افلوکساسین چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف افلوکساسین

داروی افلوکساسین یک آنتی‌بیوتیک وسیع‌الطیف از نسل دوم خانواده فلوروکینولون‌ها است که با مهار آنزیم‌های تکثیر باکتری، اثرات باکتری‌کشی خود را اعمال می‌کند. این محتوا بر اساس استانداردهای مراجع معتبری همچون سازمان غذا و داروی آمریکا و انجمن بیماری‌های عفونی ایالات متحده تهیه شده است.

موارد مصرف تایید شده (اندیکاسیون‌های رسمی)
افلوکساسین برای درمان طیف گسترده‌ای از عفونت‌های ناشی از باکتری‌های حساس، به ویژه باکتری‌های گرم منفی و برخی باکتری‌های گرم مثبت، تایید شده است.

۱. عفونت‌های مجاری ادراری

• این دارو برای درمان عفونت‌های ادراری پیچیده و غیرپیچیده موثر است.
• نکات بالینی: در موارد سیستیت غیرپیچیده، به دلیل هشدارهای ایمنی جدید در مورد فلوروکینولون‌ها، توصیه می‌شود این دارو تنها زمانی تجویز شود که گزینه‌های درمانی دیگر مناسب نباشند. با این حال، در پروستاتیت مزمن باکتریایی به دلیل نفوذ عالی بافتی، همچنان یک گزینه قدرتمند محسوب می‌شود.

۲. عفونت‌های دستگاه تنفسی

• افلوکساسین در مدیریت حملات حاد برونشیت مزمن و پنومونی اکتسابی از جامعه کاربرد دارد.
• نکات بالینی: اگرچه بر روی استرپتوکوک پنومونیه موثر است، اما در مقایسه با کینولون‌های تنفسی جدیدتر، قدرت کمتری دارد. پزشک باید در موارد مشکوک به مقاومت دارویی، حساسیت باکتریایی را پایش کند.

۳. بیماری‌های مقاربتی

• این دارو برای درمان عفونت‌های حاد و بدون عارضه سوزاک، و همچنین التهاب مجاری ادراری و دهانه رحم ناشی از کلامیدیا تایید شده است.
• نکات بالینی: به دلیل افزایش مقاومت جهانی نایسریا گونوره به کینولون‌ها، استفاده از این دارو در درمان سوزاک باید با احتیاط و بر اساس الگوی مقاومت منطقه‌ای باشد.

۴. عفونت‌های پوستی و ساختارهای وابسته

• درمان عفونت‌های پوستی بدون عارضه ناشی از استافیلوکوک اورئوس و استرپتوکوک پیوژن با این دارو امکان‌پذیر است.

۵. بیماری‌های التهابی لگن

• افلوکساسین به عنوان بخشی از رژیم درمانی ترکیبی برای عفونت‌های لگنی در زنان استفاده می‌شود تا پوشش وسیعی علیه ارگانیسم‌های هوازی و بی‌هوازی ایجاد کند.

موارد مصرف خارج برچسب (کاربردهای بالینی غیررسمی)
در برخی شرایط بالینی، پزشکان بر اساس شواهد موجود در منابع معتبر، افلوکساسین را در موارد زیر تجویز می‌کنند:

۱. پیشگیری و درمان اسهال مسافران

در مناطقی که مقاومت به فلوروکینولون‌ها پایین است، این دارو می‌تواند برای کاهش دوره بیماری و شدت علائم گوارشی ناشی از باکتری‌های تهاجمی تجویز شود.

۲. مدیریت تب تیفوئید (حصبه)

• افلوکساسین به عنوان یک جایگزین موثر برای درمان عفونت‌های ناشی از سالمونلا تایفی، به ویژه در موارد مقاوم به داروهای قدیمی‌تر، به کار می‌رود.
• نکات بالینی: دوز و مدت درمان در این موارد ممکن است طولانی‌تر از عفونت‌های ادراری معمول باشد.

۳. عفونت‌های ناشی از مایکوباکتریوم‌های غیرسلولی

• در رژیم‌های درمانی ترکیبی برای مقابله با برخی عفونت‌های مایکوباکتریایی آتیپیک، افلوکساسین ممکن است به دلیل پایداری و نفوذ بافتی مناسب توسط متخصصین عفونی انتخاب شود.

