پماد هیدروکورتیزون
هیدروکورتیزون به عنوان یک کورتیکواستروئيد با اثر ملایم شناخته شده است با این حال بر روی بسیاری از ضایعات پوستی اثر مناسبی دارد در عین این که نسبت به سایر ضدالتهاب های موضعی از عوارض کمتری برخوردار است.

پماد هیدروکورتیزون-ا آر 1% 15 گرم، محصول داروسازی ابوریحان
استروئیدهای موضعی به عنوان مرطوب کننده و ضد التهاب درمشکلات التهابی پوست مانند اگزما ، درماتیت (بطور مثال حساسیت پوست در اثر تماس با ماده ای خاص) بکار می روند.
هیدروکورتیزون در کاهش التهابات خفیف تا متوسط پوست در بزرگسالان و کودکان بالای دوسال مانند اگزما،حساسیت پوستی در اثر تماس با ماده ای حساسیت زا،نیش حشرات ،عرق سوز و در اطفال و نوزادان جهت سوختگی ناشی از پوشک تجویز می شود.
این دارو همچنین همراه با برخی آنتی بیوتیکها و یا ضدقارچ های موضعی در محصولاتی بصورت ترکیبی وجود دارد تا با کاهش التهاب،شرايط اثرگذاری بهتر ضدميكروب ها را فراهم نمايد.
پیش از مصرف هیدروکرتیزون موضعی
-در صورت وجود عفونت در بخشی از پوستتان،آکنه(جوش های چرکی)،قرمزی بیش از حد پوست به پزشک یا داروساز خود اطلاع دهید.
-در صورتی که می خواهید دارو را برای اطفال زیر ده سال مصرف کنید حتما با پزشک یا داروساز خود مشورت نمایید.
نحوه ی مصرف هیدروکورتیزون
-یک لایه ی نازک از دارو را بر روی قسمت ملتهب پوست بمالید و به آرامی کمی ماساژ دهید. از استعمال دارو بر روی ناحیه ای از پوست که دچار شکستگی یا زخم باز باشد خودداری نمایید مگر اینکه مصرف این دارو همراه با یک ضدمیکروب موضعی برای شما تجویز شده باشد.
-هیدروکورتیزون موضعی را می توانید یک تا دوبار در روز مصرف نمایید.از مصرف بیش از دوبار در روز خودداری نمایید.
- پس از استعمال دارو دست های خود را بشویید (مگر اینکه محل مصرف دارو بر روی دست ها باشد.)
-اطفال نسبت به عوارض کورتیکواستروییدهایی مانند این دارو بیشتر حساس می باشند.بطور کلی نگرانی ما در مصرف استروییدهای موضعی در اطفال امکان جذب در عروق خونی و اثر برروی رشد آنهاست . با وجود خفیف بودن اثر هیدروکورتیزون ،در مصرف این دارو برای اطفال احتیاط بیشتری کنید و تا جای ممکن مصرف ضدالتهاب های استروئیدی در اطفال را محدود کنید و تنها در صورت لزوم استعمال نمایید.همچنین از استعمال این دارو بیش از یک هفته در اطفال بدون نظر پزشک خودداری نمایید.
توصیه های هیدروکورتیزون
-در صورتی که در مدت درمان با هیدروکورتیزون از مرطوب کننده نیز استفاده می کنید، ابتدا مرطوب کننده را استفاده کنید،۱۵تا ۲۰دقیقه صبر کنید و. سپس هیدروکورتیزون را بر روی ضایعه بمالید.
-در صورتی که پماد هیدروکورتیزون برای سوختگی ناشی از پوشک تجویز شده است و همزمان با آن از کرم محافظ سوختگی نیز استفاده می نمایید، ابتدا هیدروکورتیزون را مصرف کنید و بعد کرم محافظ را استعمال نمایید.
-از مصرف هیدروکورتیزون موضعی در نواحی اطراف چشم ها خودداری نمایید.
-از قرار دادن پوشش یا پانسمان برروی ناحیه ای که این دارو استعمال شده است بدون نظر پزشک خودداری کنید زیرا این کار امکان جذب دارو توسط عروق خونی را
بیشتر می نماید و احتمال بروز عوارض دارو را بیشتر می کند.
-مصرف این دارو بیش از یک هفته بر روی پوست ،بدون تجویز پزشک ممکن است عوارضی در پی داشته باشد.اگر با مصرف این دارو پس از چند روز علایم التهاب بهبود نیافت یا وخیم تر شد حتماً به پزشک مراجعه نمایید.
-در صورتی که اگزما یا حساسیت پوستی دارید ، پس از اتمام دوره ی درمان با هیدروکورتیزون،به مصرف کرم مرطوب کننده جهت پیشگیری از عود مجدد ضایعات ادامه دهید.
