استامینوفن+کافئین چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

 

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف

موارد مصرف تأیید شده
داروی ترکیبی استامینوفن + کافئین به طور گسترده برای تسکین درد و تب استفاده می‌شود، اما کاربرد بالینی اصلی آن در درمان سردردها و دردهای خفیف تا متوسط است.

۱. تسکین دردهای خفیف تا متوسط

این ترکیب معمولاً برای درمان انواع دردهای خفیف تا متوسط تأیید شده است، که شامل موارد زیر می‌شود:

• سردرد تنشی: این دارو به دلیل اثر ضددرد (استامینوفن) و اثر محرک و کمک‌کننده به انقباض عروقی (کافئین)، گزینه‌ای مؤثر برای سردردهای شایع است. کافئین با افزایش جذب و اثربخشی استامینوفن، شروع اثر و میزان تسکین درد را بهبود می‌بخشد.
• میگرن خفیف تا متوسط: ترکیب استامینوفن و کافئین در فرمولاسیون‌های خاص (که گاهی شامل آسپیرین نیز هستند) به عنوان خط اول درمان حاد برای حملات میگرن خفیف تا متوسط یا حملات شدید میگرن که با درمان‌های اختصاصی پاسخ نداده‌اند، کاربرد دارد. کافئین در این حالت با خاصیت انقباض عروقی خود می‌تواند به کاهش اتساع عروق مغزی مرتبط با میگرن کمک کند.
• دردهای قاعدگی: برای تسکین دردهای مرتبط با سیکل قاعدگی نیز این ترکیب می‌تواند مفید باشد.
• دردهای اسکلتی-عضلانی: در مواردی مانند دردهای ناشی از آرتریت خفیف، دندان‌درد، و دردهای پس از واکسیناسیون یا جراحی‌های جزئی.

۲. کاهش تب

• استامینوفن، جزء اصلی این ترکیب، یک داروی مؤثر ضد تب است و این ترکیب می‌تواند برای کاهش دمای بدن در شرایط تب‌زا مورد استفاده قرار گیرد. با این حال، استفاده از این فرمولاسیون‌ها به دلیل وجود کافئین، اغلب در مواردی که هدف صرفاً کاهش تب است و نه تسکین درد، ترجیح داده نمی‌شود و ممکن است تنها استامینوفن خالص استفاده شود.

موارد مصرف خارج از برچسب
استفاده‌های خارج از برچسب در این ترکیب کمتر شایع است، زیرا ترکیب استامینوفن و کافئین عمدتاً یک مسکن است. با این حال، می‌توان به برخی کاربردهای بالینی اشاره کرد:

۱. مدیریت دردهای مزمن یا نوروپاتیک

هرچند این ترکیب به طور اختصاصی برای دردهای مزمن یا نوروپاتیک تأیید نشده است، اما:

• تقویت اثر مسکن‌های دیگر: کافئین ممکن است به طور بالینی برای تقویت اثر مسکن‌های دیگر (مانند اپیوئیدها یا داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی - NSAIDs) در مدیریت دردهای مزمن استفاده شود. این اثر تقویتی به پزشک این امکان را می‌دهد که دوز مسکن اصلی را کاهش دهد.
• سندرم خستگی مزمن: در برخی موارد، کافئین به دلیل خاصیت محرک خود می‌تواند برای افزایش هوشیاری و کاهش احساس خستگی در بیماران مبتلا به این سندرم که از درد نیز رنج می‌برند، به صورت موردی استفاده شود.

۲. تسکین درد در شرایط خاص پزشکی

• سردرد پس از سوراخ شدن سخت شامه: در برخی مراکز، کافئین خوراکی یا تزریقی به عنوان یک درمان کمکی شناخته شده برای PDPH استفاده می‌شود. بنابراین، فرمولاسیون حاوی کافئین ممکن است در مراحل اولیه برای تسکین علائم این نوع سردرد شدید پس از انجام procedimientos (مانند بیهوشی نخاعی) به کار رود.
• نکته بالینی: هنگام تجویز این ترکیب، پزشک باید به دوز تجمعی روزانه استامینوفن توجه ویژه داشته باشد تا از خطر مسمومیت کبدی جلوگیری کند. همچنین، بیماران دارای سابقه حساسیت به کافئین یا دارای اختلالات اضطرابی یا قلبی عروقی باید با احتیاط از این دارو استفاده کنند.

مکانیسم اثر

این ترکیب دارویی شامل دو جزء فعال با مکانیسم‌های اثر مکمل است که به طور هم‌افزا اثر ضددرد و محرک را ایجاد می‌کنند:

۱. مکانیسم اثر استامینوفن

استامینوفن (پاراستامول) به عنوان یک مسکن و ضد تب عمل می‌کند، اما برخلاف داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی، فعالیت ضد التهابی چشمگیری ندارد.

• اثر ضددرد: مکانیسم دقیق استامینوفن کاملاً مشخص نیست، اما اعتقاد بر این است که اثرات آن عمدتاً در سیستم عصبی مرکزی (CNS) متمرکز است. این دارو احتمالاً با مهار ایزوفرم‌های خاصی از آنزیم‌های سیکلواکسیژناز، به ویژه COX-3 و شاید تا حدی COX-2 در مغز و نخاع، از تولید پروستاگلاندین‌ها جلوگیری می‌کند. کاهش پروستاگلاندین‌ها در CNS منجر به افزایش آستانه درد می‌شود.
• اثر ضد تب: استامینوفن با تأثیر بر مرکز تنظیم حرارت در هیپوتالاموس، به کاهش تب کمک می‌کند. این دارو با مهار پروستاگلاندین‌های مسئول افزایش دمای بدن، باعث گشاد شدن عروق محیطی و افزایش تعریق می‌شود که نتیجه آن دفع حرارت و کاهش دمای بدن است.

