پماد سوختگی چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف پماد سوختگی

موارد مصرف تایید شده
پمادهای موضعی سوختگی حاوی ترکیبات ضد میکروبی و ترمیم کننده، کاربردهای بالینی مشخص و استانداردی در مدیریت آسیب های حاد پوستی ناشی از حرارت، مواد شیمیایی یا الکتریکی دارند.

پیشگیری و درمان عفونت در سوختگی های درجه دو و درجه سه

• اصلی ترین و مهم ترین مورد مصرف تایید شده پماد سوختگی، کنترل کلنی زایی و پیشگیری از تهاجم باکتری های گرم منفی و گرم مثبت به ویژه گونه های سودوموناس و استافیلوکوک اورئوس به بافت های عمقی است. مصرف این دارو در سوختگی های درجه دو عمیق و درجه سه، میزان بروز عفونت های موضعی شدید و سپسیز ناشی از زخم سوختگی را به طور معنی داری کاهش می دهد.

مدیریت سوختگی های با ضخامت نسبی

• در سوختگی های درجه دو سطحی و عمیق، استفاده از پماد سوختگی با ایجاد یک لایه محافظ بر روی بافت آسیب دیده، مانع از تبخیر شدید آب و مایعات بدن از سطح پوست برهنه می شود. این عملکرد به حفظ رطوبت بهینه در بستر زخم کمک کرده و فرایند اپیتلیالیزاسیون و ترمیم طبیعی پوست را سرعت می بخشد.

آماده سازی بستر زخم سوختگی پیش از پیوند پوست

• در سوختگی های وسیع و عمیق که نیازمند مداخلات جراحی و پیوند پوست هستند، تجویز پماد موضعی سوختگی باعث نرم شدن بافت های نکروتیک، پاکسازی اسکار سوختگی و کاهش بار میکروبی زخم می شود. این اقدام بستر زخم را برای انجام جراحی های دبریدمان و پیوند موفقیت آمیز پوست آماده می سازد.

موارد مصرف خارج برچسب
پزشکان معالج در شرایط خاص بالینی و بر اساس شواهد موجود در مطالعات بین المللی، از پماد سوختگی برای مدیریت سایر ضایعات پوستی و زخم های مزمن نیز استفاده می کنند.

درمان زخم های فشار یا زخم بستر

• پماد سوختگی به صورت خارج از برچسب برای کنترل آلودگی های باکتریایی و پاکسازی بستر زخم های فشاری درجه دو و درجه سه به کار می رود. خواص ضد میکروبی موضعی و کمک به حفظ رطوبت زخم، شرایط مناسبی را برای تشکیل بافت گرانولاسیون و جلوگیری از پیشرفت زخم بستر فراهم می کند.

مراقبت از زخم محل برداشت پیوند پوست

• در بیمارانی که تحت عمل جراحی پیوند پوست قرار گرفته اند، استفاده از پماد سوختگی بر روی محل برداشت پیوند یا موضع دهنده، به عنوان یک پوشش ضد میکروبی محافظ عمل می کند. این کار خطر عفونت ثانویه در محل برداشت را کاهش داده و سرعت بازسازی اپیتلیوم در این ناحیه را افزایش می دهد.

مدیریت زخم های وریدی و زخم های مزمن پا

• در زخم های مزمن ناشی از نارسایی وریدی یا دیابت که دچار آلودگی میکروبی سطحی شده اند، استفاده از پماد سوختگی می تواند از پیشرفت کلنی زایی باکتریایی و تبدیل آن به عفونت فعال نسوج نرم جلوگیری کند.

محافظت از ضایعات پوستی در سندرم استیون جانسون و نکزولیز اپیدرمال سمی

• در بیماران مبتلا به واکنش های شدید پوستی که دچار لایه برداری وسیع اپیدرم و بروز زخم های گسترده مشابه سوختگی می شوند، تجویز موضعی پمادهای سوختگی به عنوان درمان حمایتی خارج از برچسب برای کاهش درد، جلوگیری از از دست رفتن مایعات و پیشگیری از عفونت های کشنده ثانویه بسیار موثر است.

عفونت های سطحی پوست و زخم های جراحی باز شده

• در مواردی که زخم های جراحی به علت لبه های جدا شده دچار عفونت سطحی یا پاکسازی کند شده باشند، مصرف موضعی این پمادها برای مهار رشد میکروب ها و کمک به ترمیم زخم از طریق ثانویه توصیه می شود.

مکانیسم اثر پماد سوختگی

بررسی مکانیسم اثر پماد سوختگی نشان می دهد که این داروی موضعی از طریق ترکیب اثرات ضد میکروبی مستقیم و ایجاد لایه محافظ بر روی بافت های آسیب دیده عمل می کند.

