ریلوزول چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

ریلوزول چیست؟
ریلوزول در درمان اسکلروز یک طرفه آمیوتروفیک کاربرد دارد. ALS

(قرص ریلومکس ۵۰ میلی گرم محصول شرکت تهران شیمی)

به زبان ساده این بیماری شبیه بیماری ام اس است با این تفاوت که بصورت یک طرفه غلاف میلین اعصاب حرکتی را تحت تاثیر قرار می دهد. 
ریلوزول درمان کننده این بیماری نیست و بر روی نرون های آسیب دیده تاثیر چندانی ندارد و وظیفه محافظت از نرون های سالم را دارد.

مصرف صحیح دارو
بهتر است این دارو با معده خالی یک ساعت قبل از غذا و یا دو ساعت پس از صرف غذا مصرف شود.
مقدار دارو را کمتر با بیشتر از تجویز پزشک مصرف نکنید. 

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف ریلوزول

ریلوزول دارویی است که عمدتاً برای تأثیر بر مسیرهای عصبی گلوتامات و کاهش آسیب سلول‌های عصبی طراحی شده است. این دارو با تکیه بر منابع معتبر بین‌المللی، دارای یک مورد مصرف تأیید شده و کاربردهای بالینی محدودی به صورت خارج از برچسب است که در ادامه به تفصیل برای پزشکان ارائه می‌شود.

۱. موارد مصرف تأیید شده
تنها مورد مصرف تأیید شده ریلوزول توسط سازمان‌های نظارتی بزرگ برای درمان یک بیماری خاص عصبی است:

اسکلروز جانبی آمیوتروفیک

توضیحات کاربردی و بالینی:

• ALS که به عنوان بیماری نورون حرکتی (MND) نیز شناخته می‌شود، یک بیماری پیشرونده عصبی است که با تخریب تدریجی نورون‌های حرکتی در مغز و نخاع، منجر به ضعف عضلانی، ناتوانی و در نهایت مرگ (اغلب به دلیل نارسایی تنفسی) می‌شود.
• هدف درمانی: ریلوزول درمان قطعی برای ALS نیست، اما نشان داده شده است که طول عمر بیمار را افزایش داده یا زمان مورد نیاز برای تهویه مکانیکی (نیاز به تراکئوستومی) را به تأخیر می‌اندازد.
• مکانیسم احتمالی: اعتقاد بر این است که ALS ممکن است تا حدی به دلیل سمیت ناشی از افزایش سطح گلوتامات (یک انتقال‌دهنده عصبی تحریکی) ایجاد شود که منجر به آسیب به سلول‌های عصبی می‌شود. ریلوزول با مهار آزادسازی گلوتامات و احتمالاً تداخل در رویدادهای پس از اتصال گلوتامات به گیرنده‌ها، اثرات آسیب‌زای تحریکی بیش از حد را کاهش می‌دهد.

نکات بالینی:

• این دارو باید توسط متخصص مغز و اعصاب با تجربه در مدیریت ALS شروع شود
• بیشترین اثربخشی آن در مراحل اولیه بیماری و در بیمارانی با سابقه بیماری کوتاه‌تر از ۵ سال مشاهده شده است
• دوز توصیه شده معمولاً ۱۰۰ میلی‌گرم در روز (به صورت دو دوز ۵۰ میلی‌گرمی هر ۱۲ ساعت) است
• مطالعات نشان داده‌اند که ریلوزول به طور متوسط بقای بیمار را بین ۲ تا ۱۹ ماه افزایش می‌دهد

۲. موارد مصرف Off-Label
بررسی‌های گسترده ملی و بین‌المللی نشان داده‌اند که هیچ مورد مصرف خارج از برچسب دیگری برای ریلوزول که به صورت گسترده یا محلی تأیید شده باشد، وجود ندارد. با این حال، به دلیل مکانیسم اثر دارو (مهار گلوتامات و خاصیت محافظت عصبی)، تحقیقات و کارآزمایی‌های محدودی در زمینه‌های زیر صورت گرفته است، اگرچه این موارد هنوز تأیید نشده و توصیه بالینی قطعی ندارند:

الف. سایر انواع بیماری نورون حرکتی

• توضیحات بالینی: از آنجایی که ریلوزول به طور خاص برای نوع ALS مورد مطالعه و تأیید قرار گرفته است، مصرف آن در سایر اشکال بیماری نورون حرکتی که ALS نیستند (مانند آتروفی عضلانی پیشرونده یا فلج بولبار پیشرونده) خارج از برچسب محسوب می‌شود و اثربخشی آن در این زیرگروه‌ها به وضوح مشخص نشده است.

