باریسیتینیب چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

قرص اکتونیب محصول اکتوورکو

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف باریسیتینیب

باریسیتینیب یک مهارکننده انتخابی و بازگشت‌پذیر آنزیم‌های جانوس کیناز است که عمدتاً بر روی نوع یک و دو این آنزیم تمرکز دارد و مسیرهای پیام‌رسانی سیتوکین‌های التهابی را مسدود می‌کند.

موارد مصرف تایید شده باریسیتینیب
این دارو دارای تاییدیه‌های رسمی از مراجع معتبر جهانی برای مدیریت بیماری‌های زیر است:

آرتریت روماتوئید

• باریسیتینیب برای درمان بزرگسالان مبتلا به آرتریت روماتوئید متوسط تا شدید که پاسخ کافی به یک یا چند داروی مهارکننده عامل نکروز تومور نداده‌اند یا نسبت به آن‌ها عدم تحمل دارند، تایید شده است. این دارو می‌تواند به تنهایی یا در ترکیب با متوترکسات استفاده شود. از نظر بالینی، باریسیتینیب به کاهش تورم مفاصل، درد و پیشرفت آسیب‌های ساختاری کمک می‌کند.

آلوپسی آره‌آتا (ریزش موی سکه‌ای)

• این دارو اولین مهارکننده سیستمیک است که برای درمان بزرگسالان مبتلا به آلوپسی آره‌آتا شدید تایید شده است. باریسیتینیب با مهار مسیرهای التهابی که به فولیکول مو حمله می‌کنند، اجازه بازسازی و رشد مجدد مو را در سراسر بدن، از جمله پوست سر، ابروها و مژه‌ها می‌دهد.

درمان بیماری کرونا (کووید-۱۹)

• باریسیتینیب برای درمان بیماران بزرگسال بستری در بیمارستان که به اکسیژن کمکی، تهویه ماشینی یا اکسیژن‌رسانی غشایی برون‌پیکری نیاز دارند، تاییدیه دریافت کرده است. این دارو معمولاً در ترکیب با رمدسیویر یا کورتیکواستروئیدها برای کاهش طوفان سیتوکینی و بهبود نتایج بالینی استفاده می‌شود.

درماتیت آتوپیک (اگزما)

• در برخی مناطق جغرافیایی مانند اروپا، باریسیتینیب برای درمان بزرگسالان مبتلا به درماتیت آتوپیک متوسط تا شدید که کاندید درمان سیستمیک هستند، تایید شده است. این دارو به طور قابل توجهی خارش پوست را کاهش داده و ضایعات پوستی را بهبود می‌بخشد.

موارد مصرف خارج برچسب باریسیتینیب
در دنیای پزشکی، به دلیل مکانیسم اثر گسترده این دارو بر مسیرهای ایمنی، کاربردهای زیر در مطالعات بالینی و تجربیات تخصصی مورد توجه قرار گرفته است:

لوپوس اریتماتوز سیستمیک

• شواهد حاصل از کارآزمایی‌های بالینی نشان می‌دهند که باریسیتینیب می‌تواند در کاهش فعالیت بیماری در مبتلایان به لوپوس که به درمان‌های استاندارد پاسخ نمی‌دهند، موثر باشد. این دارو به ویژه در کنترل تظاهرات پوستی و مفصلی لوپوس پتانسیل بالایی نشان داده است.

پلی‌کندریت عودکننده

• به دلیل نقش آنزیم‌های جانوس کیناز در التهاب غضروف، باریسیتینیب در برخی موارد گزارش شده برای مدیریت این بیماری نادر و تهاجمی که باعث تخریب بافت‌های غضروفی می‌شود، به کار رفته و نتایج امیدوارکننده‌ای در کنترل التهاب داشته است.

بیماری پیوند علیه میزبان

• در بیماران پس از پیوند مغز استخوان که دچار واکنش‌های ایمنی مزمن می‌شوند، باریسیتینیب به عنوان یک گزینه درمانی برای سرکوب پاسخ‌های ایمنی نابجا و کاهش آسیب به ارگان‌های هدف مورد مطالعه قرار گرفته است.

سارکوئیدوز

• گزارش‌های موردی نشان می‌دهند که این دارو ممکن است در درمان سارکوئیدوز مقاوم به درمان، به ویژه در تظاهرات پوستی و ریوی، با کاهش گرانولوم‌های التهابی موثر واقع شود.

ویتیلیگو (پیسی)

• مشابه اثر آن در آلوپسی، باریسیتینیب به دلیل توانایی در مهار اینترفرون گاما، به عنوان یک گزینه درمانی برای بازگرداندن رنگدانه به پوست در بیماران مبتلا به ویتیلیگو تحت بررسی و استفاده محدود بالینی قرار دارد.

نکات کلیدی برای مدیریت بالینی پزشکان

• غربالگری عفونت‌ها: پیش از شروع درمان، غربالگری برای سل و هپاتیت ویروسی الزامی است، زیرا این دارو می‌تواند باعث فعال‌سازی مجدد عفونت‌های خفته شود.
• خطر ترومبوز: هشدار جدی در مورد خطر بروز لخته خون در وریدها و ریه وجود دارد. پزشک باید در بیماران دارای ریسک فاکتورهای عروقی، دارو را با احتیاط فراوان تجویز کند.
• پایش آزمایشگاهی: بررسی منظم شمارش گلبول‌های سفید، هموگلوبین و آنزیم‌های کبدی در طول دوره درمان برای مدیریت عوارض جانبی ضروری است.

