اطلاعات تخصصی
موارد مصرف روتوزاید
داروی روتوزاید که یک فلاونوئید طبیعی با اثر محافظت از ساختار مویرگی، آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی است، با نامهای دیگر مشتقات روتین یا هیدروکسیاتیلروتوزیدها نیز شناخته میشود. مکانیسم بنیادین این دارو کاهش نفوذپذیری عروق، افزایش مقاومت دیواره مویرگی، بهبود جریان لنفاوی و مهار تجمع پلاکتها در ریزعروق است.
موارد مصرف تایید شده
نارسایی مزمن وریدی و واریس اندامهای تحتانی
- توضیحات بالینی و کاربرد برای پزشک: این اندیکاسیون اصلیترین و معتبرترین کاربرد تایید شده روتوزاید و مشتقات نیمهصنعتی آن در فارماکوپههای اروپایی است. در نارسایی مزمن وریدی، تخریب یا ضعف دریچههای وریدی همراه با پرفشاری خون سیاهرگی موجب نشت پروتئینها و مایع میانبافتی به درون فضای بین سلولی میشود. روتوزاید با اثر بر اتصالات محکم میان سلولهای اندوتلیوم، از ترشح بیش از حد مایعات جلوگیری کرده و التهاب دیواره سیاهرگ را کاهش میدهد.
- کاربرد در طبابت: پزشک میتواند این دارو را به عنوان درمان دارویی کمکی در کنار جورابهای واریس برای کنترل علائمی همچون احساس سنگینی، درد مبهم، خستگی، گرفتگی شبانه عضلات ساق پا، ورم ناحیه مچ پا و تغییر رنگ پوستی ناشی از رسوب آهن تجویز نماید. پاسخ بالینی معمولا پس از دو تا چهار هفته درمان پیوسته آشکار میشود. دوز متداول خوراکی برای بزرگسالان معمولا هزار میلیگرم در روز است که میتواند در دوزهای منقسم پانصد میلیگرم دو بار در روز یا به صورت تکدوز مصرف شود.
بیماری هموروئید حاد و مزمن
- توضیحات بالینی و کاربرد برای پزشک: بزرگشدگی و التهاب بالشتکهای عروقی ناحیه مقعد با احتقان وریدی، درد، خارش و خونریزی همراه است. روتوزاید به دلیل تاثیر تنظیمی بر تونیسیته دیواره سیاهرگها و تقویت لایه عضلانی عروق هموروئیدال، التهاب موضعی و ادم بافتی را کاهش داده و خونریزی فعال ریزعروق را تسریع در مهار مینماید.
- کاربرد در طبابت: پزشک میتواند در دورههای شعلهور شدن حملات حاد هموروئید، دوزهای بالاتر دارو را تا هزار و پانصد میلیگرم در روز برای دورههای کوتاه به بیمار توصیه کند و سپس با کاهش علائم، بیمار را بر روی دوز نگهدارنده قرار دهد. مصرف این دارو نیاز به مداخله جراحی را در مراحل اولیه بیماری کاهش میدهد و تسکین سریعتری در سوزش و درد بیمار ایجاد میکند.
ورم لنفاوی پس از اقدامات درمانی و لنفادم
- توضیحات بالینی و کاربرد برای پزشک: بهدنبال جراحیهای برداشتن غدد لنفاوی در سرطانها مانند برداشتن غدد لنفاوی زیر بغل در سرطان پستان یا رادیوتراپی، تخلیه لنف اندامها دچار اختلال شدید میشود که موجب انباشت مایع پروتئینی و فیبروز بافتی متعاقب آن خواهد شد. روتوزاید فعالیت ماکروفاژها را در جهت تجزیه پروتئینهای میانبافتی افزایش داده و ظرفیت انتقال مجاری لنفاوی باقیمانده را بهبود میبخشد.
- کاربرد در طبابت: روتوزاید به همراه فیزیوتراپی لنفاوی، بانداژهای کشسان و ماساژهای تخلیه لنف برای بیماران تجویز میشود تا حجم بازو یا پای ورمکرده کنترل گردد و از تبدیل لنفادم نرم به بافت فیبروزه سخت و سلولیت مکرر پیشگیری شود.
موارد مصرف خارج برچسب رتینوپاتی دیابتی در مراحل اولیه
- توضیحات بالینی و کاربرد برای پزشک: دیابت طولانیمدت موجب مرگ پریسیتها و آسیب به سد خونی شبکیه و در نتیجه ایجاد ریزآنوریسمها، خونریزیهای نقطهای و ادم ماکولا میشود. روتوزاید از طریق کاهش استرس اکسیداتیو، کاهش نفوذپذیری عروق رتین و جلوگیری از تجمع غیرعادی پلاکتها در ریزعروق شبکیه مورد ارزیابی بالینی قرار گرفته است.
- کاربرد در طبابت: پزشک متخصص غدد یا چشمپزشک در مراحل اولیه رتینوپاتی غیرپرولیفراتیو دیابتی که ادم ماکولا هنوز بینایی مرکزی را تهدید نکرده است، ممکن است روتوزاید را به عنوان درمان مکمل دارویی جهت کند کردن روند خونریزیهای ریزشبکیه و حفظ ثبات دیواره مویرگهای شبکیه به کار گیرد. البته این دارو جایگزین کنترل دقیق قند خون یا مداخلات لیزری و تزریقات داخل چشمی ضد فاکتور رشد نیست.
پورپورای ناشی از ضعف عروقی و شکنندگی مویرگی
- توضیحات بالینی و کاربرد برای پزشک: در بیمارانی که به دلیل کهولت سن، مصرف درازمدت کورتیکواستروئیدها یا اختلالات ژنتیکی بافت همبند دچار شکنندگی مفرط مویرگی، اکیموزهای مکرر خودبهخودی با کوچکترین ضربه و پدیدار شدن لکههای خونمردگی زیرپوستی هستند، مقاومت مکانیکی عروق سطحی پایین است.