۴. عفونت‌های قرنیه و گوش (استفاده موضعی)

• اگرچه فرم‌های خوراکی مورد بحث است، اما استفاده از محلول‌های این دارو برای درمان کراتیت باکتریایی یا اوتیت خارجی در دوزهای خاص خارج از پروتکل‌های اولیه، در منابع تخصصی چشم‌پزشکی و گوش و حلق و بینی مورد توجه است.

هشدارهای کلیدی برای پزشکان

• سلامت تاندون‌ها: خطر پارگی تاندون و التهاب تاندون در تمامی گروه‌های سنی وجود دارد، اما در افراد بالای ۶۰ سال و بیمارانی که کورتون مصرف می‌کنند، این خطر بسیار جدی‌تر است.
• عوارض عصبی: بروز نوروپاتی محیطی و اثرات سیستم عصبی مرکزی مانند سرگیجه یا گیجی باید منجر به قطع فوری دارو شود.
• آنوریسم آئورت: بر اساس هشدارهای اخیر منابع بین‌المللی، در بیماران دارای سابقه یا خطر آنوریسم عروقی، این دارو باید با احتیاط فراوان و تنها در صورت نبود جایگزین تجویز شود.

مکانیسم اثر افلوکساسین

افلوکساسین یک عامل ضد باکتریایی مستقیم است که با مداخله در فرآیندهای حیاتی دی‌ان‌ای باکتری منجر به مرگ سلول می‌شود.

۱. مهار آنزیم‌های کلیدی

این دارو دو آنزیم حیاتی باکتریایی را هدف قرار می‌دهد:

• دی‌ان‌ای ژیراز: این آنزیم مسئول ایجاد پیچش‌های منفی در رشته دی‌ان‌ای است تا از گره خوردن آن در حین تکثیر جلوگیری کند. مهار این آنزیم در باکتری‌های گرم منفی (مانند اشرشیا کلی) مکانیسم اصلی اثر دارو است.
• توپوایزومراز نوع ۴: این آنزیم نقش جدا کردن رشته‌های دی‌ان‌ای دختر را پس از اتمام همانندسازی بر عهده دارد. مهار این بخش به ویژه در باکتری‌های گرم مثبت (مانند استافیلوکوک‌ها) اهمیت دارد.

۲. توقف تکثیر سلولی

• با مهار این آنزیم‌ها، فرآیندهای همانندسازی، رونویسی، ترمیم و نوترکیبی دی‌ان‌ای باکتری متوقف می‌شود. این امر منجر به ایجاد شکستگی‌های غیرقابل ترمیم در رشته‌های دی‌ان‌ای و در نهایت مرگ باکتری می‌شود. به همین دلیل، افلوکساسین در دسته داروهای باکتری‌کش طبقه‌بندی می‌شود.

فارماکوکینتیک افلوکساسین

جذب

• فراهمی زیستی بالا: پس از مصرف خوراکی، افلوکساسین تقریباً به طور کامل جذب می‌شود و فراهمی زیستی آن نزدیک به ۹۵ تا ۱۰۰ درصد است. این بدان معناست که غلظت خونی در حالت خوراکی و تزریقی بسیار مشابه است.
• تأثیر غذا: مصرف غذا ممکن است زمان رسیدن به حداکثر غلظت خونی را کمی به تأخیر بیندازد، اما بر میزان کلی جذب دارو تأثیر معنی‌داری ندارد. با این حال، مصرف هم‌زمان با فلزات دوظرفیتی مانند منیزیم، کلسیم یا آلومینیوم (موجود در ضد اسیدهای معده) جذب دارو را به شدت کاهش می‌دهد.

توزیع

• نفوذ بافتی گسترده: افلوکساسین به خوبی در اکثر بافت‌ها و مایعات بدن توزیع می‌شود. غلظت این دارو در ریه‌ها، پوست، بافت پروستات، لوزه‌ها و مایعات مجاری ادراری معمولاً بیشتر از غلظت آن در پلاسما است.
• اتصال پروتئینی: میزان اتصال این دارو به پروتئین‌های پلاسمای خون کم و در حدود ۲۰ تا ۳۵ درصد است، که باعث می‌شود بخش عمده دارو برای اثرگذاری آزاد باشد.