ب. حفاظت عصبی در بیماری‌های دیگر

• توضیحات بالینی: با توجه به مکانیسم محافظت عصبی و مهار تحرک‌پذیری ناشی از گلوتامات، محققان به صورت محدود در مدل‌های تجربی بیماری‌هایی مانند مالتیپل اسکلروزیس یا بیماری هانتینگتون پتانسیل استفاده از ریلوزول را بررسی کرده‌اند، اما نتایج بالینی قابل توجهی برای توجیه مصرف خارج از برچسب در انسان به دست نیامده است.
• نتیجه‌گیری بالینی: در عمل پزشکی، ریلوزول تقریباً منحصراً برای درمان تأیید شده ALS استفاده می‌شود و مصرف آن در هر بیماری دیگری، فاقد پشتوانه قوی علمی یا راهنمای تأیید شده است.

مکانیسم اثر ریلوزول

ریلوزول، به عنوان تنها داروی تأیید شده برای درمان اسکلروز جانبی آمیوتروفیک (ALS)، یک داروی حیاتی در نورولوژی است. مکانیسم دقیق عملکرد ریلوزول به طور کامل شناخته شده نیست، اما فرضیه غالب بر اساس خاصیت ضدسمیت تحریکی آن است:

الف. مهار آزادسازی گلوتامات

• گلوتامات انتقال‌دهنده عصبی تحریکی اصلی در سیستم عصبی مرکزی است. در بیماران مبتلا به ALS، شواهدی مبنی بر افزایش سطح گلوتامات در فضای مایع مغزی-نخاعی وجود دارد که می‌تواند منجر به تحریک بیش از حد و مرگ نورون‌های حرکتی شود.
• ریلوزول با مهار کانال‌های سدیمی وابسته به ولتاژ در سلول‌های عصبی پیش‌سیناپسی، آزادسازی گلوتامات را کاهش می‌دهد. این کاهش آزادسازی، نورون‌های حرکتی را از آسیب ناشی از گلوتامات سمی محافظت می‌کند.

ب. اثرات دیگر

• تعدیل مسیرهای پیام‌رسانی گلوتامات پس از سیناپس: ریلوزول ممکن است مستقیماً با گیرنده‌های گلوتامات تداخل کند یا پیام‌رسانی پس از اتصال گلوتامات را تعدیل کند.
• مهار کانال‌های سدیمی ولتاژ-وابسته: این دارو همچنین ممکن است از طریق مهار مستقیم کانال‌های سدیمی، سیگنال‌دهی عصبی را کاهش داده و فعالیت قشری غیرطبیعی را تضعیف کند.
• نتیجه بالینی: با کاهش تحرک‌پذیری بیش از حد نورون‌ها و کاهش سمیت ناشی از گلوتامات، ریلوزول به حفظ نورون‌های حرکتی کمک کرده و در نتیجه، پیشرفت ALS را کُند می‌کند و بقای بیمار را افزایش می‌دهد.

فارماکوکینتیک ریلوزول

الف. جذب

• جذب خوراکی: ریلوزول پس از مصرف خوراکی به سرعت و به خوبی جذب می‌شود.
• حداکثر غلظت پلاسمایی: به طور معمول بین ۶۰ تا ۹۰ دقیقه پس از مصرف خوراکی به دست می‌آید.
• تأثیر غذا: مصرف دارو با غذاهای پرچرب می‌تواند سرعت جذب را کاهش داده و مقدار جذب شده را تا حدود ۴۴ درصد کم کند. توصیه می‌شود برای اطمینان از جذب ثابت، دارو در فواصل زمانی مشخص و نسبتاً ثابت نسبت به وعده‌های غذایی مصرف شود.
• زیست دسترسی: زیست دسترسی مطلق حدود ۶۰ درصد است.

ب. توزیع

• اتصال به پروتئین: ریلوزول به شدت (حدود ۹۶ درصد) به پروتئین‌های پلاسما، عمدتاً آلبومین و لیپوپروتئین‌ها، متصل می‌شود.
• حجم توزیع: حجم توزیع نسبتاً بزرگ است و نشان‌دهنده توزیع گسترده در بافت‌ها، از جمله عبور از سد خونی-مغزی، است.

