سیتاگلیپتین چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

سیتاگلیپتین چیست؟

داروی سیتاگلیپتین از داروهای جدید در درمان دیابت نوع دو می باشد.

( قرص ژانووکس محصول شرکت تهران شیمی )

این دارو یک مهارکننده ی DPP-4 می باشد که با افزایش سطح انکرتین در خون که مسئول تنظیم آزادسازی انسولین در خون می باشد،بصورت غیر مستقیم منجر به افزایش انسولین خون و در نتیجه کاهش قندخون خصوصاً پس از غذا می شود.از مزایای دیگر این دارو کمک به کاهش ساخت قندهای ساده توسط کبد می باشد.
مطالعات نشان می دهد که در بیماران مصرف کننده ی انسولین، با اضافه کردن این دارو به رژیم درمانی،می توان دوز انسولین را کاهش داد.
این دارو با غذا تداخلی ندارد و میتوانید آن را قبل یا بعد از غذا مصرف نمایید.

عوارض دارویی سیتاگلیپتین

اگرچه مصرف این دارو به تنهایی عموماً عارضه ی افت قندخون را بهمراه ندارد اما در مصرف با سایر داروهای ضددیابت ممکن است علائم مربوط به افت قندخون (تعریق ناگهانی، لرزش، ضربان قلب، گرسنگی شدید، تاری دید و سرگیجه)مشاهده شود .به همین دلیل بیمار دیابتی همیشه باید علائم افت قندخون رادرنظر بگیرد و توصیه های لازم جهت مقابله با افت قندخون را از پزشک یا داروساز خود دریافت کند.

توصیه های سیتاگلیپتین

لازم است تجویز این دارو برای بیماران با مشکل کلیوی و گوارشی با احتیاط باشد.همچنین در بیماران مبتلا به کتواسیدوز تجویز این دارو توصیه نمی شود.

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف سیتاگلیپتین

موارد مصرف تایید شده (اندیکاسیون‌های رسمی)
سیتاگلیپتین به عنوان اولین دارو از خانواده مهارکننده‌های دی‌پپتیدیل پپتیداز-۴ شناخته می‌شود که با افزایش سطح هورمون‌های اینکرتین، ترشح انسولین را به صورت وابسته به گلوکز تنظیم می‌کند.

مدیریت دیابت نوع دو

این دارو برای بهبود کنترل قند خون در بزرگسالان مبتلا به دیابت نوع دو تایید شده است. کاربردهای بالینی آن شامل موارد زیر است:

• درمان تک‌دارویی: در بیمارانی که قند خون آن‌ها تنها با رژیم غذایی و فعالیت بدنی کنترل نمی‌شود و تحمل مصرف متفورمین را ندارند.
• درمان ترکیبی: استفاده در کنار سایر داروهای کاهنده قند خون مانند متفورمین، سولفونیل‌اوره‌ها یا تیازولیدین‌دیون‌ها هنگامی که درمان با یک دارو پاسخ‌گو نیست.
• ترکیب با انسولین: جهت کاهش دوز مورد نیاز انسولین و بهبود پایداری قند خون بدون افزایش خطر افت شدید قند خون.

نکته کاربردی برای پزشک: یکی از مزایای اصلی سیتاگلیپتین برای پزشکان، ماهیت "خنثی از نظر وزن" آن است؛ برخلاف برخی داروهای قدیمی، این دارو باعث افزایش وزن بیمار نمی‌شود. همچنین به دلیل مکانیسم وابسته به گلوکز، خطر افت قند خون در درمان تک‌دارویی با این دارو بسیار ناچیز است.

موارد مصرف خارج از برچسب (اندیکاسیون‌های آف-لیبل)
در تحقیقات بالینی و طبابت نوین، کاربردهای بالقوه دیگری برای سیتاگلیپتین مشاهده شده است که اگرچه هنوز در برچسب رسمی دارو گنجانده نشده‌اند، اما شواهد علمی از آن‌ها حمایت می‌کنند:

۱. پیشگیری از افت قند خون ناشی از جراحی‌های چاقی

برخی مطالعات نشان می‌دهند که سیتاگلیپتین ممکن است در مدیریت افت قند خون واکنشی که پس از جراحی‌های بای‌پس معده رخ می‌دهد، موثر باشد. این اثر از طریق تعدیل پاسخ‌های اینکرتینی به مواد غذایی صورت می‌گیرد.