مکانیسم اثر باریسیتینیب

باریسیتینیب یک مهارکننده انتخابی و بازگشت‌پذیر آنزیم‌های داخل سلولی به نام جانوس کیناز است که نقش کلیدی در فرآیندهای التهابی ایفا می‌کند:

مهار اختصاصی آنزیم‌های جانوس کیناز

• این دارو به طور ویژه بر روی آنزیم‌های نوع یک و نوع دو تمرکز دارد. در شرایط طبیعی، این آنزیم‌ها پس از اتصال سیتوکین‌ها به گیرنده‌های سطح سلول، فعال شده و سیگنال‌های التهابی را به داخل هسته منتقل می‌کنند. باریسیتینیب با مهار این آنزیم‌ها، از انتقال پیام‌های التهابی جلوگیری کرده و پاسخ ایمنی بیش از حد را سرکوب می‌کند.

تعدیل مسیر پیام‌رسانی ستت

• با مهار آنزیم‌های یاد شده، فسفوریلاسیون و فعال شدن پروتئین‌های ناقل سیگنال و فعال‌کننده رونویسی (ستت) متوقف می‌شود. این امر مانع از ورود این پروتئین‌ها به هسته سلول و بیان ژن‌های مرتبط با التهاب می‌گردد. در نتیجه، تولید واسطه‌های التهابی که در بیماری‌هایی مانند آرتریت روماتوئید و آلوپسی نقش دارند، به شدت کاهش می‌یابد.

تأثیر بر سیتوکین‌های مختلف

• باریسیتینیب مسیرهای پیام‌رسانی چندین سیتوکین مهم از جمله اینترفرون‌ها، اینترلوکین ۶، اینترلوکین ۱۲ و اینترلوکین ۲۳ را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این طیف وسیع اثرگذاری، دلیل کارایی آن در بیماری‌های خودایمنی گوناگون است.

فارماکوکینتیک باریسیتینیب

جذب و زیست‌فراهمی

• پس از مصرف خوراکی، باریسیتینیب به سرعت جذب شده و زیست‌فراهمی آن حدود ۸۰ درصد است. غلظت پلاسمایی دارو در مدت زمان تقریبی یک تا یک و نیم ساعت به اوج خود می‌رسد. مصرف غذا تأثیر بالینی معناداری بر میزان جذب این دارو ندارد، بنابراین می‌توان آن را بدون توجه به وعده‌های غذایی مصرف کرد.

توزیع و اتصال به پروتئین

• حجم توزیع این دارو نشان‌دهنده انتشار مناسب آن در بافت‌های بدن است. اتصال باریسیتینیب به پروتئین‌های پلاسما متوسط و در حدود ۵۰ درصد است که احتمال تداخلات دارویی ناشی از جابجایی پروتئینی را کاهش می‌دهد.

متابولیسم و دگرگونی زیستی

• باریسیتینیب متابولیسم کبدی محدودی دارد. کمتر از ۱۰ درصد دوز مصرفی تحت فرآیند اکسیداسیون توسط آنزیم‌های کبدی قرار می‌گیرد. این ویژگی باعث می‌شود که عملکرد کبد تأثیر کمتری بر سطح خونی این دارو نسبت به سایر داروها داشته باشد.

دفع و نیمه‌عمر

• دفع کلیوی مسیر اصلی حذف این دارو از بدن است. حدود ۷۵ درصد از دوز مصرفی در ادرار (عمدتاً به صورت داروی تغییر نیافته) و حدود ۲۰ درصد در مدفوع ظاهر می‌شود. نیمه‌عمر حذفی دارو در افراد بزرگسال با عملکرد طبیعی کلیه، به طور متوسط حدود ۱۲ ساعت است.

نکات کلیدی برای مدیریت بالینی پزشکان

• اهمیت عملکرد کلیه: به دلیل دفع عمدتاً کلیوی، غلظت دارو در بیماران مبتلا به نارسایی کلیه به میزان قابل توجهی افزایش می‌یابد. تنظیم دوز یا منع مصرف بر اساس میزان تصفیه کلیوی الزامی است.
• تداخلات دارویی: اگرچه متابولیسم کبدی محدود است، اما داروهایی که بر ناقل‌های کلیوی تأثیر می‌گذارند، می‌توانند سطح خونی باریسیتینیب را تغییر دهند. برای مثال، مصرف همزمان با پروبنسید می‌تواند غلظت باریسیتینیب را دو برابر کند.
• شروع اثر سریع: با توجه به جذب سریع و رسیدن به اوج غلظت در کمتر از ۲ ساعت، کنترل علائم در بسیاری از بیماران در هفته‌های ابتدایی درمان مشاهده می‌شود.

منع مصرف باریسیتینیب

موارد منع مصرف باریسیتینیب در بیماری‌ها
باریسیتینیب به دلیل مکانیسم اثر بر سیستم ایمنی و مسیرهای انعقادی، در شرایط بالینی زیر منع مصرف مطلق یا بسیار جدی دارد:

عفونت‌های فعال و شدید

• مصرف این دارو در بیمارانی که دچار عفونت‌های فعال سیستمی، از جمله عفونت‌های موضعی شدید هستند، ممنوع است. این موضوع شامل سل فعال، هپاتیت بی یا سی و عفونت‌های قارچی مهاجم می‌شود. باریسیتینیب می‌تواند توانایی بدن در مقابله با عوامل بیماری‌زا را به شدت کاهش دهد.