پ. متابولیسم

• متابولیسم کبدی: ریلوزول به طور گسترده‌ای در کبد متابولیزه می‌شود.
• آنزیم اصلی: متابولیسم عمدتاً از طریق ایزوآنزیم سیتوکروم P450 1A2 (CYP1A2) صورت می‌گیرد.
• مسیر اصلی متابولیسم: متابولیسم اصلی شامل هیدروکسیلاسیون توسط CYP1A2 است که پس از آن گلوکورونیداسیون به سرعت توسط آنزیم‌های گلوکورونید ترانسفراز (UGT) رخ می‌دهد.
• اهمیت بالینی: از آنجایی که CYP1A2 مسیر اصلی متابولیسم است، داروهایی که این آنزیم را مهار می‌کنند (مانند کافئین، فلووکسامین) می‌توانند سطح ریلوزول را افزایش داده و خطر عوارض جانبی را بالا ببرند. برعکس، القاکننده‌های CYP1A2 (مانند دود سیگار یا امپرازول) می‌توانند کلیرانس ریلوزول را افزایش داده و اثربخشی آن را کاهش دهند.

ت. حذف

• نیمه عمر حذف (t1/2): نیمه عمر پلاسمایی ریلوزول تقریباً ۱۲ ساعت است. این ویژگی نیاز به مصرف دو بار در روز (هر ۱۲ ساعت) را توجیه می‌کند.
• مسیر دفع: دارو عمدتاً از طریق ادرار (حدود ۹۰ درصد) دفع می‌شود، بیشتر به صورت متابولیت‌های گلوکورونید شده.

ملاحظات در نارسایی ارگانی:

• نارسایی کبدی: به دلیل متابولیسم گسترده در کبد، کلیرانس ریلوزول در بیماران با نارسایی کبدی مزمن می‌تواند به میزان قابل توجهی کاهش یابد. این امر یک منع مصرف نسبی برای مصرف ریلوزول در بیماران با اختلال شدید کبدی (کلاس B و C در مقیاس Child-Pugh) ایجاد می‌کند.
• نارسایی کلیوی: اگرچه دارو عمدتاً از طریق کلیه دفع می‌شود، اما به صورت متابولیت‌های غیرفعال است. با این حال، استفاده از ریلوزول در بیماران با نارسایی کلیوی متوسط تا شدید توصیه نمی‌شود.

منع مصرف ریلوزول

۱. موارد منع مصرف مرتبط با بیماری‌های زمینه‌ای و شرایط بالینی
تجویز ریلوزول در بیماران با شرایط پزشکی زیر ممنوع است:

الف. اختلال شدید عملکرد کبد و افزایش سطح ترانس‌آمینازهای کبدی

• توضیحات بالینی: ریلوزول به طور گسترده‌ای در کبد متابولیزه می‌شود و خطر سمیت کبدی یک نگرانی جدی و مهم است.
• منع مصرف مطلق: بیمارانی که سطح سرمی ترانس‌آمینازهای کبدی (مانند آلانین ترانس‌آمیناز یا ALT) آن‌ها در شروع درمان بیش از ۵ برابر حد بالایی طبیعی (ULN) است، نباید ریلوزول دریافت کنند.
• علت: تجویز دارو در این بیماران می‌تواند نارسایی کبدی جبران‌ناپذیر ایجاد کند. حتی در بیمارانی با افزایش خفیف تا متوسط آنزیم‌های کبدی (ALT/AST تا ۳ برابر حد بالایی طبیعی)، باید با احتیاط شدید و تحت نظارت دقیق استفاده شود، اما بالای ۵ برابر، منع مصرف دارد.

ب. سابقه حساسیت

• توضیحات بالینی: مصرف ریلوزول در بیمارانی که سابقه واکنش حساسیت مفرط (مانند کهیر شدید، آنژیوادم یا شوک آنافیلاکسی) به ماده فعال ریلوزول یا هر یک از اجزای آن داشته‌اند، ممنوع است.

پ. بیماری انسدادی ریوی شدید (در بیماران ALS)

• توضیحات بالینی: اگرچه این یک منع مصرف مطلق نیست، اما به دلیل اثرات احتمالی دارو بر سیستم تنفسی و همچنین پیشرفت سریع بیماری در مراحل پیشرفته ALS، در بیمارانی با نارسایی تنفسی بسیار شدید و پیشرفته، تجویز باید با احتیاط فراوان و با در نظر گرفتن نسبت خطر به سود انجام شود.

۲. موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی
ریلوزول معمولاً برای درمان یک بیماری در بزرگسالان (ALS) استفاده می‌شود و در دوران بارداری و شیردهی منع مصرف یا توصیه به عدم مصرف دارد.