۲. مکانیسم اثر کافئین

کافئین در این ترکیب دو نقش مهم ایفا می‌کند: تقویت اثر ضددرد و تسکین سردرد.

• تقویت اثر مسکن: کافئین با افزایش جذب استامینوفن از دستگاه گوارش و احتمالاً با تأثیر بر مسیرهای درد در CNS، اثر ضددرد استامینوفن را تقویت می‌کند. این اثر هم‌افزایی به این معنی است که ترکیب این دو دارو تسکین درد بیشتری نسبت به استفاده از هر یک به تنهایی ایجاد می‌کند.
• تسکین سردرد: کافئین یک مهارکننده غیرانتخابی گیرنده‌های آدنوزین است (به ویژه گیرنده‌های A1 و A2A). آدنوزین در ایجاد سردردهای میگرنی نقش دارد و باعث اتساع عروق مغزی می‌شود. کافئین با مسدود کردن این گیرنده‌ها، باعث انقباض عروق مغزی می‌شود و به کاهش فشار ناشی از اتساع عروق که مشخصه برخی سردردها، به خصوص میگرن است، کمک می‌کند.

فارماکوکینتیک

فارماکوکینتیک این دارو عمدتاً شامل مشخصات جذب، توزیع، متابولیسم و دفع هر یک از اجزای آن است.

۱. فارماکوکینتیک استامینوفن

• جذب: استامینوفن پس از مصرف خوراکی به سرعت و تقریباً به طور کامل از دستگاه گوارش جذب می‌شود. حداکثر غلظت پلاسمایی معمولاً طی ۳۰ دقیقه تا ۲ ساعت به دست می‌آید.
• توزیع: دارو به طور گسترده در مایعات بدن توزیع می‌شود و اتصال آن به پروتئین‌های پلاسما در دوزهای درمانی اندک است (حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد).
• متابولیسم: متابولیسم استامینوفن عمدتاً در کبد رخ می‌دهد. بخش عمده آن از طریق کونژوگاسیون با گلوکورونیک اسید و سولفات به متابولیت‌های غیرفعال و غیرسمی تبدیل می‌شود. بخش کوچکی (حدود ۵ تا ۱۰ درصد) از طریق سیستم سیتوکروم پی ۴۵۰ به یک متابولیت واسط بسیار واکنش‌پذیر و سمی به نام ان-استیل-پی-بنزوکینون ایمین (NAPQI) تبدیل می‌شود. این متابولیت سمی به طور معمول توسط گلوتاتیون کبدی سم‌زدایی می‌شود. در صورت مصرف بیش از حد و کاهش ذخایر گلوتاتیون، انباشت NAPQI منجر به نکروز کبدیمی‌شود.
• دفع: نیمه‌عمر حذفی استامینوفن در افراد با عملکرد طبیعی کبد بین ۱ تا ۳ ساعت است. تقریباً ۹۰ تا ۱۰۰ درصد دوز در عرض ۲۴ ساعت عمدتاً به صورت متابولیت‌ها از طریق ادرار دفع می‌شود.

۲. فارماکوکینتیک کافئین

• جذب: کافئین نیز پس از مصرف خوراکی به سرعت و به طور کامل از دستگاه گوارش جذب می‌شود. حداکثر غلظت پلاسمایی معمولاً طی ۱۵ تا ۴۵ دقیقه حاصل می‌شود.
• توزیع: کافئین به سرعت در بدن توزیع شده و به راحتی از سد خونی-مغزی عبور می‌کند. اتصال آن به پروتئین‌های پلاسما حدود ۳۵ درصد است.
• متابولیسم: کافئین به طور گسترده در کبد توسط آنزیم سیتوکروم پی ۴۵۰ ۱ای۲ (CYP1A2) متابولیزه می‌شود. متابولیت‌های اصلی شامل پاراگزانتین، تئوبرومین و تئوفیلین هستند که همگی فعال هستند و به اثر محرک کافئین کمک می‌کنند.
• دفع: نیمه‌عمر حذفی کافئین در بزرگسالان سالم حدود ۳ تا ۷ ساعت است، اما می‌تواند تحت تأثیر عواملی مانند بارداری، بیماری‌های کبدی، مصرف سیگار و برخی داروها به شدت متغیر باشد. دفع متابولیت‌ها از طریق ادرار صورت می‌گیرد.
• نکته کاربردی برای پزشک: توجه به متابولیسم کبدی هر دو جزء، به خصوص استامینوفن و مسیر تولید متابولیت سمی NAPQI، در بیماران با اختلال عملکرد کبد یا کسانی که الکل مصرف می‌کنند، حیاتی است و مستلزم تنظیم دوز یا انتخاب داروی جایگزین است.