عوارض شایع هیدروکورتیزون موضعی
مصرف کوتاه مدت این دارو معمولاً عوارض خاصی ندارد و ایمن است اما مصرف طولانی مدت ضدالتهاب های استروئیدی پوست را نازک و حساس و مستعد کشیدگی،حساسیت، اگزما و...می نماید.همچنین رویش موهای زائد در ناحیه ی مصرف را نیز بیشتر می کند.
هشدار
کلیه ی داروها خصوصا محلول ها ،پمادها ،کرم ها و داروهای با رنگ یا بسته بندی جذاب را دور از دسترس اطفال نگهداری نمایید.
اطلاعات تخصصی
موارد مصرف هیدروکورتیزون-موضعی
هیدروکورتیزون موضعی یک کورتیکواستروئید با قدرت کم تا متوسط است که به دلیل خواص ضدالتهابی، ضدخارش و تنگکننده عروق، کاربرد گستردهای در درماتولوژی دارد. این راهنمای تخصصی برای استفاده بالینی پزشکان تدوین شده است.
۱. موارد مصرف تأیید شده
هیدروکورتیزون موضعی برای مدیریت و تسکین علائم التهابی و خارش در انواع بیماریهای پوستی پاسخدهنده به کورتیکواستروئیدها تأیید شده است.
الف. درماتیت
توضیحات کاربردی و بالینی: - درماتیت تماسی: این شایعترین مورد استفاده است و شامل واکنشهای آلرژیک (مانند واکنش به نیکل، پیچک سمی) یا درماتیتهای تحریکی (ناشی از مواد شیمیایی، صابونها یا مواد شوینده) است. هیدروکورتیزون با کاهش پاسخ التهابی و ادم، به تسکین سریع قرمزی و خارش کمک میکند.
- درماتیت آتوپیک یا اگزما: این دارو برای مدیریت فازهای عود خفیف تا متوسط درماتیت آتوپیک استفاده میشود. هیدروکورتیزون موضعی معمولاً برای نواحی حساس مانند صورت، چینهای پوستی (مانند زیر بغل و کشاله ران) و در کودکان، به دلیل قدرت کمتر و خطر جذب سیستمیک پایینتر نسبت به استروئیدهای قویتر، داروی انتخابی است.
- درماتیت سبورئیک: برای کاهش التهاب و قرمزی پوست سر، صورت و سایر نواحی سبورئیک استفاده میشود.
ب. پسوریازیس
توضیحات کاربردی و بالینی: - هیدروکورتیزون موضعی برای درمان پلاکهای خفیف تا متوسط پسوریازیس که به درمانهای قویتر نیاز ندارند، تأیید شده است.
- به دلیل قدرت نسبتاً کم، اغلب در نواحی حساس و نازک پوست (مانند صورت و ناحیه تناسلی) که پوست به استروئیدهای قویتر حساس است، مورد استفاده قرار میگیرد.
ج. نیش حشرات و خارشهای موضعی
توضیحات کاربردی و بالینی: - برای تسکین سریع خارش و ادم (تورم) ناشی از نیش حشرات، گزیدگی یا سایر تحریکات پوستی خفیف و موضعی استفاده میشود.
- این دارو با کاهش آزادسازی هیستامین و سایر واسطههای التهابی، پاسخ خارش و التهاب را به سرعت مهار میکند.
۲. موارد مصرف خارج از برچسببه دلیل خواص ضدالتهابی و تسکیندهنده، هیدروکورتیزون موضعی به صورت گسترده در موارد زیر مورد استفاده بالینی قرار میگیرد، هرچند که رسماً تأیید نشده است:
الف. هموروئید (بواسیر) و شقاق مقعدی
توضیحات کاربردی و بالینی: - هموروئید: هیدروکورتیزون (اغلب در ترکیب با سایر ترکیبات مانند بیحسکنندهها و محافظها) به دلیل خاصیت ضدالتهابی، برای کاهش تورم، التهاب و خارش مرتبط با هموروئید داخلی و خارجی تجویز میشود.
- شقاق مقعدی: در مراحل اولیه و خفیف، برای کاهش التهاب و ادم موضعی که ممکن است درد را تشدید کند، استفاده میشود. (هرچند داروهایی مانند نیتروگلیسیرین موضعی یا بلوککنندههای کانال کلسیم برای درمان شقاق مزمن ارجح هستند).
ب. ویتیلیگو
توضیحات کاربردی و بالینی: - مکانیسم: ویتیلیگو یک اختلال خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی به سلولهای ملانوسیت حمله میکند.
