ایفوسفامید یک داروی ضدسرطان از گروه آلکیله‌کننده‌ها است که در چند رژیم شیمی‌درمانی برای درمان برخی سرطان‌ها استفاده می‌شود.
این دارو یک پیش‌دارو است؛ یعنی پس از ورود به بدن، باید در کبد فعال شود تا اثر ضدسرطان پیدا کند.
ایفوسفامید معمولاً همراه با مسنا و دریافت مایعات کافی تجویز می‌شود تا خطر آسیب و خونریزی مثانه کاهش یابد.
ایفوسفامید فقط به شکل تزریق وریدی مصرف می‌شود و شکل خوراکی رایج ندارد.
تزریق این دارو باید فقط در مرکز درمانی و زیر نظر تیم شیمی‌درمانی انجام شود. نوع تزریق، مدت آن و همراهی با مسنا و مایعات وریدی بر اساس برنامه درمانی بیمار تعیین می‌شود.
مهم‌ترین کاربرد شناخته‌شده ایفوسفامید، درمان برخی بیماران مبتلا به تومورهای سلول زایای بیضه است؛ به‌ویژه زمانی که بیماری عود کرده یا به درمان‌های قبلی پاسخ کافی نداده باشد.
این دارو در برنامه‌های درمانی برخی سرطان‌های دیگر نیز به کار می‌رود:
ایفوسفامید معمولاً به تنهایی استفاده نمی‌شود و بیشتر بخشی از درمان ترکیبی با داروهای ضدسرطان دیگر است.
تصمیم درباره مصرف آن به نوع سرطان، مرحله بیماری، درمان‌های قبلی، وضعیت عمومی بیمار و توان تحمل درمان بستگی دارد.
در برخی تومورها، ایفوسفامید برای کوچک کردن توده، کنترل رشد بیماری، کاهش علائم یا آماده‌سازی بیمار برای درمان‌های بعدی استفاده می‌شود.
در بعضی بیماران، هدف اصلی کنترل بیماری یا کاهش علائم است و نه لزوماً درمان کامل.
در سارکوم‌ها، پاسخ به درمان ممکن است به مقدار دارو وابسته باشد. با این حال، افزایش دوز می‌تواند خطر عوارض عصبی، کلیوی و خونی را بیشتر کند و پایش دقیق بیمار ضروری است.
ایفوسفامید اغلب در قالب یک رژیم ترکیبی با داروهای دیگر استفاده می‌شود.
این ترکیب می‌تواند اثر درمان را بیشتر کند، اما ممکن است خطر افت سلول‌های خونی، آسیب کلیه و عوارض عصبی را هم افزایش دهد.
پس از فعال شدن در کبد، مواد فعال حاصل از ایفوسفامید به DNA سلول‌های سرطانی متصل می‌شوند و به ساختار ژنتیکی سلول آسیب می‌زنند.
در نتیجه، سلول سرطانی نمی‌تواند به‌درستی تکثیر شود و ممکن است از بین برود.
در کنار مواد ضدسرطان، برخی مواد آسیب‌رسان هم در بدن ساخته می‌شوند. اکرولین می‌تواند باعث التهاب و خونریزی مثانه شود. کلرواستالدهید نیز در بروز عوارض عصبی و کلیوی نقش دارد.
ایفوسفامید می‌تواند بر مغز استخوان، کلیه، مثانه، کبد و سیستم عصبی مرکزی اثر بگذارد. به همین دلیل بیمار باید پیش از درمان و در طول آن بررسی شود.
در بیمارانی که آلبومین پایین، اختلال عملکرد کلیه یا توده‌های بزرگ لگنی دارند، خطر بروز آنسفالوپاتی (اختلال کارکرد مغز) بیشتر است و به مراقبت دقیق‌تری نیاز دارند.
دوز ایفوسفامید برای همه بیماران یکسان نیست و به عوامل زیر بستگی دارد:
دوز معمولاً بر اساس سطح بدن و برنامه درمانی تنظیم می‌شود. در بیماران مبتلا به اختلال کلیه، افت شدید سلول‌های خونی یا سابقه عوارض عصبی، ممکن است پزشک دوز، فاصله دوره‌ها یا کل برنامه درمان را بازبینی کند.