آزادسازی تدریجی اجزای فعال ضد میکروبی

• پس از قرار گرفتن پماد بر روی سطح زخم سوختگی و در تماس با ترشحات و اگزودای زخم، ترکیبات فعال آن شامل یون های فلزی ضد میکروبی و مشتقات سولفونامید به تدریج آزاد می شوند. این آزادسازی مداوم موجب حفظ غلظت موثر دارو در بستر زخم می گردد.

مهار سنتز اسید فولیک در باکتری ها

• بخش سولفونامیدی پماد سوختگی به عنوان مهارکننده رقابتی آنزیم دی هیدروپتروات سنتاز عمل می کند. این آنزیم گام کلیدی در مسیر بیوسنتز اسید فولیک در میکروب ها است. با مهار این آنزیم، تولید اسید فولیک و در نتیجه ساخت اسیدهای نوکلئیک و تکثیر سلول باکتری متوقف می شود.

تخریب دیواره و غشای سلولی میکروب

• یون های فعال آزاد شده در بستر زخم به ساختارهای پروتئینی دیواره سلولی و غشای سیتوپلاسمی باکتری متصل می شوند. این اتصال موجب تغییر در نفوذپذیری غشا، اختلال در زنجیره انتقال الکترون، مهار تنفس سلولی و آسیب مستقیم به ساختار ژنتیکی باکتری می گردد که در نهایت منجر به مرگ سریع سلول میکروبی می شود.

طیف اثر ضد میکروبی گسترده

• مکانیسم اثر دوگانه پماد سوختگی موجب می شود این دارو دارای اثر باکتری کشی قدرتمندی علیه طیف وسیعی از باکتری های گرم منفی مانند سودوموناس آئروژینوزا، انتروباکتر، کلبسیلا و اشریشیا کلی و همچنین باکتری های گرم مثبت مانند استافیلوکوک اورئوس و استرپتوکوک باشد. علاوه بر این، اثرات مهارکنندگی بر روی برخی قارچ ها و مخمرها مانند کاندیدا آلبیکانس نیز مشاهده می شود.

ایجاد سد محافظتی و حفظ رطوبت زخم

• پایه چرب و امولسیونی پماد سوختگی با ایجاد یک لایه محافظ روی پوست آسیب دیده، از تبخیر مایعات و از دست رفتن اب از سطح زخم جلوگیری می کند. مرطوب ماندن بستر زخم، تسکین درد پایانه های عصبی برهنه و تسریع روند اپیتلیالیزاسیون و بازسازی بافتی را به همراه دارد.

فارماکوکینتیک پماد سوختگی

جذب موضعی و سیستمیک

• در پوست سالم و بدون آسیب، جذب سیستمیک اجزای پماد سوختگی بسیار ناچیز است. اما در سوختگی های درجه دو و درجه سه که لایه سطحی پوست تخریب شده است، جذب سیستمیک ترکیبات دارویی از بستر زخم افزایش می یابد. میزان جذب سیستمیک مستقیما با درصد سطح زیر سوختگی بدن و حجم داروی استفاده شده ارتباط دارد. در سوختگی های وسیع، تا بیست درصد یا بیشتر از بخش سولفونامیدی دارو می تواند وارد گردش خون سیستمیک شده و غلظت های سرمی ملموسی ایجاد کند. میزان جذب یون های فلزی معمولا بسیار کم است اما در مصرف طولانی مدت و در سطوح بسیار وسیع می تواند موجب تجمع جزئی در بافت ها شود.

توزیع بافتی

• بخش اعظم داروی پماد سوختگی در محل آسیب باقی مانده و به درون بافت های نکروتیک و اسکار سوختگی نفوذ می کند. آن مقدار از ترکیبات فعال که وارد گردش خون سیستمیک می شوند، به پروتئین های پلاسما به ویژه آلبومین متصل شده و در مایعات و بافت های بدن توزیع می گردند.

متابولیسم

• اجزای جذب شده داروی پماد سوختگی به ویژه ترکیبات سولفونامیدی، در کبد تحت فرآیند استیلاسیون قرار می گیرند و به متابولیت های غیرفعال تبدیل می شوند. بافت ها و سلول های موضعی زخم نقش ناچیزی در متابولیسم شیمیایی این ترکیبات دارند و عمدتا بافت کبدی مسئول پردازش بخش سیستمیک جذب شده است.

دفع و پاکسازی

• ترکیبات جذب شده سیستمیک و متابولیت های کبدی آنها عمدتا از طریق کلیه ها و به وسیله فیلتراسیون گلومرولی در ادرار دفع می شوند. بخش غیرجذب شده پماد که روی بستر زخم باقی می ماند، در طول شستشوی روزانه زخم و تعویض پانسمان به صورت فیزیکی از سطح پوست پاکسازی می شود. نیمه عمر دفع سیستمیک در بیماران با عملکرد کلیوی طبیعی چند ساعت است، اما در بیماران مبتلا به نارسایی کلیوی ممکن است زمان دفع طولانی تر شود.