- کاربرد در طبابت: پزشک بالینی میتواند با اندازهگیری زمان شکنندگی مویرگی یا ارزیابیهای بالینی، روتوزاید را با هدف تحریک ساخت رشتههای کلاژن در اطراف آندوتلیوم و افزایش مقاومت جدار عروق خونی تجویز کند. مصرف منظم آن موجب کاهش فراوانی و ابعاد پورپورای خونی در بیماران مسن یا تحت درمان با کورتون میشود.
زخمهای استاز وریدی پا
- توضیحات بالینی و کاربرد برای پزشک: زخمهای ناشی از نارسایی شدید سیاهرگی به علت فقدان تغذیه مویرگی مناسب پوست، هیپوکسی بافتی و تلهافتادن گلبولهای سفید در ریزعروق پوستی ایجاد میشوند و تمایل پایینی به ترمیم دارند.
- کاربرد در طبابت: مطالعات بالینی برونمرزی نشان دادهاند که اضافه کردن روتوزاید با دوزهای درمانی به پانسمانهای استاندارد و فشاردرمانی، با بهبود جریان خون مویرگی و انتقال اکسیژن به لبههای بافت نکروزه، فرآیند گرانولاسیون و بسته شدن زخمهای مقاوم وریدی را تسریع میبخشد.
استئوآرتریت و دردهای مفصلی به عنوان درمان مکمل
- توضیحات بالینی و کاربرد برای پزشک: ترکیب روتوزاید همراه با آنزیمهای پروتئولیتیک مانند بروملین یا تریپسین در برخی تحقیقات بینالمللی اثرات ضدالتهابی مهارکننده مسیرهای پیشالتهابی و سایتوکاینها را نشان داده است.
- کاربرد در طبابت: پزشک ممکن است این فرآورده ترکیبی را به عنوان گزینهای جانبی جهت کنترل درد و سفتی صبحگاهی مفاصل در بیمارانی که منع مصرف کامل داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی دارند، نظیر سابقه زخم گوارشی فعال یا نارسایی قلبی و کلیوی، در نظر بگیرد تا نیاز بیمار به مسکنهای سنگین کاهش یابد.
پیشگیری از موکوزیت دهانی ناشی از شیمیدرمانی و پرتودرمانی
- توضیحات بالینی و کاربرد برای پزشک: پرتودرمانی سر و گردن یا برخی رژیمهای شیمیدرمانی باعث تولید رادیکالهای آزاد و آسیب به مخاط نازک دهان میشوند.
- کاربرد در طبابت: استفاده از روتوزاید خوراکی با اتکا به اثر مهار رادیکالهای آزاد و محافظت بافتی در کارآزماییهای محدودی بررسی شده و در برخی مراکز انکولوژی به عنوان یک عامل کمکی در به تاخیر انداختن شروع زخمهای دردناک دهانی و کاهش شدت درجه موکوزیت به کار گرفته میشود.
مکانیسم اثر روتوزاید
مکانیسم درمانی روتوزاید که یک ترکیب گلیکوزیدی فلاونوئیدی بر پایه کوئرستین است، بر چهار محور بنیادین فیزیولوژیک استوار است که شامل محافظت از لایه درونرگی، تعدیل نفوذپذیری مویرگها، کنترل پاسخهای التهابی و تنظیم جریان لنفاوی و خونی در ریزعروق میباشد.
اثر محافظت از ساختار مویرگی و کاهش نفوذپذیری عروق
- روتوزاید پایداری ساختاری اتصالات بین سلولهای اندوتلیوم مویرگها را افزایش میدهد. در شرایط التهاب مزمن یا پرفشاری وریدی، ترشح موادی نظیر هیستامین، برادیکینین و پروستاگلاندینها سبب باز شدن شکافهای بین سلولی و خروج آب و پروتئینهای پلاسما به فضای بینابینی بافتها میشود. روتوزاید با مهار فسفوریلاسیون پروتئینهای اتصالی درونرگی و جلوگیری از انقباض اکتین و میوزین درون سلولهای اندوتلیال، یکپارچگی سد عروقی را حفظ میکند. نتیجه این فرآیند کاهش ترشح مایع بافتی، کاهش فشار هیدروستاتیک بافت و پیشگیری از تورم اندامها است.
مهار استرس اکسیداتیو و مهار رادیکالهای آزاد اکسیژن
- دارو ساختار فنولی چندگانهای دارد که به آن توانایی بالایی در بهدامانداختن گونههای فعال اکسیژن و رادیکالهای هیدروکسیل میبخشد. روتوزاید همچنین از طریق کلاتهکردن یونهای فلزی دو ظرفیتی مانند آهن، از انجام واکنشهای اکسیداتیو تولیدکننده رادیکالهای تخریبکننده غشای سلولی جلوگیری میکند. این اثر آنتیاکسیدانی مانع از پراکسیداسیون چربیهای غشایی در دیواره عروق و سلولهای ماهیچه صاف جدار سیاهرگها میشود و از تخریب کلاژن و الاستین جدار عروق توسط آنزیمهای تجزیهکننده بافت همبند جلوگیری به عمل میآورد.
مهار آبشار التهابی و مهار چسبندگی گلبولهای سفید
- در نارسایی وریدی و ایسکمی مویرگی، نوتروفیلها و مونوسیتها به سلولهای اندوتلیوم میچسبند و با آزاد کردن آنزیمهای الاستاز و کلاژناز دیواره مویرگها را تخریب میکنند. روتوزاید بیان مولکولهای چسبان سطحی را بر روی جدار عروق کاهش میدهد. علاوه بر این، دارو با مهار نسبی آنزیمهای سیکلواکسیژناز و لیپواکسیژناز، ساخت میانجیهای پیشالتهابی شامل پروستاگلاندینهای التهابی و لکوترینها را سرکوب میکند که این امر منجر به کاهش حساسیت گیرندههای درد محیطی، فروکش کردن ادم و تخفیف نشانههای التهاب میگردد.
