دیکلوفناک موضعی از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی است که برای کاهش درد و التهاب عضلات، تاندون‌ها و برخی مفاصل به کار می‌رود. این دارو با مهار پروستاگلاندین‌ها (واسطه‌های شیمیایی درد و التهاب در بدن) اثر می‌کند.
فرم‌های موضعی معمولاً دارو را بیشتر در محل درد متمرکز می‌کنند و مقدار کمتری از آن وارد جریان خون می‌شود. به همین دلیل، ممکن است در مقایسه با شکل خوراکی، عوارض گوارشی و قلبی کمتری ایجاد کنند؛ با این حال، کاملاً بی‌خطر نیستند و رعایت نکات ایمنی ضروری است.
دیکلوفناک به شکل نمک سدیم و دی‌اتیل‌آمین عرضه می‌شود. این دو شکل از نظر پایه دارویی، حلالیت و میزان نفوذ در پوست متفاوت هستند:
نمک دارویی، غلظت و پایه ژل در تعیین دستور مصرف نقش دارند. دو فرآورده مختلف را صرفاً به دلیل نام مشابه جایگزین یکدیگر نکنید. دستور مصرف بروشور هر محصول باید جداگانه رعایت شود.
این دارو نقش تسکینی دارد و علت ساختاری بیماری، مانند پارگی تاندون یا آسیب استخوانی، را ترمیم نمی‌کند. کاربردهای تأییدشده شامل کاهش درد آرتروز مفاصل سطحی و برخی آسیب‌های حاد بافت نرم است.
ژل ۳ درصد در برخی فرآورده‌ها برای کراتوز خورشیدی (ضایعات پوستی ناشی از آفتاب که ممکن است پیش‌سرطانی باشند) استفاده می‌شود و نباید با ژل‌های ضددرد اشتباه گرفته شود.
دیکلوفناک ممکن است در کشیدگی عضلانی، کوفتگی و رگ‌به‌رگ شدن رباط‌ها به کاهش درد کمک کند. در گرفتگی گردن و شانه ناشی از وضعیت نامناسب نیز ممکن است درد را کمتر کند.
در آسیب‌های ورزشی حاد، استفاده از دارو باید در کنار استراحت و در صورت نیاز کمپرس سرد باشد. درد شدید یا ناتوانی در حرکت به ارزیابی پزشکی نیاز دارد.
تاندونیت (التهاب طناب اتصال‌دهنده عضله به استخوان) و دردهای ناشی از حرکات تکراری مچ دست ممکن است با درمان موضعی بهبود یابند. این دارو التهاب و درد را کم می‌کند، اما درمان کامل نیازمند استراحت، اصلاح حرکات و فیزیوتراپی است.
این دارو برای کاهش درد و التهاب آرتروز در مفاصل سطحی مانند زانو کاربرد دارد. دیکلوفناک موضعی ممکن است غلظت بیشتری در بافت‌های نزدیک مفصل ایجاد کند، اما جایگزین تمرین‌درمانی و کنترل وزن نیست.
دیکلوفناک با مهار آنزیم‌های دخیل در ایجاد التهاب، درد و حساسیت مفصل را کاهش می‌دهد. در نتیجه حرکت مفصل آسان‌تر شده و نیاز به مسکن خوراکی کمتر می‌شود.
افراد دارای سابقه زخم یا خونریزی گوارشی باید پیش از مصرف با پزشک مشورت کنند.
اثر ضددرد در برخی افراد پس از چند روز مصرف منظم ظاهر می‌شود. اگر پس از ۷ روز بهبودی ایجاد نشد یا درد بیش از ۲۱ روز ادامه یافت، مصرف را قطع کنید.
در صورت تداوم درد، برای بررسی علت اصلی با پزشک مشورت کنید. بازه زمانی تسکین ممکن است در محصولات مختلف متفاوت باشد.
ژل‌های موضعی به دیسک آسیب‌دیده یا ریشه‌های عصبی عمقی ستون فقرات نفوذ کافی ندارند. این دارو نمی‌تواند فشار روی عصب را برطرف کند.
وجود بی‌حسی، ضعف پا، بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع و درد تیرکشنده شدید به ارزیابی سریع پزشکی نیاز دارد.
دیکلوفناک ممکن است در کاهش درد عضلات سطحی کمر (عضلات محافظ مهره‌ها) مؤثر باشد. کاهش درد می‌تواند انجام تمرین‌های فیزیوتراپی را آسان‌تر کند.
