الیپریستال استات چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف الیپریستال استات

موارد مصرف تایید شده داروی الیپریستال استات

پیشگیری اورژانسی از بارداری

• این دارو به عنوان یک تعدیل کننده انتخابی گیرنده پروژسترون، برای جلوگیری از بارداری پس از رابطه جنسی بدون محافظت یا شکست روش های پیشگیری تایید شده است.
• نکات بالینی برای پزشک: دوز استاندارد این دارو 30 میلی گرم است که باید به صورت تک دوز و در اسرع وقت مصرف شود. نقطه قوت این دارو نسبت به لوونورژسترل، اثربخشی آن تا 120 ساعت (پنج روز) پس از مقاربت است. دارو با به تاخیر انداختن یا مهار تخمک گذاری عمل می کند. در صورت بروز استفراغ در کمتر از سه ساعت پس از مصرف، دوز دارو باید تکرار شود. تجویز این دارو قبل از شروع تخمک گذاری بیشترین اثربخشی را دارد.

درمان علائم فیبروم رحمی

• در برخی کشورها و مناطق (مانند اروپا)، دوز 5 میلی گرمی این دارو برای درمان پیش از عمل یا درمان متناوب علائم متوسط تا شدید فیبروم رحمی در زنان بالغ در سنین باروری تایید شده است.
• نکات بالینی برای پزشک: این دارو باعث کاهش خونریزی و کوچکتر شدن اندازه فیبروم می شود. با این حال، به دلیل گزارش های متعدد از آسیب شدید کبدی (از جمله مواردی که نیاز به پیوند کبد داشته اند)، تجویز آن با محدودیت های بسیار جدی روبرو شده است. پزشک موظف است پیش از شروع درمان، در حین درمان (به صورت ماهانه) و پس از قطع آن، آنزیم های کبدی بیمار را با دقت پایش کند. تجویز این فرمولاسیون تنها برای بیمارانی مجاز است که امکان جراحی ندارند یا سایر روش های درمانی در آنها شکست خورده است.

موارد مصرف خارج برچسب داروی الیپریستال استات

مدیریت بیماری اندومتریوز

• اگرچه این دارو به صورت رسمی برای اندومتریوز تایید نشده است، اما به دلیل مکانیسم اثر آن در مهار مسیرهای وابسته به پروژسترون و کاهش ضایعات رحمی، در برخی مطالعات بالینی برای کنترل دردهای لگنی ناشی از اندومتریوز مورد توجه قرار گرفته است.
• نکات بالینی برای پزشک: استفاده روتین از این دارو برای اندومتریوز به دلیل خطر سمیت کبدی و عدم وجود داده های ایمنی طولانی مدت توصیه نمی شود. در موارد بسیار نادر و مقاوم به درمان های رایج، ممکن است تحت نظارت فوق تخصصی و پایش دقیق کبد، به عنوان یک گزینه تحقیقاتی یا آخرین خط درمان دارویی در نظر گرفته شود. اثربخشی آن در کاهش درد قابل توجه است، اما پروفایل عوارض جانبی، کاربرد آن را بسیار محدود کرده است.

مکانیسم اثر الیپریستال استات

• الیپریستال استات به عنوان یک تعدیل کننده انتخابی گیرنده پروژسترون عمل می کند. این دارو به صورت برگشت پذیر به گیرنده های پروژسترون متصل شده و بسته به بافت هدف، می تواند اثرات آگونیستی یا آنتاگونیستی اعمال کند، هرچند اثر آنتاگونیستی آن غالب است.
• در کاربرد پیشگیری اورژانسی از بارداری، مکانیسم اصلی و حیاتی این دارو مهار یا به تاخیر انداختن تخمک گذاری است. این عمل از طریق مهار ترشح هورمون لوتئینه کننده در هیپوتالاموس و هیپوفیز صورت می گیرد. نقطه قوت بالینی این دارو این است که حتی اگر افزایش ترشح هورمون لوتئینه کننده آغاز شده باشد اما هنوز به نقطه اوج خود نرسیده باشد، الیپریستال استات می تواند تخمک گذاری را متوقف کند. این ویژگی باعث می شود اثربخشی آن تا پنج روز پس از مقاربت حفظ شود.
• در بافت رحم، این دارو مستقیما بر اندومتر و بافت فیبروم اثر می گذارد. با مسدود کردن گیرنده های پروژسترون در این نواحی، تکثیر سلولی مهار شده و باعث ایجاد تغییرات خاص در بافت اندومتر می شود که به توقف خونریزی های شدید و کاهش حجم فیبروم کمک می کند.

