مومتازون چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف مومتازون

مومتازون یک کورتیکواستروئید قوی با خاصیت ضد التهابی است که در اشکال دارویی مختلفی مانند اسپری بینی فرم استنشاقی و پمادهای موضعی تولید می شود. در ادامه کاربردهای بالینی این دارو به صورت تفکیک شده ارائه می شود.

موارد مصرف تایید شده

رینیت الرژیک فصلی و دائمی

• اسپری بینی این دارو به عنوان خط اول درمان برای پیشگیری و کنترل علائم رینیت الرژیک فصلی و دائمی در بزرگسالان و کودکان بالای دو سال تایید شده است.
• توضیحات بالینی برای پزشک: شروع اثر دارو ممکن است چند روز زمان ببرد بنابراین به بیماران تاکید کنید که برای رسیدن به حداکثر اثر درمانی دارو را به صورت منظم و نه فقط در زمان بروز علائم مصرف کنند. در رینیت فصلی توصیه می شود درمان پروفیلاکتیک را دو تا چهار هفته قبل از شروع فصل گرده افشانی اغاز کنید.

پولیپ بینی

• اسپری بینی این دارو برای درمان پولیپ بینی و تسکین علائم مرتبط با ان مانند احتقان و از دست دادن حس بویایی در بیماران بالای هجده سال تایید شده است.
• توضیحات بالینی برای پزشک: این دارو می تواند اندازه پولیپ ها را کاهش داده و نیاز به مداخلات جراحی را به تاخیر بیندازد. شستشوی بینی با سرم نمکی قبل از استفاده از اسپری اثربخشی ان را افزایش می دهد.

کنترل و نگهداری بیماری اسم

• فرم استنشاقی دهانی این دارو برای درمان نگهدارنده اسم در بیماران بالای دوازده سال کاربرد دارد.
• توضیحات بالینی برای پزشک: این دارو برای تسکین برونکواسپاسم حاد مناسب نیست. اموزش نحوه صحیح استفاده از اسپری استنشاقی و شستشوی دهان پس از مصرف برای جلوگیری از عفونت قارچی دهان ضروری است. دوز دارو باید بر اساس شدت اسم و پاسخ بیمار به تدریج تنظیم شود تا با کمترین دوز ممکن علائم کنترل شوند.

درماتوز های پاسخ دهنده به کورتیکواستروئید

• فرم موضعی شامل کرم پماد و لوسیون برای تسکین تظاهرات التهابی و خارش دار بیماری های پوستی مانند درماتیت اتوپیک و پسوریازیس تایید شده است.
• توضیحات بالینی برای پزشک: این دارو در دسته کورتون های با قدرت متوسط تا زیاد قرار دارد. از تجویز فرم پماد برای نواحی دارای پوست نازک مانند صورت زیر بغل و کشاله ران خودداری کنید زیرا خطر اتروفی پوست و جذب سیستمیک را به شدت افزایش می دهد. طول دوره درمان موضعی باید تا حد امکان کوتاه باشد.

موارد مصرف خارج برچسب

ازوفاژیت ائوزینوفیلیک

• التهاب ائوزینوفیلیک مری یک بیماری مزمن ایمنی است که باعث اختلال در بلع می شود.
• توضیحات بالینی برای پزشک: در بیمارانی که به مهارکننده های پمپ پروتون پاسخ نمی دهند از فرم اسپری استنشاقی این دارو به صورت بلعیدنی استفاده می شود. به بیمار اموزش دهید که دارو را در دهان اسپری کرده و سپس قورت دهد و تا سی دقیقه پس از ان از خوردن و آشامیدن پرهیز کند تا دارو بیشترین تماس را با مخاط مری داشته باشد.

فیموزیس در کودکان

• درمان تنگی حلقه پیش پوست در کودکان خردسال.
• توضیحات بالینی برای پزشک: استفاده از کرم موضعی این دارو به مدت چهار تا هشت هفته همراه با کشش ملایم می تواند در بسیاری از موارد نیاز به ختنه درمانی را برطرف کند. این روش یک رویکرد محافظه کارانه بسیار موثر و ایمن پیش از تصمیم گیری برای جراحی است.