الف. بارداری

• توضیحات بالینی: ریلوزول بر اساس طبقه‌بندی بارداری (بر اساس FDA) در گروه C قرار دارد. مطالعات حیوانی عوارض جانبی بر جنین را نشان داده‌اند، اما مطالعات کافی و کنترل شده‌ای در انسان وجود ندارد.
• نتیجه بالینی: ریلوزول باید در دوران بارداری تنها در صورتی تجویز شود که منفعت مورد انتظار برای مادر، خطر بالقوه برای جنین را توجیه کند. از آنجایی که ALS یک بیماری پیش‌رونده است، تصمیم‌گیری باید با مشورت متخصصین و سنجش منافع بقا و تأخیر در پیشرفت بیماری در برابر خطرات بالقوه انجام شود. با این حال، استفاده روتین توصیه نمی‌شود.

ب. شیردهی

• توضیحات بالینی: مشخص نیست که آیا ریلوزول در شیر انسان ترشح می‌شود یا خیر. با توجه به اهمیت دارو برای مادر و پتانسیل بروز عوارض جانبی جدی در نوزاد (که در مطالعات حیوانی دیده شده است)، باید با در نظر گرفتن اهمیت درمان برای مادر، تصمیم به قطع شیردهی یا قطع مصرف دارو گرفته شود.

۳. موارد منع مصرف در کودکان 

• توضیحات بالینی: ریلوزول برای درمان ALS در بزرگسالان تأیید شده است.
• منع مصرف در کودکان و نوجوانان: ایمنی و اثربخشی ریلوزول در کودکان و نوجوانان زیر ۱۸ سال هنوز مشخص نشده و تأیید نشده است؛ بنابراین، مصرف آن در این گروه سنی توصیه نمی‌شود. ALS در کودکان بسیار نادر است و تجویز ریلوزول در این موارد فقط باید در چارچوب مطالعات بالینی کنترل شده صورت گیرد.

عوارض جانبی ریلوزول

1. عوارض جانبی بسیار شایع (بیش از ۱۰ درصد بروز)

این عوارض بیشترین فراوانی را دارند و معمولاً خفیف تا متوسط هستند:

• ضعف: شایع‌ترین عارضه، با نرخ بروز تقریبی ۱۵ تا ۲۵ درصد. این ضعف ممکن است تا حدی به پیشرفت بیماری زمینه‌ای نیز مرتبط باشد
• تهوع: با نرخ بروز تقریبی ۱۰ تا ۱۷ درصد
• سرگیجه: با نرخ تقریبی ۹ تا ۱۷ درصد
• کاهش عملکرد ریوی (کاهش ظرفیت حیاتی): با نرخ حدود ۱۱ تا ۱۴ درصد، اگرچه بخشی از این کاهش مستقیماً به پیشرفت ALS نیز مربوط است

۲. عوارض جانبی شایع (۱ تا ۱۰ درصد بروز)

این عوارض با فراوانی کمتری رخ می‌دهند اما نیاز به توجه بالینی دارند:

• سردرد: با نرخ تقریبی ۴ تا ۹ درصد
• درد شکمی: با نرخ تقریبی ۵ تا ۸ درصد
• استفراغ: با نرخ تقریبی ۳ تا ۵ درصد
• اسهال: با نرخ تقریبی ۲ تا ۵ درصد
• خواب آلودگی: با نرخ تقریبی ۳ تا ۵ درصد
• افزایش آلانین ترانس‌آمیناز (ALT): این مهم‌ترین عارضه جانبی کبدی است. افزایش خفیف ALT (کمتر از ۳ برابر حد بالایی طبیعی) در حدود ۴ تا ۸ درصد بیماران دیده می‌شود. افزایش بیشتر از ۳ برابر ULN در حدود ۳ تا ۵ درصد بیماران گزارش شده است. این افزایش نشان‌دهنده خطر سمیت کبدی است و نیاز به پایش مکرر دارد.
• تاکی‌کاردی: با نرخ تقریبی ۲ تا ۴ درصد

۳. عوارض جانبی نادر اما جدی (کمتر از ۱ درصد بروز)

این عوارض با فراوانی کمتری رخ می‌دهند اما از نظر بالینی بسیار مهم هستند:

• نوتروپنی: کاهش شمارش مطلق نوتروفیل‌ها (تعداد مطلق نوتروفیل کمتر از ۲۰۰۰ در میلی‌متر مکعب) در حدود ۱ تا ۲ درصد از بیماران رخ می‌دهد. نوتروپنی شدید (کمتر از ۵۰۰ در میلی‌متر مکعب) بسیار نادر است، اما خطر عفونت را افزایش می‌دهد
• پانکراتیت (التهاب لوزالمعده): بسیار نادر، با گزارش‌های موردی
• نارسایی کبدی شدید: موارد نادر (کمتر از ۰.۱ درصد) از یرقان و آسیب کبدی شدید گزارش شده است که گاهی منجر به قطع دائمی دارو می‌شود

۴. نکات کاربردی بالینی در مورد عوارض جانبی

• اهمیت پایش کبد: حیاتی‌ترین نکته در تجویز ریلوزول، پایش منظم ALT است. افزایش سطح این آنزیم، هرچند شایع، می‌تواند نشانه اولیه آسیب جدی‌تر باشد. پایش باید در ۶ ماه اول درمان با دقت بیشتری انجام شود.
• مدیریت ضعف و خستگی: از آنجایی که ضعف هم یک عارضه جانبی و هم یک علامت اصلی ALS است، پزشک باید به دقت ارزیابی کند که آیا علائم به پیشرفت بیماری مربوط است یا عارضه جانبی دارو.
• زمان‌بندی مصرف: مصرف دارو همراه با غذاهای پرچرب می‌تواند میزان جذب را کاهش داده و عوارض جانبی را کمی تعدیل کند، اما توصیه می‌شود برای جذب ثابت و حفظ سطح درمانی، دارو در فواصل زمانی مشخص و نسبتاً ثابت نسبت به غذا مصرف شود.

تداخلات دارویی ریلوزول

۱. تداخلات دارویی مهم
متابولیسم ریلوزول عمدتاً از طریق آنزیم سیتوکروم P450 1A2 (CYP1A2) در کبد انجام می‌شود و تداخلات عمده بر این مسیر متمرکز است:

الف. داروهایی که سطح ریلوزول را افزایش می‌دهند (مهارکننده‌های CYP1A2)

این داروها با مهار متابولیسم ریلوزول، غلظت آن را در پلاسما بالا برده و خطر سمیت کبدی و سایر عوارض جانبی را افزایش می‌دهند. این تداخلات نیاز به احتیاط و احتمالاً پایش دقیق‌تر عملکرد کبد دارند.
آنتی‌بیوتیک‌های فلوروکینولون:

• مانند سیپروفلوکساسین، انوکساسین
• نوع تداخل: جدی
• اثر: این داروها مهارکننده‌های قوی CYP1A2 هستند و می‌توانند کلیرانس ریلوزول را به شدت کاهش داده و سطح سرمی آن را بالا ببرند.

داروهای ضد افسردگی:

• مانند فلووکسامین
• نوع تداخل: جدی
• اثر: فلووکسامین مهارکننده بسیار قوی CYP1A2 است و می‌تواند سطح ریلوزول را به طور قابل توجهی افزایش دهد. مصرف همزمان باید با احتیاط فراوان و پایش دقیق انجام شود.

سایر مهارکننده‌ها:

• مانند تئوفیلین، کافئین
• نوع تداخل: متوسط
• اثر: مصرف زیاد تئوفیلین یا کافئین می‌تواند رقابتی با ریلوزول بر سر اتصال به CYP1A2 داشته باشد و کلیرانس آن را کاهش دهد.

ب. داروهایی که سطح ریلوزول را کاهش می‌دهند (القاکننده‌های CYP1A2)

این داروها با تحریک و افزایش فعالیت آنزیم CYP1A2، متابولیسم ریلوزول را تسریع کرده و سطح آن را در خون پایین می‌آورند. این امر می‌تواند منجر به کاهش اثربخشی درمانی شود.
آنتی‌بیوتیک‌ها:

• مانند ریفامپین
• نوع تداخل: جدی
• اثر: ریفامپین یک القاکننده قوی CYP1A2 است و به طور قابل توجهی کلیرانس ریلوزول را افزایش داده و سطح آن را کاهش می‌دهد.

ترکیبات آروماتیک و دود سیگار:

• نوع تداخل: بالینی مهم
• اثر: دود سیگار یک القاکننده قوی CYP1A2 است. بیماران سیگاری ممکن است کلیرانس ریلوزول بیشتری داشته باشند (تا ۵۰ درصد). ترک سیگار می‌تواند به طور ناگهانی سطح ریلوزول را افزایش دهد، بنابراین در صورت ترک سیگار، پایش دقیق کبدی توصیه می‌شود.

