بنزیدامین هیدروکلراید چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف بنزیدامین هیدروکلراید

موارد مصرف تایید شده بنزیدامین هیدروکلراید

موکوزیت دهانی ناشی از پرتو درمانی و شیمی درمانی

• این دارو به طور گسترده برای پیشگیری و تسکین التهاب و زخم های دردناک مخاط دهان در بیماران انکولوژی تایید شده است. از نظر بالینی مکانیسم دوگانه ضد التهابی و بی حس کننده موضعی این دارو باعث تسکین سریع درد و تسهیل در بلع و تغذیه بیمار می شود. پزشکان معمولا فرم دهان شویه را برای تماس مستقیم و طولانی مدت با مخاط اسیب دیده تجویز می کنند. عدم جذب سیستمیک بالا این دارو را به گزینه ای ایمن در بیماران با شرایط پیچیده تبدیل کرده است.

التهاب و دردهای حاد دهان و گلو

• درمان علامتی بیماری هایی مانند فارنژیت تونسیلیت و زخم های افتی از دیگر موارد تایید شده است. استفاده از اسپری یا غرغره محلول باعث مهار موضعی سنتز پروستاگلاندین ها شده و ادم بافتی را کاهش می دهد. برای پزشک این دارو یک جایگزین عالی یا درمان مکمل در کنار انتی بیوتیک ها است تا پیش از شروع اثر داروهای ضد میکروبی درد بیمار سریعا کنترل شود.

جراحی های دندانپزشکی و فک و صورت

• کاربرد این دارو پس از کشیدن دندان جراحی های پریودنتال و تروماهای فیزیکی دهان بسیار رایج است. خاصیت تثبیت کنندگی غشای سلولی توسط این دارو باعث کاهش تراوش مایعات به فضای میان بافتی و کاهش ورم پس از عمل می شود.

گلودرد پس از لوله گذاری تراشه

• یکی از کاربردهای بالینی بسیار مفید و خارج برچسب استفاده از اسپری یا غرغره این دارو برای پیشگیری و درمان التهاب و درد حنجره پس از انتوباسیون در اتاق عمل یا بخش مراقبت های ویژه است. مطالعات بین المللی نشان می دهد استفاده پروفیلاکتیک از ان قبل از لوله گذاری نیاز به مسکن های وریدی را پس از بیداری بیمار به شدت کاهش می دهد.

تسکین علامتی التهابات واژینال

• در برخی از پروتکل های درمانی از محلول های رقیق شده این دارو به عنوان دوش واژینال برای تسکین فوری سوزش اریتم و خارش ناشی از واژینیت های عفونی یا غیر عفونی استفاده می شود. پزشکان باید توجه داشته باشند که این کاربرد صرفا جهت مدیریت علائم حاد است و جایگزین درمان اصلی ضد قارچ یا ضد باکتری محسوب نمی شود.

دردهای موضعی عضلانی و اسکلتی

• در برخی منابع به استفاده از فرمولاسیون های ژل یا کرم این دارو برای تسکین دردهای ناشی از کشیدگی رباط ها کوفتگی ها و التهاب بافت های نرم اشاره شده است. جذب پوستی دارو به ساختارهای زیرین نفوذ کرده و بدون ایجاد عوارض گوارشی مرتبط با مسکن های خوراکی التهاب حاد را در پزشکی ورزشی و اورژانس کنترل می کند.

مکانیسم اثر بنزیدامین هیدروکلراید

• بنزیدامین هیدروکلراید یک داروی ضد التهاب غیر استروئیدی با ساختار شیمیایی منحصر به فرد است اما مکانیسم عملکرد ان با سایر داروهای این خانواده تفاوت اساسی و مهمی برای کاربرد بالینی دارد. این دارو بر خلاف داروهای کلاسیک ضد التهاب انزیم های سیکلواکسیژناز و لیپواکسیژناز را مهار نمی کند. به همین دلیل عوارض جانبی گوارشی معمول که با سایر ضد التهاب ها دیده می شود در مصرف این دارو بروز نمی کند.
• عملکرد اصلی بنزیدامین از طریق تثبیت غشای سلولی و مهار تولید و ازادسازی سایتوکاین های پیش التهابی به ویژه فاکتور نکروز تومور الفا و اینترلوکین یک بتا اعمال می شود. این دارو از دگرانولاسیون سلول های التهابی جلوگیری کرده و با کاهش نفوذپذیری عروق خونی از تجمع مایعات و ایجاد تورم در بافت های اسیب دیده به شدت جلوگیری می کند.
• علاوه بر اثرات ضد التهابی یکی از ویژگی های بسیار کاربردی برای پزشکان خاصیت بی حس کنندگی موضعی قوی این دارو است. بنزیدامین با مسدود کردن کانال های سدیمی وابسته به ولتاژ در رشته های عصبی حسی انتقال پیام درد را به صورت موضعی متوقف می کند. این مکانیسم دوگانه باعث تسکین سریع و موثر درد و سوزش در بافت های ملتهب مخاطی می شود و تحمل بیمار را برای بلع و تغذیه افزایش می دهد.