رینوسینوزیت مزمن بدون پولیپ

• برای کاهش التهاب مزمن سینوس ها و مجاری بینی.
• توضیحات بالینی برای پزشک: استفاده طولانی مدت از اسپری بینی همراه با انتی بیوتیک درمانی یا شستشوی مداوم بینی می تواند به کاهش ترشحات پشت حلق و بهبود تخلیه سینوس ها در موارد مقاوم به درمان کمک کند.

ریزش موی سکه ای

• درمان الوپسی اره اتا به صورت موضعی.
• توضیحات بالینی برای پزشک: استفاده از فرم لوسیون این دارو در نواحی درگیر می تواند به سرکوب پاسخ ایمنی موضعی و تحریک رشد مجدد موها کمک کند. این روش معمولا در ضایعات کوچک و محدود کاربرد دارد و نیاز به پیگیری مداوم برای بررسی پاسخ درمانی دارد.

مکانیسم اثر مومتازون

• داروی مومتازون یک کورتیکواستروئید سنتتیک با قدرت بالا و میل ترکیبی بسیار شدید برای گیرنده های گلوکوکورتیکوئیدی است. عملکرد ضد التهابی این دارو به صورت چند جانبه است و در سطح سلولی و مولکولی اعمال می شود.
• این دارو پس از نفوذ به غشای سلول با گیرنده های سیتوپلاسمی متصل شده و کمپلکس دارو و گیرنده وارد هسته سلول می شود تا رونویسی ژن ها را تنظیم کند. یکی از مهم ترین نتایج این فرایند تحریک تولید پروتئین های مهار کننده فسفولیپاز آ دو مانند لیپوکورتین ها است. لیپوکورتین ها از ازادسازی اسید اراشیدونیک از فسفولیپیدهای غشایی جلوگیری می کنند. با مهار اسید اراشیدونیک مسیر تولید واسطه های التهابی کلیدی شامل پروستاگلاندین ها و لکوترین ها مسدود می شود.
• علاوه بر این مومتازون با مهار مهاجرت و تجمع سلول های درگیر در فرایند التهاب مانند ماست سل ها ائوزینوفیل ها بازوفیل ها لنفوسیت ها و ماکروفاژها پاسخ التهابی را در بافت هدف سرکوب می کند. این دارو همچنین ترشح سایتوکین های پیش التهابی و ازادسازی هیستامین را مهار کرده و از این طریق باعث کاهش ادم نفوذپذیری مویرگی خارش و قرمزی در بافت های مخاطی و پوستی می گردد.

فارماکوکینتیک مومتازون

بررسی مسیر دارو در بدن برای مدیریت بالینی عوارض جانبی و تداخلات دارویی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. پروفایل کینتیک این دارو به گونه ای طراحی شده است که بیشترین اثر موضعی و کمترین جذب سیستمیک را داشته باشد.

جذب دارو

• جذب سیستمیک این دارو بسیار ناچیز است که این یک مزیت بالینی بزرگ برای کاهش عوارض جانبی سیستمیک کورتون ها محسوب می شود. در فرم های اسپری بینی و استنشاقی دهانی فراهمی زیستی سیستمیک دارو کمتر از یک درصد است. در فرم های موضعی پوستی مانند کرم و پماد میزان جذب به طور متوسط کمتر از یک درصد است. با این حال پزشکان باید توجه داشته باشند که استفاده از دارو روی سطوح وسیع پوستی پوست های اسیب دیده یا استفاده از پانسمان های بسته می تواند میزان جذب سیستمیک را به طور قابل توجهی افزایش دهد.

توزیع در بافت ها

• بخش بسیار کوچکی از دارو که وارد گردش خون سیستمیک می شود دارای اتصال پروتئینی بسیار بالایی است. حدود نود و هشت تا نود و نه درصد دارو به پروتئین های پلاسما متصل می شود. حجم توزیع دارو بالا است که نشان دهنده تمایل ان به خروج از بستر عروقی و ورود به بافت ها است.

متابولیسم و تجزیه

• همان مقدار اندک داروی جذب شده پس از عبور از کبد به سرعت و به طور گسترده متابولیزه می شود. متابولیسم این دارو عمدتا توسط سیستم انزیمی سیتوکروم پی چهارصد و پنجاه و به طور خاص توسط ایزوانزیم سه آ چهار صورت می گیرد. متابولیت های حاصل از این فرایند کاتابولیک فاقد هرگونه فعالیت دارویی و اثرات گلوکوکورتیکوئیدی قابل توجه هستند.