- کاربرد خارج از برچسب: هیدروکورتیزون موضعی (اغلب کرم ۱%) برای کاهش فعالیت ایمنی موضعی در نواحی کوچک و تازه درگیر استفاده میشود. به دلیل قدرت کم، معمولاً به عنوان درمان اولیه یا در نواحی حساس، به ویژه در کودکان، به کار میرود و در صورت عدم پاسخ، استروئیدهای قویتر تجویز میشود.
ج. بالانیت و التهاب ولو
توضیحات کاربردی و بالینی: - برای درمان بالانیت (التهاب سر آلت تناسلی) یا ولویت (التهاب فرج) ناشی از علل غیرعفونی (مانند درماتیت تحریکی یا آلرژیک).
- به دلیل نازک بودن پوست این نواحی و خطر جذب بالای استروئید، هیدروکورتیزون به دلیل قدرت کم، داروی انتخابی است.
مکانیسم اثر هیدروکورتیزون-موضعی
هیدروکورتیزون موضعی یک کورتیکواستروئید با قدرت پایین تا متوسط است که به طور گسترده در درماتولوژی استفاده میشود. هیدروکورتیزون موضعی اثر خود را از طریق سه مکانیسم اصلی اعمال میکند که همگی ناشی از پیوند آن به گیرندههای اختصاصی استروئیدی درون سلولهای هدف هستند:
الف. فعالیت ضدالتهابی
- مکانیسم مولکولی: هیدروکورتیزون به گیرندههای گلوک وکورتیکوئیدی داخل سیتوپلاسم سلولهای هدف (مانند کراتینوسیتها، لنفوسیتها و ماکروفاژها) متصل میشود. کمپلکس دارو-گیرنده به هسته سلول منتقل شده و بر رونویسی ژنهای التهابی تأثیر میگذارد.
- مهار واسطههای التهابی: این دارو سنتز لیپوکورتینها (یا آنکسین A۱) را القا میکند. لیپوکورتینها آنزیم فسفولیپاز A_2 را مهار میکنند.
- نتیجه: مهار فسفولیپاز A_2 از آزادسازی پیشسازهای اسید آراشیدونیک جلوگیری میکند و در نتیجه، تولید واسطههای التهابی قوی مانند پروستاگلاندینها و لکوترینها را کاهش میدهد. این فرایند منجر به کاهش قرمزی، ادم (تورم) و درد در ضایعه پوستی میشود.
ب. فعالیت تنگکننده عروق
- مکانیسم: کورتیکواستروئیدها مستقیماً باعث انقباض عروق خونی (به ویژه آرتریولهای کوچک) در محل استعمال میشوند.
- نتیجه: کاهش جریان خون موضعی، که به نوبه خود به کاهش اریتم (قرمزی) و ادم مرتبط با التهاب کمک میکند.
ج. اثرات ضد تکثیری
- مکانیسم: هیدروکورتیزون موضعی تکثیر سلولهای مختلف، به ویژه کراتینوسیتها را مهار میکند.
- نتیجه: این خاصیت به ویژه در بیماریهایی مانند پسوریازیس (که با تکثیر سریع سلولهای پوست مشخص میشود) مفید است و باعث کاهش ضخامت پلاکها میشود.
فارماکوکینتیک هیدروکورتیزون-موضعی
الف. جذب
میزان جذب: جذب موضعی هیدروکورتیزون به عوامل متعددی بستگی دارد:
- قوام فرآورده: جذب پمادها و کرمها معمولاً بیشتر از لوسیونها است.
- سلامت پوست: جذب از طریق پوست آسیبدیده، ملتهب یا نازک (مانند زخمها، سوختگیها یا اگزما) به طور چشمگیری افزایش مییابد.
- محل استعمال: جذب از نواحی با نفوذپذیری بالا (مانند ناحیه تناسلی، صورت و زیر بغل) یا پوست نازک (مانند پلکها) بیشتر از نواحی ضخیمتر (مانند کف دست و پا) است.
- انسداد: استفاده از پانسمانهای بسته (مانند پوشک در کودکان) جذب دارو را تا ۱۰ برابر افزایش میدهد.
- اثر بالینی: هر چه جذب موضعی بیشتر باشد، خطر بروز عوارض جانبی موضعی (مانند آتروفی پوست) و سیستمیک (مانند سرکوب محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال) افزایش مییابد.
ب. توزیع و متابولیسم
- توزیع: مقدار کمی از دارو که جذب سیستمیک میشود، به سرعت در بدن توزیع میگردد.
- متابولیسم: هیدروکورتیزون جذبشده عمدتاً در کبد به ترکیبات غیرفعال تبدیل میشود. همچنین، بخشی از متابولیسم ممکن است در خود سلولهای پوست رخ دهد.
