ایپراتروپیوم + سالبوتامول چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف

موارد مصرف تایید شده

بیماری انسدادی مزمن ریه

• توضیحات بالینی و کاربردی برای پزشک: این ترکیب دارویی به طور رسمی برای نگهداری و درمان بیماران مبتلا به بیماری انسدادی مزمن ریه تایید شده است. تجویز این دارو مخصوص بیمارانی است که در حال حاضر به صورت منظم از یک اسپری گشاد کننده برونش استفاده می کنند اما همچنان شواهد و علائم اسپاسم مجاری تنفسی در آن ها وجود دارد و نیازمند یک گشاد کننده برونش دوم هستند.
• از نظر بالینی ترکیب یک داروی آنتی کولینرژیک و یک آگونیست گیرنده بتا دو باعث ایجاد اثر هم افزایی یا سینرژیست می شود. این امر منجر به گشاد شدن بیشتر و موثرتر مجاری تنفسی نسبت به زمانی می شود که هر کدام از این داروها به تنهایی مصرف شوند. در تجویز این دارو باید توجه داشت که برای درمان نگهدارنده است و اثرات آن نسبت به استفاده تکی از آگونیست های بتا دو ماندگاری بیشتری دارد.

موارد مصرف خارج برچسب

تشدید حاد و شدید آسم

• توضیحات بالینی و کاربردی برای پزشک: استفاده از این ترکیب دارویی در اورژانس برای مدیریت حملات حاد و شدید آسم بسیار شایع و موثر است. مطالعات بالینی نشان می دهد که اضافه کردن ایپراتروپیوم به سالبوتامول در حملات شدید آسم در کودکان و بزرگسالان باعث بهبود سریع تر عملکرد ریه و کاهش قابل توجه نیاز به بستری شدن در بیمارستان می شود.
• در محیط اورژانس این ترکیب معمولا به صورت نبولایزر و در کنار کورتیکواستروئیدهای سیستمیک تجویز می شود. باید توجه داشت که پس از پایدار شدن وضعیت بیمار و ترخیص از اورژانس معمولا نیازی به ادامه مصرف ایپراتروپیوم نیست و درمان با همان آگونیست های بتا دو به تنهایی ادامه می یابد. تجویز این ترکیب در آسم مزمن و پایدار توصیه نمی شود و تنها محدود به فاز حاد و اورژانسی است.

مکانیسم اثر

• داروی ترکیبی ایپراتروپیوم و سالبوتامول از طریق دو مسیر دارویی کاملا متفاوت باعث گشاد شدن راه های هوایی می شود. ترکیب این دو مکانیسم اثر هم افزایی ایجاد می کند که برای باز کردن راه های هوایی مسدود شده بسیار موثر است.
• ایپراتروپیوم یک داروی آنتی کولینرژیک است. این دارو با مسدود کردن گیرنده های موسکارینی در عضله صاف برونش، از اتصال و اثرات منقبض کننده استیل کولین جلوگیری می کند. از آنجایی که استیل کولین توسط اعصاب پاراسمپاتیک آزاد می شود، مهار آن باعث جلوگیری از اسپاسم عضلات تنفسی می گردد. اثر ایپراتروپیوم عمدتا موضعی است و به صورت سیستمیک عمل نمی کند.
• سالبوتامول یک آگونیست انتخابی گیرنده های بتا دو آدرنرژیک است. اتصال سالبوتامول به این گیرنده ها در عضلات تنفسی باعث فعال شدن آنزیم آدنیلیل سیکلاز و در نتیجه افزایش تولید آدنوزین مونوفسفات حلقوی می شود. این فرآیند آبشاری منجر به شل شدن عضلات صاف مجاری تنفسی از نای تا برونشیول های انتهایی می شود. علاوه بر این، سالبوتامول از آزاد شدن واسطه های التهابی ایجاد کننده اسپاسم از سلول های ایمنی راه های هوایی نیز جلوگیری می کند.
• از نظر بالینی برای پزشک، ترکیب این دو دارو باعث می شود تا همزمان مسیر انقباضی پاراسمپاتیک مهار شده و مسیر انبساطی سمپاتیک تحریک شود. نتیجه این فرآیند باز شدن بسیار قوی تر و طولانی تر مجاری تنفسی نسبت به زمانی است که هر یک از این داروها به تنهایی تجویز شوند.

