اوزانیمود چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

کپسول اوزانیمود چیست؟

به زبان ساده، اوزانیمود فعالیت بخشی از سیستم ایمنی را کنترل می‌کند. به همین دلیل می‌تواند در بیماری‌هایی که التهاب و حمله سیستم ایمنی نقش مهمی دارند، مانند ام‌اس و کولیت اولسراتیو، کمک‌کننده باشد.
به بیان فنی، اوزانیمود (Ozanimod) دارویی از گروه تعدیل‌کننده‌های گیرنده اسفنگوزین-۱-فسفات (S1P receptor modulator) است. این دارو با اثر روی بعضی سلول‌های ایمنی، باعث می‌شود تعداد کمتری از آن‌ها وارد جریان خون و بافت‌های هدف شوند.

قرص زپونیم محصول شرکت البرز زاگرس

اوزانیمود برای چه بیماری‌هایی تجویز می‌شود؟

اوزانیمود یک داروی خوراکی است که برای برخی بیماران مبتلا به ام‌اس و کولیت اولسراتیو تجویز می‌شود. این دارو باید فقط با نظر پزشک متخصص مصرف شود، چون پیش از شروع و در طول درمان نیاز به بررسی قلب، کبد، خون، عفونت‌ها و بعضی خطرات دیگر دارد.

اوزانیمود برای ام‌اس

طبق راهنمای تجویز داروی اوزانیمود، این دارو در برخی بیماران مبتلا به انواع عودکننده ام‌اس کاربرد دارد؛ از جمله:

• ام‌اس عودکننده-بهبود‌یابنده (RRMS)
• حمله ایزوله بالینی (CIS)
• ام‌اس پیشرونده ثانویه فعال (active SPMS)

در برخی شرایط، اوزانیمود زمانی مطرح می‌شود که بیمار پاسخ کافی به درمان‌های رایج‌تر مانند اینترفرون‌ها، گلاتیرامر استات، دی‌متیل فومارات یا تریفلونوماید نداشته باشد. تصمیم نهایی درباره مناسب بودن این دارو برای ام‌اس با متخصص مغز و اعصاب است.

اوزانیمود برای کولیت اولسراتیو

اوزانیمود در موارد متوسط تا شدید کولیت اولسراتیو (Ulcerative Colitis) نیز می‌تواند تجویز شود. کولیت اولسراتیو یک بیماری التهابی روده است که معمولاً با علائمی مانند اسهال خونی، درد شکم، فوریت در دفع و خستگی همراه می‌شود.

تجویز اوزانیمود برای کولیت اولسراتیو باید توسط فوق‌تخصص گوارش و کبد انجام شود.

اوزانیمود چگونه اثر می‌کند؟

در ام‌اس و کولیت اولسراتیو، بخشی از آسیب بدن به دلیل فعالیت نامتعادل سیستم ایمنی رخ می‌دهد. اوزانیمود با اثر بر گیرنده‌های خاصی روی سلول‌های ایمنی، خروج بعضی از این سلول‌ها از غدد لنفاوی را کاهش می‌دهد.

در نتیجه، تعداد سلول‌های التهابی که به مغز، نخاع یا روده می‌رسند کمتر می‌شود. این موضوع می‌تواند به کاهش التهاب، کاهش عود بیماری و کنترل بهتر علائم کمک کند.

نحوه مصرف اوزانیمود

اوزانیمود به صورت خوراکی مصرف می‌شود. دوز دارو معمولاً از مقدار کم شروع می‌شود و سپس به تدریج افزایش پیدا می‌کند. این افزایش تدریجی برای کاهش احتمال عوارض، به‌ویژه عوارض قلبی در شروع درمان، اهمیت دارد.

طبق راهنمای تجویز، درمان می‌تواند با دوز ۰.۲۳ میلی‌گرم شروع شود و بر اساس پروتکل استاندارد و نظر پزشک تا ۰.۹۲ میلی‌گرم افزایش یابد.

دارو را دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف کنید. مقدار مصرف، زمان مصرف یا قطع دارو را خودسرانه تغییر ندهید.

اگر مصرف اوزانیمود را فراموش کردیم چه کنیم؟

اگر یک نوبت دارو را فراموش کردید، بهترین کار این است که با پزشک یا داروساز تماس بگیرید. در بعضی موارد، به‌ویژه در روزهای ابتدایی شروع درمان یا پس از چند روز قطع مصرف، ممکن است لازم باشد دارو دوباره با دوز کم و به صورت تدریجی شروع شود.

برای جبران نوبت فراموش‌شده، دو دوز را همزمان مصرف نکنید؛ مگر اینکه پزشک به طور مشخص چنین دستوری داده باشد.

چه کسانی نباید اوزانیمود مصرف کنند؟

اوزانیمود برای همه بیماران مناسب نیست. طبق راهنمای تجویز، مصرف این دارو در برخی شرایط ممنوع یا نیازمند احتیاط جدی است. مهم‌ترین موارد منع مصرف عبارت‌اند از:

• سابقه سکته قلبی، سکته مغزی یا حمله ایسکمیک گذرا (TIA) در ۶ ماه اخیر
• نارسایی قلبی شدید، به‌ویژه کلاس ۳ یا ۴
• برخی اختلالات ریتم قلب مانند بلوک دهلیزی-بطنی درجه ۲ یا ۳ (AV block)، سندرم سینوس بیمار یا بلوک سینوسی-دهلیزی، مگر در صورت داشتن ضربان‌ساز فعال
• مصرف همزمان با داروهای مهارکننده مونوآمین اکسیداز (MAO inhibitors)
• بارداری یا شیردهی
• آپنه شدید خواب (severe sleep apnea)
• عفونت فعال مانند سل یا هپاتیت فعال
• نداشتن ایمنی در برابر ویروس واریسلا زوستر (آبله‌مرغان و زونا)
• بیماری شدید کبدی، از جمله Child-Pugh class C
• سرطان فعال
• ادم ماکولا (تورم بخش مرکزی شبکیه چشم)

اگر هر یک از این موارد را دارید یا قبلاً داشته‌اید، پیش از شروع درمان حتماً به پزشک اطلاع دهید.

