واکسن آبله مرغان چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف واکسن آبله مرغان

واکسن‌های زونا عمدتاً برای پیشگیری از بیماری زونا و عوارض ناشی از آن استفاده می‌شوند. در حال حاضر، واکسن نوترکیب آدجوانتی، مانند شینگریکس، به دلیل کارایی بالاتر و قابلیت استفاده در افراد با نقص ایمنی، استاندارد جهانی مراقبت محسوب می‌شود. در مقابل، واکسن زنده ضعیف‌شده، مانند زوستاواکس، در بسیاری از کشورها کمتر توصیه می‌شود یا دیگر در دسترس نیست و در افراد با نقص ایمنی منع مصرف دارد.
اطلاعات زیر بر اساس توصیه‌های بین‌المللی برای واکسن نوترکیب که اکنون واکسن ترجیحی است، ارائه می‌شود:

۱. موارد مصرف تأیید شده
واکسن زونا (نوع نوترکیب) برای پیشگیری از موارد زیر تأیید شده است:

۱. پیشگیری از زونا:

توضیحات کاربردی و بالینی:

• بزرگسالان ۵۰ سال و بالاتر: این واکسن برای تمام افرادی که ۵۰ سال یا بیشتر سن دارند، صرف نظر از سابقه ابتلای قبلی به زونا یا سابقه دریافت واکسن زنده ضعیف‌شده (Zostavax)، تأیید شده است.
• اهمیت بالینی: خطر ابتلا به زونا و شدت بیماری با افزایش سن به طور قابل توجهی بالا می‌رود. هدف از واکسیناسیون در این گروه، کاهش چشمگیر میزان بروز زونا (اثر محافظتی بیش از ۹۰ درصد) و همچنین کاهش بار بیماری در جامعه است.

۲. پیشگیری از نورالژی پس از هرپس:

توضیحات کاربردی و بالینی:

• هدف درمان: نورالژی پس از هرپس، درد مزمن و ناتوان‌کننده‌ای است که پس از برطرف شدن بثورات زونا ادامه می‌یابد و شایع‌ترین عارضه زونا است. واکسن نوترکیب به طور خاص برای پیشگیری از این عارضه نیز تأیید شده است.
• اهمیت بالینی: پیشگیری از نورالژی پس از هرپس، بار عظیمی از رنج بیمار، هزینه‌های درمانی و استفاده از مسکن‌های قوی را کاهش می‌دهد.

۳. بزرگسالان ۱۸ سال به بالا با نقص ایمنی:

توضیحات کاربردی و بالینی:

• گروه پرخطر: این واکسن برای افراد ۱۸ سال و بالاتر که به دلیل بیماری (مانند سرطان، پیوند اعضا، عفونت ویروس نقص ایمنی انسانی) یا دریافت درمان‌های سرکوب‌کننده ایمنی (مانند دوزهای بالای کورتیکواستروئیدها، داروهای بیولوژیک، شیمی‌درمانی) در معرض خطر بالاتر ابتلا به زونا قرار دارند، تأیید شده است.
• اهمیت بالینی: در این جمعیت، زونا نه تنها شایع‌تر است بلکه معمولاً شدیدتر بوده و خطر انتشار احشایی و عوارض جدی را افزایش می‌دهد. برخلاف واکسن زنده که در این گروه منع مصرف داشت، واکسن نوترکیب یک انتخاب ایمن و مؤثر است.

۲. موارد مصرف خارج از برچسب
با توجه به ماهیت پیشگیرانه واکسن‌ها و تأییدیه‌های گسترده واکسن نوترکیب، کاربردهای خارج از برچسب برای واکسن زونا محدود است. با این حال، موارد زیر ممکن است در شرایط خاص بالینی مورد بحث قرار گیرند:

۱. پیشگیری از عود مکرر زونا:

توضیحات کاربردی و بالینی:

• اگرچه واکسن در ابتدا برای پیشگیری از اولین ابتلا پس از واکسیناسیون تأیید شده است، اما در بیمارانی که دچار عود مکرر زونا (با فواصل زمانی کوتاه) می‌شوند، به دلیل مکانیسم تقویت‌کننده ایمنی سلولی واکسن نوترکیب، ممکن است به صورت خارج از برچسب برای کاهش دفعات یا شدت عودها استفاده شود. این تجویز معمولاً پس از ارزیابی کامل سیستم ایمنی بیمار انجام می‌گیرد.