بهبود تخلیه لنفاوی و کاهش ویسکوزیته خون
- روتوزاید موجب افزایش انقباضات خودکار مجاری لنفاوی و تسهیل جریان رو به جلوی لنف به سمت سیستم گردش خون مرکزی میشود. همچنین، این دارو فعالیت پروتئولیتیک ماکروفاژهای بافتی را برمیانگیزد تا تودههای پروتئینی تجمعیافته در بافت میانبافتی را فاگوسیتوز و هضم کنند که این موضوع مانع از وقوع فیبروز بافتی در اندام مبتلا به تورم لنفاوی میگردد. دارو با کاهش توانایی تجمع پلاکتها در ریزعروق و حفظ شکلپذیری گلبولهای قرمز، مانع از انسداد مویرگهای انتهایی و هیپوکسی بافتی میشود.
فارماکوکینتیک روتوزاید
جذب گوارشی و فراهمی زیستی
- روتوزاید پس از مصرف خوراکی دارای جذب مستقیم محدودی از طریق مخاط معده و روده باریک است، زیرا بخش عمده این مولکول به صورت گلیکوزید دارای وزن مولکولی بالا و حلالیت پایین در چربی است. بخش عمده روتوزاید خوراکی بدون تغییر به روده بزرگ میرسد. در روده بزرگ، آنزیمهای باکتریایی فلور نرمال بهویژه آنزیمهای بتا گلوکوزیداز پیوند قندی دارو را هیدرولیز کرده و مولکول آگلیکون فعال یعنی کوئرستین را آزاد میسازند. کوئرستین آزاد شده سپس به خوبی از مخاط روده بزرگ جذب خون میشود. فراهمی زیستی کلی روتوزاید خوراکی متغیر و در حدود بیست درصد برآورد میشود، اگرچه مشتقات نیمهصنعتی هیدروکسیاتیلشده آن جذب گوارشی به مراتب یکنواختتر و بالاتری دارند. غلظت بیشینه سرمی متابولیتهای فعال معمولا بین شش تا نه ساعت پس از مصرف دارو حاصل میگردد.
توزیع بافتی و اتصال به پروتئین
- پس از ورود به جریان خون، متابولیتهای جذبشده روتوزاید میل پیوندی بسیار شدیدی با آلبومین سرم دارند و میزان اتصال پروتئینی آنها فراتر از نود درصد است. این داروها دارای تمایل بافتی مشخصی به دیواره عروق خونی و بافت اندوتلیوم هستند. آزمایشها و مطالعات رادیواکتیو فارماکولوژی نشان دادهاند که غلظت ترکیبات دارویی در جدار رگهای آسیبدیده، مویرگها و بافتهای ملتهب بهمراتب بیشتر از غلظت آنها در سایر بافتهای غیرهدف است. دارو قابلیت عبور از سد خونی مغزی را به مقدار بسیار اندک داراست و عبور آن از جفت نیز ناچیز گزارش شده است.
دگرگونی زیستی و متابولیسم
- متابولیسم روتوزاید بسیار گسترده و دومرحلهای است. مرحله نخست در لومن روده توسط باکتریهای بیهوازی انجام میشود که منجر به شکستن پیوند گلیکوزیدی و تشکیل ترکیب آگلیکون و همچنین اسیدهای فنولی با وزن مولکولی کمتر میشود. مرحله دوم متابولیسم در سلولهای رودهای و به صورت عمده در کبد رخ میدهد. در این مرحله، فرآیندهای کونژوگاسیون شامل گلوکورونیداسیون، سولفاسیون و متیلاسیون توسط آنزیمهای ناقل سیتوپلاسمی و میکروزومی کبد انجام میپذیرد. متابولیتهای کونژوگه حاصله مانند کوئرستین گلوکورونید فاقد اثر سمیت سلولی بوده و نقش درمانی دارویی را در جریان خون حفظ میکنند. این دارو وارد مسیرهای تخریبی رایج سیتوکرومی کبد برای متابولیسم نمیشود و تداخل متابولیکی مبتنی بر مهار آنزیمی جدی ندارد.
دفع و نیمهعمر دارویی
- دفع دارو و فرآوردههای شکسته شده آن از دو مسیر اصلی کلیوی و صفراوی صورت میگیرد. متابولیتهای گلوکورونیده و محلول در آب عمدتا از طریق فیلتراسیون گلومرولی و ترشح توبولی کلیه وارد ادرار میشوند. بخشی دیگر از دارو از طریق ترشح صفراوی به درون روده دفع شده و مجددا وارد چرخه بازجذب رودهای کبدی میگردد که این چرخه زمان حضور اثرات دارویی را در بدن طولانیتر مینماید. نیمهعمر مرحله نهایی حذف دارو با احتساب چرخه بازجذب رودهای کبدی، بین ده تا بیست و چهار ساعت متغیر است. داروهای دفعنشده یا مولکولهای هیدرولیزنشده نیز از طریق مدفوع از بدن خارج میشوند.
منع مصرف روتوزاید
موارد منع مصرف در بیماری
حساسیت مفرط شدید
- سابقه هرگونه واکنش آلرژیک، آنافیلاکسی، ادم گلو و کهیر گسترده به روتوزاید، روتین، فلاونوئیدها یا سایر ترکیبات هیدروکسیاتیلروتوزید، منع مصرف مطلق برای این دارو به شمار میرود.
بیماریهای خونریزیدهنده فعال و اختلالات انعقادی
- در بیمارانی که مبتلا به خونریزیهای کنترلنشده، ترومبوسیتوپنی شدید، هموفیلی یا اولسر پپتیک فعال همراه با خونریزی گوارشی هستند، مصرف این دارو به دلیل اثرات مهاری خفیف بر تجمع پلاکتها منع مصرف دارد یا باید با احتیاط بسیار ویژه استفاده شود.
نارسایی شدید کبدی
- به علت وابستگی متابولیسم و پاکسازی دارو به سلامت عملکرد کبد و دفع صفراوی، در بیماران دچار سیروز پیشرفته، هپاتیت حاد یا نارسایی عملکردی شدید کبد، به کارگیری روتوزاید به دلیل خطر تجمع متابولیتها و اختلال در کلیرانس توصیه نمیشود.
نارسایی حاد یا مرحله نهایی کلیوی
- در بیمارانی که نارسایی شدید کلیوی با افت شدید تصفیه گلومرولی دارند و تحت دیالیز هستند، دفع بخشی از متابولیتهای فنولی مختل میشود؛ از این رو تجویز دارو در این گروه بدون تعدیل دقیق بالینی ممنوع است.