داروهای مهارکننده اسید معده:

• مانند امپرازول
• نوع تداخل: متوسط
• اثر: امپرازول (و سایر PPIها) نیز می‌توانند فعالیت CYP1A2 را القا کنند و به طور بالقوه اثربخشی ریلوزول را کاهش دهند.

پ. سایر تداخلات

داروهای آسیب‌رسان به کبد:

• مانند متوترکسات، استامینوفن در دوزهای بالا، تتراسایکلین‌ها
• نوع تداخل: افزودنی
• اثر: تجویز همزمان ریلوزول با سایر داروهای سمی برای کبد، خطر آسیب کبدی را تشدید می‌کند و پایش ALT در این بیماران باید با جدیت بیشتری انجام شود.

۲. تداخل با غذا

• کاهش جذب با غذاهای چرب: مصرف ریلوزول با غذاهای پرچرب می‌تواند میزان جذب (Cmax) ریلوزول را تا حدود ۴۴ درصد کاهش داده و زمان رسیدن به حداکثر غلظت (Tmax) را به تأخیر بیندازد.
• توصیه بالینی: برای اطمینان از جذب ثابت و حفظ غلظت‌های درمانی مؤثر، توصیه می‌شود ریلوزول حداقل یک ساعت قبل یا دو ساعت بعد از غذا مصرف شود. این امر به کاهش نوسانات غلظت پلاسمایی کمک می‌کند.

۳. تداخل در آزمایشات

• تأثیر بر تست‌های عملکرد کبد: مهم‌ترین تداخل ریلوزول در آزمایشات، تأثیر مستقیم آن بر نتایج تست‌های عملکرد کبد است.
• ریلوزول می‌تواند باعث افزایش سطح ترانس‌آمینازهای کبدی (ALT و AST) شود. این افزایش یک عارضه جانبی است که باید به دقت پایش شود و نباید به اشتباه صرفاً به عوامل دیگر نسبت داده شود.
• سایر پارامترها: ریلوزول معمولاً بر سایر پارامترهای آزمایشگاهی روتین تأثیر قابل توجهی نمی‌گذارد، به جز موارد نادری که می‌تواند باعث نوتروپنی (کاهش شمارش نوتروفیل‌ها در آزمایش شمارش کامل خون) شود.

هشدار ها ریلوزول

۱. هشدارهای حیاتی و ملاحظات ویژه
پزشکان باید قبل و در طول درمان با ریلوزول، به موارد زیر توجه ویژه داشته باشند:

الف. سمیت کبدی

• هشدار اصلی: ریلوزول می‌تواند باعث افزایش سطح ترانس‌آمینازهای کبدی، به ویژه آلانین ترانس‌آمیناز (ALT) و آسپارتات ترانس‌آمیناز (AST)، شود. موارد نادر از یرقان و نارسایی کبدی شدید نیز گزارش شده است.

پایش حیاتی:

• قبل از شروع درمان: باید سطح ترانس‌آمینازهای کبدی (ALT و AST) اندازه‌گیری شود. شروع درمان در بیمارانی که ALT/AST آن‌ها بیش از ۵ برابر حد بالایی طبیعی (ULN) است، منع مصرف دارد.
• در طول درمان: پایش مکرر آنزیم‌های کبدی ضروری است. باید ALT در طول ۳ ماه اول درمان هر ماه یک بار، سپس در ۳ ماه بعدی هر دو ماه یک بار، و پس از آن به صورت دوره‌ای (مثلاً هر سه ماه یک بار) کنترل شود.
• اقدامات بالینی: در صورت افزایش ALT به بیش از ۵ برابر ULN، یا اگر ALT به ۳ تا ۵ برابر ULN رسید و بیلی‌روبین افزایش یافت، باید ریلوزول به طور دائم قطع شود.

ب. نوتروپنی و سرکوب مغز استخوان

• هشدار: ریلوزول می‌تواند باعث کاهش تعداد نوتروفیل‌ها (نوتروپنی) شود. اگرچه این عارضه نادر است، اما می‌تواند خطر عفونت‌های جدی را افزایش دهد.
• پایش: اگر بیمار دچار بیماری‌های حاد شود (مانند تب بالا)، باید شمارش کامل خون (CBC) انجام شود.
• اقدامات بالینی: در صورت مشاهده نوتروپنی شدید (تعداد مطلق نوتروفیل‌ها کمتر از ۵۰۰ در هر میلی‌متر مکعب)، باید دارو به طور موقت یا دائم قطع شود.