منع مصرف پماد سوختگی

موارد منع مصرف در بیماری
استفاده از پماد سوختگی در برخی شرایط پزشکی و بیماری های زمینهای می تواند خطرات بالینی جدی به همراه داشته باشد و نیازمند ارزیابی دقیق یا جایگزینی با سایر داروها است.

حساسیت مفرط و سابقه واکنش های آلرژیک

• وجود سابقه هرگونه حساسیت شدید به ترکیبات سولفونامیدی، نقره یا هر یک از مواد جانبی موجود در پایه پماد، منع مصرف مطلق دارد. بروز واکنش های پوستی شدید یا آنژیوادم در سابقه بیمار باید مد نظر قرار گیرد.

کمبود آنزیم گلوکز ۶ فسفات دهیدروژناز

• در بیماران مبتلا به این نقص آنزیمی، استفاده از پماد سوختگی بر روی سطوح وسیع زخم به دلیل جذب سیستمیک سولفونامیدها ممنوع است. این تداخل می تواند منجر به تخریب گلبول های قرمز خون و بروز آنمی همولیتیک حاد گردد.

نارسایی شدید کلیوی

• در بیماران مبتلا به اختلالات شدید عملکرد کلیه، دفع سیستمیک سولفونامید و نقره جذب شده از بستر زخم دچار اختلال می شود. این امر خطر تجمع دارو در بدن، بروز سمیت کلیوی ثانویه و آسیب به بافت کلیه را افزایش می دهد.

نارسایی شدید کبدی

• به دلیل نقش اصلی کبد در متابولیسم و استیلاسیون ترکیبات سولفونامیدی، مصرف دارو در بیماران با اختلال شدید کبدی می تواند منجر به افزایش سطح سمی دارو در خون گردد.

سرکوب مغز استخوان و اختلالات خونی

• بیماران مبتلا به کاهش گلبول های سفید خون یا سرکوب مغز استخوان نباید از این دارو در سطوح وسیع استفاده کنند، زیرا جذب سیستمیک سولفونامید می تواند موجب تشدید لکوپنی و گرانولوسیتوپنی شود.

بیماری پورفیری

• مصرف ترکیبات موضعی حاوی سولفونامید در بیماران مبتلا به پورفیری حاد ممنوع است، زیرا این ترکیبات می توانند موجب تحریک حملات حاد پورفیری گردند.

موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی
ارزیابی مخاطرات مصرف پماد سوختگی در دوران بارداری و شیردهی بر اساس آسیب های احتمالی به جنین و نوزاد صورت می گیرد.

دوران بارداری و به ویژه اواخر بارداری

• استفاده از پماد سوختگی حاوی سولفونامید در اواخر بارداری و نزدیک به زمان زایمان منع مصرف مطلق دارد. اجزای جذب شده از طریق جفت وارد گردش خون جنین می شوند و با جابجایی بیلی روبین از محل اتصال به پروتئین های پلاسما، خطر بروز یرقان شدید و آسیب مغزی ناشی از هسته های خاکستری مغز را در نوزاد تازه متولد شده به شدت افزایش می دهند. مصرف این دارو در سه ماهه اول و دوم بارداری تنها در صورت عدم وجود جایگزین مناسب و با ارزیابی دقیق نسبت سود به خطر مجاز می باشد.

دوران شیردهی

• مصرف پماد سوختگی در زنان شیردهی که نوزاد زیر دو ماه دارند یا نوزاد آنها مبتلا به کمبود آنزیم گلوکز ۶ فسفات دهیدروژناز است ممنوع می باشد. سولفونامیدهای جذب شده می توانند وارد شیر مادر شده و در بدن شیرخوار موجب بروز آسیب های خونی، آنمی همولیتیک و رسوب بیلی روبین در مغز گردند.

موارد منع مصرف در کودکان
محدودیت های سنی در تجویز پماد سوختگی به دلیل عدم تکامل سیستم های متابولیک و دفعی در سنین پایین اعمال می گردد.

نوزادان نارس و شیرخواران زیر دو ماه

• تجویز و مصرف پماد سوختگی در نوزادان نارس و کلیه شیرخواران با سن کمتر از دو ماه کاملا ممنوع است.

علت منع مصرف نوزادی

• در این رده سنی، به دلیل ناپختگی سیستم های آنزیمی کبد و ناكارآمدی فیلتراسیون کلیوی، حتی مقدار کمی از جذب سیستمیک سولفونامید می تواند موجب اشباع ظرفیت اتصالی آلبومین پلاسما گردد. این فرآیند منجر به آزاد شدن بیلی روبین و عبور آن از سد خونی مغزی شده و اختلالات دائمی عصبی و رسوب بیلی روبین در مغز را به همراه دارد.