متابولیسم و دفع

• متابولیسم حداقلی: برخلاف بسیاری از داروها، افلوکساسین به میزان بسیار کمی در کبد متابولیزه می‌شود. کمتر از ۵ درصد دارو به متابولیت‌های دیگر تبدیل می‌شود.
• دفع کلیوی: مسیر اصلی دفع این دارو از طریق کلیه‌ها است. حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد دوز مصرفی به صورت تغییر نیافته از طریق ادرار دفع می‌شود.
• نیمه‌عمر: نیمه‌عمر حذفی دارو در افراد با عملکرد کلیوی طبیعی بین ۵ تا ۷ ساعت است.

ملاحظات بالینی ویژه برای پزشک

به دلیل مسیر دفع عمدتاً کلیوی، تنظیم دوز در بیماران مبتلا به نارسایی کلیه الزامی است. در بیمارانی که میزان تصفیه کلیوی آن‌ها کاهش یافته است، نیمه‌عمر دارو به شدت افزایش می‌یابد که خطر سمیت عصبی و عضلانی را بالا می‌برد. همچنین، به دلیل نفوذ عالی در بافت پروستات، این دارو یکی از گزینه‌های برتر برای درمان پروستاتیت‌های باکتریایی طولانی‌مدت محسوب می‌شود.

منع مصرف افلوکساسین

موارد منع مصرف در بیماری‌ها
در حضور شرایط بالینی زیر، استفاده از افلوکساسین می‌تواند خطرات جدی و گاه جبران‌ناپذیری برای بیمار به همراه داشته باشد:

۱. سابقه اختلالات تاندونی

• بیمارانی که سابقه التهاب یا پارگی تاندون به دنبال مصرف فلوروکینولون‌ها را دارند، نباید از این دارو استفاده کنند. افلوکساسین خطر پارگی تاندون (به‌ویژه تاندون آشیل) را افزایش می‌دهد.

۲. صرع و اختلالات تشنجی

• به دلیل توانایی افلوکساسین در کاهش آستانه تشنج، مصرف آن در بیماران مبتلا به صرع یا کسانی که دارای ضایعات سیستم عصبی مرکزی هستند که آن‌ها را مستعد تشنج می‌کند، ممنوع است.

۳. میاستنی گراویس

• این دارو دارای فعالیت مسدودکننده عصبی-عضلانی است و می‌تواند ضعف عضلانی را در بیماران مبتلا به میاستنی گراویس به شدت تشدید کند. در منابع رسمی، این موضوع به عنوان یک هشدار جدی ذکر شده است.

۴. حساسیت مفرط

• سابقه هرگونه واکنش آلرژیک شدید، آنژیوادم یا شوک آنافیلاکتیک به افلوکساسین یا سایر داروهای خانواده فلوروکینولون (مانند سیپروفلوکساسین یا لووفلوکساسین) منع مصرف مطلق محسوب می‌شود.

۵. افزایش فاصله کیو-تی در نوار قلب

• در بیمارانی که دچار طولانی شدن فاصله کیو-تی هستند یا داروهایی مصرف می‌کنند که این فاصله را افزایش می‌دهند، مصرف افلوکساسین به دلیل خطر بروز آریتمی‌های قلبی خطرناک توصیه نمی‌شود.

موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی
مدیریت عفونت در دوران بارداری و پس از آن نیازمند احتیاط فراوان در انتخاب آنتی‌بیوتیک است.

دوران بارداری

افلوکساسین در رده‌بندی‌های ایمنی بارداری در جایگاهی قرار دارد که استفاده از آن توصیه نمی‌شود. مطالعات حیوانی نشان داده‌اند که فلوروکینولون‌ها می‌توانند باعث آسیب به غضروف‌های مفصلی در جنین در حال رشد شوند. بنابراین، استفاده از این دارو در دوران بارداری تنها در صورتی مجاز است که هیچ جایگزین ایمن‌تری وجود نداشته باشد و سود درمان بسیار بیشتر از خطرات بالقوه برای جنین باشد.