بیمار نباید درباره مقدار دارو، زمان تزریق یا جبران نوبت از دست‌رفته تصمیم شخصی بگیرد.
ایفوسفامید از راه ورید تزریق می‌شود. بسته به برنامه درمان، تزریق ممکن است کوتاه‌مدت یا به صورت ورود آهسته دارو به رگ انجام شود.
مسنا و مایعات وریدی معمولاً همراه این دارو داده می‌شوند تا خطر آسیب ادراری کمتر شود. مقدار و زمان‌بندی مسنا باید طبق برنامه تیم درمان باشد.
چون این دارو در مرکز درمانی تزریق می‌شود، فراموشی دوز معمولاً به صورت جا افتادن نوبت یا تأخیر در برنامه رخ می‌دهد.
در این وضعیت باید هرچه زودتر با مرکز درمانی یا پزشک تماس گرفته شود. جبران خودسرانه دوز یا تغییر برنامه درمانی ایمن نیست.
ایفوسفامید پس از تزریق وارد خون می‌شود و بعد از فعال شدن در کبد اثر دارویی خود را آغاز می‌کند. نیمه‌عمر دفع آن معمولاً حدود ۷ تا ۱۵ ساعت است.
پاسخ درمانی در قالب دوره‌های شیمی‌درمانی و طی روزها تا هفته‌ها بررسی می‌شود.
برخی عوارض مانند تهوع یا علائم عصبی ممکن است در همان ساعت‌های اول دیده شوند. افت سلول‌های خونی معمولاً دیرتر ظاهر می‌شود و ممکن است در روزهای بعد شدیدتر شود.
التهاب و خونریزی مثانه از عوارض مهم این دارو است. بدون مراقبت مناسب، این عارضه می‌تواند شدید شود. به همین دلیل تجویز همزمان مسنا، دریافت مایعات کافی و تخلیه مکرر ادرار اهمیت زیادی دارد.
ایفوسفامید می‌تواند به کلیه، به‌ویژه بخش‌های لوله‌ای آن، آسیب بزند. این مشکل ممکن است باعث افزایش کراتینین، دفع غیرطبیعی الکترولیت‌ها، اسیدی شدن خون و در برخی موارد سندرم شبیه فانکونی شود.
از نظر سیستم عصبی مرکزی، این دارو می‌تواند باعث آنسفالوپاتی (اختلال کارکرد مغز) شود. علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:
توهم و هذیان ناشی از ایفوسفامید در بیشتر موارد دائمی نیست، اما می‌تواند شدید باشد و به رسیدگی فوری نیاز دارد. شدت این عارضه به دوز دارو، عملکرد کلیه، سطح آلبومین، داروهای همزمان و وضعیت کلی بیمار بستگی دارد.
مصرف همزمان با داروهایی که مغز استخوان را سرکوب می‌کنند می‌تواند خطر افت گلبول سفید، کم‌خونی، کاهش پلاکت، خونریزی و عفونت را بیشتر کند.
در برخی موارد، آسیب کلیوی یا عوارض عصبی نیز با درمان‌های ترکیبی بیشتر می‌شود.
ایفوسفامید برای فعال شدن به آنزیم‌های کبدی وابسته است. داروهایی که این آنزیم‌ها را مهار یا تحریک می‌کنند می‌توانند اثر یا عوارض آن را تغییر دهند.
نمونه‌های مهم شامل برخی ضدقارچ‌ها، برخی آنتی‌بیوتیک‌ها، برخی داروهای ضدتشنج، ریفامپین و آپرپیتانت هستند.
مصرف همزمان با داروهای آسیب‌رسان به کلیه مانند سیس‌پلاتین، آمینوگلیکوزیدها و آمفوتریسین بی می‌تواند خطر آسیب کلیه و اختلال الکترولیت را بالا ببرد.
همراهی با وارفارین نیز ممکن است خطر خونریزی را افزایش دهد و نیاز به پایش دقیق‌تر داشته باشد.
مصرف الکل می‌تواند عوارض گوارشی و فشار روی کبد را بیشتر کند. گریپ‌فروت نیز ممکن است در متابولیسم دارو اختلال ایجاد کند.