ادم ناشی از بیماریهای اندامهای داخلی
- ادم و تورم اندامها که منشا آن نارسایی احتقانی قلب، سندرم نفروتیک یا سیروز کبدی باشد، نباید تحت درمان با روتوزاید قرار گیرد؛ چرا که تورم در این بیماریها ریشه همودینامیک و عمومی دارد و ناشی از نارسایی مویرگی موضعی سیاهرگی نیست و استفاده از این دارو در این شرایط هیچ توجیه درمانی ندارد.
موارد منع مصرف بارداری و شیردهیبارداری
- مصرف روتوزاید در سه ماهه نخست بارداری منع مصرف مطلق دارد. اگرچه شواهد قطعی در مورد نقصهای مادرزادی در دست نیست، اما به دلیل عبور بالقوه از سد جفتی و فقدان مطالعات کنترلشده انسانی در دوره ارگانوژنز، نباید در دوازده هفته اول بارداری تجویز گردد. در سه ماهه دوم و سوم بارداری، تنها در صورتی مجاز است که پزشک متخصص ضرورت بالینی شدیدی مانند هموروئید حاد علامتدار مقاوم به درمانهای غیردارویی یا نارسایی وریدی شدید را تشخیص دهد و فواید درمان آشکارا بر خطرات احتمالی ارجحیت داشته باشد.
شیردهی
- شواهد کافی در رابطه با میزان ترشح روتوزاید و مشتقات متابولیزهشده آن در شیر مادر انسان در دست نیست. به دلیل خطرات ناشناخته برای نوزاد شیرخوار و عدم تکامل سیستمهای آنزیمی کبدی و سد رودهای نوزاد، مصرف این دارو در مادران شیرده منع مصرف دارد یا اینکه در صورت الزام حتمی مادر به دریافت درمان، شیردهی باید در طول مدت مصرف دارو قطع گردد.
موارد منع مصرف کودکاناطفال و نوجوانان زیر هجده سال
- ایمنی، اثرات بیولوژیک و دوزبندی دقیق روتوزاید در جمعیت کودکان و نوجوانان زیر هجده سال در کارآزماییهای بالینی استاندارد بینالمللی ارزیابی و تایید نشده است. اندیکاسیونهای اصلی مصرف این دارو مانند نارسایی مزمن وریدی و هموروئید بیماریهای مرتبط با سنین بلوغ دیررس و بزرگسالی هستند. بنابراین، استفاده از روتوزاید در کودکان به عنوان یک منع مصرف کلی در نظر گرفته میشود، مگر در شرایط کاملا استثنایی و بر پایه دستور مکتوب فوقتخصص کودکان که هیچ گزینه درمانی دیگری وجود نداشته باشد.
عوارض جانبی روتوزاید
روتوزاید به عنوان یک داروی محافظتکننده جدار عروق و فلاونوئید طبیعی، پروفایل ایمنی بسیار مطلوبی دارد و در اکثر بیماران به خوبی تحمل میشود. بخش عمده عوارض جانبی گزارششده از این دارو ماهیت خفیف تا متوسط داشته، خودمحدودشونده هستند و با ادامه درمان یا مصرف دارو همراه با وعدههای غذایی کاهش مییابند. وقوع عوارض شدید بالینی که منجر به قطع قطعی دارو شود در کارآزماییهای بالینی کمتر از یک درصد بیماران گزارش شده است.
عوارض شایع با شیوع بین یک تا ده درصد بیماران
- اختلالات دستگاه گوارش فوقانی شامل سوزش سردل، سوءهاضمه، احساس سنگینی و درد مبهم در ناحیه اپیگاستر که در حدود سه تا هفت درصد افراد مشاهده میشود.
- تهوع خفیف و احساس ناراحتی شکمی که در حدود دو تا پنج درصد بیماران گزارش شده است.
- سردردهای خفیف تا متوسط با ویژگیهای تنشزای گذرا که در حدود دو تا چهار درصد موارد دیده میشود.
- برافروختگی و احساس گرما در پوست سر و گردن که در یک تا سه درصد بیماران رخ میدهد.
- دو. عوارض ناشایع با شیوع بین یک دهم درصد تا یک درصد بیماران:
- اسهال حاد گذرا یا شلشدن مدفوع ناشی از تغییر حرکات روده در حدود نیم تا هشت دهم درصد افراد گزارش شده است.
- سرگیجه و سبکی سر گذرا در حدود سه دهم تا هفت دهم درصد موارد رخ میدهد.
- خستگی مفرط و خوابآلودگی خفیف در حدود دو دهم تا نیم درصد بیماران دیده میشود.
- واکنشهای پوستی خفیف نظیر راشهای اریتماتوز، احساس خارش در تنه و کهیر موضعی در حدود سه دهم تا شش دهم درصد بیماران نمایان میشود.
- احساس گرفتگی و نفخ در بخش تحتانی شکم در حدود نیم درصد موارد ثبت شده است.
عوارض نادر با شیوع بین یک صدم درصد تا یک دهم درصد بیماران
- استفراغ حاد ناشی از عدم تحمل معدهای در حدود پنج صدم تا هشت صدم درصد موارد گزارش شده است.
- افت خفیف فشار خون ارتواستاتیک همراه با احساس تپش قلب در حدود سه صدم تا هفت صدم درصد افراد مشاهده میشود.
- افزایش شکنندگی و خونریزی خفیف لثه یا مخاط بینی ناشی از مهار تجمع پلاکتها در کمتر از یک دهم درصد بیماران گزارش شده است.
عوارض بسیار نادر با شیوع کمتر از یک صدم درصد بیماران
- واکنشهای ازدیاد حساسیت شدید و آنافیلاکتوئید شامل ادم حنجره، تنگی نفس و کهیر منتشر با شیوع کمتر از یک صدم درصد که نیاز به قطع فوری دارو و اقدامات اورژانسی دارد.
- افزایش خفیف و گذرا در سطح آنزیمهای ترانسآمیناز کبدی سرم بدون بروز نارسایی کبدی با شیوع کمتر از پنج هزارم درصد گزارش شده است.
