بزاق مصنوعی چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

بزاق مصنوعی چیست؟

بزاق مصنوعی فرآورده‌ای است که برای کاهش خشکی دهان و شبیه‌سازی عملکرد بزاق طبیعی استفاده می‌شود. این دارو رطوبت دهان را افزایش می‌دهد و به راحت‌تر صحبت کردن، بلع غذا، محافظت از دندان‌ها و کاهش سوزش دهان کمک می‌کند.

بزاق مصنوعی چه زمانی استفاده می‌شود؟

بزاق مصنوعی معمولاً در این شرایط توصیه می‌شود:

• خشکی دهان
• بعد از شیمی‌درمانی یا رادیوتراپی سر و گردن
• سندرم شوگرن
• مصرف برخی داروها مثل ضدافسردگی‌ها، داروهای فشار خون، آنتی‌هیستامین‌ها
• سالمندان یا افرادی که بزاق کمی ترشح می‌کنند
• خشکی دهان در خواب یا هنگام صحبت طولانی

بزاق مصنوعی چگونه عمل می‌کند؟

• سطح دهان و مخاط را مرطوب می‌کند
• مانند بزاق طبیعی، یک لایه محافظ روی زبان، لثه و گلو ایجاد می‌کند
• به کاهش بوی بد دهان و پیشگیری از پوسیدگی دندان کمک می‌کند
• بلع غذا و صحبت کردن را آسان‌تر می‌سازد

⚠️ توجه: بزاق مصنوعی علت اصلی خشکی دهان را درمان نمی‌کند، اما علائم را به‌طور مؤثر کنترل می‌کند.

اشکال دارویی بزاق مصنوعی

اسپری بزاق مصنوعی

پرکاربردترین و سریع‌ترین شکل مصرف
مزایا:

• اثر سریع و موضعی
• استفاده آسان در هر زمان
• مناسب خشکی دهان شدید یا شبانه
• مناسب برای بیماران شیمی‌درمانی، شوگرن، سالمندان، افرادی با خشکی دهان شدید

نحوه مصرف:

• 1 تا 2 پاف داخل دهان
• در صورت نیاز، چند بار در روز تکرار شود
• قبل از خواب هم قابل استفاده است

قرص یا پاستیل مکیدنی بزاق مصنوعی

(در برخی برندها به‌صورت قرص مکیدنی یا لوزی عرضه می‌شود)
مزایا:

• تحریک ترشح بزاق طبیعی
• اثر طولانی‌تر نسبت به اسپری
• مناسب استفاده خارج از منزل
• مناسب برای خشکی دهان خفیف تا متوسط، مصرف روزمره

نحوه مصرف:

• قرص را بمکید (نجوید)
• روزانه 3 تا 6 عدد طبق نیاز یا دستور پزشک

مزایای استفاده از بزاق مصنوعی

• کاهش احساس خشکی، سوزش و ترک دهان
• کمک به سلامت دندان‌ها و لثه
• بهبود کیفیت خواب
• کاهش زخم‌های دهانی
• افزایش راحتی هنگام غذا خوردن و صحبت

آیا بزاق مصنوعی عوارض دارد؟

در اغلب موارد بی‌خطر و بدون عارضه جدی است.
در موارد نادر ممکن است:

• طعم ناخوشایند موقت
• حساسیت خفیف دهانی

در صورت بروز حساسیت، مصرف را قطع و با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

نکات مهم هنگام مصرف بزاق مصنوعی

• پس از استفاده، تا چند دقیقه غذا یا نوشیدنی مصرف نکنید
• بهداشت دهان و دندان را جدی بگیرید
• مصرف آب کافی را فراموش نکنید
• در صورت خشکی شدید یا مداوم، بررسی پزشکی لازم است

بزاق مصنوعی برای چه کسانی مناسب است؟

✔ بزرگسالان
✔ سالمندان
✔ بیماران خاص
✔ افراد تحت درمان‌های دارویی خاص
❌ کودکان فقط با نظر پزشک