۲. استفاده در جمعیت کودکان و نوجوانان:

توضیحات کاربردی و بالینی:

• احتیاط: واکسن نوترکیب زونا در حال حاضر برای افراد زیر ۱۸ سال تأیید نشده است، زیرا داده‌های کافی در مورد ایمنی و اثربخشی آن در این گروه سنی موجود نیست.
• استفاده موردی: با این حال، در موارد استثنایی و نادر، مانند یک نوجوان مبتلا به نقص ایمنی بسیار شدید یا بیماری‌های مزمن پوستی با خطر بالای زونا که سایر مداخلات درمانی مؤثر نیستند و سود بالقوه واکسیناسیون بسیار بیشتر از خطر آن است، ممکن است به صورت موردی و تحت نظارت متخصص تجویز شود. این تصمیم نیاز به تأییدیه کمیته‌های اخلاق و اطلاع‌رسانی کامل به خانواده دارد.

محدودیت استفاده از واکسن:

• توجه به این نکته بالینی ضروری است که هیچ یک از واکسن‌های زونا (نوترکیب یا زنده) برای درمان زونای فعال (در حال بروز) یا نورالژی پس از هرپس (PHN) به کار نمی‌روند، بلکه صرفاً جنبه پیشگیرانه دارند. همچنین برای پیشگیری از آبله مرغان (واریسلا) اولیه کاربرد ندارند.

مکانیسم اثر واکسن آبله مرغان

درک مکانیسم اثر واکسن‌های زونا، به ویژه واکسن نوترکیب آدجوانتی، برای تجویز صحیح و درک کارایی بالای آن ضروری است. واکسن‌ها برخلاف داروهای کوچک مولکولی، پروفایل فارماکوکینتیک سنتی (جذب، توزیع، متابولیسم و دفع) ندارند؛ لذا بخش فارماکوکینتیک بر اساس واکنش بیولوژیکی بدن به واکسن (فارماکودینامیک واکسن) توضیح داده می‌شود.
هدف اصلی واکسن زونا، تقویت پاسخ ایمنی اختصاصی بدن، به ویژه ایمنی سلولی، علیه ویروس واریسلا-زوستر است که پس از عفونت اولیه (آبله مرغان) به صورت نهفته در گانگلیون‌های عصبی باقی می‌ماند.

تقویت ایمنی سلولی:

• علت زونا: با افزایش سن یا ضعف ایمنی، ایمنی سلولی کاهش می‌یابد و این امر منجر به فعال‌سازی مجدد ویروس نهفته و بروز زونا می‌شود.
• عملکرد واکسن: واکسن زونا با هدف قرار دادن آنتی‌ژن‌های کلیدی ویروس، به ویژه گلیکوپروتئین اِی، باعث تحریک شدید و پایدار پاسخ‌های ایمنی سلولی (لنفوسیت‌های تی) و همچنین پاسخ‌های هومورال (آنتی‌بادی‌ها) می‌شود.

مکانیسم واکسن نوترکیب آدجوانتی (RZV):

• این واکسن از پروتئین ویروسی نوترکیب گلیکوپروتئین E به عنوان آنتی‌ژن اصلی استفاده می‌کند.
• این پروتئین همراه با یک ماده کمکی (آدجوانت) اختصاصی (AS01B) تزریق می‌شود.
• نقش آدجوانت: ماده کمکی با تحریک سلول‌های ارائه‌دهنده آنتی‌ژن، پاسخ‌های التهابی محلی قوی ایجاد می‌کند که منجر به فعال‌سازی و بلوغ سلول‌های تی و بی حافظه شده و در نتیجه، پاسخ ایمنی سلولی و هومورال بسیار قوی‌تر و طولانی‌مدت‌تری نسبت به واکسن‌های زنده ایجاد می‌شود.