ج. دفع
- مسیر دفع: متابولیتهای غیرفعال دارو عمدتاً از طریق کلیهها و ادرار دفع میشوند.
- نیمهعمر: نیمهعمر بیولوژیکی هیدروکورتیزون موضعی جذبشده نسبتاً کوتاه است، اما نیمهعمر فعالیت بیولوژیکی در پوست ممکن است طولانیتر باشد.
منع مصرف هیدروکورتیزون-موضعی
۱. موارد منع مصرف مرتبط با بیماری
منع مصرف اصلی هیدروکورتیزون موضعی به دلیل خاصیت سرکوبکننده سیستم ایمنی و ضدالتهابی آن است که میتواند عفونتهای موضعی را تشدید یا پنهان سازد.
الف. عفونتهای موضعی درمان نشده
- علت منع مصرف: وجود عفونتهای فعال ویروسی، باکتریایی، قارچی یا انگلی در ناحیه تحت درمان.
- توضیحات بالینی: کورتیکواستروئیدها (مانند هیدروکورتیزون) با کاهش پاسخ ایمنی موضعی، میتوانند تکثیر عوامل بیماریزا را تسریع کرده و علائم عفونت (مانند قرمزی و التهاب) را پنهان سازند. بنابراین، استفاده از هیدروکورتیزون موضعی در ضایعات ناشی از تبخال (هرپس سیمپلکس)، آبله مرغان، سل پوستی یا عفونتهای قارچی درمان نشده، اکیداً منع دارد. ابتدا باید عفونت مورد نظر با داروی ضدعفونت مناسب درمان شود.
ب. حساسیت مفرط
- علت منع مصرف: سابقه واکنشهای آلرژیک یا حساسیت مفرط به هیدروکورتیزون یا هر یک از اجزای دیگر فرآورده (مانند مواد نگهدارنده یا پایه کرم).
- توضیحات بالینی: در صورت وجود سابقه آلرژی، استفاده از این دارو میتواند منجر به درماتیت تماسی آلرژیک شود که ممکن است با ضایعه اصلی اشتباه گرفته شده و منجر به ادامه درمان و تشدید وضعیت شود.
ج. آکنه و روزاسه
- علت منع مصرف: اگرچه این منع مصرف مطلق نیست، اما استفاده از هیدروکورتیزون در نواحی درگیر آکنه یا روزاسه توصیه نمیشود.
- توضیحات بالینی: استروئیدهای موضعی میتوانند باعث تشدید آکنه یا ایجاد نوعی آکنه به نام آکنه استروئیدی شوند. همچنین، در بیماران روزاسه، مصرف موضعی استروئید میتواند باعث برافروختگی، تلانژکتازی (گشاد شدن عروق خونی) و درماتیت پری اورال (التهاب اطراف دهان) شود.
۲. موارد منع مصرف در بارداری و شیردهیالف. بارداری
- طبقهبندی خطر: هیدروکورتیزون موضعی معمولاً در رده C قرار میگیرد.
- احتیاط بالینی: اگرچه جذب سیستمیک هیدروکورتیزون کم است، اما استفاده طولانیمدت، دوز بالا یا مصرف بر روی سطح وسیعی از پوست، به ویژه در سه ماهه اول، توصیه نمیشود. برخی مطالعات نشان دادهاند که استفاده از دوزهای زیاد استروئیدهای موضعی ممکن است با افزایش اندکی در خطر وزن کم هنگام تولد مرتبط باشد. پزشک باید تنها در صورت لزوم قطعی و بر اساس ارزیابی دقیق منفعت-خطر، دارو را تجویز کند.
ب. شیردهی
- انتقال به شیر مادر: جذب سیستمیک هیدروکورتیزون موضعی کم است و انتظار نمیرود که مقدار قابل توجهی وارد شیر مادر شود.
- احتیاط بالینی: به عنوان یک اقدام احتیاطی، توصیه میشود از مصرف هیدروکورتیزون بر روی سینه یا ناحیه نوک پستان خودداری شود تا از بلع مستقیم دارو توسط نوزاد جلوگیری گردد. در صورت نیاز به استفاده در نواحی دیگر، دوز پایین و کوتاهمدت ارجح است.
۳. موارد منع مصرف کودکان - نوزادان و کودکان خردسال: هیدروکورتیزون موضعی، حتی با قدرت کم، باید با احتیاط فراوان در کودکان و نوزادان استفاده شود.
- افزایش جذب سیستمیک: کودکان و نوزادان، به دلیل نسبت بالای مساحت سطح پوست به وزن بدن، پوست نازکتر و استفاده مکرر از پانسمان بسته (مانند پوشک)، خطر جذب سیستمیک بیشتر را دارند.