این دارو جایگزین تشخیص و درمان علت اصلی کمردرد نیست و تنها نقش کمکی دارد.
غلظت بیشتر لزوماً به معنای اثربخشی بیشتر برای همه نیست. ژل یک درصد (۱۰ میلی‌گرم در گرم) و ژل دو درصد (۲۰ میلی‌گرم در گرم) دستور مصرف متفاوتی دارند.
مصرف بیش از حد، استفاده روی سطح وسیع یا مصرف همزمان چند فرآورده دیکلوفناک می‌تواند جذب دارو را افزایش داده و خطر بروز عوارض را بیشتر کند.
افرادی که به دیکلوفناک، آسپرین یا ضدالتهاب‌های دیگر حساسیت دارند، نباید بدون نظر پزشک از این دارو استفاده کنند.
در صورت وجود بیماری قلبی، فشار خون بالا، نارسایی کلیه یا کبد، زخم معده، خونریزی گوارشی یا آسم (به ویژه آسم ناشی از آسپرین) پیش از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
بیشتر عوارض در محل استفاده رخ می‌دهند، اما جذب بیش از حد می‌تواند علائم عمومی در بدن ایجاد کند.
سوزش، خارش، قرمزی یا پوسته‌ریزی خفیف ممکن است رخ دهد. در صورت مشاهده کهیر گسترده، تاول، تورم لب و زبان، تنگی نفس یا گسترش بثورات، مصرف را متوقف کرده و سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
محل مصرف را از نور شدید آفتاب بپوشانید. قرار گرفتن در معرض تابش شدید ممکن است واکنش‌های پوستی ایجاد کند. از دستگاه‌های برنزه‌کننده پوست استفاده نکنید.
مصرف همزمان دیکلوفناک با سایر ضدالتهاب‌ها (مانند ایبوپروفن، ناپروکسن و آسپرین) خطر آسیب گوارشی و خونریزی را افزایش می‌دهد. درباره مصرف همزمان با داروهای ضدانعقاد (مانند وارفارین) حتماً با پزشک مشورت کنید.
چند فرآورده موضعی را بدون نظر پزشک روی یک ناحیه نمالید. برخی کرم‌ها یا ضدآفتاب‌ها ممکن است جذب دیکلوفناک را تغییر دهند یا تحریک پوست را بیشتر کنند.
در سه‌ماهه سوم بارداری استفاده نکنید. در سایر ماه‌های بارداری و شیردهی، مصرف فقط با نظر پزشک مجاز است و دارو نباید روی پستان استفاده شود.
ایمنی مصرف در کودکان به سن و نوع فرآورده بستگی دارد. بدون نظر پزشک برای کودک استفاده نکنید.
مصرف را بدون نظر پزشک به ۲۱ روز محدود کنید. اگر پس از ۷ روز بهبودی حاصل نشد، علت درد را پیگیری کنید. استفاده طولانی‌مدت باید تحت پایش پزشکی باشد.
این دارو اعتیادآور نیست. بازگشت درد پس از قطع دارو به دلیل توقف اثر ضدالتهابی است و نشانه وابستگی نیست. برای دردهای مزمن روش‌های غیردارویی را جایگزین کنید.
در صورت مصرف مقدار زیاد یا بلع ناخواسته، حتی بدون علامت، با مرکز اطلاع‌رسانی مسمومیت تماس بگیرید. علائمی مانند استفراغ، خواب‌آلودگی یا تنگی نفس نیازمند اقدام فوری است.
دارو را در دمای توصیه‌شده، دور از گرما، رطوبت و نور مستقیم نگهداری کنید. درِ تیوب را پس از مصرف محکم ببندید و دارو را دور از دسترس کودکان و حیوانات خانگی قرار دهید.
برخی مصرف‌کنندگان کاهش درد در مفاصل سطحی را گزارش کرده‌اند. بوی دارو یا سوزش خفیف معمولاً گذراست.
تجربه دیگران جایگزین توصیه پزشک نیست. بروز تاول، تورم یا تحریک شدید نیازمند توقف مصرف و پیگیری پزشکی است.
خیر، برای میگرن یا درد ناحیه صورت تأیید نشده است. سردردهای مکرر یا شدید باید توسط پزشک بررسی شود.
محل را با آب فراوان بشویید. در صورت تداوم سوزش یا بروز علائم دیگر، سریعاً با پزشک یا مرکز مسمومیت تماس بگیرید.