مقایسه با واکسن زنده ضعیف‌شده (ZVL):

• واکسن زنده با تزریق سویه‌های ضعیف شده ویروس، یک عفونت خفیف شبیه‌سازی شده ایجاد می‌کند که سیستم ایمنی را فعال می‌کند. اما این نوع واکسن در افراد با نقص ایمنی (به دلیل خطر فعال‌سازی ویروس ضعیف‌شده) منع مصرف دارد و کارایی آن به مرور زمان کاهش می‌یابد.

فارماکوکینتیک واکسن آبله مرغان

در مورد واکسن‌ها، "فارماکوکینتیک" به جای سرنوشت دارو در بدن، به زمان‌بندی و پایداری پاسخ ایمنی القاء شده اشاره دارد.

زمان‌بندی تجویز و ایمنی‌زایی:

• رژیم درمانی: واکسن نوترکیب در دو دوز و با فاصله زمانی ۲ تا ۶ ماه (بسته به توصیه‌های محلی) تزریق می‌شود.
• پاسخ اولیه: پاسخ ایمنی (سطح آنتی‌بادی‌ها و سلول‌های تی) معمولاً طی چند هفته پس از تزریق اولین دوز شروع می‌شود، اما محافظت کامل تا زمانی که دوز دوم تزریق نشود، تضمین نمی‌شود.
• اوج پاسخ: بالاترین سطوح پاسخ‌های ایمنی پس از دریافت دوز دوم مشاهده می‌شود.

دوام و پایداری:

• واکسن نوترکیب، پاسخ‌های ایمنی قوی را برای مدت طولانی حفظ می‌کند. مطالعات نشان داده‌اند که محافظت واکسن نوترکیب حداقل ۷ تا ۱۰ سال یا بیشتر پس از واکسیناسیون اولیه، در سطح بالایی باقی می‌ماند.
• اهمیت بالینی: این دوام طولانی نشان‌دهنده توانایی واکسن در ایجاد حافظه ایمنی قوی است که به بدن اجازه می‌دهد حتی سال‌ها پس از تزریق، به سرعت و به طور مؤثر به فعال‌سازی مجدد ویروس نهفته واکنش نشان دهد.

عوارض جانبی و زمان بروز:

• عوارض جانبی موضعی (مانند درد، قرمزی و تورم در محل تزریق) و سیستمیک (مانند تب و خستگی) معمولاً ظرف ۲۴ تا ۴۸ ساعت پس از تزریق بروز کرده و به سرعت برطرف می‌شوند. این واکنش‌ها نشان‌دهنده موفقیت آدجوانت در تحریک سیستم ایمنی هستند.

منع مصرف واکسن آبله مرغان

۱. موارد منع مصرف در بیماری‌های خاص
این بخش عمدتاً بر اساس توصیه‌های مربوط به واکسن نوترکیب (RZV) که در حال حاضر استاندارد است، تنظیم شده است:

حساسیت مفرط:

• منع مصرف اصلی: سابقه واکنش آنافیلاکسی یا حساسیت مفرط شدید به هر یک از اجزای واکسن، از جمله آنتی‌ژن‌های ویروسی، مواد کمکی (آدجوانت)، یا مواد نگهدارنده.
• توجه بالینی: در مورد واکسن نوترکیب، آلرژی به لاتکس در کلاهک سرنگ و یا آلرژی به ژلاتین یا آنتی‌بیوتیک‌هایی مانند نئومایسین (که در واکسن زنده ZVL وجود دارند) معمولاً مشکلی ایجاد نمی‌کند، زیرا این مواد در واکسن نوترکیب حذف شده‌اند.