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف بزاق مصنوعی

موارد مصرف تایید شده
بزاق مصنوعی به عنوان یک درمان نگهدارنده و تسکین دهنده برای جبران کمبود ترشحات طبیعی غدد بزاقی تایید شده است. کاربردهای اصلی و تایید شده این فراورده شامل موارد زیر است:

مدیریت سندرم شوگرن

• در بیماران مبتلا به این بیماری خود ایمنی تخریب غدد برون ریز منجر به خشکی شدید دهان می شود. تجویز بزاق مصنوعی در این بیماران یک خط درمانی پایه برای تسکین علائم خشکی تسهیل در عمل جویدن و بلع غذا و همچنین بهبود کیفیت تکلم است. این فراورده ها با ایجاد یک لایه محافظ روی مخاط از اسیب های مکانیکی جلوگیری می کنند.

خشکی دهان ناشی از پرتو درمانی سر و گردن

• بیماران مبتلا به سرطان که تحت رادیوتراپی در ناحیه سر و گردن قرار می گیرند غالبا دچار تخریب دائمی یا موقت غدد بزاقی می شوند. استفاده مکرر از بزاق مصنوعی در این بیماران برای جلوگیری از عفونت های قارچی دهان پیشگیری از پوسیدگی های شدید دندانی و حفظ رطوبت بافت های نرم دهان کاملا ضروری است.

خشکی دهان ناشی از عوارض دارویی

• بسیاری از داروها از جمله انتی هیستامین ها داروهای ضد افسردگی داروهای ضد فشار خون و انتی کولینرژیک ها باعث کاهش ترشح بزاق می شوند. در مواردی که امکان قطع یا تغییر داروی اصلی بیمار وجود ندارد تجویز قطره یا اسپری بزاق مصنوعی می تواند به عنوان یک درمان کمکی موثر برای رفع خشکی و سوزش دهان بیمار استفاده شود.

خشکی دهان ناشی از افزایش سن

• در سالمندان به دلیل تحلیل رفتن فیزیولوژیک بافت غدد بزاقی خشکی دهان بسیار شایع است. بزاق مصنوعی در این گروه سنی علاوه بر بهبود راحتی بیمار به حفظ سلامت لثه ها و ثابت ماندن دندان های مصنوعی کمک شایانی می کند.

موارد مصرف خارج برچسب
علاوه بر موارد تایید شده پزشکان در شرایط بالینی خاصی از بزاق مصنوعی برای بهبود وضعیت بیماران استفاده می کنند که شامل موارد زیر است:

مدیریت موکوزیت دهانی ناشی از شیمی درمانی

• در بیماران تحت شیمی درمانی التهاب و زخم های شدید مخاط دهان بسیار دردناک است. اگرچه بزاق مصنوعی درمان اصلی موکوزیت نیست اما استفاده از ان به عنوان یک لایه پوشاننده می تواند تماس مواد محرک با زخم ها را کاهش داده و با مرطوب نگه داشتن محیط دهان درد بیمار را تسکین دهد و روند ترمیم بافت را تسریع کند.

سندرم دهان سوزان

• در بیمارانی که بدون هیچ گونه ضایعه مشخصی از سوزش مداوم زبان و کام شکایت دارند استفاده از بزاق مصنوعی می تواند با افزایش لغزندگی محیط دهان تحریکات عصبی سطحی را کاهش داده و به عنوان یک درمان تسکینی موثر واقع شود.

بیماران بستری در بخش مراقبت های ویژه

• بیمارانی که تحت لوله گذاری داخل تراشه و تهویه مکانیکی قرار دارند قادر به ترشح و بلع طبیعی بزاق نیستند. کادر درمان و پزشکان بخش مراقبت های ویژه از بزاق مصنوعی برای مرطوب نگه داشتن دهان این بیماران جلوگیری از ترک خوردگی لب ها و پیشگیری از ایجاد زخم های فشاری ناشی از تجهیزات تنفسی در حفره دهان استفاده می کنند.