بررسی‌های لازم قبل از شروع اوزانیمود

پیش از شروع اوزانیمود، پزشک ممکن است چند بررسی انجام دهد تا مطمئن شود مصرف دارو برای شما ایمن است. این بررسی‌ها می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• بررسی سابقه بیماری‌های قلبی و اختلالات ریتم قلب
• اندازه‌گیری فشار خون
• آزمایش شمارش سلول‌های خونی (CBC)
• آزمایش عملکرد کبد (LFT)
• بررسی سابقه عفونت‌های مهم مانند سل و هپاتیت
• بررسی ایمنی نسبت به واریسلا زوستر در صورت نیاز
• بررسی وضعیت بارداری در افراد با امکان باردار شدن
• معاینه چشم در افراد در معرض خطر ادم ماکولا

پایش و مراقبت در طول درمان با اوزانیمود

در طول درمان با اوزانیمود، پیگیری منظم ضروری است. طبق راهنمای تجویز، فشار خون، آزمایش CBC و آزمایش‌های عملکرد کبد باید بررسی شوند.

این پایش‌ها کمک می‌کنند عوارض احتمالی زودتر شناسایی شوند. اگر علائمی مثل تب، گلودرد شدید، زردی پوست یا چشم، تنگی نفس، درد قفسه سینه، تاری دید یا ضعف غیرعادی داشتید، باید سریع‌تر با پزشک تماس بگیرید.

عوارض اوزانیمود

مانند هر دارویی، اوزانیمود هم می‌تواند عارضه ایجاد کند. همه بیماران دچار عارضه نمی‌شوند، اما آگاهی از علائم هشدار مهم است.

عوارض شایع‌تر

• سردرد
• افزایش فشار خون
• افزایش آنزیم‌های کبدی
• علائم شبیه سرماخوردگی یا عفونت‌های تنفسی
• احساس خستگی
• درد شکم یا مشکلات گوارشی در برخی بیماران

عوارض مهم و نیازمند توجه فوری

• کند شدن ضربان قلب یا احساس غش و سرگیجه شدید
• علائم عفونت جدی مانند تب مداوم، لرز یا ضعف شدید
• زردی پوست یا چشم، ادرار تیره یا درد شدید قسمت راست بالای شکم
• تاری دید، تغییر دید مرکزی یا دیدن لکه در میدان بینایی
• تنگی نفس، درد قفسه سینه یا ضربان قلب نامنظم
• بدتر شدن ناگهانی علائم عصبی مانند ضعف، اختلال تکلم یا گیجی

در صورت بروز علائم شدید یا غیرمعمول، مصرف دارو را خودسرانه ادامه ندهید و با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.

تداخلات دارویی اوزانیمود

اوزانیمود می‌تواند با بعضی داروها تداخل داشته باشد. یکی از مهم‌ترین موارد، مصرف همزمان با مهارکننده‌های MAO است که ممنوع محسوب می‌شود.

پیش از شروع اوزانیمود، فهرست کامل داروهای خود را به پزشک بدهید؛ از جمله داروهای نسخه‌ای، داروهای بدون نسخه، مکمل‌ها، داروهای گیاهی و داروهای مربوط به قلب، فشار خون، افسردگی، عفونت یا سیستم ایمنی.

مصرف همزمان اوزانیمود با داروهایی که سیستم ایمنی را تضعیف می‌کنند، ممکن است خطر عفونت را افزایش دهد. همچنین برخی داروهای قلبی یا داروهای مؤثر بر ضربان قلب ممکن است نیاز به بررسی دقیق‌تر داشته باشند.

اوزانیمود و واکسن‌ها

چون اوزانیمود روی سیستم ایمنی اثر می‌گذارد، موضوع واکسن‌ها مهم است. پیش از شروع درمان، پزشک ممکن است وضعیت واکسیناسیون شما را بررسی کند؛ به‌خصوص از نظر ایمنی در برابر واریسلا زوستر.

در طول درمان، دریافت بعضی واکسن‌های زنده (live vaccines) ممکن است مناسب نباشد. بدون هماهنگی با پزشک، واکسن نزنید؛ به‌ویژه اگر واکسن زنده یا ضعیف‌شده باشد.

اوزانیمود در بارداری و شیردهی

طبق راهنمای تجویز، اوزانیمود در دوران بارداری و شیردهی نباید مصرف شود. اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا احتمال بارداری وجود دارد، حتماً پیش از شروع دارو به پزشک اطلاع دهید.

افرادی که امکان باردار شدن دارند، باید درباره روش مطمئن پیشگیری از بارداری در زمان مصرف دارو و مدتی پس از قطع آن با پزشک مشورت کنند.

قطع اوزانیمود

اوزانیمود را بدون نظر پزشک قطع نکنید. قطع ناگهانی دارو ممکن است باعث برگشت یا بدتر شدن علائم بیماری در برخی بیماران شود. اگر لازم باشد دارو قطع شود، پزشک زمان و روش مناسب را مشخص می‌کند.

طبق راهنمای تجویز، اگر پس از ۴ ماه پاسخ مناسب به درمان دیده نشود، ادامه درمان توصیه نمی‌شود. البته ارزیابی پاسخ درمانی باید توسط پزشک و بر اساس وضعیت بالینی، آزمایش‌ها و روند بیماری انجام شود.

چه پزشکی می‌تواند اوزانیمود تجویز کند؟

طبق راهنمای تجویز، اوزانیمود برای بیماران مبتلا به ام‌اس باید توسط متخصص بیماری‌های مغز و اعصاب تجویز شود. برای بیماران مبتلا به کولیت اولسراتیو، تجویز این دارو در صلاحیت فوق‌تخصص گوارش و کبد است.

این محدودیت به دلیل نیاز به انتخاب دقیق بیمار، بررسی موارد منع مصرف و پایش منظم در طول درمان است.