بیماری حاد با تب متوسط تا شدید:

• احتیاط: تزریق واکسن باید تا زمان بهبودی کامل از بیماری حاد، به تعویق بیفتد.
• توضیح بالینی: تب خفیف یا عفونت‌های تنفسی جزئی معمولاً منع مصرف تلقی نمی‌شوند، اما برای جلوگیری از انتساب اشتباه علائم بیماری به واکسن، به تعویق انداختن تزریق منطقی‌تر است.

نقص ایمنی یا سرکوب سیستم ایمنی:

• واکسن نوترکیب (RZV): این واکسن منع مصرف ندارد و در واقع برای افراد با نقص ایمنی (۱۸ سال و بالاتر) توصیه می‌شود.
• واکسن زنده ضعیف‌شده (ZVL): در افراد با نقص ایمنی شدید (مانند شیمی‌درمانی فعال، لنفوم/لوسمی، نقص ایمنی سلولی اولیه یا ثانویه)، منع مصرف مطلق دارد، زیرا خطر ایجاد عفونت زونا منتشر ناشی از سویه واکسن وجود دارد.

۲. موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی

بارداری:

• احتیاط و منع مصرف: واکسن زونا (نوترکیب) در حال حاضر برای استفاده در دوران بارداری تأیید نشده است. داده‌های کافی در مورد ایمنی واکسن نوترکیب بر روی جنین‌های انسان وجود ندارد.
• توصیه بالینی: واکسیناسیون باید تا پایان بارداری به تعویق بیفتد. اگر زنی در حال دریافت دوزهای واکسن است و متوجه بارداری می‌شود، دوزهای باقیمانده باید تا پس از زایمان به تأخیر بیفتد.

شیردهی:

• احتیاط و توصیه: داده‌های مشخصی در مورد ترشح آنتی‌ژن‌های واکسن یا آنتی‌بادی‌های تولید شده به شیر مادر و تأثیر آن بر نوزاد وجود ندارد.
• توصیه بالینی: تصمیم به واکسیناسیون مادر شیرده باید بر اساس ارزیابی ریسک به سود باشد، اگرچه به طور کلی خطر قابل توجهی پیش‌بینی نمی‌شود. اکثر کارشناسان، تزریق واکسن نوترکیب را در دوران شیردهی در صورت لزوم، مجاز می‌دانند.

۳. موارد منع مصرف در کودکان

محدودیت سنی:

• واکسن زونا (نوترکیب RZV) برای استفاده در افراد زیر ۱۸ سال تأیید نشده است.
• دلیل: ایمنی و اثربخشی آن در این گروه سنی به طور رسمی مورد مطالعه قرار نگرفته است. هدف از واکسیناسیون، پیشگیری از فعال‌سازی مجدد ویروس در بزرگسالی است، نه پیشگیری از آبله مرغان اولیه (که برای آن واکسن واریسلا وجود دارد).

نکته نهایی برای پزشکان:

بیمارانی که در گذشته واکسن زنده زونا (ZVL) را دریافت کرده‌اند، می‌توانند حداقل ۸ هفته پس از دریافت ZVL، واکسن نوترکیب (RZV) را دریافت کنند تا از سطح بالاتر و پایدارتری از محافظت بهره‌مند شوند.

عوارض جانبی واکسن آبله مرغان

۱. عوارض جانبی بسیار شایع
شیوع این عوارض بیشتر از ۱۰ درصد (بیش از ۱ مورد در ۱۰ بیمار) است.

واکنش‌های موضعی در محل تزریق:

• درد: بسیار شایع، تقریباً در ۷۵ تا ۸۰ درصد از دریافت‌کنندگان گزارش شده است. این شایع‌ترین عارضه جانبی است.
• قرمزی: بسیار شایع، با شیوع تقریبی ۳۵ تا ۵۰ درصد.
• تورم: بسیار شایع، با شیوع تقریبی ۲۵ تا ۴۵ درصد.