فارماکوکینتیک

جذب

• جذب  دارو در بدن به این صورت است که پس از استنشاق، تنها بخشی از دارو به مجاری هوایی تحتانی می رسد و مابقی در حلق رسوب کرده و بلعیده می شود. جذب سیستمیک ایپراتروپیوم از ریه ها و دستگاه گوارش بسیار ضعیف است. این ویژگی فارماکوکینتیک یک مزیت بزرگ بالینی است زیرا باعث محدود شدن اثر دارو به ریه ها و کاهش چشمگیر عوارض جانبی سیستمیک آنتی کولینرژیک مانند احتباس ادرار یا خشکی شدید دهان می شود. در مقابل سالبوتامول هم از طریق بافت تنفسی و هم از طریق دستگاه گوارش جذب جریان خون می شود و اثرات سیستمیک آن مانند تپش قلب محتمل تر است.

توزیع

• شروع اثر داروی ترکیبی بسیار سریع بوده و معمولا در عرض پانزده دقیقه پس از استنشاق آغاز می شود که آن را برای کنترل سریع علائم مناسب می سازد. حداکثر گشادی برونش حدود یک تا دو ساعت پس از مصرف رخ می دهد. مدت زمان ماندگاری اثر دارو بین چهار تا شش ساعت است که امکان استفاده از آن را به عنوان یک داروی نگهدارنده با دوزهای منقسم در طول روز فراهم می کند.

متابولیسم

• متابولیسم ایپراتروپیوم عمدتا در کبد و از طریق واکنش های آنزیمی به متابولیت های غیر فعال صورت می گیرد. نیمه عمر دفع این دارو حدود دو ساعت است و مابقی آن بدون تغییر از مسیر ادرار و مدفوع دفع می شود.

دفع

• سالبوتامول جذب شده نیز در کبد متابولیزه شده و به یک ترکیب سولفاته غیر فعال تبدیل می گردد. نیمه عمر دفع سالبوتامول بین سه تا هشت ساعت متغیر است. راه اصلی دفع سالبوتامول و متابولیت های آن از طریق کلیه ها و ادرار است. بنابراین در بیماران مبتلا به نارسایی شدید کلیوی باید با احتیاط بیشتری تجویز شود.

منع مصرف

موارد منع مصرف در بیماری ها

• تجویز داروی ترکیبی ایپراتروپیوم و سالبوتامول در برخی شرایط بالینی کاملا ممنوع است و در برخی موارد دیگر نیاز به احتیاط فراوان و پایش دقیق بیمار دارد.
• منع مصرف مطلق در صورت وجود سابقه حساسیت مفرط به هر یک از اجزای فعال دارو یعنی ایپراتروپیوم یا سالبوتامول وجود دارد. همچنین به دلیل ساختار شیمیایی ایپراتروپیوم، مصرف این دارو در بیمارانی که به آتروپین و مشتقات آن حساسیت دارند کاملا ممنوع است. گزارش هایی از واکنش های آنافیلاکتیک شدید از جمله آنژیوادم، بثورات پوستی و اسپاسم برونش متناقض پس از مصرف این دارو ثبت شده است که در این صورت باید مصرف دارو فورا قطع شود.
• به دلیل وجود ایپراتروپیوم که یک عامل آنتی کولینرژیک است، مصرف این دارو در بیماران مبتلا به گلوکوم زاویه بسته باید با احتیاط بسیار شدید و تنها در صورت ضرورت قطعی انجام شود، زیرا خطر افزایش فشار داخل چشمی و تشدید بیماری وجود دارد. همچنین در بیماران مبتلا به هیپرتروفی خوش خیم پروستات یا انسداد گردن مثانه، خطر احتباس ادراری حاد افزایش می یابد و پزشک باید جایگزین های درمانی دیگر را در نظر بگیرد.
• وجود سالبوتامول در این ترکیب، احتیاطات مربوط به آگونیست های سمپاتومیمتیک را ایجاب می کند. در بیماران مبتلا به بیماری های قلبی عروقی به ویژه نارسایی عروق کرونر، آریتمی های قلبی و فشار خون بالا، مصرف این دارو می تواند باعث تشدید ضربان قلب، افزایش فشار خون و ایسکمی عضله قلب شود. علاوه بر این، در بیماران مبتلا به پرکاری تیروئید و دیابت نیز خطر تشدید علائم یا افت شدید پتاسیم خون وجود دارد که نیازمند پایش سطح الکترولیت ها و قند خون است. در بیماران دارای سابقه تشنج نیز تحریک سیستم عصبی مرکزی توسط سالبوتامول می تواند آستانه تشنج را کاهش دهد.

موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی

دوران بارداری

• مصرف این داروی ترکیبی در دوران بارداری تنها در شرایطی مجاز است که منافع مورد انتظار برای مادر به طور واضح بیشتر از خطرات احتمالی برای جنین باشد. مطالعات حیوانی نشان داده اند که مقادیر بالای سالبوتامول می تواند باعث ایجاد ناهنجاری هایی شود، اما داده های انسانی کافی و کنترل شده ای در دست نیست. سالبوتامول می تواند از جفت عبور کرده و باعث افزایش ضربان قلب جنین شود. همچنین به دلیل اثر شل کنندگی عضلات صاف، مصرف مقادیر زیاد این دارو در اواخر بارداری می تواند باعث مهار انقباضات رحمی و تاخیر در زایمان شود.

دوران شیردهی

• در مورد دوران شیردهی، ترشح سالبوتامول در شیر مادر به اثبات رسیده است. اگرچه مشخص نیست که آیا ایپراتروپیوم نیز در شیر انسان ترشح می شود یا خیر، اما به دلیل خطرات بالقوه برای شیرخوار، پزشک باید بر اساس اهمیت دارو برای مادر، در مورد قطع شیردهی یا قطع مصرف دارو تصمیم گیری کند. به طور کلی مصرف این ترکیب در مادران شیرده توصیه نمی شود مگر آن که جایگزین ایمن تری در دسترس نباشد.

موارد منع مصرف در کودکان

• ایمنی و اثربخشی داروی ترکیبی ایپراتروپیوم و سالبوتامول برای استفاده نگهدارنده در کودکان زیر هجده سال به طور رسمی تایید نشده است. منابع رسمی و برچسب گذاری های دارویی بین المللی، تجویز فرم های رایج این ترکیب را برای کودکان توصیه نمی کنند.
• با این حال در شرایط اورژانسی مانند حملات حاد و شدید آسم در محیط های بیمارستانی، پزشکان اطفال گاهی از فرمولاسیون های نبولایزر این ترکیب به صورت خارج از برچسب برای کودکان استفاده می کنند. در این شرایط خاص، دوز دارو باید بر اساس وزن و سن کودک به دقت محاسبه شود و کودک تحت پایش مداوم قلبی و تنفسی قرار گیرد، زیرا خطر بروز عوارض جانبی مانند تاکی کاردی، لرزش و بی قراری در کودکان بسیار بالاتر از بزرگسالان است. برای درمان های طولانی مدت و نگهدارنده در کودکان، استفاده از این داروی ترکیبی منع شده است و باید از داروهای استنشاقی تایید شده و مخصوص اطفال استفاده گردد.

عوارض جانبی

عوارض سیستم تنفسی

• شایع ترین عوارض این دارو در سیستم تنفسی رخ میدهد. برونشیت در حدود پانزده درصد بیماران گزارش شده است. عفونت دستگاه تنفسی فوقانی نیز شیوع بالایی دارد و در چهارده تا پانزده درصد موارد مشاهده میشود. فارنژیت در نه درصد، سینوزیت در شش درصد، سرفه در پنج تا شش درصد و تنگی نفس در یک تا ده درصد از مصرف کنندگان بروز میکند. خطر بروز اسپاسم برونش متناقض نیز وجود دارد که درصد دقیق آن مشخص نیست اما نیازمند قطع فوری دارو است.