پیشگیری از پوسیدگی دندان در بیماران پر خطر

• در افرادی که به دلایل مختلف از جمله نقص های مادرزادی فاقد بزاق کافی هستند پزشکان دندانپزشک فراورده های بزاق مصنوعی حاوی کلسیم فسفات و فلوراید را برای تنظیم اسیدیته محیط دهان و جلوگیری از تخریب سریع مینای دندان تجویز می کنند.

مکانیسم اثر بزاق مصنوعی

مکانیسم اثر فراورده های بزاق مصنوعی کاملا موضعی و فیزیکی است. برخلاف داروهای سیستمیک که گیرنده های استیل کولین را برای تحریک ترشح غدد بزاقی فعال می کنند این محصولات هیچ گونه اثر تحریکی بر بافت غده ای ندارند و صرفا به عنوان یک جایگزین فیزیکی و محافظ عمل می کنند. مکانیسم های اصلی شامل موارد زیر است:

ایجاد لایه روان کننده و محافظ

• ترکیبات اصلی بزاق مصنوعی معمولا شامل پلیمرهای ویسکوز مانند کاربوکسی متیل سلولز هیدروکسی پروپیل متیل سلولز گلیسیرین و در برخی فرمولاسیون ها موسین های حیوانی است. این مواد با کاهش کشش سطحی یک لایه نازک و پایدار روی بافت های مخاطی حفره دهان زبان و حلق ایجاد می کنند. این لایه محافظ اصطکاک ناشی از جویدن بلع و تکلم را به شدت کاهش داده و از اسیب های مکانیکی و ایجاد زخم در بافت های خشک و شکننده دهان جلوگیری می کند.

تنظیم اسیدیته و بافرینگ محیط دهان

• کاهش ترشح بزاق طبیعی منجر به افت شدید پی اچ محیط دهان و اسیدی شدن ان می شود که این امر خطر پوسیدگی مینای دندان و رشد قارچ ها را به شدت افزایش می دهد. بزاق مصنوعی حاوی سیستم های بافری و الکترولیت هایی نظیر سدیم پتاسیم و کلر است که اسیدیته دهان را به محدوده خنثی بازگردانده و از تخریب بافت های سخت و نرم جلوگیری می کند.

بازسازی معدنی دندان ها

• بسیاری از فرمولاسیون های پیشرفته بزاق مصنوعی حاوی یون های کلسیم فسفات و فلوراید هستند. این ترکیبات با قرار گرفتن بر روی سطح مینای دندان فرایند بازسازی معدنی را تسریع کرده و با مسدود کردن تخلخل های میکروسکوپی دندان حساسیت دندانی را در بیماران مبتلا به خشکی دهان کاهش می دهند.

فارماکوکینتیک بزاق مصنوعی

با توجه به ماهیت موضعی بزاق مصنوعی پروفایل فارماکوکینتیک ان با داروهای سیستمیک کاملا متفاوت است و بررسی ان بیشتر بر زمان ماندگاری در محل هدف متمرکز است:

جذب سیستمیک

• ترکیبات پلیمری و مرطوب کننده موجود در بزاق مصنوعی دارای مولکول های درشتی هستند که قابلیت عبور از غشاهای مخاطی را ندارند. در نتیجه میزان جذب سیستمیک این فراورده از طریق مخاط دهان یا دستگاه گوارش پس از بلع صفر یا کاملا ناچیز است و هیچ گونه اثرات فارماکولوژیک سیستمیک در بدن ایجاد نمی کند. الکترولیت های موجود در ان نیز در مقادیری نیستند که بر تعادل الکترولیتی سرم تاثیری بگذارند.

توزیع و ماندگاری موضعی

• پس از اسپری یا شستشوی دهان با این فراورده توزیع ان منحصرا به حفره دهان لثه ها و بخش فوقانی حلق محدود می شود. مهم ترین چالش بالینی در فارماکوکینتیک این محصول نیمه عمر موضعی بسیار کوتاه ان است. به دلیل پاکسازی مداوم محیط دهان در اثر صحبت کردن غذا خوردن و نوشیدن مایعات لایه محافظ ایجاد شده معمولا بین یک تا دو ساعت دوام دارد و نیازمند تجدید مکرر توسط بیمار است.