ملاحظات کودکان بالای دو ماه

• در کودکان بالای دو ماه، استفاده از دارو بر روی سطوح بسیار وسیع بدن باید با احتیاط فراوان و پایش مداوم فرمول شمارش کامل گلبول های خون و عملکرد کلیه انجام پذیرد.

عوارض جانبی پماد سوختگی

عوارض جانبی شایع با شیوع بین یک تا ده درصد

این دسته از عوارض جانبی بیشترین میزان بروز بالینی را دارند و نیازمند مراقبت و پایش دوره ای بیمار هستند.

• کاهش گذرای گلبول های سفید خون یا لکوپنی: شیوع این عارضه بین سه تا پنج درصد گزارش شده است. لکوپنی معمولا طی دو تا چهار روز پس از شروع درمان موضعی رخ می دهد و ناشی از سرکوب موقت مغز استخوان در اثر جذب سیستمیک ترکیبات دارو است. این حالت اکثرا گذرا بوده و در طول ادامه درمان یا پس از قطع آن، شمارش گلبول های سفید به سطح طبیعی باز می گردد.
• سوزش و درد موضعی: شیوع بروز احساس سوزش، درد موضعی یا احساس خارش شدید در محل استفاده بر روی زخم بین دو تا چهار درصد است. این عارضه اغلب در دقایق نخست پس از قرار گرفتن پماد بر روی بستر زخم رخ می دهد و معمولا با ادامه درمان کاهش می یابد.
• خارش و واکنش های پوستی موضعی: بروز خارش، قرمزی پوست، بثورات جلدی موضعی و تاول های حساسیت در حدود یک تا پنج درصد از بیماران مشاهده می شود. این واکنش ها به دلیل حساسیت موضعی به اجزای فعال دارو یا پایه امولسیونی پماد ایجاد می شوند.
• تغییر رنگ موضعی پوست: تغییر رنگ بافت زخم یا پوست اطراف به رنگ خاکستری، قهوه ای یا سیاه در حدود یک تا سه درصد بیماران رخ می دهد. این عارضه عمدتا در اثر واکنش ترکیبات فلزی موجود در پماد با نور خورشید یا ترشحات بافتی حاصل می شود.

عوارض جانبی کم تر شایع و نادر با شیوع کمتر از یک درصد

این عوارض جانبی شیوع پایینی دارند اما به دلیل اهمیت بالینی شدید، آگاهی از آنها برای پزشک معالج ضروری است.

• آسیب کلیوی و کریستالوری: شیوع کمتر از یک درصد. در اثر جذب سیستمیک ترکیبات دارویی و دفع کلیوی آنها، امکان بروز التهاب کلیه، وجود خون در ادرار، ایجاد کریستال های ادراری و نارسایی حاد کلیوی به ویژه در سوختگی های وسیع وجود دارد.
• تخریب گلبول های قرمز یا آنمی همولیتیک: شیوع کمتر از یک درصد. این عارضه بیشتر در بیماران مبتلا به نقص آنزیم گلوکز ۶ فسفات دهیدروژناز رخ می دهد و ناشی از آسیب اکسیداتیو به هموگلوبین توسط ترکیبات جذب شده دارو است.
• اختلال در عملکرد آنزیم های کبدی: افزایش سطح آنزیم های کبدی و بروز سمیت سلول های کبد با شیوع کمتر از یک درصد گزارش شده است.
• رسوب فلزی سیستمیک یا آرژیریا: شیوع کمتر از یک دهم درصد. این عارضه بسیار نادر بوده و در اثر مصرف طولانی مدت دارو بر روی سطوح بسیار وسیع سوختگی رخ می دهد که منجر به رسوب دائمی ترکیبات فلزی در پوست، کلیه و سایر ارگان های داخلی می گردد.
• واکنش های شدید پوستی و سیستمیک: بروز واکنش های کشنده پوستی مانند سندرم استیون جانسون و نکزولیز اپیدرمال سمی با شیوع کمتر از یک دهم درصد گزارش شده است. مشاهده اولین علائم این واکنش ها نیازمند قطع فوری دارو است.
• اختلال در اکسیژن رسانی بافتی یا متهموگلوبینمی: شیوع کمتر از یک دهم درصد. این عارضه نادر می تواند موجب کاهش ظرفیت حمل اکسیژن توسط گلبول های قرمز خون گردد.