منع مصرف

۱. موارد منع مصرف در بیماری‌ها

استفاده از ترکیب استامینوفن + کافئین در بیماران با شرایط زیر باید با احتیاط فراوان یا به طور کامل منع شود:

حساسیت مفرط:

• منع مصرف در بیمارانی که سابقه واکنش‌های آلرژیک شدید یا حساسیت مفرط شناخته شده به استامینوفن، کافئین، یا هر یک از اجزای غیرفعال فرمولاسیون را دارند.

بیماری‌های کبدی شدید:

• منع مصرف مطلق یا شدیداً محدود شده در بیماران با نارسایی شدید کبدی یا بیماری فعال کبدی. استامینوفن عمدتاً توسط کبد متابولیزه می‌شود و خطر نکروز کبدی ناشی از متابولیت سمی آن (NAPQI) در این بیماران به شدت افزایش می‌یابد، حتی در دوزهای پایین‌تر از دوز درمانی.
• در بیمارانی که الکل به مقدار زیاد مصرف می‌کنند، به دلیل کاهش ذخایر گلوتاتیون کبدی، خطر مسمومیت کبدی ناشی از استامینوفن افزایش می‌یابد.

بیماری‌های قلبی عروقی شدید:

• کافئین یک محرک قوی است که می‌تواند ضربان قلب را افزایش دهد و باعث آریتمی شود. بنابراین، در بیماران با آریتمی‌های شدید، تپش قلب، آنژین ناپایدار، یا سابقه اخیر سکته قلبی باید از این ترکیب اجتناب شود یا با احتیاط کامل و تحت نظارت تجویز گردد.

اختلالات اضطرابی یا حملات پانیک:

• کافئین می‌تواند علائم اضطراب، بی‌قراری، و بی‌خوابی را تشدید کند. در بیماران مبتلا به اختلال اضطراب عمومی یا حملات پانیک، مصرف کافئین ممکن است وضعیت روانی آن‌ها را بدتر کند.

فشار خون بالا کنترل نشده:

• در حالی که افزایش فشار خون ناشی از کافئین معمولاً خفیف است، در بیمارانی که فشار خون آن‌ها به خوبی کنترل نشده است، باید از مصرف مقادیر بالای کافئین خودداری کرد.

زخم‌های گوارشی و رفلاکس:

• کافئین می‌تواند ترشح اسید معده را افزایش دهد و در نتیجه علائم زخم پپتیک فعال یا بیماری رفلاکس معده به مری را تشدید کند.

۲. موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی

بارداری

• دسته‌بندی خطر: استامینوفن به طور کلی در بارداری ایمن تلقی می‌شود و اغلب به عنوان مسکن انتخابی استفاده می‌شود. اما در مورد ترکیب با کافئین، وضعیت پیچیده‌تر است.
• مصرف کافئین: کافئین به راحتی از جفت عبور می‌کند. مصرف دوزهای بالای کافئین در دوران بارداری با افزایش خطر سقط جنین، وزن کم هنگام تولد و احتمالاً اختلالات رشد جنینی مرتبط است.
• توصیه بالینی: توصیه می‌شود مصرف کافئین در دوران بارداری، از جمله از طریق این ترکیب دارویی، به مقادیر کم یا متوسط محدود شود. در بیشتر موارد، پزشکان ترجیح می‌دهند در صورت نیاز به مسکن، استامینوفن خالص را تجویز کنند تا از مصرف غیرضروری کافئین جلوگیری شود.

شیردهی

• استامینوفن: استامینوفن به مقدار کم وارد شیر مادر می‌شود و در دوزهای معمول درمانی، خطری برای نوزاد شیرخوار ندارد و معمولاً سازگار با شیردهی در نظر گرفته می‌شود.
• کافئین: کافئین نیز وارد شیر مادر می‌شود. با وجود اینکه مقادیر کم معمولاً مشکلی ایجاد نمی‌کند، مصرف زیاد کافئین می‌تواند باعث تحریک‌پذیری، بی‌قراری و اختلال در خواب نوزاد شیرخوار شود.
• توصیه بالینی: در دوران شیردهی، ترکیب استامینوفن + کافئین معمولاً در صورت نیاز و با احتیاط تجویز می‌شود، مشروط بر اینکه دوز بالا نباشد و مصرف محدود باشد. با این حال، باید علائم تحریک‌پذیری در نوزاد تحت نظر باشد و در صورت امکان، از دوزهای پایین استامینوفن خالص استفاده شود.

۳. موارد منع مصرف در کودکان

محدودیت سنی و دوز:

• استفاده از ترکیب استامینوفن + کافئین معمولاً برای کودکان زیر ۱۲ سال توصیه نمی‌شود و در بسیاری از کشورها منع مصرف دارد.
• این منع مصرف عمدتاً به دلیل وجود جزء کافئین است. بدن کودکان به کافئین حساس‌تر است و کافئین می‌تواند عوارض جانبی بیشتری از جمله افزایش ضربان قلب، بی‌خوابی و لرزش در آن‌ها ایجاد کند.
• علاوه بر این، دوزهای این ترکیبات معمولاً ثابت است و تنظیم دوز دقیق استامینوفن بر اساس وزن کودک را دشوار می‌سازد، که خطر دوز بیش از حد را افزایش می‌دهد.
• توصیه بالینی: برای درمان درد و تب در کودکان، باید از فرمولاسیون‌های مخصوص کودکان حاوی استامینوفن خالص استفاده شود و دوز بر اساس وزن بدن دقیقاً محاسبه گردد.