- سرکوب محور آدرنال: این جذب بالاتر میتواند منجر به سرکوب محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال شود. این امر در صورت قطع ناگهانی دارو میتواند منجر به نارسایی آدرنال شود.
- توصیه بالینی: درمان باید محدود به کوتاهترین زمان ممکن و کمترین دوز مؤثر باشد و از استفاده در زیر پوشک یا پانسمانهای بسته اجتناب شود.
عوارض جانبی هیدروکورتیزون-موضعی
۱. عوارض جانبی موضعی شایع
این عوارض اغلب در محل استعمال و در دورههای کوتاهمدت یا ابتدای درمان مشاهده میشوند:
الف. سوزش و تحریک
- فراوانی: شایع (تخمین زده میشود ۱۰ تا ۲۵ درصد).
- علائم: احساس سوزش، گزش، خارش یا تحریک خفیف در ناحیه استعمال.
- توضیحات بالینی: این علائم معمولاً در ابتدای درمان رخ داده و خودبهخود برطرف میشوند و اغلب به ترکیبات حامل (پایه کرم یا پماد) مرتبط هستند.
ب. خشکی یا قرمزی پوست
- فراوانی: شایع (تخمین زده میشود ۱۰ تا ۲۰ درصد).
- علائم: افزایش خشکی، پوستهریزی یا قرمزی موضعی پوست.
۲. عوارض جانبی موضعی غیرشایع و مرتبط با استفاده مزمناین عوارض به طور خاص با استفاده طولانیتر از چند هفته (بیشتر از ۲ تا ۴ هفته) یا استفاده در نواحی حساس همراه هستند:
الف. آتروفی پوست
- فراوانی: غیرشایع (تخمین زده میشود ۱ تا ۵ درصد).
- علائم: نازک شدن پوست (شبیه به کاغذ سیگار)، برجسته شدن رگهای خونی (تلانژکتازی) و ایجاد خطوط کششی (استریا).
- توضیحات بالینی: این عارضه ناشی از اثر کاتابولیک استروئید بر پروتئینهای کلاژن و بافت همبند پوست است و خطر آن در صورت استفاده طولانیمدت و در نواحی چینهای پوستی بیشتر است.
ب. فولیکولیت و آکنه استروئیدی
- فراوانی: غیرشایع (تخمین زده میشود ۱ تا ۵ درصد).
- علائم: التهاب فولیکولهای مو، جوشها یا ضایعات شبیه آکنه در محل استعمال.
- توضیحات بالینی: این عارضه به ویژه در نواحی چرب پوست (مانند صورت) یا هنگام استفاده از پانسمان بسته رخ میدهد.
ج. درماتیت پری اورال و روزاسه
- فراوانی: نادر، اما به وضوح با استفاده از استروئید در صورت مرتبط است.
- علائم: تشدید قرمزی، پاپولها و تلانژکتازی (روزاسه) یا ضایعات پاپولار و پوستهریزی دهنده اطراف دهان (درماتیت پری اورال).
۳. عوارض جانبی نادر و سیستمیک
این عوارض معمولاً در نتیجه جذب بیش از حد سیستمیک و در موارد استفاده طولانیمدت، دوز بالا، یا در کودکان رخ میدهند.
الف. سرکوب محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال
- فراوانی: نادر (تخمین زده میشود کمتر از ۱ درصد).
- علائم: علائم سندروم کوشینگ (Moon Face، چاقی تنه) یا سرکوب غده آدرنال که در صورت قطع دارو میتواند منجر به نارسایی آدرنال شود.
- توضیحات بالینی: این عارضه در کودکان، استفاده از پانسمان بسته و درمان ناحیهای گسترده (بیش از ۲۰ درصد سطح بدن) افزایش مییابد.
ب. گلوکوم و آب مروارید
- فراوانی: بسیار نادر.
- علائم: افزایش فشار داخل چشم (گلوکوم) یا کدر شدن عدسی (آب مروارید).
- توضیحات بالینی: این عارضه به دلیل استفاده طولانیمدت و مکرر در نزدیکی چشم رخ میدهد.
تداخلات دارویی هیدروکورتیزون-موضعی
۱. تداخلات دارویی مهم
تداخلات دارویی هیدروکورتیزون موضعی محدود است، اما در صورت استفاده طولانیمدت یا مصرف بر روی سطح وسیع، اهمیت مییابد:
الف. تداخل با مهارکنندههای قوی CYP3A4
- داروهای مرتبط: مهارکنندههای قوی آنزیم کبدی CYP3A4 (مانند کتوکونازول، ایتراکونازول، یا برخی مهارکنندههای پروتئاز مثل ریتوناویر).
- نوع تداخل: این داروها با مهار متابولیسم کورتیکواستروئیدها در کبد، غلظت پلاسمایی هیدروکورتیزون جذبشده را افزایش میدهند.