نکات بالینی و مدیریتی ویژه پزشک

• اقدامات بالینی در مواجهه با لکوپنی: با توجه به شیوع سه تا پنج درصدی کاهش گلبول های سفید، توصیه می شود در سوختگی های وسیع، فرمول شمارش کامل گلبول های خون در شروع درمان و سپس هر دو روز یک بار بررسی شود. در صورتی که تعداد مطلق نوتروفیل ها کاهش شدیدی نشان دهد، باید قطع دارو و استفاده از پانسمان های جایگزین مد نظر قرار گیرد.
• مدیریت واکنش های موضعی و دردی: برای کاهش احساس سوزش و درد، پاکسازی کامل پماد قبلی با سرم نمکی استریل پیش از استفاده مجدد و مالیدن لایه ای به ضخامت مناسب توصیه می شود.
• پایش بیماران کلیوی و هیدراتاسیون: در سوختگی های بالای بیست درصد سطح بدن، به دلیل خطر کریستالوری با شیوع زیر یک درصد، حفظ برون ده ادراری مناسب از طریق مایع درمانی وریدی برای پیشگیری از رسوب کلیوی الزامی است.

تداخلات دارویی پماد سوختگی

تداخلات دارویی مهم
تداخلات دارویی پماد سوختگی عمدتا شامل مهار غیرفعال سازی آنزیمی در موضع زخم و یا تداخلات حاصل از جذب سیستمیک ترکیبات آن در بدن است.

تداخل با آنزیم های دبریدمان موضعی

• کلاژناز و پاپائین: یون های فلزی و ترکیبات فعال موجود در پماد سوختگی موجب غیرفعال شدن آنزیم های دبریدمان موضعی مانند کلاژناز می شوند.
• نوع تداخل: مهار آنزیمی موضعی و کاهش شدید اثر پاکسازی زخم توسط کلاژناز. در صورت نیاز به دبریدمان آنزیمی، مصرف همزمان این دو فرآورده بر روی یک موضع ممنوع است.

تداخلات ناشی از جذب سیستمیک با سایر داروها

سایمتیدین

• مصرف همزمان سایمتیدین با پماد سوختگی در بیماران مبتلا به سوختگی های وسیع، خطر بروز سرکوب مغز استخوان را به شدت افزایش می دهد.
• نوع تداخل: تشدید عوارض خونی و افزایش قابل توجه میزان بروز لکوپنی یا کاهش گلبول های سفید خون.

فنی توئین

• ترکیبات سولفونامیدی جذب شده از بستر زخم می توانند آنزیم های کبدی مسئول متابولیسم فنی توئین را مهار کنند.
• نوع تداخل: مهار متابولیسم کبدی، افزایش غلظت سرمی فنی توئین و خطر بروز سمیت عصبی و خونی داروی فنی توئین.

داروهای ضد دیابت گروه سولفونی لوره

• شامل گلی بنکلامید، گلی کلازید و گلیم پیرید
• سولفونامید جذب شده از طریق پماد می تواند داروهای سولفونی لوره را از محل اتصال به پروتئین های پلاسما آزاد کرده یا دفع کلیوی آنها را کاهش دهد.
• نوع تداخل: تشدید اثر کاهنده قند خون و خطر بروز افت شدید و ناگهانی قند خون در بیماران دیابتی.

سایر داروهای سولفونامیدی سیستمیک

• شامل کوتریموکسازول، سولفاسالازین و سولفامتوکسازول
• مصرف همزمان این داروها با پماد سوختگی در سطوح وسیعی از بدن، بار سولفونامیدی بدن را به شدت بالا می برد.
• نوع تداخل: اثر افزایشی سمّیت، افزایش خطر تشکیل کریستال های ادراری، سمیت کلیوی و واکنش های شدید پوستی.

داروهای ضد انعقاد خوراکی

• مانند وارفارین
• جذب سیستمیک بخش سولفونامیدی پماد می تواند وارفارین را از آلبومین پلاسما جدا کرده و متابولیسم آن را مهار کند.
• نوع تداخل: افزایش اثر ضد انعقادی وارفارین و افزایش خطر بروز خونریزی.

تداخل با غذا و مکمل ها
تداخلات مستقیم خوراکی با پمادهای موضعی به دلیل عدم عبور اولیه از دستگاه گوارش محدود است، اما در شرایط مصرف وسیع و جذب سیستمیک، برخی نکات تغذیه ای در روند درمان تاثیرگذار هستند.

مکمل های اسیدی کننده ادرار و دوزهای بالای ویتامین سی

• مصرف مقادیر بالای اسکوربیک اسید یا ویتامین سی معادل هزار میلی گرم یا بیشتر در روز و همچنین رژیم های غذایی شدیدا اسیدی کننده ادرار، موجب کاهش درجه اسیدیته ادرار می شوند.
• نوع تداخل: کاهش انحلال پذیری سولفونامیدهای جذب شده در مجاری ادراری، افزایش خطر کریستالوری، رسوب کلیوی و بروز هماچوری یا وجود خون در ادرار.

کاهش مصرف مایعات و دهیدراتاسیون

• عدم دریافت کافی مایعات و هیدراتاسیون نامناسب بیمار در طول دوره درمان با پماد سوختگی، خطر رسوب ترکیبات دارویی جذب شده در کلیه را به شدت بالا می برد. تجویز مایعات کافی برای حفظ دیورز مناسب جهت جلوگیری از آسیب کلیوی ضروری است.