عوارض جانبی

عوارض جانبی این ترکیب دارویی ترکیبی از عوارض مربوط به هر دو جزء استامینوفن و کافئین هستند. کافئین معمولاً مسئول بیشتر عوارض جانبی شایع مرتبط با تحریک سیستم عصبی مرکزی است.
۱. عوارض جانبی بسیار شایع (شیوع بالای ۱۰ درصد یا بیش از ۱ نفر از هر ۱۰ نفر)
به طور کلی، استفاده از دوزهای استاندارد این ترکیب معمولاً عوارض جانبی بسیار شایع جدی ندارد.

۲. عوارض جانبی شایع (شیوع ۱ تا ۱۰ درصد یا ۱ تا ۱۰ نفر از هر ۱۰۰ نفر)
این عوارض اغلب ناشی از جزء کافئین هستند و معمولاً خفیف تا متوسط می‌باشند:

عصبی مرکزی و روانی:

• بی‌خوابی: ۱ تا ۱۰ درصد
• اضطراب/عصبانیت: ۱ تا ۱۰ درصد
• سرگیجه: ۱ تا ۱۰ درصد

قلبی عروقی:

• تپش قلب: ۱ تا ۱۰ درصد
• تاکی‌کاردی خفیف: ۱ تا ۱۰ درصد

گوارشی:

• تهوع: ۱ تا ۱۰ درصد
• سوء هاضمه: ۱ تا ۱۰ درصد

۳. عوارض جانبی غیر شایع (شیوع ۰٫۱ تا ۱ درصد یا ۱ تا ۱۰ نفر از هر ۱۰۰۰ نفر)

عصبی مرکزی:

• لرزش: ۰٫۱ تا ۱ درصد
• سردردهای ناشی از وابستگی به کافئین: این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که بیمار مصرف دارو را به طور ناگهانی پس از استفاده مزمن قطع کند.

گوارشی:

• اسهال: ۰٫۱ تا ۱ درصد
• استفراغ: ۰٫۱ تا ۱ درصد

پوستی:

• خارش: ۰٫۱ تا ۱ درصد

۴. عوارض جانبی نادر (شیوع ۰٫۰۱ تا ۰٫۱ درصد یا ۱ تا ۱۰ نفر از هر ۱۰,۰۰۰ نفر)

خونی:

• ترومبوسیتوپنی و نوتروپنی: کاهش پلاکت یا نوتروفیل‌ها که ناشی از استامینوفن است، به ندرت مشاهده می‌شود.

کبدی:

• افزایش خفیف آنزیم‌های کبدی: به ویژه در دوزهای بالاتر یا استفاده طولانی‌مدت.

واکنش‌های آلرژیک:

• واکنش‌های حساسیت مفرط: شامل کهیر و آنژیوادم.

۵. عوارض جانبی بسیار نادر و جدی (شیوع کمتر از ۰٫۰۱ درصد یا کمتر از ۱ نفر از هر ۱۰,۰۰۰ نفر)

کبدی:

• نارسایی کبدی حاد: این جدی‌ترین عارضه استامینوفن است و معمولاً ناشی از دوز بیش از حد است، اما در افراد مستعد حتی در دوزهای درمانی نیز ممکن است رخ دهد.

پوستی:

• سندرم استیونز-جانسون و نکرولیز اپیدرم سمی: واکنش‌های پوستی شدید و تهدیدکننده حیات که با مصرف استامینوفن مرتبط هستند.

خونی:

• آگرانولوسیتوز و آنمی همولیتیک: عوارض خونی جدی که بسیار نادر هستند.

نکات کاربردی بالینی برای پزشکان

• اهمیت دوز کافئین: در ارزیابی عوارض جانبی، پزشک باید به میزان کافئین موجود در هر دوز و همچنین مصرف همزمان سایر منابع کافئین (مانند نوشیدنی‌ها) توسط بیمار توجه کند. بسیاری از عوارض شایع، در واقع علائم مسمومیت خفیف با کافئین هستند.
• خطر پنهان استامینوفن: علی‌رغم ایمنی ظاهری در دوزهای معمول، پزشکان باید همیشه از بیمار در مورد مصرف سایر داروهای حاوی استامینوفن سؤال کنند تا از تجاوز از حداکثر دوز روزانه (۴۰۰۰ میلی‌گرم) جلوگیری شود و خطر آسیب کبدی کاهش یابد.
• بیماران پرخطر: در بیماران با سابقه اختلال اضطرابی یا آریتمی قلبی، حتی دوزهای استاندارد کافئین ممکن است عوارض شایع (اضطراب و تپش قلب) را تشدید کند و باید احتیاط لازم صورت گیرد.