- اثر بالینی: افزایش خطر سمیت سیستمیک و سرکوب محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال.
- توصیه بالینی: در بیمارانی که این مهارکنندهها را به صورت سیستمیک دریافت میکنند، تجویز هیدروکورتیزون موضعی باید با احتیاط، در کوتاهترین زمان ممکن و با دوز پایین انجام شود.
ب. تداخل با سایر کورتیکواستروئیدها
- داروهای مرتبط: کورتیکواستروئیدهای سیستمیک خوراکی یا تزریقی (مانند پردنیزولون یا دگزامتازون).
- نوع تداخل: استفاده همزمان از هیدروکورتیزون موضعی، به ویژه بر روی سطح وسیع یا با پانسمان بسته، مجموع بار گلوکوکورتیکوئید را افزایش داده و خطر سرکوب محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال را به شدت بالا میبرد.
- توصیه بالینی: باید دوز داروهای سیستمیک را بر اساس جذب احتمالی هیدروکورتیزون موضعی تنظیم کرد و بیمار را از نظر سرکوب آدرنال پایش نمود.
۲. تداخل با غذا - هیدروکورتیزون موضعی به صورت خارجی استفاده میشود و جذب سیستمیک آن کم است.
- توضیحات بالینی: این دارو تداخل مستقیم شناختهشدهای با غذا ندارد. مصرف خوراکی یا رژیم غذایی بیمار تأثیری بر اثربخشی یا ایمنی استفاده موضعی نخواهد داشت.
۳. تداخل در آزمایشاتهیدروکورتیزون موضعی، به دلیل پتانسیل جذب سیستمیک، میتواند نتایج آزمایشهای عملکرد غدد درونریز را تحت تأثیر قرار دهد:
الف. آزمایشهای عملکرد محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال
- آزمایشهای مرتبط: تست تحریک ACTH، سطح کورتیزول پلاسما یا کورتیزول ادرار ۲۴ ساعته.
- نوع تداخل: جذب سیستمیک هیدروکورتیزون باعث مهار ترشح ACTH از هیپوفیز میشود.
- اثر بالینی: این مهار منجر به کاهش تولید کورتیزول درونزا شده و میتواند نتایج آزمایشهای عملکرد آدرنال را به صورت کاذب پایین (سرکوبشده) نشان دهد.
- توصیه بالینی: در صورت لزوم انجام این آزمایشها، استفاده از هیدروکورتیزون موضعی (به خصوص استروئیدهای قویتر) باید حداقل چند روز قبل از آزمایش متوقف شود.
ب. آزمایش قند خون
- آزمایشهای مرتبط: قند خون ناشتا یا قند خون تصادفی.
- نوع تداخل: کورتیکواستروئیدها دارای اثرات گلوکونئوژنز (تولید قند) هستند.
- اثر بالینی: در صورت جذب سیستمیک قابل توجه (استفاده دوز بالا، طولانیمدت، یا در نواحی وسیع)، میتواند منجر به افزایش سطح قند خون شود. این تداخل در بیماران دیابتی اهمیت بیشتری دارد و ممکن است نیاز به تنظیم دوز داروهای ضد دیابت داشته باشند.
هشدار ها هیدروکورتیزون-موضعی
۱. هشدارهای کاربردی و جامع
پزشکان باید در تجویز هیدروکورتیزون موضعی، به ویژه برای دورههای طولانی یا در نواحی حساس، هشدارهای زیر را مد نظر قرار دهند:
الف. خطر سرکوب محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال
- هشدار اصلی: اگرچه هیدروکورتیزون موضعی قدرت کمی دارد، اما استفاده بیش از حد، طولانیمدت، یا استفاده در سطوح وسیع بدن و نواحی دارای انسداد میتواند منجر به جذب سیستمیک قابل توجه شود.
- عوارض: جذب سیستمیک میتواند سرانجام منجر به سرکوب موقت محور آدرنال شود، که در صورت قطع ناگهانی دارو میتواند منجر به نارسایی حاد آدرنال شود. این خطر در کودکان، به دلیل نسبت سطح به وزن بالا، و در استفاده زیر پوشک (به عنوان پانسمان بسته) به شدت افزایش مییابد.
- اقدام بالینی: درمان باید به کوتاهترین دوره و کمترین دوز مؤثر محدود شود. در صورت نیاز به درمان طولانیمدت، پایش دورهای عملکرد محور آدرنال (مثلاً با تست تحریک ACTH) توصیه میشود.