فرآورده‌های گیاهی و مکمل‌ها، از جمله ترکیباتی که بر کبد یا سیستم ایمنی اثر می‌گذارند، باید فقط با اطلاع تیم درمان مصرف شوند. ایکی‌ناسیا و برخی گیاهان دارویی دیگر ممکن است بر متابولیسم دارو یا پاسخ ایمنی اثر بگذارند.
پیش از هر دوره درمان و در طول آن، باید موارد زیر بررسی شوند:
وجود خون میکروسکوپی در ادرار می‌تواند نشانه آسیب مثانه باشد و نباید نادیده گرفته شود.
ایفوسفامید می‌تواند باعث سرکوب مغز استخوان شود و تعداد گلبول سفید، پلاکت و گلبول قرمز را کاهش دهد.
این وضعیت خطر عفونت، تب نوتروپنیک (تب همراه با افت شدید گلبول سفید)، خونریزی و خستگی را بالا می‌برد.
کمترین سطح گلبول‌های سفید معمولاً در بازه حدود روزهای ۷ تا ۱۴ پس از تزریق دیده می‌شود. آزمایش خون منظم در این بازه اهمیت زیادی دارد.
تجویز مسنا، دریافت مایعات کافی و تخلیه مکرر مثانه بخش جدایی‌ناپذیر درمان با ایفوسفامید است.
هرگونه تغییر رنگ ادرار به صورتی، قرمز یا قهوه‌ای باید فوری به تیم درمان اطلاع داده شود.
در بیمارانی که خونریزی فعال مثانه یا انسداد دستگاه ادراری دارند، لازم است درمان دوباره ارزیابی شود.
ایفوسفامید در افرادی که سابقه حساسیت شدید به این دارو دارند، نباید بدون ارزیابی تخصصی دوباره مصرف شود.
در صورت وجود موارد زیر، پزشک باید خطر و فایده درمان را با دقت بررسی کند:
بیمار باید پیش از شروع درمان، سابقه بیماری کلیوی، کبدی، عصبی، تشنج، عفونت فعال، پرتودرمانی قبلی و همه داروهای مصرفی را به تیم درمان اطلاع دهد.
ایفوسفامید در بارداری ناایمن است و می‌تواند باعث آسیب جدی به جنین، ناهنجاری مادرزادی یا سقط شود.
مصرف آن در بارداری معمولاً توصیه نمی‌شود، مگر در شرایط بسیار خاص و پس از بررسی دقیق تیم درمان.
زنان و مردان در سن باروری باید در طول درمان و تا مدتی پس از آخرین دوز، از روش مطمئن پیشگیری از بارداری استفاده کنند.
مدت دقیق پیشگیری باید بر اساس نظر پزشک معالج تعیین شود. اگر بارداری در طول درمان رخ دهد، باید فوری به پزشک اطلاع داده شود.
در طول درمان با ایفوسفامید، شیردهی توصیه نمی‌شود. این دارو و مواد حاصل از آن ممکن است وارد شیر شوند و برای شیرخوار خطرناک باشند.
زمان دقیق شروع دوباره شیردهی، در صورت امکان، باید با نظر پزشک تعیین شود.
ایفوسفامید در بعضی سرطان‌های کودکان استفاده می‌شود. با این حال، خطر آسیب کلیوی، اختلالات لوله‌ای کلیه، افت الکترولیت، تشنج و عوارض عصبی در این گروه مهم است.
در کودکان خردسال و در دوزهای بالا، پایش سطح هوشیاری باید دقیق‌تر باشد.
در سالمندان، حساسیت به عوارض کلیوی، خونی و عصبی ممکن است بیشتر باشد. بررسی دقیق عملکرد کلیه، وضعیت تغذیه، داروهای همزمان و توان تحمل درمان اهمیت ویژه دارد.
در بیماران مبتلا به اختلال کلیه، خطر تجمع مواد سمی حاصل از دارو و بروز عوارض کلیوی و عصبی بیشتر می‌شود. ممکن است نیاز به تنظیم دوز، تغییر برنامه درمان یا پایش نزدیک‌تر وجود داشته باشد.
در اختلال کبد، چون فعال شدن دارو در کبد انجام می‌شود، ارزیابی دقیق پزشکی لازم است. تصمیم‌گیری درباره درمان باید با توجه به نتایج آزمایش‌ها و شرایط بالینی بیمار انجام شود.