نارسایی شدید کلیوی

• از آنجا که دفع اصلی این دارو از طریق کلیه‌ها صورت می‌گیرد، مصرف آن در بیمارانی که میزان تصفیه کلیوی آن‌ها کمتر از ۱۵ میلی‌لیتر در دقیقه است، به طور کامل منع شده است. تجمع دارو در این بیماران می‌تواند منجر به سمیت شدید شود.

نارسایی شدید کبدی

• در بیمارانی که دچار آسیب‌های ساختاری و عملکردی شدید کبد هستند، استفاده از این دارو توصیه نمی‌شود. اگرچه متابولیسم کبدی آن محدود است، اما به دلیل خطر بروز عوارض جانبی و تغییر در تعادل ایمنی، احتیاط جدی الزامی است.

اختلالات انعقادی و سابقه ترومبوز

• یکی از جدی‌ترین موارد منع مصرف یا احتیاط شدید، سابقه لخته شدن خون در سیاه‌رگ‌های عمقی یا ریه است. در بیمارانی که در معرض خطر بالای حوادث عروقی هستند، باید از گزینه‌های درمانی جایگزین استفاده کرد.

موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی
دوران بارداری وضعیت ایمنی باریسیتینیب در دوران بارداری بر اساس مستندات علمی به شرح زیر است:

• ناهنجاری‌زایی: مطالعات حیوانی نشان داده‌اند که این دارو می‌تواند باعث آسیب به جنین و بروز ناهنجاری‌های اسکلتی و کاهش وزن جنین شود.
• توصیه بالینی: مصرف این دارو در دوران بارداری به هیچ وجه توصیه نمی‌شود. زنان در سنین باروری باید در طول درمان و حداقل تا یک هفته پس از قطع دارو، از روش‌های موثر پیشگیری از بارداری استفاده کنند. در صورت وقوع بارداری، درمان باید بلافاصله قطع شود.

دوران شیردهی

• انتقال به شیر: مشخص شده است که باریسیتینیب در شیر ترشح می‌شود.
• خطرات برای نوزاد: به دلیل پتانسیل بروز عوارض جانبی جدی در نوزاد، از جمله اختلال در سیستم ایمنی و رشد، شیردهی در طول درمان با این دارو ممنوع است. توصیه می‌شود مادران حداقل یک روز پس از آخرین دوز، شیردهی را آغاز نکنند.

موارد منع مصرف در کودکان
فقدان تاییدیه عمومی اگرچه باریسیتینیب در برخی موارد بسیار خاص برای بیماری‌های التهابی نادر در کودکان تحت بررسی است، اما به طور کلی:

• محدودیت سنی: ایمنی و کارایی این دارو در کودکان و نوجوانان زیر ۱۸ سال برای موارد مصرف رایج (مانند آرتریت روماتوئید) به اثبات نرسیده است.
• اختلال در سیستم ایمنی در حال رشد: به دلیل اثرات عمیق مهارکننده‌های جانوس کیناز بر تکامل پاسخ‌های ایمنی، استفاده از این دارو در جمعیت اطفال بدون نظارت دقیق در مراکز تحقیقاتی توصیه نمی‌شود.

نکات کلیدی برای مدیریت بالینی پزشکان

• بررسی آزمایشگاهی پیش از درمان: قبل از تجویز، بررسی شمارش کامل گلبول‌های خون الزامی است. اگر تعداد گلبول‌های سفید کمتر از ۱۰۰۰ یا تعداد لنفوسیت‌ها کمتر از ۵۰۰ باشد، نباید درمان را شروع کرد.
• غربالگری سل: تست پوستی یا خونی برای تشخیص سل نهفته قبل از شروع درمان اجباری است. در صورت مثبت بودن تست، درمان سل باید قبل از شروع باریسیتینیب آغاز شود.
• پایش چربی خون: این دارو می‌تواند باعث افزایش سطح کلسترول و تری‌گلیسرید شود؛ لذا بررسی دوره‌ای چربی خون پس از ۱۲ هفته از شروع درمان توصیه می‌شود.

عوارض جانبی باریسیتینیب

عوارض جانبی بسیار شایع (بیش از ۱۰ درصد)
این دسته از عوارض در بخش بزرگی از جمعیت تحت درمان مشاهده می‌شوند:

عفونت‌های مجاری تنفسی فوقانی

• شایع‌ترین عارضه گزارش شده برای این دارو، عفونت‌های تنفسی فوقانی است که در حدود ۱۴ تا ۱۶ درصد بیماران دیده می‌شود. این موضوع به دلیل اثر تعدیل‌کنندگی دارو بر سیستم ایمنی و مهار مسیرهای پیام‌رسانی سیتوکین‌ها رخ می‌دهد.

اختلالات چربی خون (افزایش کلسترول)

• افزایش سطوح کلسترول خون در بیش از ۱۰ درصد مصرف‌کنندگان گزارش شده است. این افزایش معمولاً در ۱۲ هفته اول درمان رخ می‌دهد و پس از آن به ثبات می‌رسد.

عوارض جانبی شایع (۱ تا ۱۰ درصد)
این عوارض با فراوانی متوسط در مطالعات بالینی ثبت شده‌اند و مدیریت آن‌ها برای پزشک حائز اهمیت است:

عفونت‌های ویروسی و باکتریایی

• تب‌خال ساده در حدود ۳ تا ۴ درصد بیماران مشاهده می‌شود. همچنین، عفونت‌های مجاری ادراری در حدود ۳ درصد و التهاب حاد معده و روده در حدود ۲ درصد موارد گزارش شده است. فعال‌سازی مجدد ویروس زوستر (زونا) نیز در حدود ۱ درصد بیماران دیده شده است.