تداخلات دارویی روتوزاید
تداخلات دارویی
تداخل با داروهای ضدانعقاد خوراکی
- شامل وارفارین
- نوع تداخل فارماکودینامیک و تجمعی است.
- روتوزاید دارای خاصیت خفیف مهار تجمع پلاکتی و محافظت از دیواره عروق است. مصرف همزمان این دارو با وارفارین میتواند اثرات ضدترومبوتیک را تقویت کرده و خطر وقوع اکیموز و طولانیشدن زمان پروترومبین را افزایش دهد. توصیه میشود پزشکان نسبت بینالمللی نرمالشده را به طور مرتب پایش کنند.
تداخل با داروهای مهارکننده تجمع پلاکتها
- شامل آسپیرین، کلوپیدوگرل، دیپیریدامول، پراسوگرل و تیکاگرلور
- نوع تداخل همافزایی فارماکودینامیک است.
- اثر روتوزاید در مهار فسفودیاستراز و کاهش چسبندگی پلاکتها ممکن است زمان خونریزی مویرگی را در بیماران تحت درمان با آسپیرین یا کلوپیدوگرل به شدت افزایش دهد. پزشک باید در صورت بروز ترومای بالینی یا انجام روشهای مداخلهای، دوز دارو را تعدیل یا موقتا قطع نماید.
تداخل با داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی
- شامل ایبوپروفن، ناپروکسن، دیکلوفناک، ایندومتاسین، پیروکسیکام و ملوکسیکام
- نوع تداخل تشدید آسیبهای مخاطی دستگاه گوارش و افزایش ریسک هموستاتیک است.
- این داروها از یک سو سبب تحریک مخاط معده میشوند و از سوی دیگر سنتز پروستاگلاندینها را مهار میکنند. ترکیب آنها با روتوزاید ممکن است فراوانی بروز سوءهاضمه و خطر بروز اروزیونهای معدهای را بالا ببرد.
تداخل با مشتقات ویتامین ث یا اسید آسکوربیک
- نوع تداخل همافزایی مثبت فارماکوکینتیک و فارماکودینامیک است.
- روتوزاید از اکسیداسیون سریع اسید آسکوربیک در محیطهای فیزیولوژیک جلوگیری کرده و ماندگاری بافتی و غلظت پلاسمایی آن را تقویت میکند. اسید آسکوربیک نیز به نوبه خود نفوذپذیری بافتی این فلاونوئید را بهبود میبخشد. این ترکیب در درمان نارساییهای عروقی با اثرات همافزا همراه است اما در بیماران مستعد سنگهای اگزالاتی کلیه، دوز ویتامین ث باید کنترل شود.
تداخل با داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی
- شامل سیکلوسپورین و تاکرولیموس
- نوع تداخل مداخله احتمالی در مسیر متابولیسم کبدی و رقابت در ترشح کلیوی است.
- فلاونوئیدهایی نظیر روتوزاید میتوانند عملکرد پروتئینهای انتقالی را تحت تاثیر قرار دهند که این موضوع ممکن است نوساناتی در غلظت خونی سرمی سیکلوسپورین ایجاد کند و نیازمند پایش سطح خونی این داروها است.
تداخل با مکملهای معدنی حاوی آهن
- شامل فروس سولفات، فروس فومارات و فروس گلوکونات
- نوع تداخل تشکیل کمپلکس نامحلول و کاهش جذب گوارشی است.
- ساختار پلیفنولی روتوزاید تمایل بسیار بالایی به شلاتهکردن کاتیونهای فلزی دوظرفیتی و سهظرفیتی به ویژه یونهای آهن دارد. در صورت مصرف همزمان در یک زمان مشخص، اتصال آهن به روتوزاید مانع از جذب هر دو ترکیب از روده باریک میشود. پزشکان باید توصیه کنند میان مصرف این دو دسته دارو حداقل دو ساعت فاصله زمانی رعایت گردد.
تداخل با غذامصرف همزمان با وعدههای غذایی سرشار از چربی
- چربیهای رژیم غذایی میتوانند ترشح صفرا و ساخت مایسلهای رودهای را تحریک کنند. این فرآیند باعث بهبود انحلال متابولیتهای محلول در چربی روتوزاید شده و نرخ جذب بیولوژیک این دارو را افزایش میدهد. بنابراین مصرف دارو همراه با غذا یا بلافاصله پس از آن برای جذب پایدارتر توصیه میشود.
اثر محافظتی غذا در برابر تحریکات مخاطی
- مصرف روتوزاید با معده خالی ممکن است به تحریک موضعی اپیتلیوم معده و بروز عوارضی نظیر سوزش سردل و حالت تهوع منجر شود. پزشک باید همواره تاکید کند که بیمار دارو را همراه با یک وعده غذایی کامل یا یک لیوان آب میل نماید تا میزان تحمل گوارشی به حداکثر برسد.
مصرف همزمان با لبنیات و غذاهای حاوی کلسیم بالا
- حجم بالای کلسیم موجود در شیر، پنیر یا ماست ممکن است با اتصال نسبی به گروههای هیدروکسیل مولکول روتوزاید سرعت جذب رودهای آن را کمی کاهش دهد، گرچه این اثر به شدت اتصال به یون آهن نبوده اما در مصرف مقادیر زیاد باید مد نظر باشد.
تداخل در آزمایشات بالینی و تشخیصیتداخل در آزمایش اندازهگیری قند ادرار با روشهای احیاکننده مس
- روتوزاید به دلیل داشتن حلقههای فنولی با ظرفیت بالای احیاکنندگی، میتواند در آزمایشهای اندازهگیری گلوکز در ادرار که مبتنی بر روشهای رنگسنجی کاهش مس هستند تداخل ایجاد کند و سبب ایجاد نتایج مثبت کاذب گردد. برای ارزیابی قند ادرار در این بیماران باید منحصرا از روشهای اختصاصی مبتنی بر آنزیم گلوکز اکسیداز استفاده شود.