ایفوسفامید می‌تواند به تخمدان‌ها آسیب بزند و باعث کاهش ذخیره باروری شود. در زنان پیش از یائسگی، ممکن است با بی‌نظمی قاعدگی، قطع قاعدگی یا یائسگی زودرس همراه باشد.
این اثرات در برخی بیماران ممکن است دائمی باشند.
در مردان، ایفوسفامید می‌تواند باعث کاهش تولید اسپرم و ناباروری موقت یا دائمی شود. شدت این اثر به دوز تجمعی دارو، مدت درمان و درمان‌های همزمان بستگی دارد.
پیش از شروع درمان، گفت‌وگو درباره حفظ باروری اهمیت زیادی دارد. در برخی بیماران، روش‌هایی مانند انجماد اسپرم یا تخمک پیش از شروع شیمی‌درمانی ممکن است مطرح شود.
این تصمیم باید پیش از آغاز درمان و با نظر تیم درمانی بررسی شود.
قطع یا تعویق درمان باید فقط با تصمیم پزشک انجام شود. اگر عوارض شدید ایجاد شود، پزشک ممکن است تزریق را متوقف کند، دوز را تغییر دهد یا برنامه درمان را بازبینی کند.
بیمار نباید به دلیل ترس از عوارض یا بهتر شدن موقت علائم، درمان را خودسرانه قطع کند.
مصرف بیش از حد ایفوسفامید یک وضعیت اورژانسی است. علائم می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
برای مسمومیت با ایفوسفامید، پادزهر اختصاصی تاییدشده وجود ندارد. درمان معمولاً حمایتی و بیمارستانی است.
در صورت بروز خطا در دوز یا برنامه تزریق، باید فوری با مرکز درمانی یا پزشک تماس گرفته شود.
اقداماتی که ممکن است لازم شود:
نام ژنریک این دارو ایفوسفامید است. نام‌های تجاری و موجودی بازار ممکن است با زمان، شرکت سازنده یا واردکننده تغییر کنند.
ایفوسفامید و سیکلوفسفامید هر دو از گروه داروهای آلکیله‌کننده هستند و از نظر شیوه اثرگذاری شباهت دارند.
با این حال، از نظر متابولیسم، دوزهای درمانی، برنامه مصرف و الگوی عوارض یکسان نیستند. ایفوسفامید معمولاً با خطر بیشتر عوارض عصبی شناخته می‌شود و همراهی آن با مسنا اهمیت ویژه‌ای دارد.
جایگزین درمانی به نوع سرطان، مرحله بیماری، درمان‌های قبلی و توان بیمار برای تحمل درمان بستگی دارد. انتخاب جایگزین فقط باید توسط متخصص سرطان و بر اساس برنامه درمانی انجام شود.
بیماران دریافت‌کننده ایفوسفامید اغلب تهوع، خستگی، ضعف و ریزش مو را گزارش می‌کنند. شدت این عوارض در همه بیماران یکسان نیست و به دوز دارو، داروهای همراه و وضعیت عمومی بدن بستگی دارد.
بسیاری از بیماران در طول درمان یاد می‌گیرند که مصرف منظم مسنا، دریافت مایعات کافی و تخلیه مکرر مثانه بخش مهمی از مراقبت روزهای درمان است.
گزارش زودهنگام خون در ادرار یا کاهش ادرار می‌تواند به پیشگیری از عوارض شدیدتر کمک کند.
تحمل درمان در افراد مختلف متفاوت است. سن، عملکرد کلیه، وضعیت تغذیه، بیماری‌های زمینه‌ای و درمان‌های همزمان در این موضوع نقش دارند.
بروز گیجی، توهم یا هذیان در برخی بیماران نیازمند توجه فوری است و نباید یک عارضه ساده تلقی شود.
بله. ایفوسفامید یک داروی شیمی‌درمانی از گروه آلکیله‌کننده‌ها است و فقط باید زیر نظر تیم درمان سرطان مصرف شود.
بیشتر در تومورهای سلول زایای بیضه و در برنامه‌های درمانی سارکوم‌ها، برخی لنفوم‌ها و بعضی سرطان‌های تخمدان، دهانه رحم و ریه استفاده می‌شود.