متابولیسم و دفع

• بخش عمده ای از بزاق مصنوعی استفاده شده توسط بیمار در نهایت بلعیده می شود. پلیمرهای سلولزی موجود در دارو در دستگاه گوارش انسان قابل هضم نیستند و بدون تغییر متابولیک به صورت دست نخورده از طریق مدفوع دفع می گردند. سایر ترکیبات پایه مانند گلیسیرین در صورت ورود به معده وارد چرخه متابولیسم معمول کربوهیدرات ها شده و به راحتی دفع می شوند. به همین دلیل مصرف مقادیر بالای این دارو در طول روز فاقد خطر مسمومیت سیستمیک یا بار متابولیک برای کبد و کلیه است.

منع مصرف بزاق مصنوعی

موارد منع مصرف در بیماری ها و شرایط بالینی
بزاق مصنوعی به دلیل عدم جذب سیستمیک منع مصرف مطلق بسیار کمی دارد اما پزشکان باید در شرایط زیر با احتیاط عمل کنند و یا از تجویز فرمولاسیون های خاص خودداری نمایند:

حساسیت مفرط به ترکیبات سازنده

• تنها منع مصرف مطلق و قطعی این فراورده وجود سابقه حساسیت یا انافیلاکسی به ماده موثره یا مواد جانبی موجود در فرمولاسیون است. بسیاری از این محصولات حاوی مواد نگهدارنده مانند پارابن ها طعم دهنده های مصنوعی رنگ ها و شیرین کننده ها هستند. در صورت بروز واکنش های الرژیک موضعی مانند تورم لب ها سوزش شدید یا بثورات مخاطی مصرف فراورده باید بلافاصله متوقف شود.

حساسیت به پروتئین های حیوانی

• برخی از انواع خاص بزاق مصنوعی بر پایه موسین حیوانی معمولا خوک ساخته می شوند. تجویز این نوع خاص در بیمارانی که سابقه حساسیت به فراورده های حیوانی دارند یا به دلایل مذهبی و فرهنگی از مصرف انها امتناع می کنند ممنوع است و باید از فرمولاسیون های گیاهی یا پلیمری مانند سلولز استفاده شود.

نارسایی شدید کلیوی و رژیم های محدود از سدیم

• اگرچه جذب سیستمیک این محصولات ناچیز است اما برخی از فرمولاسیون ها حاوی مقادیر قابل توجهی الکترولیت از جمله سدیم و پتاسیم برای شبیه سازی پی اچ طبیعی دهان هستند. در بیمارانی که به دلیل نارسایی قلبی یا کلیوی در مراحل پیشرفته تحت رژیم های دقیق محدودیت سدیم یا پتاسیم قرار دارند استفاده مکرر و بلع مداوم این فراورده ها نیازمند احتیاط است. پزشک باید ترکیبات روی بسته بندی را بررسی کرده و در صورت لزوم انواع بدون الکترولیت را تجویز کند.

موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی

دوران بارداری

• بر اساس طبقه بندی سازمان های مرجع بین المللی بزاق مصنوعی به دلیل ساختار فیزیکی و عدم جذب سیستمیک هیچ گونه خطری برای جنین به همراه ندارد. مواد پلیمری موجود در این محصولات در صورت بلعیده شدن از دستگاه گوارش مادر جذب خون نمی شوند. بنابراین مصرف این فراورده برای تسکین خشکی دهان ناشی از تغییرات هورمونی در تمامی ماه های بارداری کاملا ایمن بوده و هیچ گونه منع مصرفی ندارد.

دوران شیردهی

• به دلیل عدم ورود ترکیبات این فراورده به جریان خون ترشح ان در شیر مادر از نظر فیزیولوژیک غیر ممکن است. استفاده از این محصول در دوران شیردهی کاملا مجاز است و نیازی به قطع شیردهی یا تغییر دوز دارو وجود ندارد.