فارماکوکینتیک بنزیدامین هیدروکلراید

جذب و توزیع

• جذب بنزیدامین به شدت وابسته به مسیر تجویز است. هنگامی که دارو به صورت موضعی در قالب دهان شویه یا اسپری استفاده می شود به سرعت و به طور انتخابی در بافت های ملتهب و مخاطی انباشته می شود و غلظت موثر بالایی در محل التهاب ایجاد می کند. با این حال جذب سیستمیک دارو از طریق مخاط بسیار پایین و ناچیز است. مطالعات نشان می دهد که پس از استفاده موضعی تنها بخش بسیار کوچکی از دوز مصرفی وارد جریان خون سیستمیک می شود که این موضوع ایمنی بالایی برای بیماران با شرایط پیچیده سیستمیک فراهم می کند. در صورت بلع تصادفی دارو به خوبی از دستگاه گوارش جذب می شود.

متابولیسم

• بنزیدامین پس از جذب سیستمیک به طور عمده در کبد متابولیزه می شود. فرایند متابولیسم شامل مسیرهای اکسیداسیون و کانژوگاسیون است که منجر به تولید متابولیت های قطبی و غیر فعال می گردد. به دلیل متابولیسم گسترده کبدی در صورت بلع مقادیر زیاد عملکرد کبد در پاکسازی دارو نقش کلیدی دارد.

دفع

• دفع بنزیدامین و متابولیت های ان عمدتا از طریق مسیر کلیوی انجام می شود. بخش عمده ای از دارو به شکل متابولیت های غیر فعال و بخش بسیار کمی به صورت داروی تغییر نیافته در ادرار ترشح می شود. نیمه عمر حذفی دارو در جریان خون حدود سیزده ساعت گزارش شده است. دفع دارو از طریق مدفوع بسیار ناچیز است. در کاربردهای بالینی موضعی به دلیل جذب سیستمیک پایین نیازی به تنظیم دوز جدی در نارسایی های خفیف تا متوسط کلیوی نیست اما در نارسایی های شدید کلیوی یا مصرف خوراکی احتیاط بالینی توسط پزشک توصیه می شود.

منع مصرف بنزیدامین هیدروکلراید

موارد منع مصرف در بیماری

• مصرف بنزیدامین هیدروکلراید در بیمارانی که سابقه حساسیت مفرط به این دارو یا سایر ترکیبات فرمولاسیون دارند به طور مطلق ممنوع است. یکی از نکات مهم بالینی برای پزشکان احتیاط در تجویز این دارو برای بیماران مبتلا به اسم یا دارای سابقه اسم برونشیال است زیرا استفاده از بنزیدامین به ویژه فرم اسپری می تواند باعث تحریک واکنش های برونواسپاسم و تنگی نفس در این افراد شود. در بیماران مبتلا به نارسایی شدید کلیوی و کبدی به دلیل احتمال بلع ناخواسته دارو و خطر تجمع متابولیت های فعال در بدن مصرف این دارو باید با احتیاط فراوان و ارزیابی دقیق بالینی صورت گیرد.

• بر اساس داده های منابع معتبر بین المللی استفاده از بنزیدامین در دوران بارداری به دلیل فقدان مطالعات بالینی کنترل شده و کافی بر روی زنان باردار به هیچ وجه توصیه نمی شود. پزشکان تنها در مواردی که ضرورت مطلق بالینی وجود داشته باشد و منافع استفاده از دارو به وضوح بر خطرات احتمالی برای جنین غالب باشد باید اقدام به تجویز کنند. در دوران شیردهی نیز به دلیل مشخص نبودن میزان دقیق ترشح دارو در شیر مادر و احتمال بروز عوارض در نوزاد شیرخوار مصرف این دارو منع نسبی دارد و در صورت لزوم استفاده از ان جایگزینی با داروهای ایمن تر یا قطع موقت شیردهی پیشنهاد می شود.