دوران شیردهی

افلوکساسین در شیر مادر ترشح می‌شود. به دلیل پتانسیل بروز عوارض جانبی جدی در نوزاد شیرخوار، از جمله آسیب به مفاصل و تغییر در فلور طبیعی روده نوزاد، توصیه می‌شود که در دوران مصرف این دارو، شیردهی متوقف شود یا از آنتی‌بیوتیک‌های جایگزین و ایمن‌تر (مانند خانواده پنیسیلین‌ها یا سفالوسپورین‌ها) استفاده گردد.

موارد منع مصرف در کودکان و نوجوانان

• محدودیت سنی تحت ۱۸ سال
• مصرف افلوکساسین در کودکان و نوجوانان زیر ۱۸ سال به طور عمومی ممنوع است.

علت محدودیت (آرتروپاتی)

• دلیل اصلی این منع مصرف، خطر بروز آسیب به غضروف‌های مفصلی و بافت‌های پیوندی در حال رشد است. مطالعات تجربی بر روی حیوانات جوان نشان‌دهنده بروز ضایعات در مفاصل بزرگ پس از مصرف فلوروکینولون‌ها بوده است.

موارد استثنای نادر

• تنها در موارد بسیار خاص که عفونت‌های تهدیدکننده حیات (مانند سیاه زخم یا عفونت‌های پیچیده کلیوی) وجود داشته باشد و هیچ آنتی‌بیوتیک دیگری موثر نباشد، متخصصین عفونی اطفال ممکن است با پایش بسیار دقیق مفاصل، تجویز این دارو را مد نظر قرار دهند.

نکته کاربردی برای پزشک: در بیماران مسن (بالای ۶۵ سال) که تحت درمان با داروهای کورتونی هستند، ریسک عوارض تاندونی به قدری بالاست که توصیه می‌شود تا حد امکان از گزینه‌های جایگزین افلوکساسین استفاده شود.

عوارض جانبی افلوکساسین

عوارض جانبی این دارو معمولاً خفیف تا متوسط هستند، اما برخی عوارض نادر می‌توانند جدی باشند.

۱. عوارض گوارشی (شایع‌ترین دسته)

مشکلات گوارشی بیشترین میزان گزارش را در میان بیماران دارند:

• تهوع: در حدود ۳ تا ۱۰ درصد بیماران مشاهده می‌شود.
• اسهال: در حدود ۱ تا ۴ درصد گزارش شده است.
• استفراغ: در حدود ۱ تا ۳ درصد بیماران رخ می‌دهد.
• درد یا ناراحتی شکمی: در حدود ۱ تا ۲ درصد موارد دیده می‌شود.
• خشکی دهان یا تغییر در ذائقه: کمتر از ۱ درصد.

۲. عوارض سیستم عصبی مرکزی

به دلیل نفوذ این دارو به سد خونی مغزی، عوارض عصبی اهمیت بالایی دارند:

• بی‌خوابی: در حدود ۳ تا ۷ درصد بیماران گزارش شده است.
• سرگیجه: در حدود ۱ تا ۵ درصد موارد رخ می‌دهد.
• سردرد: در حدود ۱ تا ۵ درصد بیماران دیده می‌شود.
• خستگی و خواب‌آلودگی: در حدود ۱ درصد.

• عوارض نادر (کمتر از ۱ درصد): لرزش، کابوس‌های شبانه، اضطراب و در موارد بسیار نادر تشنج.

۳. عوارض پوستی و حساسیت

• خارش: در حدود ۱ درصد بیماران مشاهده می‌شود.
• بثورات پوستی: در حدود ۱ درصد موارد گزارش شده است.
• حساسیت به نور خورشید: کمتر از ۱ درصد، اما به دلیل خطر سوختگی شدید اهمیت بالایی دارد.
• واکنش‌های شدید پوستی: بسیار نادر (کمتر از یک در ده هزار نفر).

۴. عوارض سیستم تناسلی و ادراری

• خارش یا التهاب واژن در زنان: در حدود ۱ تا ۵ درصد موارد گزارش شده است که اغلب به دلیل تغییر در فلور طبیعی واژن رخ می‌دهد.

۵. عوارض عضلانی و اسکلتی (نادر اما جدی)

• درد مفاصل و عضلات: در کمتر از ۱ درصد بیماران گزارش شده است.
• التهاب یا پارگی تاندون: فراوانی این عارضه بسیار کم (کمتر از یک دهم درصد) تخمین زده می‌شود، اما در افراد بالای ۶۰ سال و مصرف‌کنندگان کورتون، این درصد به طور قابل توجهی افزایش می‌یابد.