تداخلات دارویی

مشخصات کلی تداخلات:

1. جزء استامینوفن:

• سوبسترای CYP2E1
• تحت تأثیر تأخیر در تخلیه معده
• نفروپاتی ناشی از مصرف داروهای مسکن
• تشدید مت هموگلوبینمی

2. جزء کافئین:

• سوبسترای CYP1A2
• مهارکننده CYP1A2 (متوسط)
• تشدید اثرات افزاینده فشارخون

تداخلات رده X (پرهیز):

آسبروفیلین، داکسوفیلین، استریپنتول

کاهش اثرات داروها توسط استامینوفن و کافئین:

آدنوزین، برومپریدول، لاموتریژین، لیتیوم، رگادنوزون

کاهش اثرات استامینوفن و کافئین توسط داروها:

باربیتورات ها، بروکلی، ماری‌جوانا (شاهدانه)، کاربامازپین، القاکننده‌های متوسط CYP1A2، فوس فنی‌توئین و فنی‌توئین، ایزونیازید، تنباکو (دود کردن)

افزایش اثرات داروها توسط استامینوفن و کافئین:

آمی‌فامپریدین، بوسولفان، کلوزاپین، داساتینیب، دوکسوفیلین، فورموترول، ایماتینیب، اینداکاترول، آیوهگزول، آیومپرول، آیوپامیدول، بی‌حس کننده‌های موضعی، میپومرسن، اولوداترول، فنیل آفرین (سیستمیک)، پریلوکائین، سدیم نیتریت، سولریامفتول، سورافنیب، سمپاتومیمتیک ها، مشتقات تئوفیلین، تیزانیدین، آنتاگونیست های ویتامین کا

افزایش اثرات استامینوفن و کافئین توسط داروها:

آسبروفیلین، الکل (اتیل)، آتوموکستین، بوپرپیون، فراورده‌های حاوی کانابینوئید، کوکائین (موضعی)، مهارکننده‌های متوسط و قوی CYP1A2، داپسون (موضعی)، داساتینیب، اسکتامین، فلوکلوگزاسیلین، گوانتیدین، ایزونیازید، لینزولید، متی راپون، نیتریک اکسید، نورفلوکساسین، اوزانیمود، پیپمیدیک اسید، پروبنسید، پروکاربازین، سورافنیب، استریپنتول، تدیزولید

۱. تداخلات دارویی مهم

تداخلات این ترکیب دارویی به دلیل وجود هر دو جزء استامینوفن و کافئین رخ می‌دهد و می‌تواند اثربخشی یا سمیت هر یک از داروها را تغییر دهد.
الف) تداخلات مرتبط با استامینوفن (خطر مسمومیت کبدی)
این تداخلات بیشتر شامل داروهایی است که بر متابولیسم کبدی تأثیر می‌گذارند و خطر مسمومیت کبدی را افزایش می‌دهند:

داروهای القاکننده آنزیم‌های کبدی (مانند مهارکننده‌های قوی آنزیم سیتوکروم P450 2E1):

• نام داروهای فارسی: فنی‌توئین، کاربامازپین، فنوباربیتال، ریفامپین.
• نوع تداخل: این داروها با تسریع متابولیسم استامینوفن، تولید متابولیت سمی NAPQI را در کبد افزایش می‌دهند. این امر خطر مسمومیت کبدی ناشی از استامینوفن را، حتی در دوزهای درمانی، به شدت بالا می‌برد.

داروهای ضدانعقاد:

• نام داروی فارسی: وارفارین.
• نوع تداخل: مصرف منظم و طولانی‌مدت استامینوفن (بیشتر از ۲ گرم در روز) ممکن است با تقویت اثر ضد انعقادی وارفارین، خطر خونریزی را افزایش دهد. این اثر احتمالاً ناشی از مهار ساخت عوامل انعقادی وابسته به ویتامین کا در کبد است.

پروپنسید:

• نوع تداخل: این دارو، که معمولاً برای نقرس استفاده می‌شود، می‌تواند متابولیسم استامینوفن را کاهش دهد و غلظت پلاسمایی استامینوفن را بالا ببرد. این ممکن است نیاز به تنظیم دوز استامینوفن داشته باشد.

ب) تداخلات مرتبط با کافئین (تأثیر بر سیستم عصبی و متابولیسم)
کافئین عمدتاً از طریق آنزیم CYP1A2 متابولیزه می‌شود، بنابراین تداخل با مهارکننده‌ها یا القاکننده‌های این آنزیم رایج است:

داروهای مهارکننده آنزیم CYP1A2 (کاهش متابولیسم کافئین):

• نام داروهای فارسی: فلووکسامین (یک ضدافسردگی)، سیپروفلوکساسین و سایر آنتی‌بیوتیک‌های کینولون.
• نوع تداخل: این داروها باعث کاهش سرعت تجزیه کافئین در کبد می‌شوند. نتیجه آن افزایش سطح کافئین در خون و در نتیجه افزایش خطر عوارض جانبی کافئین مانند اضطراب، بی‌خوابی و تپش قلب است.

داروهای محرک:

• نام داروهای فارسی: آمفتامین‌ها، متیل‌فنیدات.
• نوع تداخل: مصرف همزمان با کافئین می‌تواند اثرات تحریکی بر سیستم عصبی مرکزی و عوارض قلبی عروقی مانند تاکی‌کاردی و افزایش شدید فشار خون را به طور قابل توجهی تشدید کند.

داروهای مسدودکننده بتا:

• نوع تداخل: برخی داروهای مسدودکننده بتا ممکن است اثرات تحریکی کافئین را به طور کامل خنثی نکنند و در برخی موارد ممکن است هر دو دارو بر ضربان قلب تأثیر بگذارند.

قرص‌های ضد بارداری خوراکی:

• نوع تداخل: این داروها می‌توانند متابولیسم کافئین را کند کرده و نیمه‌عمر آن را افزایش دهند. این امر منجر به افزایش طولانی‌مدت غلظت کافئین و تشدید عوارض جانبی آن می‌شود.