فارماکوکینتیک الیپریستال استات

جذب دارویی

• پس از مصرف خوراکی، دارو به سرعت از دستگاه گوارش جذب می شود. در شرایط ناشتا، رسیدن به حداکثر غلظت پلاسمایی تنها حدود یک ساعت زمان می برد. مصرف دارو همراه با وعده های غذایی پرچرب ممکن است زمان رسیدن به اوج غلظت را تا حدودی به تاخیر بیندازد، اما میزان کل داروی جذب شده را تغییر نمی دهد، بنابراین نیازی به تنظیم زمان مصرف با وعده های غذایی نیست.

توزیع بافتی

• این دارو پس از ورود به جریان خون دارای اتصال پروتئینی بسیار بالایی است. بیش از نود و هشت درصد دارو به پروتئین های پلاسما، به ویژه آلبومین و آلفا یک اسید گلیکوپروتئین، متصل می شود.

متابولیسم کبدی

• مسیر اصلی پاکسازی این دارو از طریق کبد است. آنزیم های خانواده سیتوکروم پی چهارصد و پنجاه، و به طور ویژه آنزیم سی وای پی تری ای فور، مسئول اصلی متابولیسم این دارو هستند. متابولیت اصلی ایجاد شده فعال است و به اثربخشی کلی دارو کمک می کند. این مسیر متابولیک به این معنی است که مصرف همزمان با داروهای القا کننده یا مهار کننده این آنزیم کبدی می تواند غلظت الیپریستال را به شدت تغییر دهد.

دفع و نیمه عمر

• نیمه عمر نهایی حذف این دارو در خون حدود سی و دو ساعت ارزیابی شده است. بخش اعظم دارو پس از متابولیسم از طریق مجاری صفراوی و مدفوع از بدن خارج می شود و تنها درصد بسیار ناچیزی از متابولیت ها در ادرار قابل ردیابی است. به همین دلیل اختلالات خفیف تا متوسط کلیوی تاثیر چندانی بر پاکسازی این دارو ندارند.

منع مصرف الیپریستال استات

موارد منع مصرف در بیماری ها
تجویز این دارو در بیماران با شرایط بالینی زیر اکیدا ممنوع است یا نیاز به احتیاط بسیار جدی دارد:

حساسیت دارویی

• در صورت وجود سابقه حساسیت مفرط شناخته شده به ماده موثره یا هر یک از ترکیبات جانبی موجود در فرمولاسیون دارو، مصرف ان کاملا ممنوع است.

آسم شدید

• در بیماران مبتلا به آسم شدید که بیماری انها با استفاده از گلوکوکورتیکوئیدهای خوراکی به طور کامل و مناسب کنترل نشده است، تجویز این دارو به دلیل مکانیسم های تداخلی گیرنده ای منع مصرف دارد.

نارسایی کبدی

• با توجه به متابولیسم وسیع کبدی این دارو، استفاده از ان در بیماران مبتلا به نارسایی شدید کبدی به دلیل فقدان مطالعات بالینی کافی و خطر تجمع دارویی توصیه نمی شود.

خونریزی واژینال تشخیص داده نشده

• پیش از تجویز دارو برای اندیکاسیون های خاص مانند فیبروم رحم، هرگونه خونریزی غیر طبیعی واژینال باید بررسی شود و تا زمان رد بدخیمی ها یا تشخیص علت دقیق، مصرف دارو ممنوع است.

موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی

بارداری

• استفاده از این دارو در زنان باردار یا در مواردی که شک بالینی به بارداری وجود دارد، منع مطلق دارد. پیش از تجویز، پزشک باید از عدم بارداری بیمار اطمینان حاصل کند. اگرچه شواهد نشان می دهد که این دارو اثرات سقط جنین در بارداری های تثبیت شده ندارد، اما به دلیل تداخل با عملکرد پروژسترون که برای حفظ بارداری ضروری است، مصرف ان در دوران حاملگی غیر مجاز است.

شیردهی

• ترکیبات این دارو به مقادیر قابل توجهی در شیر مادر ترشح می شوند. از انجا که اثرات فارماکولوژیک این دارو بر رشد و تکامل نوزاد شیرخوار به طور کامل ارزیابی نشده است، شیردهی در زمان مصرف دارو ممنوع است. توصیه بالینی استاندارد این است که مادران شیرده پس از دریافت دارو، حداقل به مدت یک هفته شیردهی را متوقف کرده و در این بازه زمانی شیر خود را دوشیده و دور بریزند تا از ورود دارو به بدن نوزاد جلوگیری شود.

موارد منع مصرف در کودکان

• کاربرد بالینی این دارو منحصرا برای زنان در سنین باروری تعریف شده است.
• مصرف این دارو در کودکان و دختران پیش از سن بلوغ و قبل از وقوع اولین قاعدگی هیچ گونه توجیه علمی و بالینی ندارد و کاملا ممنوع است. پروفایل ایمنی، فارماکوکینتیک و اثربخشی این دارو در اطفال و افراد نابالغ مورد مطالعه قرار نگرفته است و تجویز ان می تواند با عوارض پیش بینی نشده هورمونی همراه باشد.

عوارض جانبی الیپریستال استات

عوارض جانبی شایع و بسیار شایع

در ارزیابی های بالینی زنانی که این دارو را برای پیشگیری اورژانسی از بارداری مصرف کرده اند شایع ترین عوارض گزارش شده عمدتا شامل اختلالات سیستم عصبی و گوارشی بوده است.

• سردرد شایع ترین عارضه جانبی است که در حدود 18% موارد در بیماران مشاهده می شود. پزشکان باید به بیماران اطمینان دهند که این سردرد معمولا خفیف تا متوسط بوده و با مسکن های معمول قابل کنترل است.
• تهوع دومین عارضه شایع است که تقریبا در 12% بیماران رخ می دهد. در صورت بروز استفراغ در کمتر از سه ساعت پس از مصرف دارو تجویز دوز مجدد ضروری است.
• درد شکم و لگن نیز در حدود 12% افراد گزارش شده است. با توجه به این که درد شدید شکمی می تواند نشانه ای از حاملگی خارج رحمی باشد ارزیابی دقیق بالینی در صورت تداوم یا شدت یافتن درد الزامی است.
• قاعدگی دردناک در حدود 9% زنان مصرف کننده این دارو دیده می شود. همچنین تغییر در الگوی قاعدگی بعدی از جمله تاخیر در شروع خونریزی بسیار شایع است.
• خستگی و ضعف عمومی در حدود 6% بیماران ثبت شده است که معمولا خودمحدودشونده است و نیاز به مداخله خاصی ندارد.
• سرگیجه در حدود 5% افراد رخ می دهد. توصیه می شود به بیماران یادآوری شود تا زمان رفع این علامت از انجام فعالیت هایی که نیاز به تمرکز بالا دارند خودداری کنند.

عوارض جانبی با شیوع کمتر

• حساسیت پستان ها در حدود 3% موارد گزارش می شود.
• کمردرد در حدود 2% بیماران مشاهده شده است.
• تغییرات خلقی و اختلالات خواب با شیوع کمتر از 1% در برخی مطالعات بالینی ذکر شده اند.