نکات مهم برای مصرف‌کنندگان اوزانیمود

• دارو را دقیقاً طبق نسخه مصرف کنید.
• قبل از شروع درمان، سابقه بیماری قلبی، کبدی، عفونت، سرطان، مشکلات چشمی و بارداری را به پزشک بگویید.
• آزمایش‌ها و ویزیت‌های پیگیری را به تأخیر نیندازید.
• در صورت تب، علائم عفونت، تاری دید، زردی، تنگی نفس یا ضربان قلب نامنظم سریعاً پیگیری کنید.
• بدون مشورت پزشک، واکسن زنده دریافت نکنید.
• دارو را خودسرانه قطع یا دوباره شروع نکنید.

سوالات پرتکرار درباره اوزانیمود

آیا اوزانیمود کورتون است؟

خیر. اوزانیمود کورتون نیست. این دارو یک تعدیل‌کننده سیستم ایمنی است و با مکانیسمی متفاوت از کورتون‌ها عمل می‌کند.

آیا اوزانیمود ام‌اس را درمان قطعی می‌کند؟

خیر. اوزانیمود درمان قطعی ام‌اس نیست، اما می‌تواند در بیماران مناسب به کاهش فعالیت بیماری و کنترل عودها کمک کند.

آیا اوزانیمود برای همه بیماران ام‌اس مناسب است؟

خیر. نوع ام‌اس، شدت بیماری، سابقه درمان‌های قبلی، وضعیت قلب، کبد، چشم، عفونت‌ها و بارداری در تصمیم‌گیری نقش دارند. تشخیص مناسب بودن دارو با متخصص مغز و اعصاب است.

آیا اوزانیمود برای کولیت اولسراتیو خفیف استفاده می‌شود؟

معمولاً کاربرد اوزانیمود در کولیت اولسراتیو متوسط تا شدید مطرح است. برای موارد خفیف، پزشک ممکن است درمان‌های دیگری را ترجیح دهد.

اگر بعد از چند ماه بهتر نشدم چه می‌شود؟

طبق راهنمای تجویز، اگر پس از ۴ ماه پاسخ مناسب به درمان وجود نداشته باشد، ادامه درمان توصیه نمی‌شود. در این شرایط پزشک ممکن است درمان را تغییر دهد.

آیا هنگام مصرف اوزانیمود باید آزمایش بدهم؟

بله. بررسی فشار خون، آزمایش CBC و آزمایش عملکرد کبد از پایش‌های مهم در طول درمان هستند.

آیا اوزانیمود باعث عفونت می‌شود؟

اوزانیمود می‌تواند احتمال برخی عفونت‌ها را افزایش دهد، چون روی سیستم ایمنی اثر می‌گذارد. تب، لرز، گلودرد شدید، سرفه طولانی یا ضعف شدید باید به پزشک گزارش شود.

آیا مصرف اوزانیمود در بارداری مجاز است؟

خیر. طبق راهنمای تجویز، مصرف اوزانیمود در بارداری ممنوع است. اگر قصد بارداری دارید یا احتمال بارداری وجود دارد، قبل از مصرف دارو با پزشک مشورت کنید.

آیا می‌توان اوزانیمود را ناگهانی قطع کرد؟

خیر. قطع دارو باید با نظر پزشک انجام شود، چون ممکن است بیماری دوباره فعال شود یا نیاز به برنامه درمانی جایگزین داشته باشید.

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف اوزانیمود

داروی اوزانیمود یک تعدیل کننده انتخابی گیرنده های اسفینگوزین یک فسفات است که با جلوگیری از خروج لنفوسیت ها از غدد لنفاوی نقش مهمی در کنترل بیماری های خود ایمنی ایفا می کند. اگاهی دقیق از اندیکاسیون های رسمی و کاربرد های نوین این دارو به همکاران پزشک در انتخاب بهترین رویکرد درمانی کمک شایانی می نماید. در ادامه بر اساس معتبرترین منابع بین المللی موارد مصرف این دارو شرح داده شده است.

موارد مصرف تایید شده بالینی

بیماری مولتیپل اسکلروزیس عود کننده (ام اس)

• اوزانیمود برای درمان فرم های عود کننده بیماری ام اس در بزرگسالان تایید شده است. این موارد شامل سندرم بالینی ایزوله، بیماری عود کننده فروکش کننده و بیماری پیشرونده ثانویه فعال می باشد. از نظر بالینی این دارو با کاهش میزان عود سالیانه و کند کردن روند پیشرفت ناتوانی فیزیکی کیفیت زندگی بیماران را بهبود می بخشد. پزشک معالج باید توجه داشته باشد که شروع درمان با اوزانیمود نیازمند یک برنامه افزایش تدریجی دوز در هفت روز ابتدایی است تا خطر کاهش ضربان قلب و اختلالات هدایتی قلب به حداقل برسد. انجام نوار قلب پایه، بررسی تست های عملکردی کبد، معاینه کامل چشم پزشکی برای رد ادم ماکولا و شمارش کامل سلول های خونی پیش از تجویز این دارو کاملا الزامی است.

بیماری کولیت اولسراتیو متوسط تا شدید

• این دارو به عنوان یک خط درمانی پیشرفته خوراکی برای بیماران بزرگسال مبتلا به کولیت اولسراتیو با شدت متوسط تا شدید تایید شده است. کاربرد بالینی ان به ویژه در بیمارانی است که به درمان های متداول مانند کورتیکواستروئید ها، دارو های سرکوب کننده سیستم ایمنی یا مهار کننده های فاکتور نکروز تومور پاسخ کافی نداده اند یا دچار عدم تحمل شده اند. اوزانیمود می تواند به القا و حفظ بهبودی بالینی و بهبود وضعیت مخاط روده کمک کند. پایش دقیق بیمار از نظر بروز عفونت های فرصت طلب در طول دوره درمان از توصیه های مهم برای پزشکان است.