عوارض سیستم عصبی مرکزی

• سردرد از عوارض شایع سیستم عصبی است که در پنج تا هفت درصد بیماران دیده میشود. دردهای عمومی بدن در چهار تا پنج درصد و سرگیجه در یک تا سه درصد موارد گزارش شده است. تحریک پذیری و بی خوابی نیز با شیوع کمتر از سه درصد ممکن است رخ دهد.

عوارض دستگاه گوارش

• عوارض گوارشی عمدتا شامل تهوع با شیوع دو تا پنج درصد و اسهال در دو تا پنج درصد بیماران است. خشکی دهان که ناشی از اثرات انتی کولینرژیک ایپراتروپیوم است، در یک تا سه درصد بیماران رخ میدهد. سوء هاضمه نیز در یک تا سه درصد موارد دیده میشود.

عوارض قلبی و عروقی

• به دلیل حضور یک آگونیست بتا دو، اثرات قلبی قابل پیش بینی است. تپش قلب و تاکی کاردی در یک تا سه درصد بیماران بروز میکند. درد قفسه سینه نیز در دو تا پنج درصد از مصرف کنندگان گزارش شده است. نوسانات فشار خون و آریتمی های خاص کمتر شایع هستند اما باید در بیماران پرخطر پایش شوند.

عوارض عصبی و عضلانی

• لرزش عضلانی که از عوارض شناخته شده آگونیست های بتا دو محسوب میشود، در یک تا پنج درصد بیماران مشاهده میگردد. ضعف عضلانی و گرفتگی عضلات نیز با شیوع کمتر از یک درصد ممکن است بروز کند.

عوارض چشمی و سیستم ادراری

• اگرچه درصد بروز این عوارض در مطالعات بالینی معمولا کمتر از یک تا دو درصد گزارش شده است، اما به دلیل اهمیت بالینی باید مورد توجه قرار گیرند. اختلالات تطابق چشم، تاری دید و افزایش فشار داخل چشم در صورت تماس مستقیم دارو با چشم رخ میدهد. احتباس ادراری نیز در بیماران مستعد، به ویژه افراد مبتلا به بزرگی پروستات، با شیوع پایینی گزارش شده است.

تداخلات دارویی

مشخصات کلی تداخلات:

• جزء آلبوترول؛

• تشدید اثرات افزاینده فشارخون
• تشدید هیپوکالمی

• جزء ایپراتروپیوم؛

• تشدید اثرات آنتی کولینرژیک

تداخلات رده X (پرهیز):

آکلیدینیوم، داروهای آنتی کولینرژیک، بتابلاکرها (غیرانتخابی)، سیمتروپیوم، الوکسادولین، گلیکوپیرولات (استنشاق دهانی)، گلیکوپیرونیوم (موضعی)، لووسولپرید، لوکساپین، اوکساتومید، پتاسیم کلرید، پتاسیم سیترات، پراملینتید، روفناسین، تیوتروپیوم، اومکلیدینیوم

کاهش اثرات داروها توسط ایپراتروپیوم و آلبوترول:

مهارکننده‌های استیل کولین استراز، داروهای معدی - روده‌ای (پروکینتیک)، ایتوپرید، لووسولپرید، متاکولین، نیتروگلیسیرین، سکرتین

کاهش اثرات ایپراتروپیوم و آلبوترول توسط داروها:

مهارکننده‌های استیل کولین استراز، بتابلاکرها (انتخابی گیرنده بتا1)، بتابلاکرها (غیرانتخابی)، بتاهیستین

افزایش اثرات داروها توسط ایپراتروپیوم و آلبوترول:

داروهای آنتی کولینرژیک، آتوسیبان، فرآورده‌های حاوی کانابینوئید، سیمتروپیوم، دوکسوفیلین، الوکسادولین، گلوکاگون، گلیکوپیرولات (استنشاق دهانی)، دیورتیک های لوپ، لوکساپین، میرابگرون، آگونیست های اپیوئید، پتاسیم کلرید، پتاسیم سیترات، عوامل طولانی کننده فاصله QT (با بالاترین خطر)، راموسترون، روفناسین، سولریامفتول، سمپاتومیمتیک ها، دیورتیک های تیازیدی و شبه تیازیدی، تیوتروپیوم، توپیرامات

افزایش اثرات ایپراتروپیوم و آلبوترول توسط داروها:

آکلیدینیوم، آمانتادین، آتوموکستین، فرآورده‌های حاوی سم بوتولینوم، فرآورده‌های حاوی کانابینوئید، کلرال بتائین، کوکائین (موضعی)، گلیکوپیرونیوم (موضعی)، گوانتیدین، لینزولید، میانسرین، مهارکننده‌های مونوآمینواکسیداز، اوکساتومید، اوزانیمود، پراملینتید، پروکاربازین، تدیزولید، اومکلیدینیوم

تداخلات دارویی
ترکیب ایپراتروپیوم و سالبوتامول دارای دو مکانیسم اثر متفاوت آنتی کولینرژیک و آگونیست گیرنده بتا دو است. بنابراین تداخلات آن شامل هر دو دسته می شود.

داروهای مسدود کننده گیرنده بتا

• استفاده همزمان با داروهای مسدود کننده غیر انتخابی بتا مانند پروپرانولول، نادولول و تیمولول منع مصرف نسبی تا مطلق دارد. این داروها می توانند اثرات گشاد کنندگی برونش سالبوتامول را خنثی کرده و باعث بروز اسپاسم شدید برونش در بیماران تنفسی شوند. در صورت نیاز ضروری به مسدود کننده های بتا، باید از انواع انتخابی قلب مانند متوپرولول یا بیزوسپرولول با احتیاط فراوان استفاده شود.

داروهای آنتی کولینرژیک

• مصرف همزمان با سایر داروهای دارای خاصیت آنتی کولینرژیک مانند تیوتروپیوم، دیفن هیدرامین، کلرفنیرامین و داروهای ضد اسپاسم گوارشی، باعث تشدید عوارض جانبی مانند خشکی دهان، احتباس ادرار، یبوست و افزایش خطر گلوکوم زاویه بسته می شود.

داروهای مدر

• داروهای مدر دفع کننده پتاسیم مانند فروزماید، بومتانید و هیدروکلروتیازید در مصرف همزمان با سالبوتامول می توانند باعث تشدید افت پتاسیم خون شوند. سالبوتامول به تنهایی می تواند پتاسیم را به داخل سلول هدایت کند و تغییرات نوار قلب ناشی از کاهش پتاسیم را تشدید نماید. پایش دقیق پتاسیم سرم ضروری است.

داروهای ضد افسردگی سه حلقه ای و مهار کننده های مونو آمین اکسیداز

• مصرف همزمان با داروهایی مانند آمی تریپتیلین، نورتریپتیلین، سلژیلین و ترانیل سیپرومین می تواند اثرات قلبی و عروقی سالبوتامول از جمله تاکی کاردی و افزایش فشار خون را به شدت افزایش دهد. توصیه می شود این ترکیب دارویی با احتیاط شدید و ترجیحا با فاصله دو هفته از قطع مهار کننده های مونو آمین اکسیداز تجویز شود.

دیگوکسین

• مطالعات نشان داده اند که مصرف سالبوتامول می تواند سطح سرمی دیگوکسین را بین شانزده تا بیست و دو درصد کاهش دهد. در بیمارانی که همزمان دیگوکسین و ترکیب ایپراتروپیوم و سالبوتامول دریافت می کنند، ارزیابی دقیق سطح سرمی دیگوکسین و پایش بالینی توصیه می شود.