ب. عوارض موضعی و آتروفی پوست
- نازک شدن پوست: استفاده طولانیمدت (معمولاً بیش از ۴ تا ۶ هفته) میتواند باعث نازک شدن دائمی پوست، ایجاد ترکهای پوستی (استریا)، گشاد شدن مویرگها (تلانژکتازی) و افزایش حساسیت پوست شود.
- نواحی حساس: این عوارض در نواحی نازک پوست مانند صورت، گردن، و چینهای پوستی (مانند زیر بغل و کشاله ران) سریعتر و شدیدتر بروز میکنند.
- اقدام بالینی: مصرف در نواحی حساس باید به چند روز (حداکثر یک هفته) محدود شود و به صورت متناوب باشد.
ج. تشدید عفونتهای موضعی
- هشدار: استفاده از استروئیدها میتواند علائم بالینی عفونتهای موضعی (مانند قرمزی، تورم و خارش) را بپوشاند. اگر عفونتهای ویروسی، باکتریایی یا قارچی در ناحیه تحت درمان وجود داشته باشد، هیدروکورتیزون میتواند تکثیر پاتوژن را تسهیل کرده و بیماری را تشدید کند (مانند تبخال منتشر).
- توصیه: در صورت مشکوک بودن به عفونت، باید قبل از شروع هیدروکورتیزون، درمان ضد میکروبی مناسب آغاز شود.
د. عوارض چشمی
- گلوکوم و آب مروارید: تماس طولانیمدت هیدروکورتیزون موضعی با چشم (به ویژه در نواحی اطراف چشم) میتواند خطر ابتلا به گلوکوم (افزایش فشار داخل چشم) و آب مروارید (کاتاراکت) را افزایش دهد.
- اقدام بالینی: از تماس دارو با چشم باید جداً خودداری شود.
۲. اوردوز هیدروکورتیزون موضعی و درمان اوردوز حاد و جدی ناشی از مصرف موضعی هیدروکورتیزون بسیار نادر است. نگرانی اصلی اوردوز مزمن است که منجر به سمیت سیستمیک میشود.
الف. علائم اوردوز
- اوردوز حاد: معمولاً به دلیل جذب پایین موضعی، علائم حاد سمیت مشاهده نمیشود.
- اوردوز مزمن (سمیت سیستمیک): اوردوز مزمن ناشی از استفاده طولانیمدت، دوز بالا و در شرایط جذب افزایش یافته است.
- علائم سرکوب محور آدرنال: ضعف، خستگی، بیاشتهایی، تهوع، افت فشار خون و هیپوگلیسمی (افت قند خون).
- سندروم کوشینگ: علائم ناشی از افزایش مزمن گلوکوکورتیکوئیدها شامل افزایش وزن در تنه، صورت گرد، قوز بوفالو، و رشد موی زائد (هیرسوتیسم) است.
ب. مدیریت و درمان اوردوز
مدیریت درمان در صورت مشکوک بودن به سرکوب محور آدرنال یا سندروم کوشینگ ضروری است:
- قطع دارو: قطع ناگهانی دارو باید با احتیاط فراوان صورت گیرد، زیرا خطر بحران آدرنال وجود دارد.
- قطع تدریجی: در صورت تشخیص سرکوب محور HPA، قطع دارو باید به صورت تدریجی و تحت نظارت پزشکی انجام شود تا فرصت کافی برای بازگشت عملکرد طبیعی آدرنال فراهم گردد.
- درمان حمایتی: در موارد نارسایی آدرنال اثبات شده، ممکن است نیاز به تجویز موقت دوزهای استرسزای کورتیکواستروئیدهای سیستمیک (مانند هیدروکورتیزون خوراکی یا تزریقی) و جایگزینی مایعات و الکترولیتها باشد.
- پایش آزمایشگاهی: انجام تست تحریک ACTH برای ارزیابی میزان سرکوب محور آدرنال و پایش سطح قند خون و الکترولیتها برای مدیریت عوارض جانبی متابولیک.
توصیه های دارویی هیدروکورتیزون-موضعی
۱. توصیههای دارویی ویژه بیمار
بیماران باید در مورد نحوه صحیح مصرف، محدودیتهای زمانی و علائم هشداردهنده آموزش ببینند:
الف. نحوه صحیح استعمال
- استفاده کم: به بیمار تأکید کنید که مقدار کمی از دارو کافی است. مقدار دارو باید به اندازهای باشد که یک لایه نازک و نامرئی روی ناحیه آسیبدیده ایجاد کند. استفاده از مقدار زیاد، اثربخشی را افزایش نداده و تنها خطر جذب را بالا میبرد.
- مالش ملایم: دارو را به آرامی و به طور کامل روی ضایعه بمالید تا جذب شود.
- تکرار مصرف: معمولاً یک تا دو بار در روز، طبق دستور پزشک، استفاده شود.