نکات کاربردی برای مدیریت بالینی عوارض

• زمان‌بندی پایش: اکثر عوارض گوارشی و عصبی (مانند سرگیجه) در همان روزهای ابتدایی شروع درمان ظاهر می‌شوند. اگر عوارض گوارشی شدید باشد، باید خطر ابتلا به عفونت ثانویه با باکتری‌های مقاوم بررسی شود.
• اهمیت عوارض عصبی: بروز لرزش، بی‌قراری یا گیجی در بیمار، حتی اگر درصد وقوع پایینی داشته باشد، باید به عنوان یک نشانه هشدار جدی تلقی شده و منجر به قطع فوری دارو و جایگزینی آن شود.
• توصیه به بیمار: با توجه به احتمال بروز حساسیت به نور (هرچند با درصد پایین)، به بیمار توصیه کنید در طول دوره درمان از قرار گرفتن طولانی در معرض نور خورشید خودداری کرده و از کرم‌های ضد آفتاب استفاده کند.

تداخلات دارویی افلوکساسین

مشخصات کلی تداخلات:

• تحت تأثیر تأخیر در تخلیه معده
• تغییر در فلور نرمال دستگاه گوارش
• اتصال به رزین یا پلیمر تبادل کاتیونی
• اتصال به کاتیون‌های چند ظرفیتی
• تشدید هایپرگلیسمی
• تشدید هیپوگلیسمی
• اختلال در پاسخ ایمنی در برابر عوامل باکتریایی
• کاهش آستانه تشنج
• تشدید حساسیت به نور
• افزایش فاصله QT (بسته به شرایط)

تداخلات رده X (پرهیز):

آمینولوولینیک اسید (سیستمیک)، ب.ث.ژ (داخل مثانه‌ای)، واکسن وبا، فکسینیدازول، نادیفلوکساسین، استرانسیوم رانلات

کاهش اثرات داروها توسط افلوکساسین (سیستمیک):

داروهای کاهنده قند خون، ب.ث.ژ (داخل مثانه‌ای)، واکسن ب.ث.ژ (ایمنی‌زا)، واکسن وبا، دیدانوزین، لاکتوباسیلوس و استریول، مایکوفنولات، سدیم پیکوسولفات، واکسن حصبه

کاهش اثرات افلوکساسین (سیستمیک) توسط داروها:

آنتی‌اسیدها، نمک‌های کلسیم، دیدانوزین، فرآورده‌های آهن، لانتانیم، نمک‌های منیزیم، مولتی ویتامین/ مینرال (حاوی ویتامین‌های آ، دی، ای، کا، فولات و آهن)، مولتی ویتامین/ مینرال (حاوی ویتامین‌های آ، ای و بدون آهن)، کیناپریل، سولامر، استرانسیوم رانلات، سوکرالفیت، نمک‌های زینک

افزایش اثرات داروها توسط افلوکساسین (سیستمیک):

داروهای کاهنده قند خون، آمینولوولینیک اسید (موضعی و سیستمیک)، دلامانید، فکسینیدازول، هالوپریدول، هروئین، پورفیمر، عوامل طولانی کننده QT (با بالاترین خطر)، مشتقات تئوفیلین، وارنیکلین، ورتپورفین، آنتاگونیست ویتامین کا

افزایش اثرات افلوکساسین (سیستمیک) توسط داروها:

• آمفتامین‌ها، کورتیکواستروئید ها (سیستمیک)، متیل فنیدات، نادیفلوکساسین، داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، پروبنسید

تداخلات دارویی و نوع اثر آن‌ها

در هنگام تجویز افلوکساسین، توجه به گروه‌های دارویی زیر برای پیشگیری از تداخلات فارماکوکینتیک و فارماکودینامیک الزامی است:

۱. داروها و ترکیبات حاوی فلزات چندظرفیتی

این دسته مهم‌ترین تداخل در مرحله جذب را دارند:

• ضد اسیدهای معده (حاوی آلومینیوم و منیزیم): این داروها با افلوکساسین پیوند تشکیل داده و جذب آن را به شدت کاهش می‌دهند.
• مکمل‌های حاوی آهن و روی: مصرف هم‌زمان باعث کاهش غلظت خونی آنتی‌بیوتیک و شکست درمان می‌شود.
• سوکرالفات: این داروی محافظ گوارشی نیز مانع جذب موثر افلوکساسین می‌شود.
• توصیه بالینی: افلوکساسین باید حداقل ۲ ساعت قبل یا ۶ ساعت بعد از این ترکیبات مصرف شود.