بله. این دارو می‌تواند در زنان و مردان باعث کاهش باروری شود. در بعضی بیماران این اثر ممکن است دائمی باشد. بهتر است پیش از شروع درمان درباره حفظ باروری با پزشک صحبت شود.
شمارش کامل سلول‌های خونی، عملکرد کلیه، الکترولیت‌ها، آزمایش‌های کبدی و آزمایش ادرار. بسته به نوع سرطان، تصویربرداری و ارزیابی پاسخ تومور نیز انجام می‌شود.
خیر. ایفوسفامید می‌تواند برای جنین خطر جدی داشته باشد. مصرف آن در بارداری فقط در شرایط بسیار خاص و با تصمیم تیم درمان انجام می‌شود.
خیر. شیردهی در طول درمان با ایفوسفامید توصیه نمی‌شود، چون ممکن است دارو یا مواد حاصل از آن برای شیرخوار خطرناک باشند.
در صورت تب، لرز، خون در ادرار، کاهش حجم ادرار، گیجی، خواب‌آلودگی شدید، توهم، هذیان، تشنج، خونریزی غیرعادی یا تنگی نفس باید فوری با پزشک یا مرکز درمانی تماس گرفت.
ایفوسفامید یک عامل آلکیله‌کننده از مشتقات گاز خردل است که در رژیم‌های مختلف شیمی‌درمانی کاربرد گسترده‌ای دارد. نکته حیاتی در تجویز این دارو، لزوم همراهی همیشگی آن با داروی محافظت‌کننده مسنا و هیدراتاسیون وریدی کافی برای پیشگیری از سمیت اورولوژیک و خونریزی مثانه است.
موارد مصرف تایید شده
موارد منع مصرف در بیماری‌ها و شرایط بالینی
تجویز داروی ایفوسفامید در برخی از شرایط بالینی و بیماری‌های زمینه‌ای به دلیل خطر بروز عوارض جانبی کشنده یا تشدید وضعیت بیمار، به طور مطلق یا نسبی ممنوع است:
هشدارهای بالینی مهم و کاربردی
تجویز ایفوسفامید با خطرات و سمیت‌های ارگانی متعددی همراه است که نیازمند پایش دقیق و مداخلات پیشگیرانه توسط پزشک معالج می‌باشد:
توصیه‌های دارویی برای بیمار
این بخش شامل اطلاعاتی است که باید توسط پزشک یا کادر درمان به بیمار یا خانواده وی آموزش داده شود:
برای دسترسی به اطلاعات تخصصی و جامع در زمینه مقدارمصرف، فارماکولوژی،تداخلات دارویی و راهنمایی‌های کلینیکی،از وب‌سایت Medscape استفاده کنید.
Drugs.comبرای بررسی دقیق دوزها،عوارض جانبی،هشدارها و جزئیات کاربرد داروها،می‌توانید به وب‌سایت Drugs.com مراجعه کنید.
استفاده نشود: شواهدی دال بر خطر مرگ جنین با مصرف این دارو در دوران بارداری وجود دارد. این شواهد به واسطه تحقیقات، تجربه عرضه در بازار و یا مطالعات انسانی به دست آمده است. منافع دارو در مقابل خطرات احتمالی، تعیین کننده مصرف یا عدم مصرف این دارو در دوران بارداری است
| کد ژنریک | نام شکل دارویی | پرخطر | دما | حیاتی | برچسب هشدار بالا |
|---|---|---|---|---|---|
| 00662 |
ویال ایفوسفامید ۱ گرم |
|
|||
| 02138 |
ویال ایفوسفامید ۲ گرم |
|
|||
| 51136 |
محلول تزریقی ایفوسفامید ۴۰ میلی‌گرم / ۱ میلی‌لیتر ۲۵ میلی‌لیتر |
||||
| 53052 |
محلول تزریقی ایفوسفامید ۴۰ میلی‌گرم / ۱ میلی‌لیتر ۵۰ میلی‌لیتر |
آیا عارضه توهم و هذیان این دارو دائمی و ماندگار است؟ اگر که جواب منفی است چه کارهایی برای بهبود باید انجام دهیم؟