تداخل در آزمایشات آزمایشگاهی
جذب سیستمیک اجزای پماد سوختگی در بیماران با سطوح بالای سوختگی می تواند نتایج برخی از آزمایش های پاراکلینیک را تغییر دهد که باید در تفسیر بالینی مد نظر قرار گیرند.

آزمایش فرمول شمارش کامل گلبول های خون

• جذب سیستمیک ترکیبات پماد می تواند موجب سرکوب موقت مغز استخوان گردد. این تداخل باعث کاهش شمارش گلبول های سفید خون و نوتروفیل ها معمولا طی دو تا چهار روز پس از شروع درمان می شود که نباید با عفونت یا سپسیس اشتباه گرفته شود.

آزمایش آنالیز ادرار و بررسی رسوب ادراری

• دفع کلیوی سولفونامیدهای جذب شده ممکن است موجب تغییر در نتایج آنالیز ادرار، ایجاد کریستال های ادراری مشخص، بروز پروتئین در ادرار و مثبت شدن کاذب وجود خون در ادرار گردد.

آزمایش های سنجش عملکرد کلیه شامل نیتروژن اوره خون و کراتینین

• در صورت بروز کریستالوری یا انسداد مجاری کلیوی، مقادیر نیتروژن اوره خون و کراتینین سرم افزایش می یابند که نشان دهنده کاهش فیلتراسیون گلومرولی است.

آزمایش های سنجش غلظت فلزات سنگین و سطح سرمی نقره

• در مصرف پماد در سوختگی های بالای بیست درصد سطح بدن یا استفاده طولانی مدت، میزان فلز نقره در آزمایش های سنجش عناصر سرمی و ادراری افزایش چشمگیری نشان می دهد که انعکاسی از جذب موضعی دارو است.

آزمایش های سنجش بیلی روبین سرم

• در نوزادان یا بیماران با آسیب کبدی، ترکیبات دارویی جذب شده می توانند بیلی روبین را از آلبومین پلاسما جدا کرده و موجب افزایش کاذب در سطح بیلی روبین آزاد سرم در آزمایش خون شوند.

هشدار ها پماد سوختگی

هشدارها و احتیاطات بالینی
تجویز و مصرف موضعی پماد سوختگی نیازمند مراقبت های بالینی دقیق و پایش مستمر بیمار است، به ویژه هنگامی که دارو در سطوح وسیعی از بدن استفاده می شود.

کاهش گلبول های سفید خون و لکوپنی

• یکی از مهم ترین هشدارهای مصرف این دارو، بروز لکوپنی و نوتروپنی گذرا است که معمولا طی دو تا چهار روز پس از شروع درمان رخ می دهد. این حالت ناشی از سرکوب موقت مغز استخوان در اثر جذب سیستمیک ترکیبات دارویی است. انجام آزمایش فرمول شمارش کامل گلبول های خون در شروع درمان و پایش منظم آن در طول دوره درمان به ویژه در سوختگی های وسیع الزامی است. در صورت بروز نوتروپنی شدید، قطع دارو باید مد نظر قرار گیرد.

واکنش های شدید پوستی و آلرژیک

• خطر بروز حساسیت های پوستی و واکنش های حاد مانند سندرم استیون جانسون و نکزولیز اپیدرمال سمی وجود دارد. به دلیل وجود ترکیبات سولفونامیدی، حساسیت متقاطع با سایر داروهای سولفونامیدی، دیورتیک های تیازیدی و سولفونی لوره ها ممکن است رخ دهد. در صورت مشاهده اولین علائم راش پوستی، تاول یا ضایعات مخاطی، مصرف پماد باید بلافاصله متوقف شود.

خطر سمیت کلیوی و کریستالوری

• در سوختگی های وسیع با جذب سیستمیک بالا، ترکیبات دارویی و متابولیت های آنها می توانند در ادرار رسوب کرده و موجب ایجاد کریستالوری، هماچوری و نارسایی حاد کلیوی شوند. حفظ حجم ادرار مناسب و هیدراتاسیون کافی بیمار جهت پیشگیری از کریستالوری و آسیب کلیوی ضروری است.

رسوب فلزی و آرژیریا

• استفاده طولانی مدت یا مصرف پماد بر روی سطوح بسیار وسیع می تواند موجب جذب سیستمیک یون های فلزی و رسوب آنها در بافت های بدن، کبد، کلیه و پوست گردد. این امر ممکن است منجر به تغییر رنگ خاکستری یا آبی دائمی پوست شود.

سوپرعفونت های قارچی و باکتریایی مقاوم

• مصرف مداوم و طولانی مدت پماد سوختگی ممکن است موجب از بین رفتن فلور طبیعی زخم و رشد بیش از حد ارگانیسم های غیرحساس شامل قارچ ها به ویژه کاندیدا یا سویه های باکتریایی مقاوم گردد. در صورت بروز عفونت جدید، باید درمان مناسب ضد قارچی یا ضد میکروبی جایگزین آغاز شود.