دفع و خروج از بدن

• مسیر اصلی دفع دارو و متابولیت های ان از طریق ترشح در صفرا و خروج با مدفوع است. تنها کسر بسیار کوچکی از دارو از طریق کلیه ها و ادرار دفع می شود. نیمه عمر حذف دارو در گردش خون برای همان مقدار ناچیز جذب شده حدود پنج تا شش ساعت براورد شده است. عدم دفع کلیوی قابل توجه این دارو را به گزینه ای ایمن در بیماران با نارسایی کلیوی تبدیل می کند.

منع مصرف مومتازون

موارد منع مصرف و احتیاط در بیماری ها
تجویز مومتازون در برخی شرایط بالینی نیازمند احتیاط ویژه و یا منع مصرف مطلق است. به طور کلی استفاده از این دارو در بیمارانی که سابقه حساسیت مفرط به ماده موثره یا هر یک از ترکیبات پایه دارو را دارند مطلقا ممنوع است.

• در فرم های استنشاقی و داخل بینی یکی از مهم ترین موارد منع مصرف وجود عفونت های موضعی درمان نشده در مخاط بینی است. با توجه به خاصیت مهارکنندگی سیستم ایمنی توسط کورتیکواستروئیدها استفاده از مومتازون در بیمارانی که به تازگی تحت جراحی بینی قرار گرفته اند یا دچار ترومای بینی و زخم های تیغه بینی شده اند تا زمان بهبودی کامل زخم ها ممنوع است زیرا این دارو می تواند روند ترمیم بافت را به شدت مختل کند.
• همچنین در بیماران مبتلا به عفونت های فعال یا خاموش سلی دستگاه تنفسی عفونت های قارچی باکتریایی یا ویروسی سیستمیک درمان نشده و به ویژه تبخال چشمی تجویز فرم های استنشاقی و داخل بینی باید با نهایت احتیاط و در صورت لزوم با پوشش دارویی ضد میکروبی مناسب انجام شود. در فرم های موضعی پوستی نیز استفاده از دارو بر روی ضایعات عفونی پوست آکنه روزاسه و درماتیت اطراف دهان توصیه نمی شود و می تواند منجر به تشدید ضایعات گردد.

موارد منع مصرف در دوران بارداری و شیردهی

در دوران بارداری

• در خصوص مصرف مومتازون در این دوران مطالعات کنترل شده و کافی در زنان باردار وجود ندارد. بر اساس طبقه بندی های بین المللی این دارو در دسته داروهایی قرار می گیرد که تنها در صورتی باید در دوران بارداری تجویز شوند که منافع بالقوه آن برای مادر به طور واضح بیشتر از خطرات احتمالی برای جنین باشد. اگرچه جذب سیستمیک مومتازون به ویژه در فرم های موضعی و داخل بینی بسیار ناچیز است اما ورود مقادیر اندک کورتیکواستروئیدها به گردش خون می تواند با خطراتی مانند اختلال در رشد جنین همراه باشد. نوزادانی که از مادران تحت درمان با دوزهای بالای کورتیکواستروئید متولد می شوند باید از نظر علائم نارسایی غده فوق کلیوی به دقت تحت نظر قرار گیرند.

در دوران شیردهی

• هنوز به طور قطع مشخص نیست که آیا مومتازون به صورت موضعی یا استنشاقی در شیر مادر ترشح می شود یا خیر. با این حال از آنجا که کورتیکواستروئیدهای سیستمیک در شیر مادر ترشح می شوند و می توانند باعث سرکوب رشد اختلال در تولید کورتیکواستروئیدهای درون زاد و سایر عوارض نامطلوب در شیرخوار شوند پزشک باید با در نظر گرفتن اهمیت دارو برای مادر تصمیم به قطع شیردهی یا قطع مصرف دارو بگیرد.