• تجویز فرم دهان شویه بنزیدامین برای کودکان زیر دوازده سال به طور کلی ممنوع است. دلیل اصلی این ممنوعیت ناتوانی این گروه سنی در کنترل کامل رفلکس بلع و خطر بالای قورت دادن محلول است که می تواند منجر به جذب سیستمیک دارو و بروز عوارض جانبی ناخواسته شود. استفاده از فرم اسپری بنزیدامین نیز در کودکان زیر شش سال توصیه نمی شود مگر در شرایط خاص و تحت نظارت دقیق پزشک که دوز دارو بر اساس سن تنظیم گردد. در کودکان خردسال همواره خطر بروز اسپاسم حنجره به دنبال استفاده از محلول های موضعی حلق وجود دارد که پزشک باید این خطر را مد نظر قرار دهد.

عوارض جانبی بنزیدامین هیدروکلراید

عوارض شایع بین یک تا ده درصد

• بیشترین عوارض گزارش شده مربوط به واکنش های بافت مخاطی در حفره دهان و گلو به دنبال تماس مستقیم با دارو است.
• بی حسی موضعی دهان و گلو در حدود هشت تا ده درصد بیماران گزارش می شود. این حالت به دلیل خاصیت بی حس کنندگی موضعی دارو و انسداد کانال های سدیمی رخ می دهد و معمولا پس از مدت کوتاهی برطرف می شود.
• احساس سوزش یا گزگز در مخاط دهان در حدود هشت درصد موارد مشاهده می شود. این عارضه به ویژه در بافت های به شدت ملتهب یا زخم شده بیشتر است. پزشک می تواند به بیمار توصیه کند در صورت بروز این عارضه محلول را با مقدار مساوی اب رقیق کند.

عوارض غیر شایع بین یک دهم تا یک درصد

• خشکی دهان و احساس تشنگی در کمتر از یک درصد بیماران گزارش شده است.
• عوارض گوارشی خفیف مانند تهوع یا استفراغ معمولا در اثر بلع ناخواسته مقادیر کمی از محلول ایجاد می شود و شیوع ان کمتر از یک درصد است.
• اختلالات چشایی و تغییر گذرا در درک طعم ها نیز در کسر بسیار کوچکی از بیماران رخ می دهد و پس از قطع مصرف دارو به حالت طبیعی باز می گردد.

عوارض نادر و بسیار نادر کمتر از یک دهم درصد

• واکنش های ازدیاد حساسیت موضعی یا سیستمیک شامل بثورات پوستی خارش کهیر و تورم در کمتر از یک دهم درصد بیماران بروز می کند.
• برونکواسپاسم و تنگی نفس از عوارض بسیار نادر اما از نظر بالینی بسیار مهم است که عمدتا در بیماران دارای سابقه اسم یا واکنش های الرژیک تنفسی بروز می کند.
• واکنش های حساسیت به نور در پوست به ندرت گزارش شده است.
• شوک انافیلاکسی و واکنش های الرژیک شدید و تهدید کننده حیات به صورت بسیار نادر گزارش شده است اما پزشک باید همواره احتمال بروز ان را در نظر داشته باشد و در صورت مشاهده اولین علائم حساسیت دستور قطع فوری دارو را صادر کند.

تداخلات دارویی بنزیدامین هیدروکلراید

تداخلات دارویی بنزیدامین هیدروکلراید

• با توجه به اینکه بنزیدامین هیدروکلراید عمدتا به صورت موضعی مصرف می شود و جذب سیستمیک بسیار پایینی دارد تداخلات دارویی سیستمیک جدی و قابل توجهی برای ان در منابع بین المللی گزارش نشده است. با این حال برای مدیریت بالینی دقیق تر پزشکان باید موارد زیر را مد نظر قرار دهند.
• تداخل با سایر دارو های ضد التهاب غیر استروئیدی مصرف همزمان و طولانی مدت فرم های سیستمیک این دارو در صورت وجود با سایر دارو های این دسته مانند ایبوپروفن ناپروکسن یا دیکلوفناک می تواند به صورت تئوریک خطر عوارض جانبی گوارشی یا کلیوی را تشدید کند. هرچند در فرم های موضعی رایج مانند دهان شویه این خطر بسیار ناچیز است.
• تداخل با سایر فراورده های موضعی دهان و گلو استفاده همزمان از سایر دهان شویه ها قطره ها یا اسپری های موضعی مانند کلرهگزیدین تداخل فارماکوکینتیک سیستمیک ندارد اما تداخل فیزیکی ایجاد می کند و می تواند باعث رقیق شدن ماده موثره بنزیدامین و کاهش تماس ان با مخاط ملتهب شود. توصیه می شود حداقل نیم ساعت بین مصرف ترکیبات موضعی مختلف فاصله زمانی در نظر گرفته شود.