پ. نارسایی ریوی/تنفسی

• هشدار: ریلوزول به طور مستقیم مشکلات تنفسی ایجاد نمی‌کند، اما به دلیل پیشرفت بیماری ALS، خطر نارسایی تنفسی وجود دارد. هرگونه عفونت یا اختلال حاد (مانند ذات‌الریه) می‌تواند وضعیت بیمار را تشدید کند.
• نکته بالینی: باید هنگام تجویز و در طول درمان، عملکرد ریوی و خطر آسپیراسیون در بیماران ALS به طور منظم ارزیابی شود.

ت. نارسایی کلیوی و کبدی

• نارسایی کلیوی: اگرچه دفع عمده از طریق کلیه به صورت متابولیت غیرفعال است، اما استفاده در بیماران با اختلال کلیوی متوسط تا شدید توصیه نمی‌شود، زیرا اطلاعات کافی در دسترس نیست.
• نارسایی کبدی: در بیماران با اختلال خفیف تا متوسط کبدی (کلاس A و B در مقیاس Child-Pugh)، درمان باید با احتیاط و نظارت مکرر بر آنزیم‌های کبدی آغاز شود. مصرف در اختلال شدید کبدی منع مصرف دارد.

۲. مسمومیت ریلوزول و مدیریت درمان
تجربه بالینی در مورد اوردوز با ریلوزول محدود است، اما موارد مصرف بیش از حد گزارش شده‌اند که بیشتر در اثر تلاش برای خودکشی بوده‌اند.

الف. علائم مسمومیت

در یک مورد اوردوز حاد (مصرف تقریباً ۲۰ برابر دوز توصیه‌شده)، علائم زیر مشاهده شد:

• کوما (بیهوشی عمیق)
• نارسایی تنفسی
• تاکی‌کاردی (افزایش ضربان قلب)
• نشانه‌های عصبی-عضلانی

ب. مدیریت مسمومیت

• درمان حمایتی و نظارت: در صورت اوردوز، درمان استاندارد، درمان حمایتی متناسب با علائم بالینی است.

اقدامات حیاتی:

• تثبیت تنفسی: در صورت نارسایی تنفسی یا کوما، ممکن است نیاز به لوله‌گذاری و تهویه مکانیکی وجود داشته باشد.
• شستشوی معده و زغال فعال: در صورتی که زمان زیادی از مصرف نگذشته باشد، می‌توان از شستشوی معده یا تجویز زغال فعال برای جلوگیری از جذب بیشتر دارو استفاده کرد.
• عدم اثربخشی دیالیز: مشخص نیست که آیا همودیالیز در حذف ریلوزول از بدن مؤثر است یا خیر. با توجه به اتصال بالای ریلوزول به پروتئین‌های پلاسما (حدود ۹۶ درصد)، انتظار می‌رود که دیالیز در پاکسازی دارو نقش بسیار کمی داشته باشد.
• ملاحظه بالینی: با توجه به نیمه‌عمر حدود ۱۲ ساعته دارو، بیمار باید تا زمانی که علائم بالینی برطرف شوند، تحت نظارت دقیق و مراقبت‌های حمایتی باقی بماند.

توصیه های دارویی ریلوزول

۱. توصیه‌های دارویی ویژه بیمار
این اطلاعات باید به بیماران یا مراقبان آن‌ها به طور واضح ارائه شود، با تأکید ویژه بر علائم خطر:

الف. نحوه مصرف صحیح

• دوز ثابت: ریلوزول باید به صورت خوراکی و دو بار در روز (مثلاً هر ۱۲ ساعت یک بار) مصرف شود.
• ثبات زمان مصرف با غذا: برای اطمینان از جذب ثابت و مؤثر، توصیه می‌شود دارو را یک ساعت قبل یا دو ساعت بعد از وعده‌های غذایی مصرف کنید. مصرف آن همراه با غذاهای پرچرب می‌تواند جذب دارو را کاهش دهد.
• پرهیز از دوز فراموش شده: اگر یک دوز را فراموش کردید، دوز بعدی را در زمان معمول خود مصرف کنید و دوز فراموش شده را نادیده بگیرید. هرگز دوز دارو را دو برابر نکنید.