اختلالات دستگاه گوارش

• تهوع در حدود ۳ درصد از بیماران رخ می‌دهد. همچنین دردهای شکمی در بخش کوچکی از این گروه (حدود ۲ درصد) گزارش شده است.

تغییرات آنزیم‌های کبدی

• افزایش آنزیم‌های کبد در حدود ۱ تا ۲ درصد بیماران دیده می‌شود. این تغییرات معمولاً گذرا هستند اما نیاز به پایش دوره‌ای دارند.

تغییرات در شمارش سلول‌های خونی

• افزایش تعداد پلاکت‌ها به بیش از مقادیر طبیعی در حدود ۲ درصد بیماران و کاهش تعداد گلبول‌های سفید (نوتروفیل‌ها) در کمتر از ۲ درصد موارد مشاهده شده است.

عوارض جانبی با شیوع کمتر (کمتر از ۱ درصد)
این موارد اگرچه نادر هستند، اما پایش آن‌ها به دلیل ماهیت جدی‌شان برای کادر درمان الزامی است:

آکنه و مشکلات پوستی

• بروز آکنه در برخی مطالعات، به ویژه در درمان ریزش موی سکه‌ای، در کمتر از ۱ درصد بیماران گزارش شده است.

افزایش سطح آنزیم‌های عضلانی

• بالا رفتن سطح کراتین فسفوکیناز در کمتر از ۱ درصد بیماران دیده شده است که ممکن است نشان‌دهنده استرس عضلانی باشد.

عوارض جدی عروقی

• لخته شدن خون در سیاهرگ‌های عمقی و آمبولی ریه از عوارض بسیار نادر اما جدی هستند که شیوع آن‌ها کمتر از ۱ درصد است، اما نیاز به هشدار جدی به بیمار دارند.

نکات کلیدی برای مدیریت بالینی پزشکان

• پایش چربی خون: پزشک باید سطح چربی خون بیمار را حدود ۱۲ هفته پس از شروع درمان ارزیابی کرده و در صورت نیاز، درمان‌های کاهش‌دهنده چربی را آغاز کند.
• ارزیابی عفونت‌ها: با توجه به شیوع بالای عفونت‌های تنفسی و ویروسی، معاینه منظم بیمار و آموزش او برای گزارش اولین علائم تب یا ضایعات پوستی ضروری است.
• پایش خونی و کبدی: انجام آزمایش‌های دوره‌ای برای بررسی تعداد گلبول‌های سفید، پلاکت‌ها و آنزیم‌های کبدی جهت جلوگیری از پیشرفت عوارض سیستمیک الزامی است.

تداخلات دارویی باریسیتینیب

مکانیسم کلی تداخلات:

سوبسترای BCRP/ABCG2، (مینور)CYP3A4، OAT1/3, P-glycoprotein/ABCB1 (مینور)

منع مصرف همزمان(کنترا اندیکه):

آبروسیتینیب، آنیفرولومب، ب‌ث‌ژ (Intravesical) و محصولات ب‌ث‌ژ، بلیمومب، کلادریبین، واکسن چهارظرفیتی دنگ(زنده)، دی‌پایرون، فکسینیدازول، سرکوب کننده ایمنی(شیمی‌درمانی سایتوتوکسیک، عوامل انکولوژیک متفرقه، داروهای سرکوبگر ایمنی درمانی، ناتالی‌زومب، پیمکرولیموس، واکسن پلی‌ویروس(زنده، سه‌ظرفیتی،‌خوراکی)، واکسن‌های زنده حاوی روبلا یا واریسلا، روکسولیتینیب(موضعی)، تاکرولیموس(موضعی)، تالیموژن لاهرپارپوک، ترتوموتاید، تفاسیتینیب، واکسن تیفوئید، اوپاداسیتینیب، واکسن‌های زنده، واکسن تب‌زرد

تداخلات ماژور:

آباتاسپت، آدالیمومب، واکسن آدنوویروس(زنده)، آناکینرا، سرتولیزومب، واکسن زنده کلرا، واکسن چهارظرفیتی دنگ، اتانرسپت، فدراتینیب، فکسینیدازول، جمفیبروزیل، گلیمومب، گوسلکومب، اینفلیکسیمب، ایگزکیزومب، لفلونوماید، واکسن زنده سرخک و سرخجه، نیتیزینون، واکسن زنده پلی‌ویروس، پروبنسید، ریتوکسی‌مب، واکسن زنده روتاویروس، واکسن زنده روبلا، روکسولیتینیب، ساریلومب، سکوکینومب، واکسن آبله‌مرغان، تری‌فلونوماید، توسیلیزومب، توفاسیتینیب، واکسن زنده تیفوئید، اوپا‌داسیتینیب، اوستکینومب، واکسن زنده واریسلا، وریکونازول، واکسن تب‌زرد، واکسن زنده زوستر

تداخلات متوسط:

واکسن‌های کرونا

افزایش اثرداروها توسط باریسیتینیب:

آنیفرولومب، محصولات ب‌ث‌ژ، کلادریبین، کلوزاپین، دفریپرون، واکسن چهار‌ظرفیتی دنگ (زنده)، دنوسومب، فکسینیدازول، ناتالی‌زومب، اُلاپاریب، پیمکرولیموس، واکسن پلی‌ویروس(زنده، سه‌ظرفیتی،‌ خوراکی)، پلی‌متیل‌متاکریلات، روپگ‌اینترفرون آلفا-۲ب، واکسن‌های زنده حاوی روبلا یا واریسلا، روکسولیتینیب(موضعی)، تاکرولیموس(موضعی)، تالیموژن لاهرپارپوک، توفاسیتینیب، واکسن تیفوئید، اوپاداسیتینیب، واکسن تب‌زرد

داروهایی که سطح خونی باریسیتینیب را بالا می برند:

مشتقات ۵-آمینوسالیسیلیک‌اسید، آبروسیتینیب، بلیمومب، کلرامفنیکل(چشمی)، کلادریبین، کورتیکواستروئید(سیستمیک)، دی‌پایرون، داروهای سرکوب‌کننده سیستم‌ایمنی(داروهای شیمی درمانی سایتوتوکسیک)، عوامل انکولوژیک متفرقه، داروهای سرکوبگر ایمنی درمانی، لفلونوماید، متوتروکسات، نیتیزینون، پرتومانید، پروبنسید، پرومازین، تری‌فلونوماید، واکسن‌های زنده

کاهش اثرات داروها توسط باریسیتینیب:

ب‌ث‌ژ (Intravesical)، محصولات ب‌ث‌ژ، برینسیدوفوویر، Coccidioides immitis Skin Test، واکسن‌های کووید،واکسن زنده‌ی‌ چهارظرفیتی دنگ، واکسن‌های آنفولانزا، پیدوتیمد، واکسن پنوموکوک، واکسن پلی‌ویروس(زنده، سه‌ظرفیتی، خوراکی)، واکسن هاری، واکسن‌های زنده حاوی روبلا یا واریسلا، Sipuleucel-T، ترتوموتاید، واکسن تیفوئید، واکسن‌های غیرفعال تب زرد

داروهایی که سطح باریسیتینیب را کاهش می دهند:

واکسن‌های زنده

تداخلات دارویی باریسیتینیب
تداخلات این دارو عمدتاً بر اساس مهار ناقل‌های کلیوی و اثرات افزایشی بر سیستم ایمنی دسته‌بندی می‌شوند:

تداخل با پروبنسید

• مهم‌ترین تداخل دارویی باریسیتینیب با داروهای مهارکننده ناقل‌های آنیونی آلی مانند پروبنسید رخ می‌دهد. پروبنسید باعث مهار دفع کلیوی باریسیتینیب شده و غلظت پلاسمایی آن را به طور تقریبی دو برابر می‌کند. در صورت مصرف همزمان، پزشک باید دوز باریسیتینیب را به نصف کاهش دهد (مثلاً از ۴ میلی‌گرم به ۲ میلی‌گرم).

تداخل با داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی و بیولوژیک

• مصرف همزمان باریسیتینیب با سایر مهارکننده‌های جانوس کیناز، داروهای بیولوژیک مانند آدالیمومب، اتانرسپت، اینفلیکسیمب یا داروهای سرکوب‌کننده قوی سیستم ایمنی مانند آزاتیوپرین و سیکلوسپورین توصیه نمی‌شود. این ترکیبات خطر بروز عفونت‌های شدید و سرکوب بیش از حد مغز استخوان را به شدت افزایش می‌دهند.

تداخل با واکسن‌های زنده

• به دلیل مهار پاسخ ایمنی، تجویز واکسن‌های زنده ضعیف شده مانند واکسن سرخک، سرخجه، اوریون یا زونا در طول درمان با باریسیتینیب ممنوع است. توصیه می‌شود واکسیناسیون حداقل ۲ تا ۴ هفته پیش از شروع درمان تکمیل شود.

تداخل با داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی و کورتون‌ها

• مصرف همزمان با داروهایی نظیر ناپروکسن، دیکلوفناک یا کورتون‌هایی مثل پردنیزولون ممکن است خطر سوراخ شدن لوله گوارش را افزایش دهد. پزشک باید در بیماران دارای سابقه بیماری‌های گوارشی این مورد را به دقت رصد کند.

تداخل با غذا و مواد خوراکی
باریسیتینیب انعطاف‌پذیری مناسبی در رابطه با رژیم غذایی دارد:

تأثیر مصرف غذا بر جذب

• جذب باریسیتینیب تحت تأثیر وعده‌های غذایی قرار نمی‌گیرد. غلظت کل دارو در خون چه در حالت ناشتا و چه همراه با غذا (حتی غذاهای پرچرب) تفاوت معناداری ندارد. بنابراین، بیمار می‌تواند دارو را بدون توجه به زمان صرف غذا مصرف کند.

عدم تداخل با مرکبات خاص

• برخلاف بسیاری از داروهای مهارکننده آنزیمی، تداخل شناخته‌شده‌ای بین باریسیتینیب و آب گریپ‌فروت یا سایر مرکبات که بر آنزیم‌های گوارشی اثر می‌گذارند، گزارش نشده است.

تداخل در آزمایش‌های آزمایشگاهی
باریسیتینیب می‌تواند تغییرات پارامتریک در نتایج آزمایش‌های بالینی ایجاد کند که نباید با خطای آزمایشگاهی اشتباه گرفته شوند:

تغییر در پروفایل چربی خون

• این دارو باعث افزایش سطح کلسترول کل، کلسترول بد و کلسترول خوب می‌شود. همچنین میزان تری‌گلیسرید ممکن است افزایش یابد. این تغییرات معمولاً ۱۲ هفته پس از شروع درمان به اوج خود می‌رسند و نیاز به پایش آزمایشگاهی دوره‌ای دارند.