عوارض سیستمیک:

• خستگی: بسیار شایع، با شیوع تقریبی ۴۰ تا ۴۵ درصد.
• درد عضلانی یا میالژی: بسیار شایع، با شیوع تقریبی ۴۰ تا ۴۵ درصد.
• سردرد: بسیار شایع، با شیوع تقریبی ۳۵ تا ۴۰ درصد.

۲. عوارض جانبی شایع
شیوع این عوارض معمولاً بین ۱ درصد تا ۱۰ درصد (بیش از ۱ مورد در ۱۰۰ بیمار و کمتر از ۱ مورد در ۱۰ بیمار) است.

عوارض سیستمیک:

• لرز یا سستی: شایع، با شیوع تقریبی ۱۰ تا ۲۰ درصد.
• تب: شایع، با شیوع تقریبی ۱۰ تا ۱۵ درصد (معمولاً تب پایین).
• ناراحتی‌های گوارشی: شامل تهوع، استفراغ یا اسهال، با شیوع کمتر از ۱۰ درصد.

۳. عوارض جانبی غیرشایع و نادر
شیوع این عوارض کمتر از ۱ درصد (کمتر از ۱ مورد در ۱۰۰ بیمار) است.

اختلالات عمومی:

• تورم غدد لنفاوی: به صورت گذرا در نزدیکی محل تزریق (مثلاً در زیر بغل)، با شیوع کمتر از ۱ درصد.

واکنش‌های حساسیت مفرط:

• واکنش‌های جدی آلرژیک، مانند کهیر یا آنژیوادم، نادر هستند و شیوعی بسیار کمتر از ۰.۰۱ درصد دارند. آنافیلاکسی بسیار نادر است.

نکات بالینی مهم برای پزشکان:

• تفاوت با واکسن زنده (ZVL): واکسن نوترکیب (RZV) در مقایسه با واکسن زنده ضعیف‌شده (ZVL)، محافظت قوی‌تر و پایدارتری ارائه می‌دهد، اما با میزان واکنش‌زایی موضعی و سیستمیک بالاتر همراه است.
• تکرار عوارض: عوارض جانبی سیستمیک (مانند تب، درد عضلانی، خستگی) معمولاً پس از دوز دوم شایع‌تر و شدیدتر هستند.
• مدیریت: بیمار باید آگاه باشد که این واکنش‌ها نشان‌دهنده فعالیت واکسن و تقویت سیستم ایمنی هستند و معمولاً ظرف ۲ تا ۳ روز خود به خود برطرف می‌شوند. در صورت لزوم، استفاده از استامینوفن یا ایبوپروفن برای مدیریت علائم شایع توصیه می‌شود.

تداخلات دارویی واکسن آبله مرغان

۱. تداخلات دارویی

داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی:

• نوع تداخل: کاهش پاسخ ایمنی
• توضیح: داروهایی مانند کورتیکواستروئیدهای با دوز بالا (مانند پردنیزولون)، داروهای شیمی‌درمانی، یا عوامل بیولوژیک (مانند بازدارنده‌های فاکتور نکروز تومور) که عملکرد سیستم ایمنی را تضعیف می‌کنند، می‌توانند توانایی بدن در ایجاد پاسخ ایمنی قوی و محافظتی به واکسن زونا را کاهش دهند.
• توصیه بالینی: در بیمارانی که قرار است درمان سرکوب‌کننده ایمنی را شروع کنند، واکسیناسیون (هر دو دوز) باید پیش از شروع درمان انجام شود. اگر بیمار تحت درمان است، واکسیناسیون باید در صورت امکان تا زمان بهبودی سیستم ایمنی به تعویق بیفتد. در بیماران مبتلا به نقص ایمنی که واکسیناسیون در آن‌ها مجاز است، ممکن است سطح محافظت به اندازه افراد سالم نباشد، اما همچنان بهتر از عدم واکسیناسیون است.