در افراد مستعد، ممکن است احتباس مایعات و افزایش فشار خون رخ دهد. تورم اندام‌ها یا تنگی نفس نیازمند پیگیری پزشکی است.
مصرف را متوقف کنید، محل را بشویید و بدون دستور پزشک فرآورده دیگری نمالید. تاول گسترده یا همراه با تب نیاز به پیگیری فوری دارد.
نوبت فراموش‌شده را دوبرابر نکنید. اگر به زمان نوبت بعدی نزدیک است، نوبت قبلی را رها کنید.
بدون نظر پزشک توصیه نمی‌شود، زیرا خطر عوارض گوارشی و کلیوی را افزایش می‌دهد.
مقدار مصرف به سن کودک بستگی دارد. پیش از مصرف برای کودکان، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
موارد مصرف تأیید شده
دیکلوفناک موضعی برای درمان موضعی درد و التهاب ناشی از شرایط اسکلتی-عضلانی و مفصلی تأیید شده است. جذب سیستمیک آن در مقایسه با فرم خوراکی کمتر است و این امر خطر عوارض جانبی گوارشی و قلبی-عروقی را کاهش می‌دهد.
دیکلوفناک به گروه داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی تعلق دارد و مکانیسم اصلی اثر آن شامل موارد زیر است:
فارماکوکینتیک دیکلوفناک موضعی بر انتقال دارو از سطح پوست به بافت‌های هدف و سرنوشت آن در بدن تمرکز دارد.
۱. موارد منع مصرف در بیماری‌های خاص
استفاده از دیکلوفناک موضعی در بیماران زیر منع مصرف دارد و یا باید با احتیاط شدید صورت گیرد:
۱. هشدارهای کامل و کاربردی
اگرچه جذب سیستمیک دیکلوفناک موضعی پایین است، اما پتانسیل بروز عوارض جانبی جدی مشابه داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی خوراکی وجود دارد، که نیازمند توجه ویژه پزشکان است:
۱. توصیه‌های دارویی مخصوص پزشک
پزشکان باید هنگام تجویز دیکلوفناک موضعی، برای اطمینان از اثربخشی و ایمنی، نکات زیر را رعایت کنند:
برای دسترسی به اطلاعات تخصصی و جامع در زمینه مقدارمصرف، فارماکولوژی،تداخلات دارویی و راهنمایی‌های کلینیکی،از وب‌سایت Medscape استفاده کنید.
Drugs.comبرای بررسی دقیق دوزها،عوارض جانبی،هشدارها و جزئیات کاربرد داروها،می‌توانید به وب‌سایت Drugs.com مراجعه کنید.
قابل استفاده در بارداری: با مطالعات حیوانی شواهدی دال بر خطرناک بودن این دارو مشاهده نشده است. مطالعات انسانی به اندازه کافی در دست نیست
| کد ژنریک | نام شکل دارویی | پرخطر | دما | حیاتی | برچسب هشدار بالا |
|---|---|---|---|---|---|
| 00426 |
ژل موضعی دیکلوفناک سدیم ۱ درصد |
||||
| 17102 |
محلول دیکلوفناک سدیم ۱٫۵ درصد |
||||
| 22637 |
چسب دارویی دیکلوفناک ۱۲۰ میلی‌گرم |
||||
| 51908 |
پچ پوستی دیکلوفناک اپولامین ۱٫۳ درصد |
||||
| 52705 |
محلول موضعی دیکلوفناک سدیم ۲ درصد ۶۰ میلی‌لیتر |
||||
| 52867 |
ژل موضعی دیکلوفناک سدیم ۱ درصد ۶۰ گرم |
پدر من مشکل کم کاری کلیه دارند مدت 5ماه میشه دیالیز مکنیم سکته خفیف کردند زانو درد دکتر امین پماد داد مصرف یا خیر 45 ساله است
من دیابت دارم فشار خون دارم آنژیو کردم و داروهای مربوط به بیماری نیز مصرف میکنم دکتر برای درد رباط تنیس دستم این دارو را تجویز کرده استفاده بکنم یا خیر دو نوبت استفاده کرده ام
دکتر ژیلا سادات صدری - رزیدنت اعصاب و روان (1399/3/15)
سلام چون سابقه بیماری قلبی دارید بهتراستفاده نکنید
من به مشکل کم کاری کلیه مبتلا هستم دیالیز میکنم مدت 5ماه میشه سکته ی خفیف کردم زانو ام درد گرفت دوکتر پماد دیکلوفناک داد مسرف کنم یانی 45 ساله مه