۲. مدیریت دیابت ناشی از مصرف کورتون‌ها

در بیمارانی که به دلیل بیماری‌های التهابی دوزهای بالای کورتیکواستروئید دریافت می‌کنند و دچار افزایش قند خون می‌شوند، سیتاگلیپتین به دلیل عوارض جانبی کم و تحمل‌پذیری بالا، گاهی به عنوان گزینه کمکی در پروتکل‌های درمانی گنجانده می‌شود.

۳. تحقیقات در زمینه کبد چرب غیرالکلی

شواهد اولیه در مدل‌های حیوانی و برخی کارآزمایی‌های کوچک انسانی پیشنهاد کرده‌اند که مهارکننده‌های دی‌پپتیدیل پپتیداز-۴ ممکن است اثرات مثبتی بر کاهش التهاب کبد و بهبود آنزیم‌های کبدی در بیماران مبتلا به کبد چرب داشته باشند، هرچند این کاربرد هنوز نیازمند تایید نهایی است.

ملاحظات بالینی ویژه برای پزشک معالج

• تعدیل دوز در نارسایی کلیوی: سیتاگلیپتین عمدتاً از طریق کلیه دفع می‌شود. پزشک باید پیش از شروع درمان و به صورت دوره‌ای، عملکرد کلیه بیمار را ارزیابی کند. در بیماران با نارسایی کلیوی متوسط تا شدید، کاهش دوز به ۵۰ یا ۲۵ میلی‌گرم الزامی است.
• خطر پانکراتیت: اگرچه نادر است، اما مواردی از التهاب حاد پانکراس گزارش شده است. پزشک باید بیمار را از نظر علائم درد شدید و مداوم شکمی پایش کند.
• واکنش‌های حساسیتی: مواردی از واکنش‌های پوستی شدید مانند سندرم استیونز-جانسون گزارش شده است که در صورت بروز، مصرف دارو باید فوراً قطع گردد.

مکانیسم اثر سیتاگلیپتین

سیتاگلیپتین اولین دارو از کلاس مهارکننده‌های دی‌پپتیدیل پپتیداز-۴ است که از طریق سیستم اینکرتین باعث بهبود هموستاز گلوکز می‌شود.

• مهار آنزیم دی‌پپتیدیل پپتیداز-۴: این دارو به صورت انتخابی آنزیم مذکور را مهار می‌کند. وظیفه طبیعی این آنزیم، تجزیه هورمون‌های اینکرتین شامل پپتید شبه گلوکاگون-۱ و پلی‌پپتید انسولینوتروپیک وابسته به گلوکز است.
• افزایش هورمون‌های اینکرتین فعال: با مهار تجزیه این هورمون‌ها، سطح غلظت آن‌ها در خون افزایش می‌یابد. این هورمون‌ها در پاسخ به صرف غذا از روده آزاد می‌شوند.
• تنظیم ترشح انسولین: هورمون‌های اینکرتین باعث تحریک سنتز و آزادسازی انسولین از سلول‌های بتای پانکراس می‌شوند. نکته مهم بالینی این است که این اثر "وابسته به گلوکز" است؛ یعنی تنها زمانی رخ می‌دهد که قند خون بالا باشد.
• مهار ترشح گلوکاگون: سیتاگلیپتین باعث کاهش ترشح گلوکاگون از سلول‌های آلفای پانکراس می‌شود. کاهش گلوکاگون منجر به کاهش تولید گلوکز در کبد می‌گردد.
• کاهش قند خون ناشتا و پس از غذا: برآیند این اثرات، بهبود کنترل قند خون در هر دو وضعیت ناشتا و پس از صرف غذا بدون ایجاد خطر بالای افت قند خون در درمان تک‌دارویی است.