تداخل با داروهای دبریدمان آنزیمی

• مصرف همزمان این پماد با فرآورده های موضعی حاوی آنزیم های دبریدمان کننده مانند کلاژناز یا پاپائین ممنوع است، زیرا یون های فلزی موجود در پماد سوختگی موجب غیرفعال شدن این آنزیم ها می گردند.

پایش اختلالات الکترولیتی و مسمومیت اسمزی

• در سوختگی های وسیع، لایه برداری گسترده و جذب مواد پایه پماد می تواند تغییراتی در اسمولالیته پلاسما و تعادل الکترولیت ها ایجاد کند. پایش منظم الکترولیت های سرم، عملکرد کلیه و عملکرد کبد الزامی است.

مسمومیت و اوردوز پماد سوختگی و درمان
اوردوز با پماد سوختگی به دو شکل حاد در اثر بلع تصادفی فرآورده یا مزمن و سیستمی در اثر جذب وسیع از راه زخم های گسترده رخ می دهد.

علائم و نشانه های مسمومیت و اوردوز

• علائم ناشی از بلع تصادفی حاد: تهوع شدیدی، استفراغ، دردهای شکمی، ناراحتی گوارشی و سرگیجه.

علائم ناشی از جذب سیستمی بیش از حد:

• سرکوب شدید مغز استخوان شامل لکوپنی، نوتروپنی و آنمی همولیتیک به ویژه در افراد مبتلا به کمبود آنزیم گلوکز ۶ فسفات دهیدروژناز.
• نارسایی حاد کلیوی، کاهش حجم ادرار و بروز کریستال ادراری.
• تغییر رنگ خاکستری یا آبی پوستی و بافتی در اثر رسوب طولانی مدت ترکیبات فلزی.
• اختلال در عملکرد کبد و افزایش آنزیم های کبدی.
• متهموگلوبینمی و کاهش اکسیژن رسانی بافتی در موارد نادر.

مدیریت بالینی و درمان ​​​​​​​مسمومیت و ​​​​​​​اوردوز

• شستشوی فوری موضعی: در صورت بروز جذب سیستمیک بیش از حد یا سمیت موضعی، پماد باید بلافاصله از روی بستر زخم با استفاده از سرم نمکی استریل یا آب مقطر به طور کامل پاکسازی و شسته شود.
• توقف مصرف دارو: استفاده از پماد سوختگی باید فوراً متوقف شده و روش های پانسمان جایگزین یا داروهای موضعی غیرسولفونامیدی استفاده گردد.
• اقدامات اولیه در صورت بلع تصادفی: در صورت بلع حاد دارو، شستشوی معده و تجویز زغال فعال طی ساعات اولیه می تواند جذب گوارشی را کاهش دهد.
• هیدراتاسیون وریدی شدید: تجویز مایعات وریدی جهت حفظ دیورز بالا برای تسریع دفع کلیوی ترکیبات سولفونامیدی و پیشگیری از رسوب کریستال ها در مجاری کلیوی الزامی است.
• دیالیز کلیوی: در بیماران مبتلا به نارسایی حاد کلیوی یا مسمومیت شدید سیستمی، انجام همودیالیز می تواند به پاکسازی متابولیت های سولفونامیدی از خون کمک کند.
• درمان حمایتی و علامت محور: پایش مداوم فرمول شمارش کامل گلبول های خون، الکترولیت ها، آزمایش های عملکرد کلیه و کبد ضروری است. در صورت بروز نوتروپنی شدید یا آنمی همولیتیک، اقداماتی نظیر تزریق خون یا استفاده از فاکتورهای محرک رشد گلبول های سفید تحت نظر پزشک انجام می شود.

توصیه های دارویی پماد سوختگی

توصیه های دارویی برای بیمار

آموزش صحیح بیمار و همراهان وی نقش بسیار مهمی در ارتقای اثربخشی درمان، کاهش درد و پیشگیری از بروز عفونت های مجدد در موضع سوختگی دارد.