- شستشوی دست: پس از استفاده (مگر اینکه دارو برای دستها تجویز شده باشد)، دستها باید کاملاً شسته شوند.
ب. محدودیتهای ایمنی و زمانی
- مدت درمان: درمان باید به کوتاهترین زمان ممکن محدود شود. اگر ضایعه پس از ۷ روز بهبود نیافت، بیمار باید به پزشک مراجعه کند.
- اجتناب از پانسمان بسته: بیمار نباید پس از استعمال دارو، ناحیه را با بانداژ، پلاستیک یا پوشک (در کودکان) بپوشاند، مگر اینکه صراحتاً توسط پزشک دستور داده شده باشد. پانسمان بسته جذب دارو را به شدت افزایش میدهد.
- نواحی حساس: به بیمار هشدار دهید که از مصرف دارو در نواحی اطراف چشم، داخل دهان یا واژن خودداری کند. استفاده در صورت باید بسیار محدود و کوتاه باشد.
- پوشاندن علائم عفونت: بیمار باید بداند که استروئید علائم عفونت را پنهان میکند. در صورت مشاهده هرگونه قرمزی شدید، ترشحات چرکی یا تشدید ضایعه، باید دارو قطع شده و با پزشک تماس بگیرد.
۲. توصیههای دارویی مخصوص پزشک تصمیمات بالینی پزشک باید بر اساس ارزیابی نوع ضایعه، محل آن و شرایط سنی و بالینی بیمار باشد.
الف. انتخاب فرمولاسیون و قدرت
- قدرت هیدروکورتیزون: هیدروکورتیزون در فرمولاسیونهای مختلفی عرضه میشود (مانند ۰.۵% تا ۲.۵%). معمولاً فرم ۱% یا ۲.۵% برای اگزما و التهاب استفاده میشود.
انتخاب پایه:
- پماد: برای ضایعات خشک، ضخیم و مزمن (مانند پسوریازیس مزمن). پمادها بیشترین نفوذ را دارند.
- کرم: برای ضایعات حاد، مرطوب یا نواحی چیندار (مانند زیر بغل و کشاله ران). کرمها راحتتر پخش میشوند.
- لوسیون و محلول: برای نواحی پوشیده از مو (مانند پوست سر).
- قانون واحد نوک انگشت: پزشک میتواند برای تعیین دوز مناسب، از قانون واحد نوک انگشت استفاده کند (مقدار کرمی که روی بند اول انگشت بالغ قرار میگیرد). این مقدار برای پوشاندن تقریبی سطح کف دو دست کافی است.
ب. ملاحظات پایش و ایمنی سیستمیک
- کودکان و نوزادان: استفاده در کودکان باید با حداقل دوز و کوتاهترین دوره (اغلب زیر ۷ روز) صورت گیرد. باید به والدین در مورد عدم استفاده از دارو زیر پوشک هشدار داد.
- سرکوب محور HPA: در صورت تجویز هیدروکورتیزون برای مدت طولانی (بیش از چند هفته) یا برای سطوح وسیع، باید بیمار از نظر علائم بالینی سرکوب آدرنال پایش شود و در صورت لزوم، آزمایشهای تشخیصی (مانند تست ACTH) انجام گیرد.
- عدم پاسخ به درمان: اگر پس از یک دوره مناسب درمان، ضایعه بهبود نیافت، باید مجدداً تشخیص را ارزیابی کرد (رد کردن عفونت، درماتیت تماسی به پایه فرآورده، یا نیاز به استروئید قویتر).
دارو های هم گروه هیدروکورتیزون-موضعی
منابع معتبر برای کسب اطلاعات بیشتر هیدروکورتیزون-موضعی
Medscape
برای دسترسی به اطلاعات تخصصی و جامع در زمینه مقدارمصرف، فارماکولوژی،تداخلات دارویی و راهنماییهای کلینیکی،از وبسایت
Medscape
استفاده کنید.
Drugs.com
برای بررسی دقیق دوزها،عوارض جانبی،هشدارها و جزئیات کاربرد داروها،میتوانید به وبسایت
Drugs.com
مراجعه کنید.
مصرف در بارداری هیدروکورتیزون-موضعی
گروه C
در شرايط خاص و نظارت ويژه پزشك قابل استفاده است: مطالعات حیوانی مواردی از عارضه جانبی برای جنین نشان داده است و مطالعات انسانی به اندازه کافی در دست نیست. منافع دارو در مقابل خطرات احتمالی، تعیین کننده مصرف یا عدم مصرف این دارو در دوران بارداری است.
سلام دختر۸ماههی من ی ماهه روی لپش جوش ریز زده و قرمز شده خوب نمیشه از این پماد میتونم استفاده کنم یا نه