فارماکوکینتیک سیتاگلیپتین

۱. جذب و فراهمی زیستی

پس از مصرف خوراکی، سیتاگلیپتین به سرعت جذب می‌شود. فراهمی زیستی مطلق این دارو حدود ۸۷ درصد است. مصرف همزمان آن با غذاهای پرچرب تاثیری بر میزان کل جذب دارو ندارد، بنابراین می‌توان آن را بدون توجه به زمان صرف غذا تجویز کرد. حداکثر غلظت خونی معمولاً بین ۱ تا ۴ ساعت پس از مصرف حاصل می‌شود.

۲. توزیع

حجم توزیع ظاهری در حالت پایدار پس از یک دوز ۱۰۰ میلی‌گرمی وریدی در افراد سالم، حدود ۱۹۸ لیتر است. میزان اتصال این دارو به پروتئین‌های پلاسمای خون پایین و در حدود ۳۸ درصد می‌باشد.

۳. متابولیسم

متابولیسم سیتاگلیپتین مسیری فرعی در دفع آن محسوب می‌شود. حدود ۱۶ درصد از دوز مصرفی به صورت متابولیت‌های مختلف دفع می‌گردد. آنزیم‌های سیتوکروم پی ۴۵۰، به ویژه زیرگروه 3A4 و 2C8، نقش کمی در متابولیسم آن دارند، که این موضوع باعث کاهش احتمال تداخلات دارویی گسترده می‌شود.

۴. دفع و نیمه‌عمر

مسیر اصلی دفع دارو از طریق کلیه‌ها است. حدود ۸۷ درصد از دوز مصرفی در ادرار یافت می‌شود که ۷۹ درصد آن به صورت داروی تغییر نیافته است. ترشح فعال توبولی در دفع کلیوی این دارو نقش دارد. نیمه‌عمر نهایی حذف دارو حدود ۱۲.۴ ساعت است که اجازه می‌دهد دارو به صورت یک بار در روز تجویز شود.

ملاحظات کاربردی برای پزشک معالج

• تنظیم دوز کلیوی: با توجه به اینکه مسیر اصلی دفع دارو کلیوی است، در بیماران با نارسایی کلیوی متوسط (تصفیه گلومرولی بین ۳۰ تا ۴۵) دوز باید به ۵۰ میلی‌گرم و در نارسایی شدید یا مرحله پایانی بیماری کلیوی (تصفیه گلومرولی کمتر از ۳۰) دوز باید به ۲۵ میلی‌گرم کاهش یابد.
• پایش عملکرد کلیه: ارزیابی عملکرد کلیه قبل از شروع درمان و به صورت دوره‌ای در طول درمان با سیتاگلیپتین برای اطمینان از ایمنی بیمار توصیه می‌شود.
• تداخلات دارویی: اگرچه تداخلات ناشی از آنزیم‌های کبدی محدود است، اما مصرف همزمان با داروهایی که ترشح توبولی کلیه را مهار می‌کنند (مانند پروبنیسید) ممکن است سطح خونی سیتاگلیپتین را افزایش دهد.

منع مصرف سیتاگلیپتین

موارد منع مصرف در بیماری‌ها و شرایط جسمی

سیتاگلیپتین به طور کلی دارویی با تحمل‌پذیری بالا است، اما در شرایط زیر محدودیت مصرف دارد:

• حساسیت مفرط: منع مصرف مطلق در بیمارانی که سابقه واکنش‌های حساسیتی شدید به سیتاگلیپتین یا هر یک از اجزای تشکیل‌دهنده آن را دارند. این واکنش‌ها شامل تورم پوست و بافت‌های زیرین، واکنش‌های حساسیتی سریع و شرایط پوستی شدید مانند سندرم استیونز-جانسون است.
• کتواسیدوز دیابتی: این دارو نباید برای درمان کتواسیدوز دیابتی استفاده شود. این وضعیت نیازمند مداخله فوری با انسولین است.
• دیابت نوع یک: سیتاگلیپتین برای بیماران مبتلا به دیابت وابسته به انسولین (نوع یک) موثر نیست و اندیکاسیون درمانی ندارد.
• سابقه پانکراتیت: اگرچه منع مصرف مطلق نیست، اما در بیمارانی که سابقه التهاب پانکراس دارند، باید با احتیاط فراوان تجویز شود. در صورت ظن بالینی به پانکراتیت در طول درمان، دارو باید بلافاصله قطع گردد.

موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی

مدیریت قند خون در دوران بارداری حساسیت بالایی دارد و اولویت‌های درمانی در این دوران متفاوت است:

• دوران بارداری: داده‌های حاصل از کارآزمایی‌های بالینی انسانی در مورد استفاده از سیتاگلیپتین در زنان باردار محدود است. مطالعات حیوانی نشان‌دهنده سمیت مستقیم جنینی نبوده‌اند، اما به دلیل عدم وجود شواهد کافی در انسان، استفاده از آن در دوران بارداری توصیه نمی‌شود. در اکثر راهنماهای بین‌المللی، انسولین همچنان انتخاب اول برای مدیریت دیابت بارداری یا دیابت نوع دو در دوران بارداری است.
• دوران شیردهی: مشخص نیست که آیا سیتاگلیپتین در شیر انسان ترشح می‌شود یا خیر. مطالعات حیوانی ترشح دارو در شیر را نشان داده‌اند. به دلیل احتمال بروز عوارض جانبی در نوزاد شیرخوار، باید میان قطع شیردهی یا قطع مصرف دارو، با توجه به اهمیت دارو برای مادر، تصمیم‌گیری شود. به طور کلی، در این دوران استفاده از گزینه‌های درمانی با مشخصات ایمنی اثبات شده‌تر ترجیح داده می‌شود.

موارد منع مصرف در کودکان و نوجوانان

• فقدان تاییدیه ایمنی: ایمنی و اثربخشی سیتاگلیپتین در افراد زیر هجده سال به طور کامل به اثبات نرسیده است.
• نتایج مطالعات: در برخی مطالعات بالینی بر روی کودکان و نوجوانان مبتلا به دیابت نوع دو، سیتاگلیپتین تفاوت معناداری در کاهش سطح هموگلوبین ای-وان-سی نسبت به گروه دارونما نشان نداده است. بنابراین، در حال حاضر استفاده از این دارو در جمعیت اطفال به عنوان یک درمان استاندارد توصیه نمی‌شود.

ملاحظات مهم بالینی برای پزشک

• نارسایی کلیوی: اگرچه نارسایی کلیوی منع مصرف مطلق محسوب نمی‌شود، اما به دلیل دفع عمدتا کلیوی دارو، عدم تعدیل دوز در این بیماران می‌تواند منجر به افزایش سطح خونی دارو و بروز عوارض شود. ارزیابی سطح تصفیه گلومرولی پیش از تجویز الزامی است.
• بیماری‌های قلبی: در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی، اگرچه سیتاگلیپتین نسبت به برخی هم‌خانواده‌های خود ایمن‌تر به نظر می‌رسد، اما پایش علائم تشدید نارسایی قلبی در حین درمان توصیه می‌شود.

عوارض جانبی سیتاگلیپتین

عوارض جانبی با فراوانی متوسط (بیش از ۵ درصد)

در مطالعات بالینی، زمانی که سیتاگلیپتین به تنهایی یا در ترکیب با متفورمین استفاده شده است، عوارض زیر با بیشترین فراوانی گزارش شده‌اند:

• عفونت مجاری تنفسی فوقانی: این عارضه در حدود ۶ تا ۸ درصد بیماران مشاهده شده است که شامل علائمی نظیر گلو‌درد و گرفتگی بینی می‌باشد.
• سردرد: در حدود ۵ درصد از مصرف‌کنندگان گزارش شده است که معمولاً خفیف بوده و منجر به قطع درمان نمی‌شود.
• نازوفارنژیت: التهاب ناحیه بینی و گلو در حدود ۵ تا ۶ درصد بیماران دیده شده است.