نکته مهم: پزشکان محترم باید در نظر داشته باشند که این آمارها مربوط به مصرف تک دوز اورژانسی است. در موارد مصرف طولانی مدت برای درمان فیبروم رحمی خطر سمیت کبدی شدید بسیار حائز اهمیت است و پایش منظم آنزیم های کبدی پیش از درمان و در طول آن کاملا الزامی می باشد.

تداخلات دارویی الیپریستال استات

مشخصات کلی تداخلات:

• سوبسترای CYP3A4
• تحت تأثیر تأخیر در تخلیه معده
• آگونیست/ آنتاگونیست پروژسترون

تداخلات رده X (پرهیز):

باربیتورات ها، القاکننده‌های قوی CYP3A4، مهارکننده‌های متوسط و قوی CYP3A4، افاویرنز، فلبامات، گریزئوفولوین، اکس‌کاربازپین، پروژستین ها، گیاه علف چای، توپیرامات

کاهش اثرات داروها توسط یولی‌پریستال:

پروژستین ها

کاهش اثرات یولی‌پریستال توسط داروها:

باربیتورات ها، بوسنتان، القاکننده‌های متوسط و قوی CYP3A4، دابرافنیب، دفراسیروکس، افاویرنز، اردافیتینیب، فلبامات، گریزئوفولوین، ایووسیدنیب، اکس‌کاربازپین، پروژستین ها، ساریلومب، سیلتوکسیمب، گیاه علف چای، توسیلیزومب، توپیرامات

افزایش اثرات داروها توسط یولی‌پریستال:

تداخل قابل‌توجهی مشخص نشده است.

افزایش اثرات یولی‌پریستال توسط داروها:

مهارکننده‌های متوسط و قوی CYP3A4

تداخلات دارویی الیپریستال استات

القاکننده های انزیم های کبدی

• داروهایی مانند ریفامپین، فنی توئین، کاربامازپین، فنوباربیتال و داروی گیاهی علف چای باعث افزایش متابولیسم و کاهش شدید غلظت پلاسمایی الیپریستال استات می شوند. این تداخل باعث افت چشمگیر اثربخشی دارو می شود و مصرف همزمان انها از نظر بالینی ممنوع است.

مهارکننده های انزیم های کبدی

• مصرف همزمان با داروهایی نظیر کتوکونازول، ایتراکونازول، ریتوناویر و کلاریترومایسین متابولیسم دارو را مهار کرده و باعث افزایش غلظت خونی الیپریستال استات می شود که نیازمند توجه بالینی است.

داروهای هورمونی پیشگیری از بارداری

• تمام داروهای ضد بارداری حاوی پروژستین مانند لوونورژسترل و دزوژسترل با الیپریستال استات تداخل جدی دارند. این دارو به عنوان یک تعدیل کننده گیرنده پروژسترون، با اتصال قوی به گیرنده ها، اثر داروهای هورمونی را خنثی می کند. به بیماران توصیه کنید تا زمان شروع قاعدگی بعدی از روش های غیر هورمونی مانند کاندوم استفاده کنند.

داروهای کاهنده اسید معده

• استفاده از مهارکننده های پمپ پروتون مانند امپرازول و پانتوپرازول، انتی هیستامین های گوارشی مانند فاموتیدین و رانیتیدین، و انتی اسیدها باعث افزایش پی اچ معده می شوند. این تغییر محیطی، جذب الیپریستال استات را به طور قابل توجهی کاهش داده و اثربخشی ان را مختل می کند.

تداخل با غذا

• الیپریستال استات را می توان بدون توجه به وعده های غذایی مصرف کرد. مصرف غذاهای چرب جذب دارو را مختل نمی کند. با این حال، مصرف همزمان دارو با اب گریپ فروت به دلیل مهار مسیرهای متابولیک روده ای و کبدی باعث افزایش سطح خونی دارو می شود و باید از مصرف ان خودداری شود.