تغییر در شمارش سلول‌های خونی

• باریسیتینیب می‌تواند باعث کاهش تعداد نوتروفیل‌ها و لنفوسیت‌ها در آزمایش خون شود. همچنین ممکن است باعث کاهش سطح هموگلوبین و بروز کم‌خونی گردد. در مقابل، افزایش موقت تعداد پلاکت‌ها نیز در برخی بیماران مشاهده شده است.

افزایش آنزیم‌های عضلانی و کبدی

• در آزمایش‌های بیوشیمی، ممکن است سطح آنزیم کراتین فسفوکیناز افزایش یابد. همچنین افزایش آنزیم‌های کبدی مانند آسپارتات آمینوترانسفراز و آلانین آمینوترانسفراز در برخی بیماران رخ می‌دهد که نشان‌دهنده تداخل فیزیولوژیک دارو با این ارگان‌ها است.

نکات کلیدی برای مدیریت بالینی پزشکان

• تعدیل دوز بر اساس تداخل: همواره پیش از تجویز باریسیتینیب، لیست داروهای مصرفی بیمار را از نظر وجود پروبنسید بررسی کنید تا از سمیت دارویی جلوگیری شود.
• پایش زمان‌بندی شده: انجام آزمایش خون کامل و بررسی سطح چربی‌ها در هفته‌های ۱۲ و ۲۴ درمان برای مدیریت عوارض ناشی از این تداخلات فیزیولوژیک الزامی است.
• غربالگری عفونی: به دلیل تداخل با مکانیسم‌های دفاعی، انجام تست سل و هپاتیت پیش از شروع درمان به عنوان یک استاندارد طلایی توصیه می‌شود.

هشدار ها باریسیتینیب

هشدارهای کامل و جامع کاربردی برای پزشکان
باریسیتینیب تحت هشدارهای نظارتی شدیدی قرار دارد که پایش مداوم بیمار را الزامی می‌کند:

عفونت‌های شدید و فرصت‌طلب

• به دلیل سرکوب سیستم ایمنی، خطر بروز عفونت‌های جدی که منجر به بستری شدن یا مرگ می‌شوند، وجود دارد. این موارد شامل سل، عفونت‌های قارچی مهاجم، باکتریایی و ویروسی است. پزشک باید قبل از شروع درمان، بیمار را از نظر سل بررسی کرده و در طول درمان، علائم عفونت را به دقت پایش کند. در صورت بروز عفونت جدی، مصرف دارو باید تا زمان کنترل عفونت قطع شود.

حوادث قلبی و عروقی عمده

• مطالعات ایمنی نشان داده‌اند که مهارکننده‌های جک می‌توانند خطر سکته قلبی و مغزی را افزایش دهند، به ویژه در بیماران بالای ۶۵ سال و افراد سیگاری. پزشک باید پیش از تجویز، ریسک فاکتورهای قلبی بیمار را ارزیابی کرده و در صورت بروز علائم درد قفسه سینه یا ضعف ناگهانی، مداخلات فوری انجام دهد.

ترومبوآمبولی (لخته شدن خون)

• خطر بروز لخته در سیاهرگ‌های عمقی و آمبولی ریه به طور جدی با مصرف این دارو در ارتباط است. بیمارانی که سابقه لخته شدن خون دارند یا دچار نارسایی قلبی هستند، در معرض خطر بالاتری قرار دارند. علائمی مانند تنگی نفس ناگهانی، درد در پا یا تورم یک‌طرفه باید به عنوان وضعیت اورژانسی تلقی شود.

بدخیمی‌ها و سرطان‌ها

• احتمال بروز لنفوم و سایر بدخیمی‌ها، از جمله سرطان پوست غیر ملانومی، در بیماران مصرف‌کننده باریسیتینیب گزارش شده است. انجام معاینات دوره‌ای پوست و ارزیابی سیستم لنفاوی در طول درمان توصیه می‌شود.

ایمنی دستگاه گوارش (سوراخ شدن روده)

• در بیماران با سابقه دیورتیکولیت یا کسانی که همزمان از داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی یا کورتون‌ها استفاده می‌کنند، خطر سوراخ شدن لوله گوارش وجود دارد. هرگونه درد شکمی حاد باید به سرعت بررسی شود.

مسمومیت (اوردوز) باریسیتینیب و درمان
اطلاعات محدودی در مورد مسمومیت حاد با باریسیتینیب در انسان در دسترس است، اما مدیریت آن بر اساس اصول کلی سم‌شناسی بالینی انجام می‌شود.

تظاهرات بالینی مسمومیت (اوردوز)

در مطالعات بالینی، دوزهای تک تا ۴۰ میلی‌گرم و دوزهای متعدد تا ۲۰ میلی‌گرم به مدت ۱۰ روز بدون سمیت دوز-محدودکننده بررسی شده‌اند. با این حال، در صورت مصرف بیش از حد، علائم زیر محتمل است:

• سرکوب شدید سیستم ایمنی و کاهش گلبول‌های سفید.
• افزایش خطر عفونت‌های حاد.
• تغییرات در آنزیم‌های کبدی و اختلالات کلیوی.
• ناراحتی‌های شدید گوارشی.