عوارض جانبی با فراوانی کم (۱ تا ۵ درصد)

این دسته از عوارض در کارآزمایی‌های کنترل شده با دارونما با درصدهای زیر گزارش شده‌اند:

• ادم محیطی (تورم اندام‌ها): زمانی که سیتاگلیپتین در ترکیب با داروهای خانواده تیازولیدین‌دیون استفاده می‌شود، میزان بروز آن به حدود ۶ درصد می‌رسد، اما در حالت تک‌دارویی کمتر از ۲ درصد است.
• اختلالات گوارشی: شامل حالت تهوع در حدود ۱.۵ تا ۳ درصد، اسهال در ۳ درصد و درد شکمی در حدود ۲ درصد بیماران می‌باشد.
• کاهش قند خون: در صورت مصرف تنهایی، نرخ افت قند خون بسیار پایین و در حدود ۱ درصد است. اما اگر با داروهای محرک ترشح انسولین (سولفونیل‌اوره‌ها) ترکیب شود، این آمار می‌تواند به بیش از ۱۲ درصد افزایش یابد.
• درد مفاصل و عضلات: در حدود ۲ تا ۳ درصد بیماران گزارش شده است.

عوارض جانبی نادر اما دارای اهمیت بالینی (کمتر از ۱ درصد)

این موارد اگرچه درصد بسیار پایینی دارند، اما به دلیل اهمیت ایمنی در طبابت باید مورد توجه باشند:

• پانکراتیت (التهاب پانکراس): در بررسی‌های پس از فروش دارو، موارد نادری از التهاب حاد پانکراس گزارش شده است (کمتر از ۰.۱ درصد).
• واکنش‌های پوستی شدید: شامل مواردی نظیر سندرم استیونز-جانسون و پمفیگوئید بولوز که نرخ وقوع آن‌ها بسیار ناچیز است اما نیازمند قطع فوری دارو می‌باشد.
• نارسایی حاد کلیوی: در موارد بسیار نادر، به ویژه در بیماران با بیماری‌های زمینه‌ای کلیوی، گزارش شده است.

ملاحظات کاربردی برای مدیریت بالینی

• خنثی بودن از نظر وزن: یکی از یافته‌های مهم در مطالعات بالینی سیتاگلیپتین، عدم تغییر معنادار وزن در مقایسه با گروه دارونما است که یک مزیت درمانی بزرگ محسوب می‌شود.
• پیشگیری از افت قند خون: برای کاهش ریسک افت قند خون در درمان‌های ترکیبی، پزشک باید در نظر داشته باشد که دوز سولفونیل‌اوره‌ها یا انسولین را هنگام شروع سیتاگلیپتین کاهش دهد.
• تحمل‌پذیری گوارشی: در مقایسه با متفورمین، سیتاگلیپتین عوارض گوارشی بسیار کمتری دارد و برای بیمارانی که به متفورمین حساس هستند، گزینه مناسبی است.

تداخلات دارویی سیتاگلیپتین

تداخلات دارویی و مدیریت مخاطرات بالینی

سیتاگلیپتین دارای پروفایل تداخلات دارویی نسبتاً محدودی است، زیرا متابولیسم کبدی آن مسیر اصلی دفع نیست. با این حال، تداخلات زیر از نظر بالینی حائز اهمیت هستند:

۱. داروهای موثر بر سطح گلوکز خون:

• انسولین و داروی گلی‌بنکلامید (و سایر سولفونیل‌اوره‌ها): مصرف همزمان سیتاگلیپتین با این داروها خطر افت شدید قند خون را به میزان قابل توجهی افزایش می‌دهد. پزشک باید هنگام شروع درمان ترکیبی، کاهش دوز انسولین یا محرک‌های ترشح انسولین را مد نظر قرار دهد.

۲. تداخل با داروی دیگوکسین:

• دیگوکسین: مطالعات نشان داده‌اند که سیتاگلیپتین می‌تواند باعث افزایش جزئی در غلظت خونی دیگوکسین شود. اگرچه این افزایش در اکثر بیماران از نظر بالینی معنادار نیست، اما در بیمارانی که در معرض خطر مسمومیت با دیگوکسین هستند، پایش دقیق سطح خونی این دارو توصیه می‌شود.

۳. تداخل با مهارکننده‌های آنزیمی:

• داروی کتوکونازول، ایتراکونازول و کلاریترومایسین: این داروها که مهارکننده قوی سیستم آنزیمی کبد هستند، می‌توانند سطح خونی سیتاگلیپتین را تا حدودی افزایش دهند. با این حال، این تغییرات معمولاً در حدی نیست که نیاز به تعدیل دوز داشته باشد، مگر در بیماران مبتلا به نارسایی کلیوی همزمان.

