه می‌شود.

ملاحظات نهایی بالینی

با توجه به اینکه اثر تیزانیدین در حدود ۱ تا ۲ ساعت پس از مصرف به اوج می‌رسد، زمان‌بندی دوزها باید به گونه‌ای باشد که بیشترین اثر دارو با زمان‌هایی که بیمار به کاهش اسپاستیسیتی نیاز دارد (مانند قبل از فیزیوتراپی یا زمان خواب) همپوشانی داشته باشد.