اقدامات درمانی و مدیریت اورژانسی

درمان مسمومیت با باریسیتینیب حمایتی و علامتی است و پادزهر اختصاصی وجود ندارد:

• تخلیه گوارشی: در صورت مراجعه در زمان طلایی پس از مصرف، استفاده از زغال فعال برای کاهش جذب دارو توصیه می‌شود.
• پایش آزمایشگاهی: بررسی دقیق و روزانه شمارش گلبول‌های خون، وضعیت الکترولیت‌ها و عملکرد کبد و کلیه ضروری است.
• دیالیز: باریسیتینیب به میزان کمی (کمتر از ۳۰ درصد) از طریق دیالیز خارج می‌شود. بنابراین، همودیالیز روش اصلی برای تصفیه دارو نیست، مگر در مواردی که نارسایی حاد کلیوی به دلیل اوردوز رخ داده باشد.
• مدیریت عفونی: در صورت بروز سرکوب شدید مغز استخوان، بیمار باید در محیط ایزوله قرار گرفته و از نظر بروز عفونت‌های ثانویه تحت نظر باشد.

نکات کلیدی برای مدیریت بالینی

• آموزش به بیمار: بیمار باید بداند که در صورت مشاهده تورم پا، تنگی نفس یا تب ناگهانی، فوراً مصرف دارو را قطع کرده و به اورژانس مراجعه کند.
• پایش چربی خون: تغییرات در پروفایل چربی معمولاً پس از ۱۲ هفته ظاهر می‌شود که باید بر اساس دستورالعمل‌های مدیریت چربی خون درمان شود.
• واکسیناسیون: از تجویز واکسن‌های زنده در طول درمان یا بلافاصله قبل از شروع درمان خودداری کنید.

توصیه های دارویی باریسیتینیب

توصیه‌های دارویی مخصوص پزشک
مدیریت درمان با باریسیتینیب به دلیل اثرات عمیق بر سیستم ایمنی و مسیرهای انعقادی، نیازمند نظارت دقیق بالینی است:

غربالگری و پایش عفونت‌های سیستمیک

• پیش از شروع درمان، انجام آزمایش برای تشخیص سل نهفته و هپاتیت ویروسی اجباری است. در صورت مثبت بودن تست سل، باید درمان ضد سل قبل از شروع باریسیتینیب آغاز شود. همچنین، در طول دوره درمان، پزشک باید بیمار را از نظر علائم عفونت‌های فرصت‌طلب، به ویژه فعال‌سازی مجدد ویروس زونا، به دقت پایش کند. در صورت بروز هرگونه عفونت جدی، مصرف دارو باید تا زمان بهبودی کامل قطع شود.

ارزیابی ریسک فاکتورهای عروقی و قلبی

• با توجه به هشدارهای جهانی در مورد مهارکننده‌های جانوس کیناز، پزشک باید پیش از تجویز، سابقه بیماری‌های قلبی، سکته مغزی و عوامل خطر لخته شدن خون در سیاهرگ‌های عمقی را بررسی کند. مصرف این دارو در بیماران با خطر بالای حوادث عروقی یا افراد سیگاری باید با احتیاط فراوان و ارزیابی سود به ضرر انجام شود.

نظارت بر پارامترهای آزمایشگاهی

• پایش منظم شمارش کامل سلول‌های خون ضروری است. اگر تعداد گلبول‌های سفید کمتر از ۱۰۰۰، تعداد لنفوسیت‌ها کمتر از ۵۰۰ یا میزان هموگلوبین کمتر از ۸ باشد، درمان نباید شروع یا ادامه یابد. همچنین، به دلیل احتمال افزایش چربی خون، بررسی سطح کلسترول و تری‌گلیسرید ۱۲ هفته پس از شروع درمان و سپس به صورت دوره‌ای توصیه می‌شود.

مدیریت تداخل با پروبنسید

• پزشکان باید توجه داشته باشند که داروی پروبنسید می‌تواند سطح خونی باریسیتینیب را به شدت افزایش دهد. در صورت نیاز به مصرف همزمان، دوز باریسیتینیب باید به نصف کاهش یافته و پایش عوارض جانبی تشدید شود.

توصیه‌های دارویی برای بیمار
آموزش صحیح به بیمار برای پیشگیری از عوارض خطرناک و بهبود نتایج درمانی حیاتی است:

گزارش فوری علائم هشداردهنده

• بیمار باید آموزش ببیند که در صورت مشاهده علائم لخته شدن خون، مانند تورم، درد یا قرمزی در یک پا، تنگی نفس ناگهانی یا درد قفسه سینه، بلافاصله به اورژانس مراجعه کند. همچنین، هرگونه تب، لرز، گلودرد مداوم یا ضایعات پوستی دردناک (مانند تاول‌های زونا) باید سریعاً به پزشک معالج گزارش شود.

نحوه مصرف و زمان‌بندی

• به بیمار تأکید کنید که دارو را هر روز در زمان مشخصی مصرف کند. باریسیتینیب را می‌توان همراه با غذا یا با معده خالی میل کرد، اما بلعیدن کامل قرص بدون خرد کردن یا جویدن الزامی است. در صورت فراموش کردن یک نوبت، به محض یادآوری آن را مصرف کند، مگر اینکه زمان نوبت بعدی فرا رسیده باشد؛ در این صورت هرگز دوز دارو را دو برابر نکند.