موارد مصرف خارج برچسب 

بیماری کرون متوسط تا شدید

• اگر چه اوزانیمود هنوز تاییدیه نهایی مراجع نظارتی را برای درمان بیماری کرون دریافت نکرده است اما مطالعات بالینی متعدد کارایی ان را در کاهش التهاب گوارشی این بیماران نشان داده اند. پزشکان متخصص گوارش در موارد خاص و مقاوم به سایر درمان های بیولوژیک ممکن است با بررسی دقیق نسبت سود به زیان، این دارو را به صورت خارج برچسب برای کنترل شعله ور شدن بیماری و حفظ فاز خاموشی در بیماران مبتلا به کرون تجویز کنند. پایش عوارض جانبی مشابه انچه در کولیت اولسراتیو ذکر شد در این بیماران نیز ضروری است.

مکانیسم اثر اوزانیمود

• اوزانیمود یک تعدیل کننده گیرنده اسفینگوزین یک فسفات است که با میل ترکیبی بالا به گیرنده های نوع یک و پنج متصل می شود. این اتصال باعث درونی شدن و تخریب گیرنده های نوع یک در سطح لنفوسیت ها می گردد. در نتیجه این فرایند، لنفوسیت ها توانایی خروج از غدد لنفاوی را از دست می دهند و تعداد لنفوسیت های در گردش در خون محیطی به شدت کاهش می یابد.
• از دیدگاه بالینی برای پزشکان، این مکانیسم از مهاجرت لنفوسیت های مخرب به سیستم عصبی مرکزی در بیماران ام اس و همچنین به مخاط روده در بیماران کولیت اولسراتیو جلوگیری می کند. کاهش التهاب ناشی از این فرایند، نقش کلیدی در کنترل فاز حاد و جلوگیری از پیشرفت این بیماری های خود ایمنی دارد. ذکر این نکته ضروری است که این دارو بر خلاف برخی سرکوب کننده های ایمنی، تاثیر چندانی بر عملکرد سلول های ایمنی ذاتی و حافظه ایمنی ندارد که این امر خطر برخی عفونت ها را در مقایسه با سایر دارو ها کمتر می کند.

فارماکوکینتیک اوزانیمود

جذب 

• پس از مصرف خوراکی، اوزانیمود به آرامی جذب می شود و زمان رسیدن به حداکثر غلظت پلاسمایی آن حدود شش تا هشت ساعت است. مصرف این دارو همراه با غذا های پر چرب تاثیر بالینی قابل توجهی بر میزان جذب آن ندارد، بنابراین پزشک می تواند دارو را با یا بدون غذا تجویز کند.

توزیع 

• این دارو دارای حجم توزیع بسیار بالایی در بافت های بدن است که نشان دهنده نفوذ گسترده آن به بافت های هدف می باشد. اتصال اوزانیمود و متابولیت های فعال آن به پروتئین های پلاسمایی بسیار بالا و بیش از نود و نه درصد است.

متابولیسم 

• مسیر متابولیسم اوزانیمود پیچیده است و توسط چندین آنزیم کبدی و مسیر های غیر کبدی انجام می شود. این دارو به سرعت به دو متابولیت فعال و عمده تبدیل می شود که مسئول بخش اعظم اثرات درمانی و دارویی در بدن بیمار هستند. این متابولیت های فعال چرخه های متابولیک طولانی تری دارند و پزشک باید بداند که اثرات فارماکولوژیک دارو ممکن است تا مدت ها پس از قطع مصرف باقی بماند.

دفع 

• دفع اوزانیمود و متابولیت های آن عمدتا از طریق ادرار و مدفوع صورت می گیرد. نیمه عمر دفعی خود اوزانیمود حدود بیست و یک ساعت است، اما نیمه عمر متابولیت های فعال آن بسیار طولانی تر و در حدود یازده روز می باشد. این نیمه عمر طولانی، اهمیت پایش بیمار را پس از قطع دارو به دلیل احتمال تداوم سرکوب سیستم ایمنی، برای پزشک معالج برجسته می سازد.

منع مصرف اوزانیمود

موارد منع مصرف در بیماری ها
مصرف داروی اوزانیمود در گروهی از بیماران با سوابق خاص پزشکی به دلیل افزایش خطرات جدی و تهدید کننده حیات به طور مطلق ممنوع است. پزشک معالج باید پیش از تجویز دارو تاریخچه بالینی بیمار را به دقت مرور کند. موارد منع مصرف شامل شرایط زیر می باشد:

سوابق اخیر قلبی و عروقی

• بیمارانی که در شش ماه گذشته سابقه سکته قلبی، آنژین ناپایدار، سکته مغزی یا حمله ایسکمیک گذرا داشته اند، نباید این دارو را دریافت کنند. همچنین نارسایی قلبی که نیازمند بستری در بیمارستان بوده و یا نارسایی قلبی کلاس سه و چهار بر اساس رده بندی انجمن قلب نیویورک، از موارد منع مصرف مطلق می باشند.

اختلالات هدایتی قلب

• وجود بلوک دهلیزی بطنی درجه دو نوع موبیتز دو، یا بلوک درجه سه، سندرم سینوس بیمار و بلوک سینوسی دهلیزی در صورتی که بیمار فاقد ضربان ساز فعال یا پیس میکر باشد، از موارد منع مصرف است. اوزانیمود می تواند این اختلالات هدایتی را به شدت تشدید کرده و منجر به ایست قلبی شود.

تداخلات دارویی خطرناک

• استفاده همزمان از دارو های مهار کننده مونو آمین اکسیداز با اوزانیمود به طور کامل ممنوع است زیرا خطر بروز بحران فشار خون را به شدت افزایش می دهد.

آپنه خواب شدید

• بیمارانی که مبتلا به آپنه خواب شدید و درمان نشده هستند، به دلیل خطرات تنفسی و قلبی نباید از این دارو استفاده کنند.

موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی

دوران بارداری

• بر اساس مطالعات حیوانی معتبر، اوزانیمود می تواند باعث آسیب های جدی به جنین از جمله نقص های مادرزادی و سمیت جنینی شود. اگر چه مطالعات انسانی کافی در این زمینه وجود ندارد، اما مصرف این دارو در دوران بارداری اکیدا توصیه نمی شود و یک منع مصرف جدی بالینی در نظر گرفته می شود. پزشک موظف است پیش از شروع درمان، تست بارداری منفی را تایید کند. همچنین زنان در سنین باروری باید از روش های مطمئن پیشگیری از بارداری در طول دوره درمان و حداقل تا سه ماه پس از مصرف آخرین دوز دارو استفاده نمایند زیرا پاکسازی متابولیت های فعال دارو از بدن بیمار زمان بر است.