ب. هشدارهای حیاتی سلامت

• علائم آسیب کبدی: بیماران باید فوراً در صورت مشاهده علائمی نظیر زردی پوست یا چشم‌ها (یرقان)، ادرار تیره، خارش شدید پوست یا درد در قسمت بالایی و راست شکم، با پزشک تماس بگیرند. این علائم ممکن است نشان‌دهنده سمیت کبدی باشند.
• علائم عفونت: در صورت بروز تب بالا، لرز، یا سایر علائم عفونت، فوراً به پزشک اطلاع دهند، زیرا ریلوزول می‌تواند به ندرت باعث کاهش گلبول‌های سفید (نوتروپنی) شود.
• سرگیجه و خواب‌آلودگی: ریلوزول ممکن است باعث سرگیجه یا خواب‌آلودگی شود. بیماران باید هنگام رانندگی یا کار با ماشین‌آلات خطرناک احتیاط کنند، به‌خصوص در ابتدای درمان.

پ. تداخل با سیگار و الکل

• مصرف سیگار: سیگار کشیدن می‌تواند اثربخشی ریلوزول را کاهش دهد. اگر بیمار تصمیم به ترک سیگار گرفت، باید پزشک خود را مطلع سازد، زیرا این تغییر می‌تواند سطح دارو در خون را افزایش دهد و نیاز به پایش بیشتر وجود دارد.
• مصرف الکل: بیماران باید از مصرف زیاد الکل خودداری کنند، زیرا الکل نیز می‌تواند خطر آسیب کبدی را که از عوارض جانبی ریلوزول است، افزایش دهد.

۲. توصیه‌های دارویی مخصوص پزشک
ملاحظات زیر برای مدیریت ایمن و پیگیری مؤثر بیماران تحت درمان با ریلوزول ضروری است:

الف. پروتکل پایش عملکرد کبد (حیاتی‌ترین نکته)

• قبل از شروع درمان: سطح سرمی آلانین ترانس‌آمیناز (ALT) و آسپارتات ترانس‌آمیناز (AST) باید اندازه‌گیری شود. (اگر ALT بیش از ۵ برابر حد بالایی طبیعی است، درمان منع مصرف دارد).
• پایش در ۶ ماه اول: سطح ALT باید در طول ۳ ماه اول هر ماه یک بار و در ۳ ماه بعدی هر دو ماه یک بار اندازه‌گیری شود.
• پایش طولانی مدت: پس از ۶ ماه، پایش ALT باید به صورت دوره‌ای (مثلاً هر سه ماه یک بار) یا طبق صلاحدید بالینی انجام شود.

قطع درمان:

• اگر ALT به ۵ برابر حد بالایی طبیعی یا بیشتر افزایش یابد، دارو باید فورا و برای همیشه قطع شود.
• اگر ALT به ۳ تا ۵ برابر حد بالایی طبیعی افزایش یابد، می‌توان پایش را تشدید کرد، اما اگر این افزایش ادامه یابد یا با افزایش بیلی‌روبین همراه شود، دارو باید قطع شود.

ب. مدیریت تداخلات دارویی

• مهارکننده‌های CYP1A2: در صورت استفاده همزمان با مهارکننده‌های قوی CYP1A2 (مانند سیپروفلوکساسین، فلووکسامین)، احتمال افزایش غلظت ریلوزول و سمیت کبدی وجود دارد. پایش آنزیم‌های کبدی در این حالت باید تشدید شود.
• القاکننده‌های CYP1A2: در بیمارانی که داروهای القاکننده CYP1A2 (مانند ریفامپین) مصرف می‌کنند یا سیگار می‌کشند، ممکن است اثربخشی ریلوزول کاهش یابد. پزشک باید آگاه باشد که در صورت توقف این القاکننده‌ها (مانند ترک سیگار)، سطح ریلوزول می‌تواند افزایش یابد و پایش کبدی لازم است.

پ. دوزدهی و اثربخشی

• دوز توصیه شده: دوز معمول و تأیید شده ۵۰ میلی‌گرم دو بار در روز (مجموعاً ۱۰۰ میلی‌گرم در روز) است. افزایش دوز بیش از ۱۰۰ میلی‌گرم در روز اثربخشی بیشتری را نشان نداده و عوارض جانبی را افزایش می‌دهد.
• اثربخشی بالینی: ریلوزول تنها پیشرفت بیماری را کُند می‌کند و بقا را افزایش می‌دهد، نه اینکه ALS را درمان کند یا علائم عصبی-عضلانی را بهبود بخشد. ارزیابی اثربخشی بر اساس طول عمر یا تأخیر در نیاز به تهویه مکانیکی است.