تداخل درآزمایشات

• این دارو به طور مستقیم در نتایج ازمایشات تشخیص بارداری یا سایر کیت های استاندارد تداخلی ایجاد نمی کند. با این وجود، در ارزیابی های بیوشیمیایی، الیپریستال استات می تواند باعث افزایش سطح انزیم های کبدی شامل الانین امینوترانسفراز و اسپارتات امینوترانسفراز و همچنین افزایش بیلی روبین سرم شود. پایش دقیق فاکتورهای کبدی به ویژه در بیمارانی که سابقه اختلالات کبدی دارند، در طول دوره مصرف ضروری است.

هشدار ها الیپریستال استات

هشدارهای بالینی و احتیاطات کاربردی الیپریستال استات

آسیب شدید کبدی

• یکی از مهم ترین هشدارهای مرتبط با این دارو به ویژه در مصرف مداوم و روزانه برای درمان فیبروم رحم خطر بروز آسیب های شدید کبدی و نارسایی حاد کبد است که در مواردی منجر به نیاز به پیوند کبد شده است. پایش منظم آنزیم های کبدی پیش از شروع درمان در طول درمان و پس از قطع آن اکیدا توصیه می شود. در صورت افزایش آنزیم های کبدی بیش از سه برابر حد طبیعی درمان باید فورا متوقف شود.

خطر حاملگی خارج رحمی

• مصرف این دارو مانع از بروز حاملگی خارج رحمی نمی شود. در صورتی که بیمار پس از مصرف این دارو با شکایت درد شدید در ناحیه تحتانی شکم یا لگن مراجعه کرد پزشک باید فورا احتمال حاملگی خارج رحمی را ارزیابی و رد کند حتی اگر خونریزی رحمی نیز وجود داشته باشد.

تغییرات بافت آندومتر رحم

• مصرف مداوم این دارو می تواند منجر به تغییرات مورفولوژیک خاص در بافت آندومتر شود. این تغییرات معمولا خوش خیم هستند و پس از قطع دارو برگشت پذیر می باشند اما پزشک باید در ارزیابی های سونوگرافی یا نمونه برداری به این تغییرات بافتی ناشی از دارو توجه داشته باشد تا با بدخیمی ها اشتباه گرفته نشود.

بیماران مبتلا به آسم شدید

• تجویز این دارو در بیمارانی که مبتلا به آسم شدید هستند و بیماری آن ها با استفاده از کورتیکواستروئیدهای خوراکی به طور مناسب کنترل نشده است توصیه نمی شود. این دارو به دلیل اثرات ضد گلوکوکورتیکوئیدی ممکن است باعث تشدید حملات آسم گردد.

تداخل با داروهای هورمونی پیشگیری از بارداری

• این دارو یک تعدیل کننده گیرنده پروژسترون است و اتصال پروژستین ها را مسدود می کند. بنابراین مصرف همزمان آن با قرص های پیشگیری از بارداری هورمونی حاوی پروژستین باعث کاهش اثربخشی هر دو دارو می شود. پزشک باید به بیمار توصیه کند که تا پنج روز پس از مصرف این دارو از شروع یا ادامه روش های هورمونی خودداری کرده و از روش های سدکننده مانند کاندوم استفاده نماید.

محدودیت مصرف مکرر

• استفاده از این دارو به عنوان یک روش روتین و منظم برای پیشگیری از بارداری تایید نشده است و تنها باید به عنوان یک روش اورژانسی در مواقع خاص مورد استفاده قرار گیرد. تجویز بیش از یک بار در یک چرخه قاعدگی به دلیل فقدان اطلاعات کافی در مورد ایمنی آن توصیه نمی شود.

مسمومیت و اوردوز الیپریستال استات و درمان آن
تجربیات بالینی در مورد مصرف بیش از حد این دارو بسیار محدود است. در مطالعات بالینی مصرف دوزهای بالا تا دویست میلی گرم در زنان سالم بدون بروز واکنش های جانبی شدید و خطرناک تحمل شده است.