موارد منع مصرف و احتیاط در کودکان

• کودکان به دلیل نسبت بالاتر مساحت سطح بدن به وزن حساسیت بسیار بیشتری نسبت به عوارض سیستمیک کورتیکواستروئیدها از جمله مومتازون دارند. مهم ترین خطر در این گروه سنی سرکوب محور هیپوتالاموس هیپوفیز آدرنال و بروز سندرم کوشینگ است.
• در فرم های موضعی استفاده از مومتازون در کودکان زیر 2 سال به هیچ وجه توصیه نمی شود. در کودکان بزرگتر نیز مصرف دارو باید به کوتاه ترین زمان ممکن و کمترین دوز موثر محدود شود. استفاده از پوشش های بسته روی محل استفاده از پماد یا کرم در کودکان ممنوع است زیرا جذب سیستمیک را به شدت افزایش می دهد و نواحی پوشک شده نیز به عنوان پوشش بسته عمل می کنند.
• در مورد فرم های استنشاقی و اسپری بینی اثربخشی و ایمنی دارو برای درمان رینیت آلرژیک معمولا برای کودکان بالای 2 سال تایید شده است. با این حال مصرف طولانی مدت کورتیکواستروئیدهای استنشاقی یا داخل بینی می تواند منجر به کاهش سرعت رشد در کودکان شود. پزشکان موظف هستند در صورت نیاز به تجویز طولانی مدت روند رشد قدی کودکان را به صورت دوره ای و دقیق پایش کنند و در صورت مشاهده اختلال در رشد دوز دارو را به حداقل میزان کنترل کننده علائم کاهش دهند.

عوارض جانبی مومتازون

عوارض جانبی فرم اسپری بینی

شایع ترین عوارضی که بیماران در استفاده از فرم داخل بینی تجربه می کنند شامل موارد زیر است:

• سردرد در هفده تا بیست و شش درصد بیماران گزارش می شود.
• عفونت های ویروسی مجاری تنفسی فوقانی در هشت تا چهارده درصد موارد بروز می کند.
• التهاب حلق یا فارنژیت در ده تا دوازده درصد بیماران مشاهده می شود.
• خونریزی بینی یا اپیستاکسی که یکی از مهم ترین عوارض موضعی است در هشت تا یازده درصد موارد رخ می دهد.
• سرفه در حدود هفت درصد بیماران اتفاق می افتد.
• درد های عضلانی اسکلتی التهاب سینوس ها و اختلالات قاعدگی هر کدام با شیوع یک تا پنج درصد گزارش شده اند.

عوارض جانبی فرم استنشاقی دهانی

در بیمارانی که از فرم استنشاقی برای کنترل اسم استفاده می کنند شیوع عوارض به شرح زیر است:

• سردرد در چهارده تا بیست و دو درصد موارد بروز می کند.
• التهاب الرژیک بینی در یازده تا پانزده درصد بیماران دیده می شود.
• عفونت مجاری تنفسی فوقانی در هشت تا پانزده درصد موارد رخ می دهد.
• فارنژیت در هشت تا یازده درصد موارد ثبت شده است.
• سینوزیت در پنج تا نه درصد بیماران گزارش می شود.
• کاندیدیازیس دهانی یا برفک دهان که از عوارض کلاسیک کورتیکواستروئید های استنشاقی است در چهار تا شش درصد بیماران نیازمند ارزیابی بالینی است.
• درد های مفصلی و عضلانی در یک تا پنج درصد موارد ایجاد می شود.

عوارض جانبی فرم موضعی پوستی

جذب سیستمیک فرم های موضعی بسیار پایین است اما عوارض در محل استفاده شایع تر است:

• سوزش و گزگز در محل استفاده در یک تا پنج درصد بیماران رخ می دهد.
• خارش در یک تا دو درصد موارد مشاهده می شود.
• تحلیل رفتن پوست یا اتروفی پوستی تغییرات رنگدانه ای ایجاد خطوط پوستی و عفونت های ثانویه معمولا در کمتر از یک درصد بیماران و بیشتر در موارد استفاده طولانی مدت یا استفاده از پوشش های بسته بروز می کند.

عوارض نادر اما جدی سیستمیک

• در تمامی فرم های دارویی در صورت مصرف طولانی مدت با دوز های بالا عوارض سیستمیک مانند سرکوب غده فوق کلیوی کاهش تراکم استخوانی اب مروارید اب سیاه و تاخیر در رشد کودکان با شیوع کمتر از یک درصد و در دسته عوارض نادر اما بسیار مهم از نظر بالینی طبقه بندی می شوند که نیازمند پایش مستمر توسط پزشک معالج هستند. واکنش های حساسیت مفرط و انافیلاکسی نیز در دسته عوارض بسیار نادر با شیوع نامشخص قرار دارند.