موارد منع مصرف در کودکان
تجویز بزاق مصنوعی در کودکان و اطفال به طور کلی ایمن است اما نیازمند رعایت احتیاطات ویژه ای بر اساس شکل دارویی و سن کودک می باشد:

خطر خفگی در فرم های جامد

• استفاده از اشکال دارویی جامد مانند قرص های مکیدنی یا پاستیل های تحریک کننده ترشح بزاق در نوزادان و کودکان خردسال به دلیل خطر بالای خفگی و انسداد مجاری تنفسی اکیدا ممنوع است. در این گروه سنی منحصرا باید از فرم های قطره یا اسپری استفاده شود.

مسمومیت با فلوراید در خردسالان

• برخی از فراورده های بزاق مصنوعی که برای جلوگیری از پوسیدگی دندان فرموله شده اند حاوی مقادیر بالایی از فلوراید هستند. استفاده مداوم و بدون نظارت از این ترکیبات در کودکان خردسال که رفلکس بلع کنترل شده ای ندارند می تواند منجر به بلع مقادیر زیاد فلوراید و بروز مسمومیت سیستمیک یا فلوئوروزیس دندانی شود. در این موارد تجویز فرمولاسیون های فاقد فلوراید توصیه می گردد.

محتوای الکل

• برخی از دهانشویه ها یا اسپری های مرطوب کننده حاوی درصدی الکل به عنوان حلال یا نگهدارنده هستند. استفاده از این محصولات در کودکان و اطفال کاملا ممنوع است زیرا بلع تصادفی ان می تواند خطر افرین باشد و همچنین خود الکل می تواند باعث تشدید خشکی مخاط حساس دهان کودک شود.

عوارض جانبی بزاق مصنوعی

عوارض گوارشی (یک تا پنج درصد)

• شایع ترین عارضه گزارش شده ناشی از مصرف بزاق مصنوعی اختلالات گوارشی است. این عارضه به دلیل خود پلیمرهای سلولزی نیست بلکه ناشی از بلع مکرر شیرین کننده های مصنوعی مانند زایلیتول و سوربیتول یا مواد مرطوب کننده مانند گلیسیرین در فرمولاسیون دارو است. بروز نفخ دردهای شکمی خفیف و اسهال اسموتیک در حدود 1 تا 5 درصد از بیمارانی که مقادیر زیادی از این فراورده را در طول روز مصرف و بلع می کنند مشاهده می شود. این عوارض وابسته به دوز بوده و با کاهش دفعات مصرف برطرف می شوند.

عوارض موضعی دهان و گلو (یک تا سه درصد)

• اگرچه این فراورده برای تسکین بافت دهان طراحی شده است اما در 1 تا 3 درصد از بیماران ممکن است باعث ایجاد عوارض موضعی ناخواسته شود. این موارد شامل احساس سوزش خفیف و گذرا در مخاط دهان قرمزی لثه ها و تغییر یا اختلال موقت در حس چشایی است. این عوارض معمولا به دلیل حساسیت مخاطی به مواد نگهدارنده مانند پارابن ها یا تنظیم کننده های اسیدیته در برخی فرمولاسیون های خاص رخ می دهد.

تغییرات در تکلم و بلع (کمتر از دو درصد)

• در مواردی که از فرمولاسیون های دارای ویسکوزیته بسیار بالا مانند ژل های غلیظ استفاده می شود کمتر از 2 درصد بیماران ممکن است از احساس چسبندگی بیش از حد در دهان شکایت کنند که می تواند به صورت موقت در تکلم روان یا بلع مایعات اختلال جزئی ایجاد کند.

واکنش های الرژیک شدید (کمتر از یک دهم درصد)

• بروز حساسیت های جدی و سیستمیک به بزاق مصنوعی بسیار نادر است. واکنش های الرژیک تماسی درماتیت یا بروز بثورات مخاطی در کمتر از 0.1 درصد بیماران گزارش شده است. این واکنش ها عمدتا به طعم دهنده های مصنوعی رنگ ها یا در موارد استفاده از فرمولاسیون های با پایه حیوانی به پروتئین های موسین مرتبط است. در صورت بروز هرگونه تورم در لب ها یا مجاری تنفسی مصرف باید فورا قطع شود.