لِووتیروکسین:

• نوع تداخل: کافئین می‌تواند جذب لووتیروکسین (هورمون تیروئید) را در دستگاه گوارش کاهش دهد و اثربخشی آن را کم کند. توصیه می‌شود بین مصرف لووتیروکسین و ترکیبات حاوی کافئین حداقل یک ساعت فاصله باشد.

۲. تداخل با غذا

تداخل این ترکیب دارویی با مواد غذایی عمدتاً به کافئین و الکل مربوط می‌شود:

الکل:

• نوع تداخل: مصرف مزمن و سنگین الکل (بیش از سه نوشیدنی در روز) ذخایر گلوتاتیون کبد را کاهش می‌دهد و آنزیم‌های کبدی را القا می‌کند. این امر به طور چشمگیری خطر مسمومیت کبدی شدید و کشنده ناشی از استامینوفن را افزایش می‌دهد.

غذاهای حاوی کافئین بالا:

• نوع تداخل: مصرف همزمان این دارو با مقادیر زیادی از قهوه، چای، نوشابه‌های انرژی‌زا یا سایر مواد غذایی/نوشیدنی‌های حاوی کافئین، می‌تواند منجر به اوردوز کافئین شود. این امر علائمی مانند اضطراب شدید، تپش قلب، بی‌قراری، لرزش و احتمالاً تشنج را ایجاد می‌کند.

غذا:

• نوع تداخل: به طور کلی، غذاهای معمولی تأثیر قابل توجهی بر اثربخشی یا ایمنی استامینوفن + کافئین ندارند. با این حال، مصرف استامینوفن همراه با غذای پرچرب ممکن است سرعت جذب آن را کاهش دهد، اما مقدار کلی جذب‌شده را تغییر نمی‌دهد.

۳. تداخل در آزمایشات

این دارو ممکن است بر نتایج برخی از آزمایش‌های تشخیصی اثر بگذارد:

آزمایش قند خون:

• نوع تداخل: کافئین می‌تواند به طور موقت سطح قند خون را افزایش دهد، اگرچه این تأثیر معمولاً بالینی نیست مگر اینکه در دوزهای بسیار بالا مصرف شود.

آزمایش اسید اوریک:

• نوع تداخل: مصرف دوزهای بالای استامینوفن می‌تواند باعث نتایج مثبت کاذب (افزایش غیرواقعی) در برخی روش‌های اندازه‌گیری اسید اوریک سرم شود.

آزمایش ۵-هیدروکسی ایندول استیک اسید ادرار (5-HIAA):

• نوع تداخل: مصرف استامینوفن ممکن است با آزمایش‌های رنگ‌سنجی برای اندازه‌گیری متابولیت سروتونین (5-HIAA) در ادرار تداخل ایجاد کند و نتایج را منفی کاذب نشان دهد. این آزمایش برای تشخیص برخی تومورهای کارسینوئید استفاده می‌شود.

آزمایش تیروئید:

• نوع تداخل: کافئین می‌تواند به طور موقت سطح برخی هورمون‌های تیروئیدی مانند TSH را تغییر دهد. با این حال، اهمیت بالینی این تداخل در دوزهای درمانی معمولاً کم است.

هشدار ها

هشدارهای مهم بالینی در مصرف استامینوفن + کافئین
پزشکان باید هنگام تجویز این ترکیب، به ویژه به دلیل حضور استامینوفن و کافئین، به هشدارهای زیر توجه کنند:

الف) هشدارهای مربوط به استامینوفن (خطر مسمومیت کبدی)

• خطر مسمومیت کبدی: جدی‌ترین هشدار مربوط به استامینوفن، خطر آسیب کبدی (نکروز کبدی) است که می‌تواند در اثر مصرف دوزهای بالاتر از حد مجاز روزانه (معمولاً بیش از ۴ گرم در ۲۴ ساعت در بزرگسالان)، یا در دوزهای درمانی در بیماران با عوامل خطر (مانند مصرف‌کنندگان مزمن الکل یا بیماران با بیماری‌های زمینه‌ای کبدی) رخ دهد.
• نکته کاربردی: پزشکان باید دوز کل تجمعی روزانه استامینوفن از تمام منابع (ترکیبات مختلف، داروهای سرماخوردگی، مسکن‌های بدون نسخه) را بررسی کرده و مطمئن شوند از ۴۰۰۰ میلی‌گرم تجاوز نمی‌کند.
• واکنش‌های پوستی جدی: اگرچه نادر است، اما استامینوفن با واکنش‌های پوستی شدید و بالقوه کشنده مانند سندرم استیونز-جانسون، نکرولیز اپیدرم سمی و پاستولوز اگزانتماتوز حاد فراگیر مرتبط است.
• اقدام بالینی: در صورت بروز بثورات پوستی یا سایر علائم حساسیت، دارو باید فوراً قطع شده و درمان حمایتی آغاز شود.