تداخلات دارویی مومتازون

مکانیسم کلی تداخلات:

• سوبسترای CYP3A4(مینور)

منع مصرف همزمان(کنترا اندیکه):

دسموپرسین، آلدسلوکین، لوگزاپین

تداخلات ماژور:

بمیپارین، کوبیسیستات، ماسیمورلین، نادروپارین، نیرماترلویر، ریتوناویر، سارگراموستیم

تداخلات متوسط:

آتازاناویر، آرانوفین، کلاریترومایسین، گلیسرول فنیل‌بوتیرات، ایندیناویر، انسولین(انواع)، کتوکونازول،نفازودون، نلفیناویر، ساکوئیناویر، تلیترومایسین، تستوسترون(انواع)

افزایش اثرداروها توسط مومتازون:

دسموپرسین، لوگزاپین

داروهایی که سطح خونی مومتازون را بالا می برند:

مهارکنندگان قوی CYP3A4

کاهش اثرات داروها توسط مومتازون:

آلدسلوکین، کوزینتروپین، اسکتامین(نازال)

داروهایی که سطح مومتازون را کاهش می دهند:

تنباکو(کشیدن سیگار و‌قلیان)

تداخلات دارویی مومتازون
مومتازون عمدتا از طریق انزیم های کبدی به ویژه سیتوکروم پی سه ای چهار متابولیزه می شود. به همین دلیل مصرف همزمان ان با دارو هایی که مهار کننده قوی این انزیم هستند می تواند غلظت سیستمیک مومتازون را به شدت افزایش دهد و خطر عوارض جانبی مانند سرکوب محور هیپوتالاموس هیپوفیز ادرنال را بالا ببرد. مهم ترین تداخلات شامل موارد زیر است:

کتوکونازول و ایتراکونازول

• این دارو های ضد قارچ مهار کننده قوی انزیم های کبدی هستند و می توانند متابولیسم کورتیکواستروئید ها را کاهش داده و غلظت خونی ان ها را بالا ببرند.

کلاریترومایسین

• این انتی بیوتیک ماکرولیدی نیز به عنوان مهار کننده انزیمی عمل کرده و باعث افزایش تماس سیستمیک با دارو می شود.

ریتوناویر و کوبیسیستات

• این دارو های ضد ویروسی تقویت کننده های فارماکوکینتیک بسیار قوی هستند. مصرف همزمان ان ها با کورتیکواستروئید ها به شدت خطر سندرم کوشینگ و سرکوب ادرنال را افزایش می دهد و تنها در صورت ضرورت مطلق باید تجویز شوند.

دزموپرسین

• مصرف همزمان کورتیکواستروئید ها با دزموپرسین خطر احتباس مایعات و افت شدید سدیم خون را تشدید می کند و نیازمند پایش دقیق بالینی است.

واکسن های زنده

• هرچند جذب سیستمیک مومتازون موضعی یا استنشاقی پایین است اما در دوز های بسیار بالا ممکن است باعث تضعیف سیستم ایمنی شده و پاسخ به واکسن های زنده را مختل کند یا خطر عفونت ناشی از واکسن را افزایش دهد.

تداخل با غذا

• جذب سیستمیک فرم های استنشاقی و موضعی مومتازون معمولا کمتر از یک درصد است به همین جهت تداخل غذایی بالینی قابل توجهی برای ان گزارش نشده است. با این وجود مصرف مداوم و مقادیر زیاد اب گریپ فروت که مهار کننده شناخته شده انزیم های متابولیزه کننده است از نظر تئوری می تواند متابولیسم همان مقدار ناچیز جذب شده را نیز مهار کند. این موضوع تنها در بیماران مستعد عوارض کورتون یا در مصرف طولانی مدت با دوز بالا ممکن است اهمیت بالینی پیدا کند.