۲. داروهای مؤثر بر سیستم عصبی

• داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (مانند ایبوپروفن، ناپروکسن و دیکلوفناک): مصرف هم‌زمان فلوروکینولون‌ها با این داروها ممکن است خطر تحریک سیستم عصبی مرکزی و بروز تشنج را افزایش دهد.
• تئوفیلین: افلوکساسین می‌تواند باعث افزایش سطح خونی تئوفیلین شود که منجر به مسمومیت و بروز عوارضی نظیر تهوع، تپش قلب و تشنج می‌گردد.

۳. داروهای کنترل قند خون

• انسولین و داروهای خوراکی دیابت (مانند گلی‌بنکلامید): افلوکساسین ممکن است اثر این داروها را تقویت کرده و منجر به افت شدید قند خون شود. در موارد نادر، افزایش قند خون نیز گزارش شده است.

۴. داروهای ضدانعقاد خون

• وارفارین: افلوکساسین می‌تواند اثرات وارفارین را تقویت کند و زمان لخته شدن خون را طولانی‌تر نماید که خطر خونریزی را به همراه دارد. پایش نسبت بین‌المللی عادی شده در این بیماران ضروری است.

۵. داروهای طولانی‌کننده فاصله قلبی

• داروهای ضد آریتمی (مانند آمیودارون و سوتالول): مصرف هم‌زمان با این داروها خطر بروز اختلالات ریتم قلبی مرگبار را افزایش می‌دهد.

تداخل با غذا و نوشیدنی‌ها

• لبنیات و غذاهای غنی از کلسیم: اگرچه کلسیم موجود در غذا به اندازه مکمل‌های دارویی جذب را مختل نمی‌کند، اما مصرف هم‌زمان با مقادیر بسیار زیاد لبنیات (مانند شیر یا ماست) به تنهایی و بدون غذا ممکن است باعث کاهش جذب دارو شود.
• کافئین: افلوکساسین دفع کافئین را در بدن کاهش می‌دهد. این امر منجر به تجمع کافئین و بروز علائمی مانند اضطراب، بی‌خوابی و افزایش ضربان قلب در بیمار می‌شود.
• آب‌رسانی: مصرف مقادیر کافی آب همراه با این دارو برای جلوگیری از تشکیل بلورهای ادراری ضروری است.

تداخل در آزمایش‌های تشخیصی و آزمایشگاهی

پزشکان باید هنگام تفسیر نتایج آزمایشگاهی بیماران مصرف‌کننده افلوکساسین به موارد زیر توجه داشته باشند:

• آزمایش اعتیاد در ادرار: افلوکساسین ممکن است باعث ایجاد نتیجه مثبت کاذب در آزمایش‌های غربالگری ادرار برای مواد مخدر (به‌ویژه مشتقات تریاک) شود. برای تأیید نتایج مثبت در این بیماران، استفاده از روش‌های دقیق‌تر آزمایشگاهی لازم است.
• کشت باکتری ادرار: مانند هر آنتی‌بیوتیک دیگری، حضور افلوکساسین در ادرار می‌تواند مانع از رشد باکتری در محیط کشت شده و نتیجه منفی کاذب ایجاد کند. نمونه‌گیری باید ترجیحاً قبل از شروع اولین دوز دارو انجام شود.
• تست‌های عملکرد کبد: در برخی بیماران، افزایش گذرا در آنزیم‌های کبدی و بیلی‌روبین ممکن است مشاهده شود که لزوماً نشان‌دهنده آسیب ماندگار نیست اما نیاز به پیگیری دارد.

هشدار ها افلوکساسین

هشدارهای جامع و کاربردی برای پزشکان
افلوکساسین دارای هشدارهای جدی است که نادیده گرفتن آن‌ها می‌تواند منجر به عوارض ناتوان‌کننده و دائمی شود.