دوران شیردهی

• ترشح اوزانیمود و متابولیت های آن در شیر مادر در انسان هنوز به طور کامل تایید نشده است، اما داده های حیوانی نشان دهنده انتقال دارو به شیر هستند. به دلیل احتمال بروز عوارض جانبی خطرناک در شیرخوار از جمله سرکوب سیستم ایمنی و اختلالات قلبی، شیردهی در طول درمان با این دارو توصیه نمی شود. پزشک باید به مادر آموزش دهد که بین مصرف دارو و تغذیه با شیر مادر یکی را انتخاب نماید.

موارد منع مصرف در کودکان

• تا کنون ایمنی و اثربخشی داروی اوزانیمود در بیماران اطفال و نوجوانان زیر هجده سال توسط مراجع دارویی معتبر تایید نشده است. کارآزمایی های بالینی کافی برای ارزیابی دقیق مزایا و خطرات این دارو در این گروه سنی انجام نگرفته است. از این رو تجویز اوزانیمود برای کودکان و نوجوانان ممنوع بوده و در صورت نیاز به درمان بیماری هایی مانند ام اس یا کولیت اولسراتیو در این محدوده سنی، پزشک متخصص باید از جایگزین های دارویی تایید شده و ایمن استفاده نماید.

عوارض جانبی اوزانیمود

عوارض جانبی شایع با شیوع بیش از ده درصد

عفونت مجاری تنفسی فوقانی

• بروز عفونت های دستگاه تنفسی فوقانی شامل نازوفارنژیت و عفونت های ویروسی تنفسی یکی از شایع ترین عوارض این دارو محسوب می شود. این عارضه در حدود 26% از بیماران گزارش شده است. مکانیسم این عارضه به طور مستقیم با اثر دارو در کاهش لنفوسیت های در گردش خون مرتبط است و پزشک باید بر اهمیت رعایت بهداشت فردی توسط بیمار تاکید نماید.

عوارض جانبی با شیوع بین یک تا ده درصد

افزایش آنزیم های کبدی

• افزایش سطح آنزیم های ترانس آمیناز کبدی در حدود 5% تا 10% از بیماران تحت درمان مشاهده می شود. این افزایش معمولا بدون علامت است اما پزشک باید در صورت افزایش آنزیم ها به بیش از سه تا پنج برابر حد بالای طبیعی، قطع موقت یا دائم دارو را در نظر بگیرد.

عفونت مجاری ادراری

• حدود 4% تا 5% از بیماران ممکن است در طول درمان به عفونت های مجاری ادراری مبتلا شوند که نیازمند پایش علائم ادراری و انجام آزمایش ادرار در صورت لزوم است.

افزایش فشار خون

• افزایش فشار خون سیستولیک و دیاستولیک در حدود 4% تا 5% از مصرف کنندگان اوزانیمود رخ می دهد. پایش منظم فشار خون در طول دوره درمان از اقدامات ضروری بالینی است.

افت فشار خون وضعیتی

• کاهش فشار خون در هنگام تغییر وضعیت از حالت نشسته به ایستاده در حدود 4% از بیماران گزارش شده است که می تواند خطر زمین خوردن را به ویژه در بیماران مسن تر افزایش دهد.

درد کمر و سردرد

• کمر درد در حدود 4% و سردرد در حدود 3% تا 4% از بیماران بروز می کند. این عوارض معمولا با مسکن های معمولی قابل مدیریت هستند.

کاهش لنفوسیت های خون محیطی

• وقوع لنفوپنی در واقع بخشی از مکانیسم اثر دارو است اما کاهش شدید آن به عنوان یک عارضه جانبی در حدود 2% تا 7% از بیماران ثبت شده است که نیاز به پایش دوره ای شمارش سلول های خونی دارد.

عوارض جانبی نادر اما بسیار جدی با شیوع کمتر از دو درصد

کاهش ضربان قلب و اختلالات هدایتی

• برادی کاردی سینوسی و تاخیر در هدایت دهلیزی بطنی عمدتا در روز های ابتدایی شروع درمان رخ می دهد و شیوع آن کمتر از 1% تا 2% است. به همین دلیل اجرای دقیق پروتکل افزایش تدریجی دوز در هفته اول درمان توسط پزشک الزامی است.

ادم ماکولا چشم

• تورم و تجمع مایع در ناحیه ماکولا شبکیه در حدود 0.3% تا 0.4% از بیماران اتفاق می افتد. این عارضه می تواند منجر به کاهش بینایی شود و انجام معاینات منظم چشم پزشکی را ضروری می سازد.

تداخلات دارویی اوزانیمود

مکانیسم کلی تداخلات:

• سوبسترای BCRP/ABCG2، CYP2C8(ماژور)، CYP3A4 (مینور)

منع مصرف همزمان(کنترا اندیکه):

آبروسیتینیب، آلمتوزومب، باریسیتینیب، محصولات BCG، کلادریبین، القاء کننده های CYP2C8 (متوسط)، مهارکننده های CYP2C8 (قوی)، واکسن چهار ظرفیتی دنگی (زنده)، فکسینیدازول، مهارکننده های مونوآمین اکسیداز، ناتالیزومب، پیمکرولیموس، واکسن فلج اطفال (زنده/سه ظرفیتی/خوراکی)، واکسن های زنده حاوی سرخجه یا واریسلا، روکسولیتینیب (موضعی)، تاکرولیموس (موضعی)، تالیموژن لاهرپارپوک، ترتوموتید، توفاسیتینیب، واکسن تیفوئید، آپاداسیتینیب، واکسن (زنده)، واکسن های حاوی ویروس واریسلا، واکسن تب زرد