تداخل در آزمایشات
مصرف این دارو می تواند در نتایج برخی ارزیابی های ازمایشگاهی اختلال ایجاد کند که توجه به ان ها برای تشخیص صحیح ضروری است:

تست های الرژی پوستی

• مومتازون به دلیل خاصیت ضد التهابی قوی واکنش های حساسیت پوستی را سرکوب می کند. این امر می تواند منجر به بروز نتایج منفی کاذب در ازمایش های تشخیصی الرژی شود. قطع مصرف دارو چند روز پیش از انجام تست الزامی است.

سطح کورتیزول خون و ادرار

• در صورت استفاده از دوز های بالا یا روش های انسدادی در مصرف موضعی جذب سیستمیک دارو می تواند تولید کورتیزول درون زاد را مهار کند. این حالت باعث کاهش کاذب و غیر طبیعی سطح کورتیزول در نمونه های خون و ادرار خواهد شد.

شمارش سلول های خونی

• مانند سایر کورتیکواستروئید ها در صورت جذب سیستمیک ممکن است باعث تغییرات گذرا در فرمول شمارش خون شود که به صورت افزایش تعداد نوتروفیل ها و کاهش تعداد لنفوسیت ها و ائوزینوفیل ها در برگه ازمایش خود را نشان می دهد.

هشدار ها مومتازون

هشدار های بالینی مومتازون

سرکوب محور هیپوتالاموس هیپوفیز آدرنال

• جذب سیستمیک کورتیکواستروئید های موضعی یا استنشاقی به ویژه در دوز های بالا یا مصرف طولانی مدت می تواند باعث سرکوب این محور شود. در صورت قطع ناگهانی دارو پس از مصرف طولانی مدت خطر نارسایی ثانویه ادرنال وجود دارد. تغییر درمان از کورتیکواستروئید های سیستمیک به فرم های استنشاقی مومتازون باید با احتیاط و کاهش تدریجی دوز انجام شود.

خطر تشدید عفونت ها

• مومتازون به دلیل ماهیت کورتیکواستروئیدی می تواند سیستم ایمنی را تضعیف کرده و علائم عفونت را پنهان کند. مصرف ان در بیماران مبتلا به عفونت های فعال یا خاموش سلی دستگاه تنفسی، عفونت های قارچی، باکتریایی یا ویروسی سیستمیک و به ویژه تبخال چشمی باید با احتیاط شدید و ارزیابی دقیق بالینی همراه باشد. بیماران تحت درمان مستعد ابتلا به عفونت های فرصت طلب هستند.

عوارض موضعی در مسیر تنفسی و بینی

• در فرم های داخل بینی خطر بروز خونریزی مکرر بینی، سوراخ شدن تیغه بینی و عفونت های موضعی قارچی در بینی یا حلق وجود دارد. کورتیکواستروئید ها روند ترمیم بافت را کند می کنند؛ بنابراین در بیمارانی که به تازگی جراحی بینی داشته اند، دچار ترومای بینی شده اند یا زخم های داخل بینی دارند مصرف دارو تا زمان بهبودی کامل زخم ها ممنوع است.

عوارض چشمی

• مصرف طولانی مدت کورتیکواستروئید ها حتی به صورت موضعی و استنشاقی ممکن است خطر ابتلا به اب مروارید و اب سیاه را افزایش دهد. ارجاع بیماران به چشم پزشک در صورت بروز هرگونه تغییر در بینایی تاری دید یا افزایش فشار داخل چشمی الزامی است.

اختلال در رشد کودکان

• جذب سیستمیک دارو در کودکان می تواند باعث کاهش سرعت رشد شود. پایش منظم قد و روند رشد کودکانی که به صورت طولانی مدت تحت درمان با مومتازون هستند برای پزشک معالج ضروری است. دوز دارو باید همیشه در کمترین میزان موثر برای کنترل علائم نگه داشته شود.

واکنش های حساسیت مفرط

• احتمال بروز واکنش های انافیلاکسی، انژیوادم، بثورات پوستی و اسپاسم برونش پس از مصرف دارو وجود دارد. در صورت بروز این علائم مصرف دارو باید فورا قطع شده و درمان های اورژانسی جایگزین اغاز گردد.