ب) هشدارهای مربوط به کافئین (اثرات سیستم عصبی و قلبی)

• مصرف بیش از حد کافئین: به دلیل وجود کافئین در این ترکیب، پزشک باید بیمار را در مورد منابع دیگر مصرف کافئین (مانند قهوه، چای، نوشابه‌های انرژی‌زا و شکلات) آگاه سازد تا از تحریک بیش از حد سیستم عصبی مرکزی (CNS) و بروز عوارضی مانند بی‌خوابی، اضطراب، بی‌قراری، لرزش و تپش قلب جلوگیری شود.
• بیماری‌های قلبی عروقی: کافئین یک محرک قوی است. در بیمارانی با سابقه آریتمی قلبی، تاکی‌کاردی، یا سابقه ایسکمی قلبی، مصرف این دارو باید با احتیاط فراوان یا تحت نظارت باشد. کافئین ممکن است ضربان قلب و فشار خون را افزایش دهد.
• قطع مصرف مزمن کافئین: قطع ناگهانی مصرف مزمن کافئین در بیمارانی که به طور منظم این دارو یا منابع دیگر کافئین را مصرف می‌کردند، می‌تواند منجر به سردرد ناشی از ترک کافئین شود.

۲. اوردوز استامینوفن + کافئین و درمان آن
اوردوز این ترکیب دارویی به دلیل تفاوت در میزان سمیت دو جزء، عمدتاً بر اساس عوارض ناشی از استامینوفن و در مرحله دوم بر اساس عوارض جانبی کافئین مدیریت می‌شود.

الف) اوردوز استامینوفن

اوردوز استامینوفن یک فوریت پزشکی است که منجر به نکروز کبدی می‌شود.

علائم اوردوز استامینوفن

علائم بالینی اوردوز استامینوفن اغلب چهار مرحله دارد، اما تشخیص زودرس حیاتی است:

• مرحله ۱ (۰ تا ۲۴ ساعت): تهوع، استفراغ، تعریق، رنگ پریدگی، بی اشتهایی، و ضعف عمومی. علائم آزمایشگاهی در این مرحله اغلب نرمال است.
• مرحله ۲ (۲۴ تا ۷۲ ساعت): بهبودی ظاهری علائم گوارشی، اما بروز شواهد آسیب کبدی از جمله افزایش آنزیم‌های کبدی (آسپارتات آمینوترانسفراز و آلانین آمینوترانسفراز - AST و ALT).
• مرحله ۳ (۷۲ تا ۹۶ ساعت): اوج آسیب کبدی؛ زردی، انعقاد پذیری غیرطبیعی، هیپوگلیسمی، آنسفالوپاتی و در نهایت نارسایی چند عضوی و مرگ.
• مرحله ۴ (چند روز تا چند هفته): بهبودی در بیماران نجات یافته یا بدتر شدن وضعیت منجر به پیوند کبد.

درمان اوردوز استامینوفن

درمان باید بلافاصله پس از شک به مصرف دوز سمی آغاز شود:

• پشتیبانی حیاتی: حفظ راه هوایی، تنفس و گردش خون.
• ارزیابی دوز و سطح: تعیین دوز مصرفی، زمان مصرف، و اندازه‌گیری سطح استامینوفن سرم (حداقل ۴ ساعت پس از مصرف) برای ارزیابی خطر سمیت با استفاده از نوموگرام رومتک-متیو.
• داروی پادزهر: تجویز ان-استیل سیستئین به عنوان پادزهر، حیاتی است. NAC با جایگزینی ذخایر گلوتاتیون، به سم‌زدایی متابولیت سمی استامینوفن (NAPQI) کمک می‌کند. NAC باید در اسرع وقت، ترجیحاً ظرف ۸ ساعت پس از مصرف شروع شود، اما تا ۲۴ ساعت پس از مصرف نیز می‌تواند مفید باشد.
• کاهش جذب: اگر بیمار در عرض ۱ ساعت پس از مصرف دارو مراجعه کرده باشد، ممکن است شستشوی معده یا تجویز زغال فعال در نظر گرفته شود.

ب) اوردوز کافئین

اوردوز کافئین معمولاً با علائم تحریک سیستم عصبی مرکزی و قلبی عروقی همراه است.

علائم اوردوز کافئین

• قلبی عروقی: تاکی‌کاردی، آریتمی، تپش قلب و افزایش فشار خون.
• سیستم عصبی مرکزی: تهییج شدید، بی‌قراری، لرزش، گیجی، هذیان، و در موارد شدید تشنج.
• گوارشی: تهوع و استفراغ.

درمان اوردوز کافئین

درمان اوردوز کافئین حمایتی است:

• تشنج: کنترل تشنج با استفاده از بنزودیازپین‌ها (مانند دیازپام یا لورازپام).
• آریتمی: درمان آریتمی با داروهای ضد آریتمی مناسب در صورت لزوم.
• پشتیبانی: تأمین مایعات و الکترولیت‌ها. دیالیز ممکن است در موارد نادر اوردوز بسیار شدید یا وجود نارسایی ارگانی برای سرعت بخشیدن به حذف کافئین استفاده شود.

توصیه های دارویی

۱. توصیه‌های دارویی ویژه بیمار
پزشکان باید هنگام تجویز این ترکیب، نکات زیر را برای اطمینان از ایمنی و اثربخشی دارو به بیمار گوشزد کنند:

الف) دوز و نحوه مصرف

• دوز مصرفی: دقیقاً طبق دستور پزشک یا راهنمای روی بسته‌بندی دارو عمل کنید. هرگز دوز تجویز شده را خودسرانه افزایش ندهید.
• حداکثر دوز روزانه: به بیمار تأکید کنید که در ۲۴ ساعت، بیش از ۴۰۰۰ میلی‌گرم استامینوفن (۴ گرم) مصرف نکند. این ترکیب حاوی استامینوفن است و مصرف بیش از حد آن، حتی دوزهای کمی بالاتر از حد مجاز، می‌تواند به کبد آسیب جدی و جبران‌ناپذیر برساند.
• سایر داروها: بیمار باید فهرست تمام داروهای دیگری که مصرف می‌کند (شامل داروهای بدون نسخه، مکمل‌ها، و داروهای سرماخوردگی/آنفولانزا) را بررسی کند تا مطمئن شود حاوی استامینوفن نیستند. شمارش استامینوفن از تمامی منابع ضروری است.
• با یا بدون غذا: این دارو را می‌توان همراه یا بدون غذا مصرف کرد. اگر مصرف دارو باعث ناراحتی معده می‌شود، آن را با غذا یا شیر میل کنید.