افزایش اثرداروها توسط اوزانیمود:

باریسیتینیب، محصولات BCG، داروهای ایجاد کننده برادی کاردی، بوپروپیون، سریتینیب، کلادریبین، واکسن چهار ظرفیتی دنگی (زنده)، دنوزومب، فکسینیدازول، فینگولیمود، هالوپریدول، سرکوب کننده های ایمنی (شیمی درمانی سیتوتوکسیک)، سرکوب کننده های ایمنی (عوامل متفرقه انکولوژیک)، سرکوب کننده های ایمنی (عوامل سرکوب کننده ایمنی درمانی)، اینبلیزومب، ایوابرادین، لاکوزامید، لفلونوماید، مهارکننده های مونوآمین اکسیداز، ناتالیزومب، اوکرلیزومب، اوفاتومومب، پیمکرولیموس، واکسن فلج اطفال (زنده/سه ظرفیتی/خوراکی)، پلی متیل متاکریلات، پونسیمود، عوامل افزایش دهنده QT (بالاترین خطر)، واکسن های زنده حاوی سرخجه یا واریسلا، روکسولیتینیب (موضعی)، مهارکننده های انتخابی بازجذب نوراپی نفرین، عوامل سروتونرژیک (خطر بالا)، سیپونیمود، داروهای سمپاتومیمتیک، تاکرولیموس (موضعی)، تالیموژن لاهرپارپوک، توفاسیتینیب، واکسن تیفوئید، آپاداسیتینیب، واکسن های حاوی ویروس واریسلا، واکسن تب زرد

داروهایی که سطح خونی اوزانیمود را بالا می برند:

آبروسیتینیب، آلمتوزوماب؛ مهارکننده های CYP2C8 (متوسط)، مهارکننده های CYP2C8 (قوی)، لوماکافتور و ایواکافتور، متوترکسات، میدودرین، ترلیپرسین، واکسن ها (زنده)

کاهش اثرات داروها توسط اوزانیمود:

فرآورده‌های BCG، برینسیدوفوویر، تست پوستی Coccidioides immitis، واکسن COVID-19 (ناقل آدنوویروس)، واکسن COVID-19 (ویروس غیرفعال)، واکسن COVID-19 (mRNA)، واکسن کووید-19 (زیر واحد)، واکسن COVID-19 (ذرات شبیه ویروس)،‌ واکسن چهار ظرفیتی دنگی (زنده)، واکسن های ویروس آنفولانزا، پیدوتیمود، واکسن پنوموکوک، واکسن فلج اطفال (زنده/سه ظرفیتی/خوراکی)، واکسن هاری، واکسن های زنده حاوی سرخجه یا واریسلا، Sipuleucel-T، ترتوموتید، واکسن تیفوئید، واکسن (غیرفعال)، واکسن های حاوی ویروس واریسلا، واکسن تب زرد

داروهایی که سطح اوزانیمود را کاهش می دهند:

القاء کننده های CYP2C8 (متوسط)، لوماکافتور و ایواکافتور، تنباکو (دخانی)، واکسن ها (زنده)

تداخلات دارویی اوزانیمود

تداخل با مهار کننده های مونوآمین اکسیداز

• مصرف همزمان اوزانیمود با دارو هایی مانند سلژیلین، راساژیلین و فنلزین به دلیل خطر بروز بحران فشار خون اکیدا ممنوع است و یک منع مصرف مطلق بالینی محسوب می شود.

تداخل با دارو های کاهنده ضربان قلب

• دارو های مسدود کننده گیرنده بتا و مسدود کننده های کانال کلسیم غیر دی هیدروپیریدینی مانند وراپامیل و دیلتیازم، در صورت مصرف همزمان به ویژه در روز های ابتدایی شروع اوزانیمود، می توانند خطر برادی کاردی و اختلالات هدایت قلبی را به شدت افزایش دهند.

تداخل با دارو های ضد آریتمی

• دارو های ضد آریتمی کلاس یک آ و کلاس سه خطر طولانی شدن فاصله کیو تی را در نوار قلب افزایش می دهند و مصرف همزمان آن ها با اوزانیمود نیازمند پایش دقیق قلبی است.

تداخل با مهار کننده ها و القا کننده های آنزیم سی وای پی دو سی هشت

• دارو های مهار کننده این آنزیم مانند جمفیبروزیل می توانند غلظت متابولیت های فعال اوزانیمود را در خون افزایش داده و خطر عوارض جانبی را تشدید کنند. در مقابل، القا کننده های قوی این آنزیم مانند ریفامپین باعث کاهش غلظت متابولیت های فعال و در نتیجه کاهش اثربخشی درمانی می شوند.

تداخل با دارو های سرکوب کننده سیستم ایمنی و واکسن ها

• مصرف همزمان با سایر دارو های سرکوب کننده سیستم ایمنی خطر عفونت های فرصت طلب را بالا می برد. همچنین دریافت واکسن های زنده و ضعیف شده در طول درمان با این دارو و تا مدتی پس از قطع آن ممنوع است، زیرا خطر ابتلا به عفونت ناشی از واکسن وجود دارد.

تداخلات غذایی اوزانیمود

• مهم ترین تداخل غذایی این دارو مربوط به مصرف مواد غذایی حاوی مقادیر بالای تیرامین است. غذا هایی مانند پنیر های کهنه، گوشت های دودی و فرآوری شده، و عصاره مخمر ها دارای تیرامین فراوان هستند. از آنجا که متابولیت های فعال اوزانیمود می توانند آنزیم مونوآمین اکسیداز را مهار کنند، مصرف همزمان بیش از 150 میلی گرم تیرامین در روز با این دارو می تواند به افزایش شدید و خطرناک فشار خون منجر شود. به بیماران باید آموزش داده شود که از مصرف این گونه مواد غذایی پرهیز کنند.