داروهای مقلد سمپاتیک

• تجویز همزمان با سایر داروهای مقلد سمپاتیک مانند اپی نفرین، پسودوافدرین و سایر آگونیست های بتا، باعث تشدید عوارض قلبی عروقی مانند تپش قلب، آریتمی و نوسانات فشار خون می گردد.

تداخل با غذا

• به طور کلی ترکیب استنشاقی ایپراتروپیوم و سالبوتامول تداخل بالینی قابل توجهی با مواد غذایی ندارد و مصرف غذا تاثیری بر جذب یا اثربخشی این داروی موضعی در سیستم تنفسی نمی گذارد. با این حال مصرف مقادیر بسیار زیاد کافئین موجود در قهوه و نوشیدنی های انرژی زا به دلیل خاصیت تحریک کنندگی سیستم عصبی و قلبی، ممکن است خطر بروز تپش قلب و لرزش عضلانی ناشی از سالبوتامول را تا حدودی افزایش دهد. بنابراین توصیه به مصرف متعادل کافئین منطقی است.

تداخل در آزمایشات
این ترکیب دارویی می تواند در نتایج برخی از آزمایش های بیوشیمیایی خون تغییرات فیزیولوژیک ایجاد کند که آگاهی از آن ها برای تفسیر دقیق نتایج توسط پزشک ضروری است.

پتاسیم خون

• همان طور که ذکر شد، بخش سالبوتامول این دارو می تواند باعث انتقال پتاسیم از خارج به داخل سلول شده و منجر به کاهش گذرا و وابسته به دوز پتاسیم سرم در نتایج آزمایشگاهی شود.

قند خون

• آگونیست های بتا دو می توانند باعث تجزیه گلیکوژن در کبد شده و منجر به افزایش گذرای قند خون گردند. این موضوع در بیماران مبتلا به دیابت نیازمند توجه و پایش قند خون در آزمایشات دوره ای است.

اسید لاکتیک

• در موارد نادر و معمولا با دوزهای بالا، سالبوتامول می تواند باعث افزایش سطح اسید لاکتیک خون در آزمایشات شود که باید از سایر علل اسیدوز لاکتیک افتراق داده شود.

هشدار ها

هشدار ها و احتیاطات بالینی

اسپاسم برونش متناقض

• مانند سایر داروهای استنشاقی، مصرف این ترکیب دارویی می تواند منجر به بروز اسپاسم برونش متناقض شود که وضعیتی تهدید کننده حیات است. در صورت بروز تشدید ناگهانی خس خس سینه بلافاصله پس از مصرف، باید دارو فورا قطع شده و درمان های جایگزین و سریع الاثر آغاز گردد.

اثرات قلبی و عروقی

• حضور سالبوتامول به عنوان یک آگونیست گیرنده بتا دو می تواند اثرات قلبی عروقی قابل توجهی ایجاد کند. این اثرات شامل افزایش ضربان قلب، نوسانات فشار خون، و در برخی موارد تغییرات الکتروکاردیوگرام مانند صاف شدن موج تی و طولانی شدن فاصله کیو تی است. تجویز این دارو در بیماران مبتلا به بیماری های قلبی عروقی، به ویژه نارسایی عروق کرونر، آریتمی های قلبی و فشار خون بالا نیازمند احتیاط فراوان و پایش دقیق است. گزارش هایی از ایسکمی میوکارد در پی مصرف آگونیست های بتا دو وجود دارد.

اثرات چشمی و آنتی کولینرژیک

• به دلیل وجود ایپراتروپیوم، خطر افزایش فشار داخل چشمی وجود دارد. این دارو باید در بیماران مستعد یا مبتلا به گلوکوم زاویه بسته با احتیاط شدید تجویز شود. تماس تصادفی آئروسل یا قطره با چشم می تواند منجر به درد چشم، تاری دید، گشاد شدن مردمک و احتقان ملتحمه شود. آموزش به بیمار برای استفاده صحیح از دستگاه و جلوگیری از نشت دارو به سمت چشم ضروری است.