آزمایشهای سنجش ظرفیت آنتیاکسیدانی و استرس اکسیداتیو پلاسما
- مصرف مداوم روتوزاید به دلیل خواص مهار رادیکالهای آزاد، پارامترهای آزمایشگاهی مرتبط با ظرفیت آنتیاکسیدانی تام سرم را به شکل کاذب بالاتر از حد واقعی بیماران نشان میدهد و توانایی خنثیسازی رادیکالها در سرم را دچار انحراف تحلیلی میکند.
تستهای انعقادی و سنجش زمان خونریزی مویرگی
- در دوزهای درمانی بالا، روتوزاید ممکن است سبب افزایش جزئی در زمان خونریزی شود بدون آنکه تغییر واضحی در زمان ترومبوپلاستین نسبی فعالشده ایجاد کند. در صورتی که تست زمان سیلان خون برای ارزیابی عملکرد پلاکتی تجویز شود، حضور دارو میتواند مدت زمان تشکیل لخته اولیه را طولانیتر از شرایط پایه نمایش دهد.
بررسی رنگ ادرار و تستهای تجزیه شیمیایی
- دفع ادراری متابولیتهای فنولی کونژوگه ممکن است سبب تغییر رنگ ادرار به زرد تیره، کهربایی یا حتی نارنجی مایل به قهوهای گردد. این دگرگونی رنگ ممکن است در خوانش چشمی نوار ادرار یا سیستمهای فتومتری خودکار ادرار سبب ایجاد خطا در ثبت رنگ و شفافیت نمونه شود.
هشدار ها روتوزاید
هشدارهای بالینی جامع و کاربردی
افتراق ادم ناشی از نارسایی موضعی از ادم سیستمیک
- پزشکان باید پیش از آغاز درمان با روتوزاید، علت زمینهای تورم و ادم اندامها را به دقت بررسی نمایند. این دارو منحصرا برای درمان علامتی نارسایی مزمن سیاهرگی و ادم موضعی ریزعروقی اندیکاسیون دارد. در مواردی که تورم پاها یا اندامها ناشی از بیماریهای سیستمیک نظیر نارسایی احتقانی قلب، اختلال عملکرد شدید کبد یا بیماریهای کلیوی مانند سندرم نفروتیک باشد، روتوزاید هیچ اثربخشی درمانی ندارد. تجویز این دارو در این دسته از بیماران سبب تاخیر در آغاز درمانهای حیاتی و نجاتبخش پایه بیماری خواهد شد.
خطر بروز واکنشهای ازدیاد حساسیت و آلرژی سیستمیک
- اگرچه روتوزاید دارویی با منشا فلاونوئیدی طبیعی است، اما امکان بروز واکنشهای ایمونولوژیک شدید وجود دارد. پزشک باید بیمار را از نظر علائم هشداردهنده ازدیاد حساسیت مانند خارش شدید پوستی، راشهای اریتماتوز، کهیر منتشر، اسپاسم برونش، ادم آنژیونوروتیک در ناحیه حنجره و صورت یا افت ناگهانی فشار خون مطلع سازد. در صورت مشاهده نخستین نشانههای آلرژی، مصرف دارو باید بلافاصله قطع شود و درمانهای اورژانسی آغاز گردد.
احتیاط در بیماران با اختلالات زمینهای دستگاه گوارش
- شایعترین عوارض جانبی گزارششده از روتوزاید مربوط به تحریک مخاط دستگاه گوارش است. بیمارانی که سابقه فعال یا مکرر بیماری زخم پپتیک، گاستریت حاد، التهاب روده یا خونریزیهای پیشین گوارشی دارند، باید با احتیاط فراوان این دارو را دریافت نمایند. توصیه میشود دارو همواره همراه با وعدههای غذایی مصرف شود تا تحریک موضعی ترشح اسید معده و سوزش سردل به حداقل برسد.
تداخل احتمالی با فرآیند انعقاد خون و مهار تجمع پلاکتها
- روتوزاید اثرات فارماکولوژیک خفیفی در مهار تجمع و چسبندگی پلاکتها نشان میدهد. اگرچه این خاصیت به بهبود ریولوژی خون در سیاهرگها کمک میکند، اما در بیمارانی که تحت درمان همزمان با داروهای ضدانعقاد خوراکی، داروهای ضدپلاکتی مانند اسید استیل سالیسیلیک یا کلوپیدوگرل قرار دارند، میتواند ریسک زمان خونریزی را طولانیتر کند. پزشک باید در این بیماران وضعیت بالینی هموستاز را به دقت پایش نماید و در صورت برنامهریزی برای جراحیهای بزرگ، قطع موقت دارو پیش از عمل را مد نظر قرار دهد.
پایش اثربخشی بالینی و طول دوره درمان
- در شرایطی که پس از گذشت دو تا چهار هفته از آغاز درمان دارویی، هیچگونه بهبود بالینی در شدت ادم، درد اندام، حس سنگینی پاها یا علائم هموروئید مشاهده نشود، ادامه درمان بدون ارزیابی مجدد توجیه علمی ندارد. پزشک باید احتمال وجود سایر پاتولوژیها نظیر ترومبوز وریدهای عمقی، عفونتهای لنفاوی حاد مانند لنفانژیت یا سلولیت را ارزیابی کند. همچنین بروز هموروئید حاد همراه با خونریزی فعال رکتوم نیازمند بررسی سریع کولورکتال جهت رد بدخیمیها است.
عدم وجود شواهد ایمنی در اختلالات پیشرفته اندامهای حیاتی
- با توجه به اینکه متابولیتهای روتوزاید به طور گسترده در کبد کونژوگه شده و از طریق صفرا و ادرار دفع میشوند، در بیماران مبتلا به نارسایی مزمن کبدی و آسیبهای پیشرفته کلیوی باید اثرات تجمع بیولوژیک دارو در نظر گرفته شود و پایش آنزیمهای کبدی و عملکرد کلیوی در مصرف طولانیمدت ضرورت دارد.