• از نظر فارماکولوژیک و متابولیک هیچ گونه تداخل شناخته شده ای بین بنزیدامین هیدروکلراید و مواد غذایی یا مکمل های تغذیه ای وجود ندارد. با این وجود یک نکته کاربردی و بسیار مهم در تجویز این دارو وجود دارد. مصرف غذا مایعات و حتی شستشوی دهان با اب بلافاصله پس از استفاده از دهان شویه اسپری یا قرص مکیدنی باعث شسته شدن دارو از روی بافت های اسیب دیده و کاهش شدید اثرات بی حس کنندگی و ضد التهابی ان می شود. پزشک باید اکیدا به بیمار توصیه کند که حداقل تا سی دقیقه پس از مصرف دارو از خوردن و اشامیدن پرهیز کند.

• بر اساس داده های داروشناسی معتبر هیچ گونه تداخلی بین مصرف بنزیدامین هیدروکلراید و تست های ازمایشگاهی تشخیصی خون ادرار یا ارزیابی های بیوشیمیایی کبد و کلیه گزارش نشده است. این دارو باعث تغییر در مقادیر روتین ازمایشگاهی یا ایجاد پاسخ های مثبت و منفی کاذب در غربالگری ها نمی شود و نیازی به قطع مصرف دارو پیش از انجام ازمایشات معمول پزشکی نمی باشد.

هشدار ها بنزیدامین هیدروکلراید

هشدار های بالینی برای تجویز بنزیدامین هیدروکلراید

• استفاده از این دارو برای بیماران نباید طولانی مدت باشد. معمولا دوره درمان محدود به حداکثر هفت روز است. اگر پس از گذشت چند روز از مصرف دارو علائم بیمار بهبود نیافت یا بدتر شد ارزیابی مجدد بالینی برای بررسی وجود عفونت های زمینه ای باکتریایی یا قارچی الزامی است و در صورت لزوم باید درمان های اختصاصی ضد میکروبی توسط پزشک اغاز شود. بنزیدامین تنها نقش تسکینی و ضد التهابی دارد و جایگزین انتی بیوتیک ها در عفونت های گلو و دهان نیست.
• در بیمارانی که سابقه اسم برونشیال دارند مصرف فرم اسپری یا دهان شویه می تواند باعث تحریک مجاری تنفسی و بروز برونکواسپاسم شود بنابراین پزشک باید با احتیاط کامل این دارو را تجویز کند. تماس دارو با چشم ها به شدت ممنوع است و در صورت تماس تصادفی باید فورا با اب فراوان شسته شود.
• احساس سوزش و بی حسی موضعی در ناحیه دهان و گلو از واکنش های شایع است که معمولا با رقیق کردن محلول دهان شویه با اب برطرف می شود اما در صورت تداوم واکنش های حساسیتی مصرف دارو باید فورا قطع گردد. بیماران مبتلا به نارسایی کلیوی به دلیل احتمال تجمع متابولیت ها در صورت بلع ناخواسته باید تحت نظارت باشند.

• مسمومیت حاد با این دارو در استفاده های موضعی مخاطی بسیار نادر است. اوردوز معمولا زمانی رخ می دهد که مقادیر زیادی از محلول به صورت تصادفی یا عمدی بلعیده شود که این خطر در کودکان بسیار بالاتر است و نیازمند توجه ویژه اورژانسی می باشد.
• علائم مسمومیت سیستمیک ناشی از بلع دوزهای بالای دارو شامل علائم گوارشی مانند تهوع درد شکم و استفراغ و همچنین علائم شدید عصبی مانند تحریک پذیری سیستم عصبی مرکزی بی قراری توهم بینایی تشنج لرزش تعریق بیش از حد و ناهماهنگی در حرکات عضلانی است.
• هیچ پادزهر اختصاصی برای مسمومیت با بنزیدامین وجود ندارد و استراتژی درمانی کاملا حمایتی و علامتی است. در صورت مراجعه سریع پس از بلع مقادیر زیاد تخلیه معده از طریق شستشوی معده و تجویز زغال فعال باید در اسرع وقت انجام شود تا از جذب بیشتر دارو جلوگیری گردد. پزشک باید علائم حیاتی بیمار از جمله وضعیت تنفسی و قلبی عروقی را به دقت پایش کند. در صورت بروز تشنج استفاده از داروهای ضد تشنج استاندارد داخل وریدی توصیه می شود. حفظ راه هوایی باز و تامین مایعات وریدی کافی برای پیشگیری از دهیدراتاسیون و تسهیل دفع دارو از اقدامات اساسی در بخش مراقبت های ویژه اورژانس محسوب می شود.