۴. داروهای موثر بر ترشح توبولی کلیه:

• داروی پروبنیسید و داروی سیکلوسپورین: از آنجا که سیتاگلیپتین از طریق ترشح فعال در لوله‌های کلیوی دفع می‌شود، داروهایی که این مسیر دفعی را مهار می‌کنند می‌توانند منجر به افزایش ماندگاری سیتاگلیپتین در بدن شوند.

تداخل با مواد غذایی

فارماکوکینتیک سیتاگلیپتین تحت تاثیر مصرف مواد غذایی تغییرات معناداری پیدا نمی‌کند:

• فراهمی زیستی: مصرف سیتاگلیپتین همراه با یک وعده غذایی پرچرب هیچ تاثیری بر میزان کل جذب دارو در بدن ندارد.
• توصیه بالینی: پزشکان می‌توانند به بیماران اطمینان دهند که این دارو را در هر زمان از شبانه‌روز، چه همراه با غذا و چه با معده خالی، مصرف کنند. این ویژگی باعث افزایش پایبندی بیماران به مصرف منظم دارو می‌شود.

تداخل در آزمایش‌های تشخیصی و نتایج آزمایشگاهی

سیتاگلیپتین به طور مستقیم در فرآیند شیمیایی اکثر آزمایش‌های آزمایشگاهی تداخل ایجاد نمی‌کند، اما بر تفسیر نتایج زیر تاثیر می‌گذارد:

• آنزیم‌های پانکراس (آمیلاز و لیپاز): در برخی بیماران مصرف‌کننده این دارو، افزایش سطح آنزیم‌های پانکراس گزارش شده است. پزشک باید توجه داشته باشد که این افزایش ممکن است نشان‌دهنده التهاب پانکراس باشد و نباید صرفاً به عنوان یک تداخل آزمایشگاهی در نظر گرفته شود.
• تست‌های عملکرد کلیه: به دلیل دفع عمدتاً کلیوی، در صورت بدتر شدن نتایج آزمایش‌های کلیوی (مانند افزایش کراتینین)، دوز سیتاگلیپتین باید فوراً بازبینی شود تا از تجمع دارو و سمیت احتمالی جلوگیری گردد.
• هموگلوبین ای-وان-سی: هدف اصلی درمان، کاهش این شاخص است. با این حال، در حضور بیماری‌هایی که طول عمر گلبول‌های قرمز را تغییر می‌دهند (مانند کم‌خونی‌های خاص)، نتایج این آزمایش ممکن است به درستی نشان‌دهنده وضعیت کنترل قند خون تحت درمان با سیتاگلیپتین نباشد.

جمع‌بندی کاربردی برای مطب

یکی از بزرگترین مزایای سیتاگلیپتین برای پزشکان، عدم تداخل با داروهای رایج قلبی و کاهش خطر تداخلات گسترده کبدی است. با این حال، نظارت بر عملکرد کلیه و احتیاط در ترکیب با انسولین، ستون‌های اصلی ایمنی در تجویز این دارو هستند.

هشدار ها سیتاگلیپتین

هشدارهای بالینی جامع و کاربردی

سیتاگلیپتین به عنوان یک مهارکننده اختصاصی آنزیم دی‌پپتیدیل پپتیداز-۴، نیازمند پایش دقیق برخی عوارض نادر اما جدی است:

• پانکراتیت حاد (التهاب پانکراس): گزارش‌هایی از بروز پانکراتیت حاد، از جمله موارد مرگ‌بار و خونریزی‌دهنده، در بیماران مصرف‌کننده این دارو وجود دارد. پزشک باید بیمار را از نظر دردهای شدید و مداوم شکمی که به پشت تیر می‌کشد، پایش کند. در صورت ظن بالینی، دارو باید بلافاصله قطع و درمان‌های حمایتی آغاز گردد.
• نارسایی کلیوی و تعدیل دوز: از آنجا که این دارو عمدتاً از طریق کلیه دفع می‌شود، ارزیابی عملکرد کلیه (تصفیه گلومرولی) پیش از شروع و به صورت دوره‌ای الزامی است. عدم تنظیم دوز در بیماران با نارسایی متوسط تا شدید کلیوی می‌تواند منجر به افزایش غیرمجاز سطح دارو در خون شود.
• نارسایی قلبی: برخی مطالعات در کلاس دارویی مهارکننده‌های دی‌پپتیدیل پپتیداز-۴، ارتباطی با افزایش خطر بستری شدن به دلیل نارسایی قلبی نشان داده‌اند. در بیماران دارای سابقه بیماری‌های قلبی یا کلیوی، پزشک باید علائم و نشانه‌های نارسایی قلبی (مانند تنگی نفس و ادم) را تحت نظر داشته باشد.
• واکنش‌های حساسیتی شدید: گزارش‌هایی از بروز واکنش‌های جدی پوستی مانند سندرم استیونز-جانسون و تورم بافت‌های زیرین وجود دارد. این واکنش‌ها معمولاً در سه ماه اول شروع درمان رخ می‌دهند. با مشاهده اولین علائم بثورات پوستی، مصرف دارو باید متوقف شود.
• دردهای مفصلی شدید: گزارش‌های پس از فروش دارو نشان‌دهنده بروز دردهای مفصلی ناتوان‌کننده در برخی بیماران است. این علائم ممکن است از یک روز تا چندین سال پس از شروع دارو ظاهر شوند و معمولاً با قطع دارو بهبود می‌یابند.
• پمفیگوئید بولوز: در صورت بروز تاول یا فرسایش پوستی در بیمار، باید به این بیماری خودایمنی پوستی شک کرد و درمان را متوقف نمود.

مسمومیت با دوز بیش از حد ( اوردوز ) و مدیریت درمان

در طول کارآزمایی‌های بالینی، دوزهای تا ۸۰۰ میلی‌گرم (۸ برابر دوز استاندارد) به خوبی تحمل شده است، اما در صورت مصرف مقادیر بسیار بالا، اقدامات زیر ضروری است:

تظاهرات بالینی احتمالی:

• افت قند خون (به ندرت در صورت مصرف تنهایی، اما محتمل در صورت مصرف همزمان با سولفونیل‌اوره‌ها یا انسولین).

ناراحتی‌های گوارشی شدید.

• طولانی شدن احتمالی فاصله الکتروکاردیوگرام در دوزهای بسیار سمی (بر اساس مطالعات فارماکولوژی).

پروتکل درمانی و اقدامات پزشکی:

1. پاکسازی گوارشی: در صورت مراجعه زودهنگام، استفاده از زغال فعال برای کاهش جذب دارو توصیه می‌شود. شستشوی معده در موارد مصرف بسیار سنگین مد نظر قرار می‌گیرد.
2. اقدامات حمایتی عمومی: پایش مداوم علائم حیاتی، انجام الکتروکاردیوگرام برای بررسی وضعیت قلب و پایش سطح قند خون الزامی است.
3. دیالیز: سیتاگلیپتین به میزان متوسطی از طریق دیالیز خارج می‌شود. حدود ۱۳ درصد از دوز دارو طی یک جلسه دیالیز ۳ تا ۴ ساعته دفع می‌گردد. بنابراین در موارد مسمومیت شدید، به ویژه اگر با نارسایی کلیوی همراه باشد، دیالیز طولانی‌مدت ممکن است در نظر گرفته شود.
4. مدیریت افت قند خون: در صورت بروز هیپوگلیسمی، استفاده از گلوکز وریدی یا گلوکاگون بر اساس پروتکل‌های استاندارد احیا انجام شود.

استراتژی پیشگیری برای پزشکان

برای تضمین ایمنی بیمار، توصیه می‌شود پیش از تجویز، تاریخچه کاملی از بیماری‌های پانکراس، سنگ کیسه صفرا و نارسایی قلبی گرفته شود. همچنین آموزش به بیمار برای شناسایی سریع علائم پانکراتیت و واکنش‌های پوستی، نقشی کلیدی در کاهش آسیب‌های جدی دارد.