اوردوز، مسمومیت و اقدامات درمانیشدت سمیت و پیامدهای مسمومیت حاد
- روتوزاید ترکیبی با شاخص درمانی بسیار گسترده و سمیت حاد فوقالعاده پایین است. در تجربیات بالینی بینالمللی و کارآزماییهای داروشناسی، موارد مسمومیت تهدیدکننده حیات ناشی از این ترکیب حتی با مصرف دوزهای بسیار بالاتر از حد درمانی به ندرت مشاهده شده است. مسمومیت معمولا در شرایط مصرف تصادفی مقادیر انبوه توسط اطفال، مصرف بیش از حد دارو به قصد خودآسیبی یا خطاهای دارویی رخ میدهد.
تظاهرات بالینی اوردوز و مسمومیت
نشانههای مسمومیت با دوزهای فوقالعاده زیاد روتوزاید به صورت عمده بر دستگاه گوارش و سیستم قلبی عروقی محیطی متمرکز است و شامل موارد زیر میباشد:
- نشانههای گوارشی شامل تهوع شدید، استفراغهای مداوم، دردهای کولیکی و اسپاسمودیک شکمی، اسهال آبکی حاد و در موارد شدیدتر سوزش شدید مخاط مری و سر دل است.
- نشانههای عروقی و اعصاب مرکزی شامل برافروختگی ناگهانی و قرمزی منتشر پوست، گرگرفتگی در صورت و گردن، احساس تپش قلب گذرا، افت فشار خون گذرا در اثر گشادشدن عروق محیطی، سردردهای ضرباندار و گیجی خفیف میباشد.
- در موارد مسمومیت بسیار نادر، ناشی از حساسیت شدید فردی همزمان با دوز بالا، احتمال بروز افت فشار خون ارتواستاتیک و بثورات خارشدار پوستی وجود دارد.
اقدامات درمانی و پروتکل مدیریت بالینی مسمومیت
برای درمان اوردوز و مسمومیت با روتوزاید پادزهر اختصاصی وجود ندارد؛ بنابراین اساس مدیریت بالینی بر پایه درمانهای حمایتی، علامتی و کاهش جذب گوارشی استوار است. مراحل درمانی توصیه شده برای پزشکان عبارتند از:
الف. کاهش جذب گوارشی در مراحل اولیه: - اگر بیمار در فاصله زمانی کمتر از یک تا دو ساعت پس از مصرف دوز بسیار بالای دارو به مرکز درمانی مراجعه کند، تجویز شارکول فعال به عنوان جاذب سموم گوارشی توصیه میشود. شستشوی معده به طور روتین ضرورت ندارد، مگر در مواردی که حجم مصرفشده فوقالعاده زیاد بوده یا همراه با داروهای سمی دیگر مصرف شده باشد. ایجاد استفراغ القایی به دلیل خطر آسپیراسیون ریوی اکیدا ممنوع است.
ب. پایدارسازی همودینامیک و هیدراتاسیون: - به دلیل احتمال دست دادن مایعات ناشی از استفراغ و اسهال یا بروز اتساع عروقی محیطی، انفوزیون وریدی مایعات ایزوتونیک نظیر سرم نرمال سالین یا رینگر لاکتات جهت حفظ حجم داخل عروقی، پایداری فشار خون و بهبود برونده ادراری کلیه برای دفع متابولیتها باید برقرار گردد.
ج. درمان علامتی دستگاه گوارش: - جهت کنترل تهوع و استفراغهای شدید، استفاده از داروهای ضدتهوع تزریقی توصیه میشود. همچنین برای کاهش تحریکات مخاطی و دردهای اسیدی معده، استفاده از داروهای مهارکننده پمپ پروتون یا مسدودکنندههای گیرنده هیستامین تیپ دو از طریق وریدی موثر است.
د. مدیریت واکنشهای پوستی یا آنافیلاکتوئید: - در صورت بروز برافروختگی شدید، راشهای خارشدار یا افت فشار خون ناشی از ترشح هیستامین، تجویز آنتیهیستامینهای تزریقی و در شرایط نادری که نشانههای انسداد راه هوایی یا شوک ظاهر شود، مداخله اورژانسی با اپینفرین عضلانی و کورتیکواستروئیدهای وریدی در اولویت خواهد بود.
ه. پایش آزمایشگاهی و همودیالیز: - بیمار باید حداقل به مدت شش تا هشت ساعت در بخش اورژانس تحت پایش علائم حیاتی، وضعیت الکترولیتهای سرم و عملکرد کلیوی قرار گیرد. با توجه به اتصال پروتئینی بسیار بالای متابولیتهای روتوزاید به آلبومین پلاسما، دیالیز و هموپرفیوژن در پاکسازی خونی این ترکیب بیاثر بوده و فاقد جایگاه درمانی است.
توصیه های دارویی روتوزاید
توصیههای دارویی برای آموزش به بیمار
شیوه و زمان صحیح مصرف دارو
- بیمار باید دارو را ترجیحا همراه با غذا یا بلافاصله پس از اتمام یک وعده غذایی اصلی مصرف نماید. این اقدام سبب به حداقل رسیدن احتمال بروز سوزش سر دل، درد شکم یا حالت تهوع میشود. دارو باید همراه با یک لیوان کامل آب بلعیده شود و از خرد کردن، جویدن یا شکستن قرص خودداری گردد تا ترشح و جذب دارو در روده به شکل منظم صورت گیرد.
پرهیز از تغییر خودسرانه دوز و مدیریت دوز فراموششده
- به بیمار تاکید شود که مقدار مصرف دارو باید دقیقا منطبق بر تجویز پزشک باشد. افزایش مقدار مصرف به هیچ عنوان سرعت بهبودی را بیشتر نمیکند و ممکن است موجب بروز عوارض شود. در صورتی که مصرف یک نوبت از دارو فراموش شد، بیمار باید به محض یادآوری آن را مصرف کند، مگر آنکه به زمان نوبت بعدی نزدیک باشد. تحت هیچ شرایطی نباید دو دوز همزمان برای جبران دوز فراموششده مصرف شود.
اقدامات لازم در صورت بروز واکنشهای حساسیتی
- بیمار باید آموزش ببیند که در صورت بروز علائم هشداردهنده نظیر تورم در لبها، زبان، پلکها یا گلو، ایجاد جوشها و بثورات خارشدار پوستی، کهیر یا بروز اشکال در تنفس، فورا مصرف دارو را متوقف کرده و به نزدیکترین مرکز درمانی و اورژانس مراجعه نماید.