درمان مسمومیت و اوردوز

• با توجه به عدم وجود پادزهر اختصاصی برای الیپریستال استات درمان اوردوز در صورت وقوع کاملا به صورت حمایتی و علامتی انجام می گیرد.
• در صورت مراجعه بیمار با مصرف بیش از حد پزشک باید بر کنترل علائم گوارشی مانند تهوع و استفراغ و همچنین پایش تغییرات احتمالی در الگوی خونریزی رحمی تمرکز کند.
• اقدامات اولیه شامل ارزیابی علائم حیاتی و اطمینان از پایداری وضعیت همودینامیک بیمار است. شستشوی معده تنها در صورتی که زمان بسیار کوتاهی از مصرف دوز بسیار بالا گذشته باشد ممکن است در نظر گرفته شود اما معمولا به دلیل جذب سریع دارو اندیکاسیون بالینی قوی ندارد. مانیتورینگ دقیق بیمار تا زمان رفع کامل علائم احتمالی ضروری است.

توصیه های دارویی الیپریستال استات

توصیه های دارویی بیمار برای الیپریستال استات

• داروی الیپریستال استات باید هر چه سریع تر و حداکثر تا صد و بیست ساعت پس از تماس جنسی محافظت نشده مصرف شود تا بیشترین اثربخشی را داشته باشد.
• این دارو را می توان با معده خالی یا همراه با وعده های غذایی مصرف کرد.
• در صورتی که بیمار تا سه ساعت پس از مصرف قرص دچار استفراغ شود مراجعه مجدد به پزشک برای دریافت دوز جایگزین ضروری است.
• پس از مصرف این دارو ممکن است زمان خونریزی قاعدگی بعدی تغییر کند و چند روز زودتر یا دیرتر از موعد مقرر رخ دهد اما در صورت تاخیر بیش از یک هفته انجام تست بارداری الزامی است.
• این دارو یک روش اورژانسی است و نباید به عنوان روش دائمی پیشگیری از بارداری استفاده شود.
• تا زمان شروع قاعدگی بعدی بیماران باید حتما از روش های پیشگیری غیر هورمونی مانند کاندوم استفاده کنند.
• این دارو هیچ گونه اثری در پیشگیری از انتقال عفونت ها و بیماری های مقاربتی ندارد.

توصیه های دارویی مخصوص پزشک برای الیپریستال استات

• الیپریستال استات یک تعدیل کننده انتخابی گیرنده پروژسترون است که اثربخشی بالایی در مهار یا تاخیر تخمک گذاری دارد.
• پیش از تجویز این دارو در زنانی که مشکوک به بارداری هستند یا قاعدگی انها به تاخیر افتاده است ارزیابی دقیق بالینی و انجام تست بارداری برای رد حاملگی فعلی کاملا ضروری است.
• شروع یا از سرگیری مصرف داروهای پیشگیری از بارداری حاوی پروژستین باید حداقل پنج روز پس از مصرف الیپریستال استات به تعویق بیفتد زیرا به دلیل رقابت در اتصال به گیرنده ها اثربخشی هر دو دارو کاهش می یابد.
• اثربخشی این دارو در زنان با شاخص توده بدنی بسیار بالا ممکن است افت کند اما همچنان به عنوان یک گزینه درمانی اورژانسی قابل تجویز است.
• این دارو توسط انزیم های کبدی متابولیزه می شود و تجویز ان همزمان با داروهای القا کننده قوی این انزیم ها به دلیل کاهش شدید غلظت پلاسمایی دارو و افت اثربخشی توصیه نمی شود.
• در بیمارانی که به اسم شدید مبتلا هستند و تحت درمان با کورتیکواستروئیدهای خوراکی قرار دارند تجویز این دارو توصیه نمی شود.
• در صورت شکست درمان و وقوع بارداری ارزیابی فوری بیمار برای رد احتمال بارداری خارج رحمی به ویژه در صورت وجود دردهای غیر طبیعی شکمی بسیار حائز اهمیت است.