مسمومیت مومتازون و درمان ان

مسمومیت حاد

• با توجه به فراهمی زیستی سیستمیک بسیار پایین مومتازون در تمامی فرم های دارویی ان، بعید است که مصرف بیش از حد حاد و یکباره دارو منجر به بروز علائم بالینی خطرناک یا نیازمند اقدامات اورژانسی احیا باشد. در صورت بلع تصادفی مقادیر بالای دارو درمان عمدتا شامل تحت نظر گرفتن بیمار از نظر علائم گوارشی و انجام اقدامات حمایتی معمول است.

مسمومیت مزمن

• خطر اصلی در استفاده بیش از حد و طولانی مدت از مومتازون نهفته است. مصرف مزمن دوز های فراتر از حد مجاز می تواند منجر به بروز علائم سیستمیک کورتیکواستروئید ها مانند سندرم کوشینگ، تجمع چربی در نواحی مرکزی بدن، افزایش قند خون، پوکی استخوان، ضعف عضلانی و سرکوب شدید غده فوق کلیوی شود.

مدیریت و درمان مسمومیت مزمن

• در صورت بروز علائم مسمومیت مزمن و سرکوب ادرنال، قطع ناگهانی دارو به هیچ وجه توصیه نمی شود زیرا خطر بروز بحران حاد ادرنال که وضعیتی تهدید کننده حیات است وجود دارد. دوز مومتازون باید به صورت کاملا تدریجی و تحت نظارت دقیق بالینی کاهش یابد تا محور هیپوتالاموس هیپوفیز ادرنال فرصت بازیابی عملکرد طبیعی خود را داشته باشد. در این فرایند ممکن است نیاز به تجویز موقت کورتیکواستروئید های سیستمیک با دوز جایگزین فیزیولوژیک باشد. درمان های حمایتی برای کنترل قند خون، مدیریت فشار خون و حفظ تعادل الکترولیت ها نیز باید بر اساس شرایط بالینی بیمار انجام پذیرد.

توصیه های دارویی مومتازون

توصیه های دارویی بیمار

طریقه مصرف و ملاحظات اولیه

• جهت جلوگیری از خشن شدن صدا، التهاب گلو و ایجاد عفونت قارچی، بعد از هر بار مصرف اسپری دهانی، دهان باید با آب شسته شود. محتوی اسپری استنشاقی باید با نفس عمیق و آهسته به ریه منتقل شود و از قورت دادن آن پرهیز کنید. در صورت مصرف فرم بینی، اگر نیاز به مصرف بیش از دو ماه دارید، معاینات بینی باید به صورت دوره ای انجام شود.

هشدار عفونت و بیماری های زمینه ای

• در صورت ابتلا به دیابت، قند خون خود را به طور مرتب چک کنید. در صورت بروز تب، عفونت یا نیاز به جراحی حتما به پزشک یا داروساز خود اطلاع دهید. از آنجا که در مدت درمان با این دارو احتمال ابتلا به عفونت ها بیشتر می شود، اصول بهداشتی را رعایت کرده و از تماس با افراد بیمار به ویژه مبتلایان به آبله مرغان و سرخک تا حد امکان خودداری کنید. همچنین قبل از اقدام به هرگونه واکسیناسیون، پزشک خود را مطلع سازید.

حساسیت و نحوه قطع دارو

• در صورت مشاهده علائم حساسیت به دارو مانند تورم صورت و مجاری تنفسی، تنگی نفس، ضایعات پوستی و کهیر فورا به پزشک مراجعه کنید تا در صورت نیاز دارو قطع شود. هرگز دارو را به صورت خودسرانه قطع نکنید. پیش از قطع درمان لازم است مقدار مصرفی به صورت تدریجی و تحت نظر پزشک کاهش یابد.

عوارض دهانی و دندان پزشکی

• عارضه جانبی مهم این دارو که می تواند درمان های دندان پزشکی را با چالش مواجه کند شامل عفونت قارچی دهان، خشکی دهان، خشکی بینی و خشکی گلو می باشد. جریان طبیعی بزاق پس از قطع دارو مجدد از سر گرفته می شود. در صورت بروز درد در ناحیه دهان و حلق یا تغییر حس چشایی به پزشک اطلاع دهید.

احتیاط در دوران شیردهی

• با وجود اینکه مصرف کوتاه مدت مومتازون موضعی در دوران شیردهی بلامانع است، در صورت استفاده اطراف نوک پستان، حتما پیش از شیردهی موضع را به طور کامل پاک کنید.