واکسن‌ها و محلول‌های ایمونوگلوبولین:

• نوع تداخل: عدم وجود تداخل شناخته شده
• توضیح: واکسن نوترکیب زونا (RZV) یک واکسن غیر زنده است. بنابراین، تجویز همزمان آن با ایمونوگلوبولین‌ها (مانند ایمونوگلوبولین ضد واریسلا-زوستر یا سایر ایمونوگلوبولین‌های وریدی) مشکلی ایجاد نمی‌کند و تداخلی با اثر واکسن ندارد.

داروهای ضدویروس فعال علیه ویروس واریسلا-زوستر:

• نوع تداخل: عدم وجود تداخل بالینی
• توضیح: داروهایی مانند آسیکلوویر، والاسیکلوویر یا فامسیکلوویر، برای درمان زونای فعال استفاده می‌شوند. از آنجایی که واکسن نوترکیب غیرزنده است، تداخلی بین این داروهای ضدویروس و پاسخ ایمنی ایجاد شده توسط واکسن وجود ندارد. این امر برخلاف واکسن زنده ضعیف‌شده است که مصرف داروهای ضدویروس باید در آن به تعویق بیفتد.

سایر واکسن‌ها (مانند واکسن آنفولانزا، واکسن پنوموکوک):

• نوع تداخل: افزایش واکنش موضعی/سیستمیک.
• توضیح: واکسن نوترکیب زونا را می‌توان به طور همزمان با واکسن‌های غیرزنده دیگر تزریق کرد (معمولاً در محل‌های تزریق جداگانه). این کار بر ایمنی‌زایی تأثیری ندارد، اما ممکن است میزان واکنش‌های موضعی در محل تزریق و واکنش‌های سیستمیک موقت (مانند تب و خستگی) اندکی افزایش یابد.

۲. تداخل با غذا

• نوع تداخل: عدم وجود تداخل
• توضیح کاربردی: واکسن زونا از طریق تزریق داخل عضلانی تجویز می‌شود و هیچ تداخل شناخته شده‌ای با مصرف غذا یا نوشیدنی‌ها (از جمله الکل) ندارد. رژیم غذایی بیمار تأثیری بر اثربخشی یا ایمنی واکسن نمی‌گذارد.

۳. تداخل در آزمایشات

• نوع تداخل: عدم وجود تداخل مستقیم.
• توضیح کاربردی: واکسن نوترکیب زونا به طور مستقیم بر نتایج آزمایش‌های معمول بالینی (مانند آزمایشات خون، عملکرد کلیه یا کبد) تأثیر نمی‌گذارد.
• تأثیر غیرمستقیم: ممکن است در پی یک واکنش ایمنی قوی پس از واکسیناسیون، مشاهده تغییرات گذرا در برخی شاخص‌های التهابی (مانند افزایش خفیف و موقت پروتئین واکنشی سی - CRP) یا افزایش تعداد گلبول‌های سفید در آزمایشات خون، به ویژه در روزهای اولیه پس از تزریق، رخ دهد. این تغییرات معمولاً گذرا بوده و اهمیت بالینی ندارند.

هشدار ها واکسن آبله مرغان

۱. هشدارهای کاربردی و بالینی واکسن زونا

واکنش‌های حساسیت مفرط و آنافیلاکسی:

• هشدار اصلی: همیشه خطر بروز واکنش‌های آلرژیک شدید و فوری (آنافیلاکسی) پس از تزریق هر واکسنی وجود دارد.
• توصیه بالینی: واکسیناسیون باید در محیطی انجام شود که تجهیزات و پرسنل آموزش‌دیده برای مدیریت واکنش‌های آنافیلاکتیک (مانند اپی‌نفرین) در دسترس باشند. بیمار باید حداقل ۱۵ دقیقه پس از تزریق تحت نظر بماند.

مداخله‌های پزشکی همزمان:

• خون‌ریزی یا اختلالات انعقادی: در بیمارانی که دچار اختلالات خونریزی‌دهنده هستند یا داروهای ضدانعقاد مصرف می‌کنند، باید واکسن با احتیاط تزریق شود.
• توصیه بالینی: تزریق باید به صورت زیر جلدی یا داخل عضلانی در محلی با خطر کمتر خونریزی انجام شود و پس از تزریق، فشار ملایمی به مدت حداقل دو دقیقه اعمال شود (بدون مالش) تا از هماتوم پیشگیری شود.