تداخلات آزمایشگاهی اوزانیمود

شمارش سلول های خونی و لنفوسیت ها

• این دارو باعث احتباس برگشت پذیر لنفوسیت ها در غدد لنفاوی می شود. در نتیجه، در آزمایش خون محیطی افت شدید لنفوسیت ها مشاهده می شود. این کاهش یک اثر فارماکولوژیک قابل انتظار است و نباید به عنوان یک نقص ایمنی اولیه یا خطای آزمایشگاهی تفسیر شود.

تست های عملکرد کبدی

• اوزانیمود می تواند باعث افزایش سطح آنزیم های ترانس آمیناز کبدی شود. این افزایش در آزمایشات دوره ای قابل مشاهده است و ممکن است در تشخیص افتراقی بیماری های اولیه کبدی تداخل ایجاد کند، لذا بررسی سطح پایه آنزیم ها پیش از شروع درمان الزامی است.

هشدار ها اوزانیمود

هشدار های بالینی داروی اوزانیمود برای پزشکان

خطر بروز عفونت های شدید و فرصت طلب

• به دلیل مکانیسم اثر این دارو در کاهش لنفوسیت های در گردش خون محیطی، خطر ابتلا به عفونت های تنفسی، عفونت های مجاری ادراری و عفونت های فرصت طلب مانند لوکو انسفالوپاتی چند کانونی پیشرونده و مننژیت کریپتوکوکال افزایش می یابد. پزشک باید پیش از شروع درمان، شمارش کامل سلول های خونی را بررسی کند. در صورت بروز عفونت فعال، درمان باید متوقف شود و با توجه به نیمه عمر طولانی متابولیت های فعال، مراقبت های ضد عفونی تا سه ماه پس از قطع دارو ادامه یابد.

عوارض قلبی و عروقی شامل برادی کاردی و تاخیر هدایتی

• شروع درمان با اوزانیمود می تواند منجر به کاهش گذرا در ضربان قلب و بروز بلوک دهلیزی بطنی شود. انجام نوار قلب پایه برای تمام بیماران پیش از شروع درمان الزامی است. پزشک باید برای کاهش این خطر، دارو را با دوز بسیار پایین شروع کرده و طی یک دوره هفت روزه دوز آن را به تدریج افزایش دهد. در بیماران دارای سابقه سکته قلبی، نارسایی قلبی پیشرفته یا آریتمی های کنترل نشده، مصرف این دارو ممنوع است.

آسیب های کبدی و افزایش آنزیم ها

• افزایش سطح آنزیم های ترانس آمیناز کبدی در بیماران تحت درمان با اوزانیمود گزارش شده است. پزشک موظف است پیش از شروع درمان، آزمایش های عملکرد کبدی به ویژه سطح بیلی روبین و آنزیم های کبدی را ارزیابی کند. در صورت بروز علائم بالینی آسیب کبدی مانند زردی یا خستگی غیر قابل توجیه، دارو باید فورا قطع گردد.

ادم ماکولا و عوارض چشمی

• ادم ماکولا یکی از عوارض جدی این دارو است که معمولا در ماه های اولیه درمان رخ می دهد. ارزیابی کامل چشم پزشکی شامل معاینه شبکیه پیش از شروع درمان و همچنین در طول دوره درمان به ویژه در بیماران مبتلا به دیابت یا سابقه التهاب لایه عنبیه چشم کاملا ضروری است.

افزایش فشار خون و افت عملکرد ریوی

• در طول کارآزمایی های بالینی، افزایش خفیف تا متوسط فشار خون سیستولیک و دیاستولیک مشاهده شده است. پایش منظم فشار خون در طول درمان توصیه می شود. همچنین کاهش وابسته به دوز در حجم بازدمی با فشار در ثانیه اول و ظرفیت حیاتی ریه رخ می دهد که نیازمند ارزیابی اسپیرومتری در بیماران دارای علائم تنفسی است.

خطرات برای جنین و بارداری

• بر اساس مطالعات حیوانی این دارو می تواند آسیب های جدی به جنین وارد کند. پزشک باید زنان در سنین باروری را از این خطرات آگاه سازد و تاکید کند که استفاده از روش های مطمئن پیشگیری از بارداری در طول درمان و حداقل تا سه ماه پس از مصرف آخرین دوز دارو الزامی است.

مسمومیت و اوردوز با اوزانیمود و پروتکل های درمانی

علائم و نشانه های مسمومیت و اوردوز

• مصرف بیش از حد اوزانیمود عمدتا به شکل تشدید عوارض جانبی دارو بروز می کند. مهم ترین نشانه بالینی اوردوز، کاهش شدید ضربان قلب و اختلالات هدایتی قلب است. علاوه بر این، افت شدید تر فشار خون و لنفوپنی طولانی مدت که بیمار را به شدت مستعد عفونت های خطرناک می کند از دیگر نشانه های مسمومیت با این دارو می باشد.

اقدامات درمانی در زمان ​​​​​​​مسمومیت و اوردوز

• تا کنون هیچ پادزهر اختصاصی برای اوردوز اوزانیمود معرفی نشده است. رویکرد درمانی کاملا حمایتی و بر اساس مدیریت علائم بالینی بیمار است.
• در صورت مسمومیت، پایش مداوم قلبی با استفاده از نوار قلب پیوسته برای بررسی برادی کاردی و بلوک های قلبی الزامی است. در صورت افت شدید ضربان قلب، استفاده از دارو های آنتی کولینرژیک یا دارو های محرک گیرنده های بتا آدرنرژیک بر اساس پروتکل های استاندارد احیا توصیه می شود.
• پزشک باید توجه داشته باشد که به دلیل اتصال بسیار بالای این دارو و متابولیت های آن به پروتئین های پلاسما و همچنین حجم توزیع وسیع آن در بافت ها، روش هایی مانند همودیالیز هیچ گونه تاثیری در پاکسازی دارو از خون ندارند. کنترل دقیق علائم حیاتی و پیشگیری از بروز عفونت های ثانویه تا زمان بازگشت سطح لنفوسیت ها به محدوده طبیعی باید در دستور کار قرار گیرد.