احتباس ادراری

• اثرات آنتی کولینرژیک ایپراتروپیوم می تواند در بیمارانی که دچار هایپرتروفی خوش خیم پروستات یا انسداد گردن مثانه هستند، باعث تشدید علائم و بروز احتباس ادراری حاد شود. در این بیماران ارزیابی خطر به نفع پیش از تجویز الزامی است.

کاهش پتاسیم خون

• مصرف دوزهای بالای آگونیست های بتا دو می تواند باعث افت قابل توجه پتاسیم خون به صورت گذرا شود. این کاهش پتاسیم می تواند خطر بروز آریتمی های قلبی را افزایش دهد، به ویژه در بیمارانی که همزمان داروهای دیورتیک، کورتیکواستروئیدها یا گزانتین ها را مصرف می کنند. پایش سطح پتاسیم سرم در حملات حاد تنفسی توصیه می شود.

اختلالات متابولیک و سیستم عصبی

• سالبوتامول می تواند باعث تحریک سیستم عصبی مرکزی شود. در بیماران مبتلا به اختلالات تشنجی، پرکاری تیروئید و دیابت شیرین، دارو باید با احتیاط مصرف شود زیرا خطر تشدید علائم یا بروز کتواسیدوز دیابتی وجود دارد.

واکنش های حساسیت مفرط

• واکنش های حساسیتی فوری از جمله کهیر، آنژیوادم، بثورات پوستی، اسپاسم برونش و آنافیلاکسی پس از مصرف ایپراتروپیوم یا سالبوتامول گزارش شده است. در صورت بروز هر یک از این علائم، قطع فوری دارو الزامی است.

مسمومیت ایپراتروپیوم و سالبوتامول و درمان آن

علائم مسمومیت

• اوردوز با این داروی ترکیبی عمدتا ناشی از تشدید عوارض جانبی اجزای سازنده آن است. علائم مرتبط با مسمومیت سالبوتامول شامل درد قفسه سینه، تاکی کاردی شدید، لرزش عضلانی، تپش قلب، سردرد، خشکی دهان، تهوع، سرگیجه، خستگی، بی خوابی و بی قراری است. در موارد شدیدتر، افت فشار خون یا افزایش فشار خون، آریتمی های قلبی و کاهش شدید پتاسیم خون بروز می کند. علائم اوردوز مرتبط با ایپراتروپیوم شامل خشکی شدید دهان، تاری دید، اختلال تطابق چشم و تاکی کاردی است. با این حال، به دلیل جذب سیستمیک پایین ایپراتروپیوم استنشاقی، علائم مسمومیت حاد آن معمولا خفیف است مگر آن که دارو به اشتباه بلعیده شود.

اقدامات درمانی مسمومیت

• درمان اوردوز در درجه اول شامل قطع فوری مصرف دارو است. درمان ها باید بر اساس علائم و به صورت حمایتی انجام گیرند.
• در صورت بروز علائم شدید قلبی ناشی از سالبوتامول، استفاده از داروهای مسدود کننده گیرنده بتا با احتیاط بسیار زیاد قابل بررسی است. باید از مسدود کننده های انتخابی قلب استفاده شود، با این آگاهی که تجویز این داروها در بیماران دارای سابقه آسم یا بیماری انسدادی مزمن ریه می تواند باعث ایجاد اسپاسم برونش شدید و کشنده شود. پایش مداوم الکتروکاردیوگرام برای بررسی آریتمی ها ضروری است.
• بررسی دقیق سطح الکترولیت های خون به ویژه پتاسیم بسیار مهم است و در صورت وجود هیپوکالمی، جایگزینی مناسب و دقیق پتاسیم باید انجام شود. در صورت تماس چشمی مقادیر زیاد دارو، شستشوی چشم ها و در صورت نیاز ارزیابی توسط چشم پزشک برای کنترل فشار داخل چشم توصیه می گردد.

توصیه های دارویی

توصیه های دارویی بیمار

آموزش نحوه مصرف

• به بیمار آموزش دهید که در صورت استفاده از اسپری تنفسی، قبل از اولین استفاده یا در صورتی که بیش از چند روز از دارو استفاده نکرده است، اسپری را در هوا تخلیه کند تا آماده شود. بیمار باید بازدم عمیق انجام دهد، اسپری را در دهان قرار دهد و همزمان با شروع دم عمیق، یک پاف آزاد کند و نفس خود را برای ده ثانیه نگه دارد.