توصیه های دارویی سیتاگلیپتین

توصیه‌های دارویی مخصوص پزشک

مدیریت درمان با سیتاگلیپتین به عنوان یک مهارکننده اختصاصی آنزیم دی‌پپتیدیل پپتیداز-۴، نیازمند دقت در ارزیابی‌های اولیه و پایش‌های دوره‌ای به شرح زیر است:

• ارزیابی عملکرد کلیه پیش از شروع درمان: با توجه به اینکه مسیر اصلی دفع این دارو از طریق کلیه‌ها است، تعیین سطح تصفیه گلومرولی پیش از تجویز الزامی است. دوز استاندارد ۱۰۰ میلی‌گرم تنها برای بیمارانی است که تصفیه گلومرولی بالای ۴۵ دارند. برای سطوح بین ۳۰ تا ۴۵ دوز باید به ۵۰ میلی‌گرم و برای سطوح کمتر از ۳۰ دوز باید به ۲۵ میلی‌گرم کاهش یابد.
• پایش علائم پانکراتیت: پزشک باید پیش از تجویز، سابقه بیمار در زمینه التهاب پانکراس، سنگ کیسه صفرا و الکلیسم را بررسی کند. در صورت بروز دردهای شکمی شدید و مداوم، دارو باید بلافاصله قطع و سطح آنزیم‌های پانکراس چک شود.
• تعدیل دوز در درمان ترکیبی: هنگام افزودن سیتاگلیپتین به رژیم درمانی بیمارانی که از انسولین یا سولفونیل‌اوره‌ها استفاده می‌کنند، خطر افت قند خون افزایش می‌یابد. توصیه می‌شود دوز این داروها برای جلوگیری از هیپوگلیسمی کاهش داده شود.
• پایش واکنش‌های پوستی و مفاصل: در صورت گزارش دردهای مفصلی شدید یا مشاهده تاول‌های پوستی، احتمال بروز واکنش‌های خودایمنی مانند پمفیگوئید بولوز را مد نظر قرار داده و در صورت لزوم دارو را قطع کنید.
• بررسی نارسایی قلبی: اگرچه سیتاگلیپتین نسبت به سایر داروهای این خانواده ایمنی قلبی بهتری نشان داده است، اما در بیماران دارای ریسک فاکتورهای نارسایی قلبی، پایش علائم ادم و تنگی نفس توصیه می‌شود.

توصیه‌های دارویی بیمار

ارائه اطلاعات دقیق به بیمار نقش کلیدی در کاهش عوارض و بهبود نتایج درمانی دارد:

• زمان‌بندی مصرف: به بیمار اطلاع دهید که این دارو را می‌تواند در هر ساعت از شبانه‌روز، همراه با غذا یا با معده خالی مصرف کند. نکته مهم، مصرف منظم دارو در یک زمان مشخص در هر روز است.
• شناخت علائم هشدار دهنده پانکراس: بیمار باید بداند که در صورت بروز درد شدید در ناحیه بالایی شکم که به سمت پشت منتشر می‌شود، همراه با تهوع یا بدون آن، باید مصرف دارو را متوقف کرده و فوراً به پزشک مراجعه کند.
• مدیریت دوز فراموش شده: در صورت فراموش کردن یک نوبت، به محض یادآوری باید آن را مصرف کند. اما اگر زمان نوبت بعدی فرا رسیده است، نباید دو دوز را همزمان مصرف کند.
• آگاهی از واکنش‌های پوستی: به بیمار تاکید کنید که هرگونه خارش شدید، بثورات پوستی یا ایجاد تاول را سریعاً گزارش دهد.
• پایش قند خون: اگرچه سیتاگلیپتین به تنهایی باعث افت قند خون نمی‌شود، اما بیمار باید علائم لرزش، تعریق و گرسنگی شدید را (به ویژه در درمان ترکیبی) بشناسد و روش‌های درمان سریع افت قند خون را یاد بگیرد.
• گزارش دردهای مفصلی: بیمار باید بداند که دردهای مفصلی جدید یا شدید ممکن است با دارو در ارتباط باشد و نباید بدون مشورت با پزشک شروع به مصرف مسکن‌های خودسرانه کند.

استراتژی تداوم درمان

سیتاگلیپتین یک درمان طولانی‌مدت برای کنترل قند خون است و نباید بدون نظر پزشک قطع شود. هماهنگی میان پزشک و بیمار در شناسایی زودهنگام عوارض نادر، تضمین‌کننده موفقیت این پروتکل درمانی خواهد بود.