توصیه های دارویی اوزانیمود

توصیه های دارویی بیمار

• کپسول اوزانیمود به صورت کامل، همراه یا بدون غذا قابل مصرف است.
• کپسول های اوزانیمود در دمای پانزده تا سی درجه سانتی گراد در محیط خشک و خنک نگهداری شود.
• در صورت فراموشی یک دوز در طول دو هفته اول درمان، شروع مجدد دارو با دوز پایین آغاز شود. چنانچه پس از دو هفته اول درمان، مصرف یک نوبت از دارو فراموش شد، طبق برنامه قبلی درمان را ادامه دهید.
• حذف اوزانیمود از بدن حدود سه ماه طول می کشد. جهت جلوگیری از آسیب احتمالی جنین، بیمار باید از یک روش پیش گیری موثر برای جلوگیری از بارداری در طول درمان و تا سه ماه پس از قطع درمان استفاده کند.
• مشخص نیست که آیا اوزانیمود در شیر مادر ترشح می شود یا خیر اما تصمیم به شیردهی در طول درمان باید با توجه به خطر مواجهه نوزاد، فواید شیردهی و مزایای درمان برای مادر توسط پزشک گرفته شود.
• ممکن است بیمار پس از درمان های دندانپزشکی، افت فشار خون وضعیتی را تجربه کند، به خصوص اگر برای مدت طولانی روی صندلی دندانپزشکی دراز بکشد. به بیمار توصیه شود از تغییرات ناگهانی وضعیت در طول و بعد از درمان دندانپزشکی خودداری نماید.

توصیه های دارویی مخصوص پزشک

دستورالعمل دوز و نحوه مصرف

• دوز اولیه اوزانیمود جهت درمان بیماری ام اس و کولیت اولسراتیو بیست و سه صدم میلی گرم یک بار در روز در روزهای اول تا چهارم و سپس چهل و شش صدم میلی گرم یک بار در روز در روزهای پنج تا هفت می باشد. دوز نگهدارنده نود و دو صدم میلی گرم یک بار در روز از روز هشت آغاز می شود.
• در برخی کشورها برای شروع درمان، دارو به صورت بسته بندی شروع کننده هفت روزه موجود است که حاوی کپسول های دوز پایین برای روزهای اول است.

ملاحظات عفونی و واکسیناسیون

• چنانچه قبل از شروع درمان به تزریق واکسن زنده نیاز باشد، لازم است درمان با اوزانیمود حداقل یک ماه پس از ایمن سازی آغاز شود.
• تزریق واکسن های زنده ضعیف شده در بیمارانی که در حال حاضر دارو را دریافت کرده اند یا در سه ماه گذشته مصرف آن را قطع کرده اند، خودداری شود.
• غربالگری عفونت های نهفته مانند هپاتیت و سل پیش از شروع درمان الزامی است. درمان با اوزانیمود تا برطرف شدن عفونت های فعال در بیمار، به تاخیر انداخته شود.
• در طول درمان و حداقل تا چهار هفته پس از قطع دارو، علائم و نشانه های عفونت کنترل شود. بیماران مبتلا به علائم عفونت های فرصت طلب مانند مننژیت قارچی به سرعت ارزیابی و درمان شوند.
• تست آنتی بادی علیه ویروس آبله مرغان در بیماران بدون سابقه تایید شده ابتلا یا بدون مستندات واکسیناسیون کامل پیش از شروع درمان درخواست شود. در بیماران نیازمند واکسیناسیون، برای شروع درمان حداقل تا یک ماه پس از اتمام دوره کامل واکسن صبر شود.

ملاحظات قلبی و عروقی

• پیش از شروع درمان در افراد با مشکلات قلبی عروقی، طولانی شدن قابل توجه فاصله کیو تی در نوار قلب، بیماری ایسکمیک قلبی، نارسایی قلبی، فشار خون کنترل نشده یا سابقه ایست قلبی با یک متخصص قلب مشورت شود.
• نوار قلب در ابتدای درمان برای بیمار گرفته شود و ضربان قلب، فشارخون و نشانه های کندی ضربان قلب ارزیابی گردد.

ملاحظات کبدی

• از آنجا که اثرات نارسایی کبدی بر فارماکوکینتیک متابولیت های اوزانیمود ناشناخته است، استفاده از این دارو در بیماران مبتلا به بیماری های کبدی توصیه نمی شود.
• در صورت بروز هرگونه آسیب کبدی قابل توجه در مدت درمان، از ادامه مصرف دارو خودداری شود. سطح پایه بیلی روبین و آنزیم های کبدی در همه بیماران پیش از شروع درمان پایش شود و در صورت بروز علائم آسیب کبدی مانند زردی یا خستگی ارزیابی مجدد گردد.

ملاحظات بارداری

• وضعیت بارداری قبل از مصرف اوزانیمود در بیمارانی که ممکن است باردار شوند، ارزیابی شود. بر اساس داده های مطالعات جانوری، قرار گرفتن در معرض اوزانیمود در رحم ممکن است باعث آسیب جنین شود. برای درمان بیماری در بیمارانی که قصد باردار شدن دارند، بهتر است از دارو هایی غیر از اوزانیمود استفاده شود.

پایش های آزمایشگاهی و بالینی

• آزمایش شمارش کامل سلول های خونی شامل شمارش لنفوسیت ها در ابتدای درمان، سپس در صورت نیاز بالینی، و برای سه ماه پس از قطع درمان درخواست شود.
• معاینات چشم پزشکی بیمار به منظور ارزیابی شبکیه در ابتدای درمان انجام شود. در بیماران مبتلا به دیابت یا دارای سابقه التهاب لایه میانی چشم، ارزیابی چشمی با دقت و دفعات بیشتر انجام شود.
• عملکرد تنفسی شامل ارزیابی حجم های ریوی در صورت وجود نیاز بالینی پایش شود.
• تصویربرداری تشدید مغناطیسی مغز برای علائم لکوآنسفالوپاتی چند کانونی پیشرونده درخواست شود. علائم سندرم آنسفالوپاتی برگشت پذیر مانند تغییرات رفتاری، اختلالات شناختی یا نشانه های افزایش فشار داخل جمجمه در بیمار به دقت بررسی شود.