• نحوه آماده سازی و شستشوی موضع: پیش از هر بار استفاده از پماد، باید دست ها به دقت با آب و صابون شسته شوند. موضع سوختگی باید با آب ولرم، سرم نمکی استریل یا طبق دستور پزشک پاکسازی شود تا بافت های مرده و باقی مانده پماد قبلی به آرامی از روی زخم برداشته شوند.
• روش و ضخامت مالیدن پماد: پماد باید به صورت یک لایه یکنواخت به ضخامت تقریبی یک و نیم تا سه میلی متر بر روی بستر زخم قرار داده شود. می توان پماد را مستقیما روی زخم مالید یا آن را روی گاز استریل قرار داده و روی موضع گذاشت.
• فواصل مصرف و پوشش زخم: پماد معمولا یک تا دو بار در روز بر روی زخم استفاده می شود. در صورتی که پماد بر اثر تحرک بیمار یا تماس با لباس از روی زخم پاک شود، باید بلافاصله مقدار جدیدی از پماد در آن ناحیه قرار داده شود. زخم باید همواره پوشیده از پماد باشد.
• مصرف منظم و کافی مایعات: به بیمار توصیه می شود در طول دوره درمان مقادیر کافی آب و مایعات بنوشد. مصرف زیاد مایعات به عملکرد بهتر کلیه ها کمک کرده و از تجمع ترکیبات دارویی در مجاری ادراری جلوگیری می کند.
• محافظت در برابر نور مستقیم خورشید: موضع درمان شده با پماد نباید در معرض نور مستقیم آفتاب قرار گیرد. نور خورشید می تواند موجب واکنش دارویی و ایجاد تیرگی یا تغییر رنگ خاکستری دائمی بر روی پوست شود.
• تکمیل دوره درمان: مصرف دارو باید تا زمان اپیتلیالیزاسیون کامل زخم یا انجام پیوند پوست طبق نظر پزشک ادامه یابد و از قطع خودسرانه آن خودداری شود.
• علائم خطری که باید فوراً به پزشک گزارش شوند: در صورت مشاهده بروز راش پوستی جدید، خارش شدید، تب، گلو درد، زردی پوست یا چشم ها، خونریزی غیرعادی، سوزش شدید و مداوم یا هرگونه نشانه ای از پیشرفت عفونت و بدبو شدن زخم، بیمار باید سریعا پزشک معالج را در جریان قرار دهد.

توصیه های دارویی مخصوص پزشک

مدیریت بالینی بیماران تحت درمان با پماد سوختگی نیازمند توجه به اصول مراقبت استریل، پایش پارامترهای آزمایشگاهی و ارزیابی عوارض سیستمیک است.

• دبریدمان اولیه و رعایت شرایط استریل: پیش از نخستین نوبت مصرف پماد، دبریدمان کامل بافت های نکروتیک و پاکسازی تاول های پاره شده تحت شرایط کاملا استریل الزامی است. این اقدام باعث افزایش نفوذپذیری ترکیبات فعال موضعی به عمق بافت آسیب دیده می شود.
• پایش فرمول شمارش کامل گلبول های خون: در سوختگی های با وسعت بیش از ده درصد سطح بدن، سنجش اولیه و پایش دوره ای شمارش گلبول های سفید خون توصیه می شود. بروز لکوپنی و نوتروپنی معمولا بین روزهای دوم تا چهارم درمان رخ می دهد. در صورتی که تعداد مطلق نوتروفیل ها به شدت کاهش یابد، قطع موقت یا دائم دارو باید مد نظر قرار گیرد.
• ارزیابی عملکرد کلیه و وضعیت هیدراتاسیون: در سوختگی های وسیع به دلیل افزایش جذب سیستمیک و خطر بروز کریستالوری و نارسایی حاد کلیوی، پایش نیتروژن اوره خون، کراتینین سرم و آنالیز ادرار ضروری است. حفظ برون ده ادراری مناسب حداقل نیم تا یک میلی لیتر به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در ساعت از طریق مایع درمانی وریدی الزامی است.
• منع مصرف در گروه‌های ویژه: تجویز دارو در نوزادان نارس و شیرخواران زیر دو ماه و همچنین زنان باردار در اواخر بارداری به دلیل خطر جابجایی بیلی روبین و بروز رسوب بیلی روبین در مغز ممنوع است. همچنین در بیماران مبتلا به نقص آنزیم گلوکز شش فسفات دهیدروژناز باید احتیاط شدید اعمال شود.
• عدم همپوشانی با آنزیم های دبریدمان: از تجویز همزمان پماد سوختگی با فرآورده های موضعی حاوی کلاژناز خودداری شود. یون های فلزی موجود در پماد، فعالیت آنزیمی کلاژناز را غیرفعال کرده و روند دبریدمان طبیعی زخم را مختل می کنند.
• تشخیص اسکار کاذب از عفونت: مصرف پماد سوختگی ممکن است موجب تشکیل یک لایه ژلاتینی و نرم روی بستر زخم شود که نباید با ترشحات چرکینی یا عفونت باکتریایی اشتباه گرفته شود. این لایه در زمان شستشوی روزانه با سرم استریل به راحتی پاک می شود.
• پایش سوپرعفونت ها: استفاده طولانی مدت می تواند منجر به رشد بیش از حد ارگانیسم های غیرحساس یا قارچ ها شود. در صورت عدم بهبود زخم یا بروز ترشحات مشکوک، نمونه برداری و کشت میکروبی از بستر زخم توصیه می شود.