نکته: به طور کلی داروی بزاق مصنوعی به عنوان یک فراورده بسیار ایمن برای مدیریت خشکی دهان در نظر گرفته می شود و عوارض جانبی ان به ندرت نیازمند قطع کامل درمان یا مداخلات پزشکی جدی است. انتخاب فرمولاسیون مناسب و فاقد مواد حساسیت زا برای هر بیمار می تواند همین درصد ناچیز از عوارض را نیز به حداقل برساند.

تداخلات دارویی بزاق مصنوعی

تداخلات دارویی مهم
به طور کلی فراورده های بزاق مصنوعی هیچ گونه تداخل دارویی سیستمیک و فارماکوکینتیک با سایر داروها ندارند زیرا وارد جریان خون نمی شوند. با این وجود توجه به تداخلات فیزیکی و مکانیکی در حفره دهان برای پزشکان حائز اهمیت است:

• نیتروگلیسیرین زیر زبانی و سایر داروهای زیر زبانی: در بیماران مبتلا به خشکی دهان شدید قرص های زیر زبانی به دلیل نبود رطوبت کافی به خوبی حل نمی شوند که این امر موجب تاخیر یا کاهش جذب داروی اصلی می شود. استفاده از اسپری یا قطره بزاق مصنوعی چند دقیقه قبل از مصرف داروهای زیر زبانی محیط مخاط را مرطوب کرده و انحلال و جذب این داروها را تسهیل می کند. این مورد یک تداخل مکانیکی مثبت و مفید در نظر گرفته می شود.

تداخل با غذا

• بزاق مصنوعی هیچ تداخلی با هضم یا جذب مواد غذایی ندارد. با این حال برای حفظ اثربخشی بالینی و ماندگاری لایه محافظ روی مخاط دهان به بیماران توصیه کنید حداقل ده تا پانزده دقیقه پس از مصرف دارو از خوردن و اشامیدن خودداری کنند تا مواد موثره از حفره دهان شسته نشوند. برخی از فرمولاسیون های حاوی شیرین کننده ممکن است به صورت جزئی و گذرا طعم غذاها را تغییر دهند.

تداخل در آزمایشات

• بر اساس مراجع بین المللی هیچ گونه تداخل ازمایشگاهی تایید شده ای برای بزاق مصنوعی گزارش نشده است. مصرف این دارو تاثیری بر نتایج ازمایش های بیوشیمیایی خون پروفایل های هورمونی یا انالیز ادرار ندارد و نیازی به قطع مصرف دارو پیش از انجام ازمایش های تشخیصی متداول نیست.

هشدار ها بزاق مصنوعی

هشدارها و احتیاطات بالینی کاربردی
اگرچه بزاق مصنوعی یک فراورده موضعی و ایمن تلقی می شود اما پزشکان در هنگام تجویز باید به هشدارهای زیر توجه کامل داشته باشند:

پنهان کردن علائم بیماری های زمینه ای

• مهم ترین هشدار بالینی این است که بزاق مصنوعی تنها یک درمان تسکینی و علامتی است و به هیچ وجه جایگزین بررسی و درمان علت اصلی خشکی دهان نمی شود. پزشک باید توجه داشته باشد که استفاده مداوم بیمار از این فراورده نباید منجر به تاخیر در تشخیص سندرم های خودایمنی، عوارض جانبی داروهای سیستمیک، دیابت یا تومورهای غدد بزاقی شود.

خطر اسپیراسیون در بیماران دارای اختلال بلع

• در بیمارانی که دچار نقص عصبی، سابقه سکته مغزی یا اختلالات شدید بلع هستند، استفاده از فرم های مایع با ویسکوزیته پایین یا فرم های جامد مکیدنی می تواند خطر پریدن مایعات به مجاری تنفسی و اسپیراسیون را افزایش دهد. در این بیماران فرمولاسیون های ژل مانند که چسبندگی بیشتری به مخاط دارند ارجحیت بالینی دارند.