توصیه های دارویی مخصوص پزشک

تغییر فرم دارو و پایش نارسایی غده فوق کلیوی

• در صورتی که بیمار آسمی در حال مصرف کورتیکواستروئید خوراکی می باشد، پس از شروع و تنظیم مقدار موثر فرم استنشاقی، پس از یک هفته می توان به تدریج مقدار استروئید خوراکی را کاهش داد. با کاهش تدریجی مقدار دارو، درمان سیستمیک را متوقف کنید و عملکرد ریه، نیاز به داروهای گشادکننده برونش و نشانه های نارسایی غده فوق کلیوی مانند خستگی، بی حالی، ضعف، تهوع، استفراغ و افت فشار خون را در طول قطع مصرف کنترل کنید.

سندرم ترک و ملاحظات بارداری و شیردهی

• علائم ترک داروهای استروئیدی مانند درد مفاصل، درد عضلانی، سستی و افسردگی ممکن است هنگام تغییر درمان از فرم سیستمیک به موضعی رخ دهد. کورتیکواستروئیدهای استنشاقی برای درمان آسم در دوران بارداری توصیه می شوند و در بیمارانی که قصد بارداری دارند نباید قطع شود. درمان باید با کمترین مقداری که باعث کنترل آسم می شود ادامه یابد و علائم مادر به صورت ماهانه کنترل شود. مصرف طولانی مدت فرم موضعی (پوستی) در دوران بارداری توصیه نمی شود و در دوران شیردهی نیز انتخاب داروهای ضعیف تر در اولویت است.

مدیریت عفونت ها و سیستم ایمنی

• استفاده طولانی مدت از این داروها ممکن است احتمال بروز عفونت ثانویه را افزایش دهد، عفونت های حاد قارچی را پنهان کند یا پاسخ به واکسن ها را محدود سازد. در بیماران مبتلا به تبخال چشمی، سل تنفسی فعال یا نهفته، یا عفونت های درمان نشده سیستمیک استفاده نشود. در صورت مواجهه بیمار با سرخک یا آبله مرغان، پیشگیری با ایمونوگلوبولین های مربوطه ضروری است. عفونت های موضعی قارچی در دهان و حلق با استفاده مکرر رخ می دهد که نیازمند درمان ضد قارچ مناسب یا قطع موقت دارو است.

سرکوب محور هورمونی و اختلالات خونی

• در صورت وجود خطر سرکوب محور هیپوتالاموس هیپوفیز غده فوق کلیوی، تست های تحریکی هورمون محرک قشر غده فوق کلیوی، ارزیابی کورتیزول صبحگاهی پلاسما و کورتیزول آزاد ادراری درخواست شود. بروز اختلالات ائوزینوفیلیک در مصرف کنندگان این دارو محتمل است و بررسی های لازم در زمینه سندرم چرگ اشتراوس باید مد نظر قرار گیرد.

پایش های عملکردی و بالینی

• آزمایش های عملکرد ریوی شامل حجم بازدمی با فشار در ثانیه اول به صورت منظم و دوره ای انجام شود. تراکم استخوان در صورت مصرف طولانی مدت، بی تحرکی، سابقه خانوادگی پوکی استخوان یا مصرف مزمن داروهای کاهنده تراکم استخوان ارزیابی شود. وضعیت رشد و قد کودکان و نوجوانان تحت درمان باید به صورت دوره ای چک شود.

معاینات دوره ای چشمی، بینی و پوستی

• معاینات چشمی در صورت مصرف طولانی یا بروز تغییرات در بینایی و سابقه آب مروارید یا افزایش فشار داخل چشمی الزامی است. معاینه دهانی به صورت منظم انجام شود. به دلیل اینکه مصرف این دارو روند ترمیم زخم های بینی را به تاخیر می اندازد، در مواردی که زخم در دیواره یا تیغه بینی وجود دارد یا بینی تحت جراحی یا ضربه قرار گرفته است، از تجویز فرم بینی خودداری شود. در نهایت، در صورت مصرف مومتازون موضعی چنانچه پس از دو هفته علائم بهبود مشاهده نشد، ضایعات باید مجددا ارزیابی شوند.