واکسیناسیون همزمان:

• هشدار: واکسن زونا (نوترکیب) را می‌توان به طور کلی همزمان با سایر واکسن‌های غیرزنده (مانند واکسن آنفولانزا، واکسن پنوموکوک) در محل‌های مختلف تزریق کرد.
• توصیه بالینی: در صورت تزریق همزمان با واکسن‌های دیگر، واکنش‌های محل تزریق و سیستمیک ممکن است افزایش یابد. این موضوع باید به بیمار گوشزد شود تا باعث نگرانی نشود.

استفاده در زونای فعال:

• هشدار: واکسن زونا نباید برای درمان زونای فعال یا در بیماران مبتلا به زونا استفاده شود.
• توضیح کاربردی: اگر بیمار در زمان تزریق واکسن به زونا مبتلا باشد، واکسیناسیون باید تا زمان بهبودی کامل از عفونت حاد به تعویق بیفتد.

اختلالات عصبی پس از واکسیناسیون:

• احتیاط: سابقه برخی از اختلالات عصبی مانند سندرم گیلن باره ممکن است با واکسن‌های خاص مرتبط باشد.
• توضیح کاربردی: اگرچه داده‌ها ارتباط محکمی را نشان نمی‌دهند، اما در صورت سابقه GBS، تصمیم به واکسیناسیون باید با سنجش دقیق ریسک به سود انجام شود.

۲. دوز بیش از حد واکسن زونا و درمان
مفهوم دوز بیش از حد در مورد واکسن‌های نوترکیب به معنای مسمومیت دارویی نیست، بلکه به معنای تزریق حجم بیشتری از سوسپانسیون واکسن نسبت به دوز توصیه‌شده (معمولاً ۰.۵ میلی‌لیتر) است.

اوردوز:

• در مطالعات بالینی، تجویز دوزهای بالاتر از حد معمول به صورت تصادفی گزارش شده است.
• تظاهرات مشاهده شده: اوردوز واکسن زونا معمولاً منجر به مسمومیت یا عواقب بالینی شدید نمی‌شود. شایع‌ترین نتیجه، افزایش احتمال و شدت واکنش‌های موضعی (مانند درد شدیدتر و تورم در محل تزریق) و واکنش‌های سیستمیک (مانند تب، خستگی و درد عضلانی) است.

مدیریت اوردوز و درمان:

• ماهیت درمان: مدیریت اوردوز کاملاً حمایتی و علامتی است.

اقدامات بالینی:

• پایش: بیمار باید برای چند ساعت یا روز، از نظر بروز یا تشدید واکنش‌های موضعی و سیستمیک (مانند تب بالا یا درد شدید) به دقت پایش شود.
• درمان علامتی: در صورت نیاز، برای تسکین درد محل تزریق و کاهش تب و درد عضلانی، می‌توان از داروهای ضددرد و تب‌بر بدون نسخه (مانند استامینوفن یا ایبوپروفن) استفاده کرد.
• پیش‌آگهی: به دلیل ماهیت واکسن (غیرزنده و پروتئینی)، پیش‌آگهی در مورد دوز بیش از حد معمولاً خوب است و هیچ‌گونه نیاز به مداخله خاص یا پادزهر وجود ندارد.

توصیه های دارویی واکسن آبله مرغان

۱. توصیه‌های دارویی برای بیمار
بیمار باید نکات زیر را قبل، حین و بعد از واکسیناسیون بداند:

هدف واکسیناسیون:

• این واکسن برای پیشگیری از بیماری زونا و عارضه شدید آن، یعنی درد مزمن به نام نورالژی پس از هرپس، استفاده می‌شود.
• توجه: این واکسن برای درمان زونای فعال یا آبله مرغان اولیه نیست.