۱. عوارض جانبی جدی و ناتوان‌کننده

• بر اساس هشدارهای مراجع بین‌المللی، فلوروکینولون‌ها از جمله افلوکساسین با عوارض جانبی جدی در سیستم عصبی مرکزی، عضلانی-اسکلتی و اعصاب محیطی مرتبط هستند که ممکن است به طور هم‌زمان در یک بیمار رخ دهد. در صورت بروز هرگونه علامت غیرعادی، دارو باید فوراً قطع شود.

۲. التهاب و پارگی تاندون

• این دارو خطر بروز التهاب و پارگی تاندون را در تمامی گروه‌های سنی افزایش می‌دهد. این عارضه بیشتر در تاندون آشیل رخ می‌دهد اما ممکن است در تاندون‌های شانه، دست یا سایر نواحی نیز دیده شود. خطر در بیماران بالای ۶۰ سال، مصرف‌کنندگان داروهای کورتونی و دریافت‌کنندگان پیوند عضو به مراتب بیشتر است.

۳. نوروپاتی محیطی

• افلوکساسین می‌تواند باعث آسیب به اعصاب محیطی شود. علائمی مانند درد، سوزش، گزگز، بی‌حسی یا ضعف در اندام‌ها ممکن است به سرعت پس از شروع درمان ظاهر شوند. برای جلوگیری از دائمی شدن این عوارض، در صورت بروز اولین علائم، مصرف دارو باید متوقف گردد.

۴. اثرات بر سیستم عصبی مرکزی

• پزشکان باید نسبت به بروز تشنج، افزایش فشار داخل جمجمه و روان‌پریشی‌های سمی هوشیار باشند. همچنین این دارو ممکن است باعث اضطراب، بی‌خوابی، لرزش و توهم شود.

۵. اختلالات قند خون

• افلوکساسین می‌تواند منجر به اختلال در تنظیم گلوکز خون، از جمله افت شدید یا افزایش شدید قند خون شود. این مورد به ویژه در بیماران دیابتی که داروهای خوراکی کاهنده قند خون یا انسولین مصرف می‌کنند، نیاز به پایش دقیق دارد.

۶. اسهال ناشی از کلستریدیوم دیفیسیل

• مانند سایر آنتی‌بیوتیک‌های وسیع‌الطیف، مصرف این دارو می‌تواند فلور طبیعی روده را تغییر داده و منجر به رشد بیش از حد باکتری کلستریدیوم دیفیسیل شود که شدت آن از اسهال خفیف تا کولیت کشنده متغیر است.

مسمومیت و مصرف بیش از حد (اوردوز)
در صورت مصرف دوزهای بسیار بالاتر از حد مجاز، مدیریت سریع و صحیح بالینی برای نجات بیمار حیاتی است.

علائم اوردوز

شایع‌ترین علائمی که در صورت مصرف بیش از حد افلوکساسین گزارش شده است عبارتند از:

• حالت تهوع و استفراغ شدید
• سرگیجه و گیجی ذهنی
• تشنج و انقباضات عضلانی
• اختلالات شدید در سطح هوشیاری
• افزایش احتمال آریتمی‌های قلبی به دلیل طولانی شدن فاصله کیو-تی در نوار قلب

پروتکل درمانی و مدیریت بحران

در مواجهه با اوردوز افلوکساسین، درمان عمدتاً حمایتی و علامتی است:

• تخلیه معده: در صورت مراجعه زودهنگام، القای استفراغ یا شستشوی معده برای کاهش جذب دارو توصیه می‌شود.
• استفاده از مواد جاذب: تجویز زغال فعال می‌تواند در جذب باقی‌مانده دارو در دستگاه گوارش موثر باشد.
• پایش قلبی: انجام نوار قلب برای بررسی وضعیت ریتم قلب و اطمینان از عدم طولانی شدن فاصله کیو-تی الزامی است.
• حفظ هیدراتاسیون: بیمار باید مقادیر کافی مایعات دریافت کند تا از بروز بلورهای دارویی در ادرار جلوگیری شود.
• دیالیز: همودیالیز یا دیالیز صفاقی تنها بخش کوچکی از دارو (حدود ۱۵ تا ۲۵ درصد) را از بدن خارج می‌کند و به عنوان روش اصلی درمان مسمومیت در نظر گرفته نمی‌شود، اما در شرایط نارسایی کلیوی همراه ممکن است مد نظر قرار گیرد.