فقدان خواص ایمنی و انزیمی بزاق طبیعی

• بزاق مصنوعی فاقد انزیم های گوارشی، ایمونوگلوبولین ها و فاکتورهای ضد میکروبی موجود در بزاق طبیعی انسان است. بنابراین، بیمارانی که از این فراورده استفاده می کنند همچنان در معرض خطر بالای پوسیدگی دندان، عفونت های قارچی مانند کاندیدیازیس دهانی و بیماری های لثه قرار دارند. اموزش بهداشت دقیق دهان و دندان و ارجاع منظم به دندانپزشک الزامی است.

عوارض گوارشی ناشی از شیرین کننده ها

• بسیاری از فرمولاسیون های این دارو برای بهبود طعم و جلوگیری از پوسیدگی دندان حاوی شیرین کننده هایی مانند زایلیتول یا سوربیتول هستند. پزشکان باید به بیماران هشدار دهند که بلع مقادیر زیاد این مواد در طول روز می تواند منجر به نفخ، کرامپ های شکمی و اسهال اسموتیک شود. در بیماران مبتلا به سندرم روده تحریک پذیر این موضوع باید با دقت بیشتری پایش شود.

بار الکترولیتی در بیماران قلبی و کلیوی

• برخی از این محصولات دارای مقادیر بالایی از یون های سدیم و پتاسیم برای تنظیم اسیدیته دهان هستند. در صورت بلع مکرر و روزانه توسط بیمارانی که در مراحل پیشرفته نارسایی قلبی یا کلیوی قرار دارند و تحت رژیم های سخت محدودیت الکترولیت هستند، احتمال اختلال در تعادل الکترولیتی سرم وجود دارد و پایش بالینی توصیه می شود.

مسمومیت بزاق مصنوعی و پروتکل درمان
با توجه به فرمولاسیون پلیمری و عدم جذب سیستمیک مواد موثره بزاق مصنوعی از طریق دستگاه گوارش، مفهوم اوردوز کلاسیک که منجر به سمیت ارگان های داخلی یا سرکوب سیستم عصبی مرکزی شود در مورد این دارو صدق نمی کند. با این حال، مصرف بیش از حد و بلع حجم بالای این فرآورده می تواند عوارض خاصی ایجاد کند.

تظاهرات بالینی مسمومیت و مصرف بیش از حد

در صورت بلع تصادفی یا عمدی مقادیر بسیار زیاد بزاق مصنوعی، بیمار ممکن است علائم زیر را تجربه کند:

• احساس سنگینی و پری شدید در معده به دلیل حجم بالای پلیمرهای غیر قابل هضم
• تهوع و استفراغ مکانیکی به دلیل تحریک حجم بالای مواد در معده
• اسهال اسموتیک شدید در صورتی که فراورده حاوی مقادیر بالای زایلیتول، سوربیتول یا گلیسیرین باشد
• اختلالات گذرا در حس چشایی

مدیریت بالینی و درمان مسمومیت

هیچ پادزهر اختصاصی برای مصرف بیش از حد بزاق مصنوعی وجود ندارد و نیازی به مداخلات تهاجمی سم شناسی نیست. پروتکل درمانی کاملا حمایتی و شامل موارد زیر است:

اقدامات نگهدارنده و رقیق سازی

• نوشاندن اب کافی به بیمار برای رقیق کردن پلیمرها در دستگاه گوارش و تسهیل دفع گوارشی انها اولین اقدام توصیه شده است. از تحریک بیمار به استفراغ عمدی باید خودداری شود مگر انکه حجم مصرفی به قدری زیاد باشد که خطر دیسترس تنفسی معده را تهدید کند.

مدیریت عوارض گوارشی

• در صورت بروز اسهال اسموتیک ناشی از شیرین کننده ها، درمان بر جایگزینی مایعات و الکترولیت های از دست رفته متمرکز است. اسهال معمولا با دفع کامل مواد از روده خود به خود متوقف می شود و نیازی به تجویز داروهای ضد اسهال نیست.

در مجموع، بزاق مصنوعی دارای حاشیه ایمنی بسیار بالایی است و مدیریت مصرف بیش از حد ان نیازمند اقدامات پیچیده پزشکی نمی باشد و تنها پایش علامتی بیمار تا زمان رفع علائم گوارشی کفایت می کند.