ب) هشدارهای کافئین و عوارض جانبی

• محدودیت کافئین: بیمار باید مصرف نوشیدنی‌ها و غذاهای حاوی کافئین (مانند قهوه، چای، نوشابه‌های انرژی‌زا و شکلات) را در طول مصرف این دارو محدود کند. مصرف زیاد کافئین همراه با این ترکیب می‌تواند منجر به بی‌قراری، اضطراب، بی‌خوابی، لرزش و تپش قلب شود.
• مشکلات خواب: به دلیل وجود کافئین، از مصرف این دارو نزدیک به زمان خواب (معمولاً ۴ تا ۶ ساعت قبل از خواب) خودداری کنید تا از بروز بی‌خوابی جلوگیری شود.
• الکل: به بیمار قویاً توصیه می‌شود که در حین مصرف این دارو، از مصرف الکل بپرهیزد، زیرا ترکیب استامینوفن و الکل به شدت خطر آسیب کبدی را افزایش می‌دهد.

ج) علائم نیاز به مراجعه فوری

• علائم حساسیت: در صورت بروز هرگونه علائم واکنش آلرژیک (مانانند راش پوستی، خارش، تورم صورت یا زبان، یا مشکل در تنفس)، باید بلافاصله به اورژانس مراجعه کند.
• علائم آسیب کبدی: اگر علائمی مانند زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، مدفوع روشن یا درد در قسمت فوقانی شکم (ناحیه کبد) مشاهده شد، باید فوراً به پزشک اطلاع داده شود.

۲. توصیه‌های دارویی ویژه پزشک
برای حصول بهترین نتیجه درمانی و حفظ ایمنی بیمار، پزشکان باید هنگام تجویز این ترکیب به نکات زیر توجه کنند:

الف) ارزیابی بیمار و تنظیم دوز

• بررسی سابقه کبدی: پیش از تجویز، حتماً سابقه اختلال عملکرد کبد (مانند هپاتیت مزمن یا سیروز) و سابقه مصرف الکل را جویا شوید. در صورت وجود آسیب کبدی، باید از تجویز استامینوفن خودداری کرده یا دوز را به شدت کاهش دهید (مثلاً حداکثر ۲۰۰۰ میلی‌گرم در روز).
• بررسی وضعیت قلبی و عصبی: در بیماران با سابقه آریتمی قلبی، پرکاری تیروئید، یا اختلالات اضطرابی/پانیک، باید احتیاط کنید. کافئین می‌تواند محرک این شرایط باشد و نیاز به داروی جایگزین (مانلاً استامینوفن خالص) وجود دارد.
• بررسی مصرف سایر منابع کافئین: میزان مصرف روزانه کافئین از منابع غذایی و نوشیدنی‌ها را از بیمار بپرسید و آن را در تعیین دوز کافئین ترکیب دارویی لحاظ کنید.

ب) توجه به پتانسیل سوء مصرف و وابستگی

سردرد ناشی از مصرف بیش از حد مسکن:

• به دلیل استفاده از این ترکیب برای درمان مکرر سردرد (چه میگرن و چه سردرد تنشی)، خطر بروز سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو وجود دارد. مصرف بیش از ۱۰ تا ۱۵ روز در ماه باید با احتیاط مدیریت شود و در صورت نیاز، دارو قطع گردد.
• وابستگی به کافئین: مصرف طولانی‌مدت و مکرر ترکیب استامینوفن + کافئین می‌تواند منجر به وابستگی فیزیکی به کافئین شود. در صورت قطع ناگهانی، بیمار ممکن است دچار سردرد، خستگی و تحریک‌پذیری شود.
• تدبیر پزشک: در صورت نیاز به قطع دارو پس از مصرف طولانی‌مدت، به بیمار توصیه کنید مصرف را به صورت تدریجی کاهش دهد.

ج) ملاحظات در بارداری و شیردهی

• بارداری: در طول بارداری، تلاش کنید در صورت امکان از تجویز فرمولاسیون‌های ترکیبی حاوی کافئین اجتناب کنید و در صورت نیاز به مسکن، استامینوفن خالص را تجویز نمایید. اگر ترکیب تجویز می‌شود، مطمئن شوید که دوز کافئین دریافتی روزانه بیمار از تمام منابع، به حد مجاز (کمتر از ۲۰۰ میلی‌گرم در روز) نرسد.
• شیردهی: کافئین به شیر مادر منتقل می‌شود. در صورت تجویز، به مادر توصیه کنید دارو را بلافاصله پس از شیردهی مصرف کند تا غلظت آن در شیر در طول شیردهی بعدی پایین‌تر باشد. همچنین علائم بی‌قراری و بی‌خوابی در نوزاد را پیگیری کند.