توصیه های دارویی افلوکساسین

توصیه‌های دارویی خطاب به بیمار

آموزش صحیح به بیمار می‌تواند از بروز عوارض دائمی جلوگیری کرده و سرعت بهبودی را افزایش دهد.

• نظم در مصرف و تکمیل دوره: دارو را دقیقاً در فواصل زمانی تعیین شده مصرف کنید. حتی در صورت احساس بهبودی، دوره درمان را کامل کنید تا از بازگشت عفونت و ایجاد مقاومت باکتریایی جلوگیری شود.
• نحوه مصرف با مایعات: هر دوز دارو را با یک لیوان کامل آب مصرف کنید و در طول روز مایعات زیادی بنوشید تا از تشکیل بلورهای دارویی در کلیه و ادرار جلوگیری شود.
• فاصله زمانی با مکمل‌ها و ضد اسیدها: از مصرف دارو هم‌زمان با قرص‌های ضد اسید معده، مکمل‌های حاوی آهن، روی، منیزیم یا کلسیم خودداری کنید. این مواد را حداقل ۲ ساعت قبل یا ۶ ساعت بعد از افلوکساسین مصرف کنید.
• محافظت در برابر خورشید: این دارو پوست شما را به نور حساس می‌کند. هنگام خروج از منزل از کرم ضد آفتاب، کلاه و لباس پوشیده استفاده کنید و از برنزه کردن مصنوعی بپرهیزید.
• هشدار در مورد فعالیت بدنی: در صورت احساس درد، تورم یا التهاب در هر یک از مفاصل (به‌ویژه پشت پاشنه پا)، فعالیت بدنی را متوقف کرده، به مفصل استراحت دهید و فوراً با پزشک تماس بگیرید.
• علائم عصبی: اگر دچار گزگز اندام‌ها، لرزش، گیجی یا تغییرات خلقی شدید، بلافاصله مصرف دارو را قطع کنید.

توصیه‌های دارویی مخصوص پزشک

مدیریت بالینی صحیح افلوکساسین نیازمند پایش دقیق پارامترهای ایمنی و تنظیم دوز اختصاصی است.

• ارزیابی عملکرد کلیه: از آنجایی که افلوکساسین عمدتاً از طریق کلیه دفع می‌شود، در بیماران با اختلال عملکرد کلیوی، نیمه‌عمر دارو به شدت افزایش می‌یابد. در صورت کاهش میزان تصفیه کلیوی به کمتر از ۵۰ میلی‌لیتر در دقیقه، تعدیل دوز الزامی است.
• پایش سطح قند خون: در بیماران دیابتی که انسولین یا داروهای خوراکی مصرف می‌کنند، خطر افت شدید قند خون وجود دارد. به بیماران آموزش دهید علائم افت قند خون را پایش کنند.
• پیشگیری از عوارض تاندونی: در افراد بالای ۶۵ سال یا بیمارانی که تحت درمان با داروهای کورتونی هستند، ریسک پارگی تاندون بسیار بالاست. در این گروه‌ها، تنها در صورت نبود جایگزین ایمن از افلوکساسین استفاده کنید.
• ملاحظات سیستم عصبی: قبل از تجویز، سابقه صرع یا اختلالات سیستم عصبی مرکزی را بررسی کنید. افلوکساسین می‌تواند آستانه تشنج را کاهش داده و باعث بروز تحریکات عصبی شدید شود.
• پایش واکنش‌های حساسیتی: به بیمار هشدار دهید که اولین نشانه از بثورات پوستی یا واکنش‌های آلرژیک می‌تواند مقدمه یک واکنش شدید باشد و باید منجر به قطع فوری درمان شود.
• تداخلات با کافئین و تئوفیلین: افلوکساسین متابولیسم کافئین و تئوفیلین را کاهش می‌دهد. به بیماران توصیه کنید مصرف قهوه و چای را محدود کنند و در صورت مصرف تئوفیلین، سطح خونی آن را به دقت پایش کنید.