احتیاط در واکسیناسیون

• بیمار باید مطلع باشد که در طول درمان با این دارو، نباید واکسن‌های حاوی ویروس زنده ضعیف شده را دریافت کند. توصیه می‌شود هرگونه برنامه واکسیناسیون را پیش از شروع درمان با پزشک هماهنگ کند.

مراقبت‌های دوران بارداری و شیردهی

• به بیماران در سنین باروری تأکید کنید که این دارو می‌تواند به جنین آسیب برساند. استفاده از روش‌های مطمئن پیشگیری از بارداری در طول درمان و حداقل یک هفته پس از قطع دارو ضروری است. همچنین، شیردهی در طول دوره مصرف باریسیتینیب اکیداً ممنوع است.

نکات کلیدی در مدیریت درمانی

• پیشگیری از سوراخ شدن روده: در بیمارانی که سابقه بیماری‌های التهابی روده یا دیورتیکولیت دارند، بروز درد شکمی جدید باید جدی گرفته شود، به ویژه اگر بیمار همزمان از داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی استفاده می‌کند.
• پایش آنزیم‌های کبدی: در صورت افزایش معنادار آنزیم‌های کبدی، درمان باید تا زمان ریشه‌یابی علت و بازگشت آنزیم‌ها به سطح ایمن متوقف شود.

سایر نکات

• جهت تجویز باریسیتینیب در موارد نارسایی کلیوی، نارسایی کبدی، اطفال، ....نیاز به تنظیم دوز مصرفی بر اساس شرایط بیمار و طبق دستورات گایدلاین‌ها می‌باشد.
• در ابتدای درمان لازم است ارزیابی سطح کراتینین، CBC w/ diff، آنزیم‌های کبدی و تست TB برای بیمار انجام شود و‌پس از آن نیز به صورت دوره‌ای چک شود.
• وضعیت فاکتورهای چربی خون،۱۲هفته پس از شروع درمان بررسی شود.
• در صورتی که خطر بروز بدخیمی‌های پوستی برای بیمار وجود دارد، معاینه پوستی به صورت دوره‌ای انجام شود.

موارد احتیاط:

• eGFR 30-60 در مبتلایان به کووید ۲تا۸ساله و مبتلایان به روماتوئید آرتریت، eGFR 15-60 در مبتلایان به کووید بالای۹سال
• وجود عفونت فعال در مبتلایان به کووید
• سابقه‌ی درگیری با عفونت‌های فرصت‌طلب، عفونت‌های مزمن یا راجعه، افراد مستعد عفونت، سابقه‌ی ابتلا به توبرکلوزیس نهفته، افراد مستعد ابتلا به توبرکلوزیس
• سابقه‌یا ابتلا به بیماری‌های ریوی مزمن، عفونت هرپس زوستر، HBV یا HCV
• بیمار مبتلا به هرگونه بدخیمی، بیماران مستعد سوراخ‌شدن دستگاه گوارش، بیماران مستعد عوارض قلبی عروقی، مبتلایان به دیابت و بیماری‌های قلب‌و‌عروق، استعمال یا سابقه ی استعمال دخانیات

هشدارها:

• مصرف باریسیتینیب خطر بروز عفونت‌های جدی که منجر به بستری یا فوت می‌شود را افزایش می‌دهد.(سل ریوی و خارج ریوی، عفونت‌های قارچی مهاجم و سایر عفونت‌های فرصت‌طلب مشاهده‌شده‌است.) اکثر این موارد عفونت‌ها در مواقعی که این دارو همراه با سایر داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی تجویز شده‌اند، گزارش شده‌اند.
• لازم است وضعیت بیمار از نظر عفونت‌های ریوی همچون سل پیش از شروع ، در مدت درمان و پس از درمان با باریسیتینیب بررسی شود و ابتدا عفونت موجود درمان شود. و در صورت پیشرفت عفونت ها، باریسیتینیب قطع گردد.
• در افراد با خطر عفونت‌های جدی یا مبتلا به عفونت‌های مزمن یا راجعه، پیش از تصمیم به تجویز ، نسبت خطر و منفعت تجویز باریسیتینیب ارزیابی شود.
• در افراد مبتلا به روماتوئید آرتریت بالای ۵٠سال که حداقل یک فاکتور خطر مشکلات قلبی عروقی دارند، امکان وقوع حوادث قلبی عروقی ناگهانی خطرناک در مدت درمان با سایر داروهای مهارکننده‌ی جانوس کیناز مشاهده شده‌است.
• در صورت بروز سکته‌های قلبی یا مغزی، لازم است مصرف این دارو قطع گردد.
• بروز بدخیمی‌ها نظیر لنفوم در مصرف کنندگان باریسیتینیب مشاهده شده‌است و افرادی که سابقه ی مصرف دخانیات دارند یا درحال حاضر دخانیات استعمال می‌نمایند، در خطر بیشتری در مورد بروز بدخیمی‌ها قرار دارند.
• احتمال بروز انواع ترومبوز شامل DVT, PE، ترومبوز شریانی و… در مدت درمان با این دارو گزارش شده‌است که در مواردی جدی و تهدید کننده‌ی حیات بوده‌اند.
• بروز این عارضه در مبتلایان به روماتوئید آرتریت بالای ۵٠سال که حداقل یک فاکتور خطر بیماری‌های قلبی عروقی دارند، بیشتر است.لذا از تجویز باریسیتینیب در افراد در خطر بروز ترومبوز خودداری شود و در صورت احتمال بروز ترومبوز، دارو قطع شود و بیمار فوراً بررسی گردد.