رژیم درمانی (تعداد دوز):

• واکسن باید در دو دوز تزریق شود.
• فاصله زمانی استاندارد بین دوز اول و دوم معمولاً دو تا شش ماه است. برای حفظ بالاترین سطح محافظت، دریافت هر دو دوز در بازه زمانی توصیه شده حیاتی است.

نحوه تزریق و زمان‌بندی:

• واکسن به صورت تزریق عضلانی (معمولاً در عضله دلتوئید بازو) تزریق می‌شود.
• بیمار باید پس از تزریق، حداقل ۱۵ دقیقه در مرکز درمانی بماند تا واکنش‌های آلرژیک نادر بررسی شوند.

مدیریت عوارض جانبی موقت:

• واکسن زونا بسیار مؤثر است، اما اغلب باعث ایجاد واکنش‌های موقت می‌شود.
• شایع‌ترین عوارض: درد، قرمزی و تورم در محل تزریق و همچنین خستگی، سردرد و درد عضلانی هستند.
• توصیه: این عوارض معمولاً ظرف ۲ تا ۳ روز برطرف می‌شوند. بیمار می‌تواند برای تسکین درد و تب از داروهای بدون نسخه مانند استامینوفن یا ایبوپروفن استفاده کند.

۲. توصیه‌های دارویی مخصوص پزشک
این توصیه‌ها به منظور بهینه‌سازی فرآیند واکسیناسیون و افزایش ایمنی بیمار است:

جمعیت هدف و رژیم دوزبندی:

• بزرگسالان سالم: واکسن برای تمام افراد ۵۰ سال و بالاتر توصیه می‌شود. رژیم استاندارد ۰.۵ میلی‌لیتر در دو دوز با فاصله ۲ تا ۶ ماه است.
• بیماران با نقص ایمنی: واکسن برای افراد ۱۸ سال و بالاتر با نقص ایمنی یا افرادی که تحت درمان‌های سرکوب‌کننده ایمنی هستند، توصیه می‌شود. رژیم دوزبندی مشابه است.

مدیریت بیماران با سابقه قبلی:

• سابقه زونا: افرادی که قبلاً زونا گرفته‌اند، می‌توانند واکسن را دریافت کنند، زیرا این واکسن باعث کاهش خطر عود بیماری می‌شود. توصیه می‌شود پس از بهبودی کامل از حمله زونای قبلی، واکسن تزریق شود.
• سابقه واکسن زنده (ZVL): افرادی که قبلاً واکسن زنده ضعیف‌شده (مانند زوستاواکس) را دریافت کرده‌اند، می‌توانند واکسن نوترکیب را دریافت کنند. توصیه می‌شود حداقل ۸ هفته پس از واکسن زنده، واکسن نوترکیب تزریق شود.

نحوه آماده‌سازی و تزریق:

• بازسازی: واکسن نوترکیب به صورت پودر و سوسپانسیون جداگانه عرضه می‌شود و باید درست قبل از استفاده با استفاده از حلال مخصوص خود، بازسازی و مخلوط شود.
• تکنیک تزریق: تزریق باید به صورت داخل عضلانی عمیق (ترجیحاً در عضله دلتوئید) انجام شود.
• مهم: پس از بازسازی، واکسن باید در اسرع وقت و ظرف مدت ۳۰ دقیقه تزریق شود، در غیر این صورت باید دور ریخته شود.

تداخل با کورتیکواستروئیدها:

• در بیمارانی که دوزهای پایین کورتیکواستروئید (کمتر از ۲۰ میلی‌گرم پردنیزولون در روز) مصرف می‌کنند، تزریق واکسن نوترکیب مجاز است. اما در دوزهای بالاتر، برای به حداکثر رساندن پاسخ ایمنی، بهتر است در صورت امکان، واکسیناسیون به تعویق بیفتد.

نظارت بر عوارض جانبی:

• واکنش‌های موضعی شدید یا ادامه دار، یا واکنش‌های سیستمیک غیرمعمول، باید به عنوان بخشی از نظارت پس از بازاریابی ثبت و گزارش شوند.