توصیه های دارویی بزاق مصنوعی

توصیه های دارویی بیمار
به عنوان پزشک معالج لازم است نکات زیر را به بیمارانی که بزاق مصنوعی دریافت می کنند اموزش دهید:

نحوه مصرف صحیح

• به بیمار تاکید کنید که هدف از مصرف این فراورده مرطوب نگه داشتن مخاط دهان است. بیمار باید مقدار کافی از فراورده قطره ژل یا اسپری را در دهان قرار داده و با حرکت دادن زبان ان را در تمام سطوح داخلی دهان لثه ها و زبان پخش کند.

زمان مصرف

• محدودیتی در دفعات مصرف وجود ندارد و بیمار می تواند هر زمان که احساس خشکی دهان کرد به ویژه قبل از خواب و پیش از صحبت کردن طولانی از ان استفاده کند.

پرهیز غذایی پس از مصرف

• برای اثربخشی بهتر و ماندگاری لایه محافظ روی مخاط بیمار نباید حداقل تا 15 دقیقه پس از استفاده از دارو چیزی بخورد یا بیاشامد.

رعایت بهداشت دهان و دندان

• به بیمار یاداوری کنید که بزاق مصنوعی فاقد انزیم های طبیعی و ایمنی زای بزاق انسان است و از پوسیدگی دندان ها جلوگیری نمی کند مگر فرمولاسیون های حاوی فلوراید. بنابراین مسواک زدن منظم استفاده از نخ دندان و مراجعه دوره ای به دندانپزشک الزامی است.

مصرف همزمان با سایر داروها

• در صورت استفاده از داروهای زیر زبانی مانند نیتروگلیسیرین بیمار باید ابتدا با استفاده از بزاق مصنوعی دهان خود را مرطوب کند تا دارو به خوبی حل و جذب شود.

توصیه های دارویی مخصوص پزشک
ملاحظات بالینی زیر در زمان تجویز بزاق مصنوعی برای مدیریت خشکی دهان حائز اهمیت است:

ارزیابی علت زمینه ای

• پیش از تجویز درمان علامتی با بزاق مصنوعی علت خشکی دهان را بررسی کنید. عواملی مانند مصرف داروهای انتی کولینرژیک انتی هیستامین ها و ضد افسردگی ها پرتو درمانی سر و گردن یا بیماری های خود ایمنی مانند سندرم شوگرن باید ارزیابی و در صورت امکان مدیریت شوند.

انتخاب فرمولاسیون مناسب

• فرم های دارویی مختلفی شامل ژل اسپری مایع و قرص مکیدنی در دسترس است. برای بیماران با خشکی دهان شدید در طول شب فرم ژل به دلیل ماندگاری بیشتر توصیه می شود. اسپری ها برای استفاده روزانه و خارج از منزل مناسب تر هستند.

توجه به محتوای الکترولیتی

• برخی از فراورده های بزاق مصنوعی حاوی مقادیر قابل توجهی سدیم یا پتاسیم هستند. در بیماران مبتلا به نارسایی کلیوی نارسایی قلبی یا فشار خون کنترل نشده که محدودیت مصرف سدیم یا پتاسیم دارند پروفایل ترکیبات فراورده را به دقت بررسی کنید.

پیشگیری از پوسیدگی دندان

• در بیمارانی که دندان های طبیعی دارند خطر پوسیدگی به دلیل کاهش جریان بزاق بسیار بالاست. در این موارد تجویز بزاق مصنوعی حاوی فلوراید یا افزودن دهانشویه های فلوراید دار به رژیم درمانی بیمار اکیدا توصیه می شود.

بررسی ترکیبات حساسیت زا

• برخی فرمولاسیون ها ممکن است حاوی شیرین کننده های مصنوعی مواد نگهدارنده یا پروتئین های حیوانی باشند. در بیماران با سابقه الرژی یا کسانی که رژیم های غذایی خاصی دارند برچسب فراورده را کنترل کنید. شیرین کننده ها در مقادیر بالا ممکن است باعث عوارض گوارشی اسموتیک خفیف شوند.