محافظت از چشم ها

• به بیمار اکیدا هشدار دهید که از تماس ترشحات اسپری یا بخار دستگاه نبولایزر با چشم ها جلوگیری کند. تماس این دارو با چشم می تواند باعث تاری دید موقت، گشاد شدن مردمک چشم، درد چشم و تشدید آب سیاه زاویه بسته شود.

پرهیز از افزایش خودسرانه دوز

• به بیمار تاکید کنید که در صورت عدم بهبودی تنگی نفس یا نیاز به دفعات بیشتر مصرف، به هیچ وجه دوز دارو را به صورت خودسرانه افزایش ندهد و فورا به اورژانس یا پزشک مراجعه کند، زیرا این امر می تواند نشانه بدتر شدن بیماری باشد.

خشکی دهان

• به دلیل خاصیت ضد کلینرژیک دارو، خشکی دهان شایع است. به بیمار توصیه کنید برای کاهش این عارضه از جرعه های مکرر آب، جویدن آدامس بدون قند یا مکیدن آب نبات های سفت استفاده کند.

بروز عوارض متناقض

• به بیمار اطلاع دهید که در صورت بروز خس خس سینه و تنگی نفس بلافاصله پس از استنشاق دارو، مصرف آن را قطع کرده و از اسپری های نجات دهنده جایگزین استفاده کند و سریعا با اورژانس تماس بگیرد.

توصیه های دارویی مخصوص پزشک

پایش قلبی و عروقی

• به دلیل حضور آگونیست بتا دو، این دارو می تواند باعث افزایش ضربان قلب، تغییرات فشار خون و به ندرت آریتمی شود. در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی، بیماری عروق کرونر و آریتمی های شناخته شده، ارزیابی دقیق بالینی و پایش نوار قلب در صورت بروز علائم توصیه می شود.

خطر افت پتاسیم خون

• سالبوتامول می تواند باعث انتقال پتاسیم به داخل سلول و ایجاد افت پتاسیم سرم شود. این اثر گذرا است اما در بیمارانی که همزمان داروهای مدر دافع پتاسیم مصرف می کنند یا دارای نقص اکسیژن خون هستند، خطرناک می باشد و نیاز به پایش سطح پتاسیم سرم دارد.

احتیاط در بیماری های خاص

• به دلیل وجود ایپراتروپیوم که یک عامل ضد کلینرژیک است، این دارو باید در بیماران مبتلا به احتباس ادراری، بزرگی خوش خیم پروستات، انسداد مجاری ادراری و آب سیاه زاویه بسته با احتیاط فراوان تجویز شود و علائم بالینی بیمار از نزدیک پایش گردد.

اسپاسم برونش متناقض

• این عارضه تهدید کننده حیات ممکن است با اولین دوز مصرفی فرمولاسیون های استنشاقی رخ دهد. در صورت بروز این حالت، باید درمان با ترکیب ایپراتروپیوم و سالبوتامول بلافاصله متوقف شده و درمان های جایگزین با سرعت آغاز گردد.

مدیریت دوز روزانه

• در تجویز این ترکیب دارویی به سقف مجاز مصرف روزانه توجه داشته باشید. استفاده بیش از حد از این دارو نه تنها اثر گشاد کنندگی برونش را افزایش نمی دهد، بلکه خطر سمیت قلبی عروقی و مرگ و میر را به شدت بالا می برد.

تداخل با سایر گشاد کننده های مجاری هوایی

• از تجویز همزمان این دارو با سایر داروهای استنشاقی ضد کلینرژیک یا آگونیست های بتا دو کوتاه اثر به صورت روتین خودداری کنید، مگر در شرایط حاد اورژانسی و تحت نظارت دقیق پزشکی، زیرا خطر عوارض جانبی تجمعی را افزایش می دهد.