توصیه های دارویی بنزیدامین هیدروکلراید

توصیه های دارویی بیمار در مورد بنزیدامین هیدروکلراید

• به بیمار اموزش دهید که فرم دهان شویه این دارو فقط برای غرغره و شستشوی دهان است و به هیچ وجه نباید بلعیده شود. بیمار باید پس از استفاده دارو را به طور کامل از دهان خارج کند.
• به بیمار تاکید کنید حداقل تا سی دقیقه پس از مصرف دارو از خوردن اشامیدن و شستن دهان با اب خودداری کند. این کار ضروری است تا دارو زمان کافی برای تماس با مخاط اسیب دیده داشته باشد و اثرات بی حس کنندگی و ضد التهابی خود را به طور کامل اعمال کند.
• در صورتی که بیمار هنگام استفاده از دهان شویه احساس سوزش شدیدی در دهان یا گلو داشت به او توضیح دهید که میتواند پیش از مصرف دارو را با مقدار مساوی اب ولرم رقیق کند تا تحمل ان اسان تر شود.
• به بیمار هشدار دهید که دارو را از تماس با چشم ها دور نگه دارد و در صورت تماس اتفاقی فورا چشم ها را با اب فراوان شستشو دهد.
• به بیمار اطلاع دهید که احساس بی حسی یا گزگز موقت در دهان و گلو پس از مصرف کاملا طبیعی است و جای نگرانی ندارد. با این حال اگر علائم بیماری بیش از هفت روز طول کشید تب بروز کرد یا شرایط بدتر شد باید فورا برای ارزیابی مجدد مراجعه کند.

• ارزیابی بالینی دقیق پیش از تجویز این دارو بسیار مهم است. توجه داشته باشید که بنزیدامین هیدروکلراید تنها نقش تسکین دهنده علامتی دارد و درمان قطعی عفونت های باکتریایی قارچی یا ویروسی زمینه ای محسوب نمی شود. در صورت تشخیص عفونت فعال درمان انتی میکروبیال مناسب باید به صورت همزمان اغاز گردد.
• در تجویز دارو برای اطفال احتیاط ویژه ای به خرج دهید. مصرف فرم دهان شویه این دارو برای کودکان زیر دوازده سال به دلیل خطر بالای بلع تصادفی دارو معمولا توصیه نمی شود مگر انکه تحت نظارت بسیار دقیق و با صلاحدید بالینی خاص شما برای موارد شدید مانند موکوزیت ناشی از شیمی درمانی صورت گیرد.
• در بیماران مبتلا به نارسایی شدید کلیوی این دارو باید با احتیاط تجویز شود. اگرچه جذب سیستمیک فرم های موضعی بسیار ناچیز است اما مقادیر کمی از متابولیت های دارو از طریق کلیه دفع می شوند. در صورت بلع تصادفی و مکرر احتمال تجمع متابولیت ها در نارسایی های شدید کلیوی وجود دارد.
• در خصوص تجویز در دوران بارداری و شیردهی مطالعات بالینی کافی و کنترل شده ای در منابع مرجع وجود ندارد. تجویز این دارو در این گروه از بیماران تنها در صورتی توجیه پذیر است که منافع بالینی مورد انتظار برای مادر به وضوح بیشتر از خطرات احتمالی و تئوریک برای جنین یا نوزاد باشد.
• بیماران دریافت کننده پرتو درمانی برای بدخیمی های سر و گردن که دچار موکوزیت شدید می شوند از بهترین کاندیداها برای دریافت این دارو هستند. در این بیماران تجویز منظم بنزیدامین هیدروکلراید میتواند کیفیت زندگی را بهبود بخشیده و نیاز به مسکن های قوی تر و سیستمیک را به طور قابل توجهی کاهش دهد.