فاصله زمانی در مصرف همزمان با مکملهای غذایی
- بیمار باید بداند که در صورت مصرف همزمان مکملهای حاوی آهن، کلسیم یا مولتیویتامینها، حتما باید فاصله زمانی حداقل دو ساعت بین مصرف روتوزاید و این مکملها رعایت شود تا جذب داروها در دستگاه گوارش دچار اختلال نگردد.
آگاهی از تغییر رنگ مایعات دفعی بدن
- لازم است به بیمار اطلاع داده شود که متابولیتهای این دارو ممکن است سبب تغییر رنگ ادرار به زرد پررنگ یا نارنجی مایل به تیره شود. بیمار باید اطمینان یابد که این رخداد کاملا بیخطر است و نشانه آسیب کلیوی یا مسمومیت دارویی نیست.
توجه به اقدامات غیردارویی کمکی
- در بیمارانی که این دارو را برای نارسایی مزمن وریدی و واریس مصرف میکنند، باید یادآوری شود که مصرف دارو جایگزین اصلاح سبک زندگی نیست. استفاده منظم از جورابهای فشاری در صورت تجویز، بالا نگه داشتن پاها در فواصل استراحت، پرهیز از ایستادنهای طولانیمدت، فعالیت بدنی سبک و کنترل وزن باید به عنوان مکمل درمان دارویی ادامه یابد.
شرایط بهینه نگهداری دارو
- دارو باید در بستهبندی اصلی خود، در مکانی خشک، خنک و با دمای کمتر از بیست و پنج درجه سانتیگراد نگهداری شود. همچنین فرآورده باید دور از تابش مستقیم نور آفتاب، دور از رطوبت شدید مانند حمام و دور از دسترس اطفال و حیوانات خانگی قرار گیرد.
توصیههای دارویی تخصصی ویژه پزشکبررسی سوابق بیماری و پایش ریسک نارسایی وریدی
- پیش از آغاز درمان، پزشک باید اتیولوژی ورم یا مشکلات عروقی اندام تحتانی را به دقت مشخص سازد. روتوزاید به عنوان یک داروی مکمل تقویتکننده عروق عمل میکند، اما نباید به عنوان تنها درمان در مواردی نظیر ورم ریوی، نارسایی قلبی جبراننشده یا ترومبوز وریدهای عمقی فعال به کار رود. ارزیابی اولیه بالینی و تعیین شدت بیماری وریدی جهت سنجش اثر درمانی الزامی است.
ارزیابی ریسک هموستاتیک و مداخله در جراحیها
- با توجه به اثرات مهاری خفیف روتوزاید بر چسبندگی و تجمع پلاکتها، پزشک معالج باید در بیمارانی که تحت درمان همزمان با داروهای مهارکننده تجمع پلاکتی مانند آسپیرین و کلوپیدوگرل یا داروهای ضدانعقاد خوراکی مانند وارفارین هستند، دقت کافی اعمال نماید. توصیه میشود پیش از جراحیهای بزرگ، دندانپزشکیهای تهاجمی یا زایمان، مصرف این دارو دستکم پنج تا هفت روز قبل به صورت موقت قطع شود تا ریسک خونریزی حین عمل به حداقل برسد.
تجویز در دوران بارداری و شیردهی
- اطلاعات ایمنی بالینی کافی و کنترلشده درباره مصرف روتوزاید در سه ماهه نخست بارداری در دسترس نیست. بنابراین پزشک باید از تجویز این دارو در سه ماهه اول اکیدا پرهیز نماید. در سه ماهه دوم و سوم، تنها زمانی میتوان دارو را مد نظر قرار داد که منافع بالقوه درمانی برای مادر بر خطرات احتمالی برای جنین برتری داشته باشد. در دوران شیردهی نیز به علت نامشخص بودن میزان ترشح متابولیتها در شیر مادر، توصیه میشود تجویز با احتیاط کامل یا ترجیحا قطع شیردهی صورت گیرد.
پایش پارامترهای آزمایشگاهی و تفسیر نتایج
- پزشکان باید در نظر داشته باشند که خاصیت احیاکنندگی قوی این ترکیب فلاونوئیدی میتواند نتایج تست قند ادرار با روشهای مبتنی بر معرفهای احیاکننده مس را به صورت مثبت کاذب درآورد. پزشک باید در برگه درخواست آزمایش تاکید کند که بررسی قند صرفا از طریق روش آنزیمی صورت پذیرد. همچنین ارزیابی دورهای زمان سیلان خون در بیمارانی که دوزهای بالا مصرف میکنند توصیه میگردد.
تنظیم دوز در گروههای ویژه جمعیتی
- در سالمندان، به دلیل بالاتر بودن احتمال بیماریهای همزمان زمینهای و مصرف چند دارو، درمان باید با کمترین مقدار موثر آغاز گردد و پس از بررسی تحمل بالینی در صورت نیاز افزایش یابد. در بیماران مبتلا به نارساییهای شدید کبدی یا کلیوی، گرچه بار عمده متابولیسم دارو رودهای و تا حدی صفراوی است، تنظیم دقیق مقدار مصرف و نظارت دورهای بر وضعیت بالینی برای پیشگیری از انباشت احتمالی دارو توصیه میشود. ایمنی مصرف این دارو در اطفال اثبات نشده است و پزشکان باید از تجویز آن در گروه سنی کودکان خودداری ورزند.
مدت زمان استاندارد دوره درمان
- دوره درمان بسته به شدت ضایعات عروقی، رتینوپاتی دیابتی یا ادم پس از جراحی معمولا بین چهار تا دوازده هفته در کارآزماییهای بالینی تعیین میشود. پزشک باید در فواصل درمانی چهار هفتهای پاسخ بیمار را بررسی نموده و در صورت عدم دستیابی به پاسخ درمانی مطلوب یا بروز عوارض، در تداوم استراتژی درمانی تجدید نظر کند.
دارو های هم گروه روتوزاید
مصرف در بارداری ثبت نشده است.
