دسیتابین چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

دسیتابین چیست؟

دسیتابین یک داروی ضدسرطان و شیمی‌درمانی است که در بعضی بیماری‌های خون و مغز استخوان به کار می‌رود. این دارو به دسته‌ای از داروها تعلق دارد که با تغییر فعالیت بعضی ژن‌ها (واحدهای وراثتی در بدن)، به کنترل رشد سلول‌های غیرطبیعی کمک می‌کنند. دسیتابین باید فقط با نظر پزشک متخصص خون و سرطان و در مرکز درمانی استفاده شود.

داکوژن چیست؟

داکوژن یکی از نام‌های تجاری محصولاتی است که مادهٔ مؤثر آن دسیتابین است. یعنی داروی داخل آن همان دسیتابین است. ممکن است شرکت‌های سازنده مختلف، مواد جانبی، بسته‌بندی و روش آماده‌سازی محصولاتشان کمی با هم تفاوت داشته باشد.

نحوهٔ اثر دسیتابین

دسیتابین وارد سلول می‌شود و روی مادهٔ ژنتیکی سلول (که به آن DNA می‌گویند) اثر می‌گذارد. این دارو فعالیت یک آنزیم (نوعی پروتئین که واکنش‌های شیمیایی بدن را سرعت می‌بخشد) را کم می‌کند و باعث می‌شود بعضی از ژن‌ها که قبلاً خاموش شده‌اند، دوباره فعال شوند.

این تغییر می‌تواند رشد سلول‌های غیرطبیعی را آهسته کند و در نهایت به از بین رفتن آن‌ها کمک کند. اثر دارو تدریجی است و معمولاً چند دورهٔ درمان لازم است تا بتوان نتیجه‌ی آن را بررسی کرد.

دسیتابین تزریقی چیست؟

دسیتابین معمولاً به شکل پودر برای تهیهٔ محلول تزریقی عرضه می‌شود. یکی از شکل‌های رایج آن، ویال (ظرف کوچک دارویی) ۵۰ میلی‌گرمی است. دارو در مرکز درمانی آماده می‌شود و به‌صورت تزریق در رگ (ورود تدریجی دارو به خون) انجام می‌شود. این دارو نباید در خانه آماده یا تزریق شود.

کاربردهای درمانی دسیتابین

دسیتابین برای سرطان خون

دسیتابین در بعضی سرطان‌های خون و بیماری‌های بدخیم (پیش‌رونده و خطرناک) مغز استخوان استفاده می‌شود. هدف از درمان می‌تواند کاهش سلول‌های غیرطبیعی، کمک به تولید سلول‌های سالم خون و کم کردن نیاز به تزریق خون باشد. انتخاب این دارو به نوع بیماری، نتیجهٔ آزمایش‌ها، وضعیت عمومی بیمار و درمان‌های قبلی بستگی دارد.

دسیتابین برای سندرم میلودیسپلاستیک

در این بیماری، مغز استخوان سلول‌های خونی را به‌درستی نمی‌سازد و ممکن است کم‌خونی، کاهش گلبول سفید (سلول‌های دفاعی) یا کاهش پلاکت (سلول‌های لخته‌کنندهٔ خون) ایجاد شود. دسیتابین برای بعضی انواع این بیماری تجویز می‌شود و می‌تواند به بهتر شدن شمارش سلول‌های خون یا کاهش نیاز به تزریق خون کمک کند.

دسیتابین برای لوسمی میلوئید حاد

لوسمی میلوئید حاد نوعی سرطان است که سلول‌های سازندهٔ خون را به سرعت درگیر می‌کند. دسیتابین در بعضی بیماران، به‌ویژه کسانی که برای شیمی‌درمانی شدید مناسب نیستند، ممکن است به‌تنهایی یا همراه با داروهای دیگر استفاده شود. اینکه این دارو برای چه کسی مناسب است، به نظر پزشک متخصص و شرایط بیمار بستگی دارد.

نقش دسیتابین در درمان سرطان

چرا دسیتابین تجویز می‌شود؟

پزشک ممکن است دسیتابین را برای کنترل بیماری بدخیم مغز استخوان، کمک به خون‌سازی (تولید سلول‌های خونی)، کاهش سلول‌های غیرطبیعی یا کم کردن نیاز به تزریق خون تجویز کند. پیش از شروع درمان، آزمایش خون، بررسی وضعیت مغز استخوان، عملکرد کبد و کلیه و بیماری‌های همراه بیمار ارزیابی می‌شوند.

دسیتابین برای درمان کدام بیماری است؟

• برخی انواع سندرم میلودیسپلاستیک
• لوسمی میلوئید حاد در بیمارانی که پزشک این دارو را برایشان مناسب می‌داند
• برخی بیماری‌های بدخیم مغز استخوان، بر اساس تشخیص متخصص خون و سرطان

دسیتابین برای هر نوع کم‌خونی، کاهش گلبول سفید یا سرطان خون مناسب نیست. این دارو نباید فقط بر اساس علائم و بدون تشخیص دقیق پزشکی استفاده شود.

پاسخ به درمان با دسیتابین

پاسخ به درمان ممکن است با بهتر شدن شمارش سلول‌های خون، کاهش سلول‌های غیرطبیعی در مغز استخوان یا کمتر شدن نیاز به تزریق خون دیده شود. این پاسخ معمولاً فوری نیست و گاهی چند دورهٔ درمان لازم دارد. در شروع درمان ممکن است شمار سلول‌های خون به‌طور موقت پایین بیاید.

پزشک بر اساس آزمایش‌ها، عوارض و وضعیت بیماری تصمیم می‌گیرد که درمان ادامه پیدا کند، به تعویق بیفتد یا تغییر کند.

عوارض دسیتابین

عوارض شایع دسیتابین

یکی از مهم‌ترین عوارض دسیتابین، کاهش ساخت سلول‌های خونی در مغز استخوان است. عوارض شایع دیگر می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• خستگی، ضعف، سردرد، سرگیجه، لرز و تب
• تهوع، استفراغ، کاهش اشتها، اسهال، یبوست و درد شکم
• التهاب یا زخم دهان
• کم شدن نوعی گلبول سفید (که باعث افزایش احتمال عفونت می‌شود)، کم‌خونی و کاهش پلاکت (سلول‌های لخته‌کنندهٔ خون)
• کبودی، لکه‌های ریز قرمز یا بنفش زیر پوست و خون‌دماغ
• بثورات پوستی، خارش، خشکی پوست و گاهی ریزش مو
• درد استخوان، عضلات، مفاصل، کمر یا اندام‌ها
• سرفه، تنگی نفس یا عفونت دستگاه تنفسی
• ورم اندام‌ها و تغییر بعضی آزمایش‌های خون

همهٔ بیماران این عوارض را تجربه نمی‌کنند و شدت آن‌ها در افراد مختلف یکسان نیست.

عوارض خطرناک دسیتابین

تب یا لرز، تنگی نفس شدید، درد قفسهٔ سینه، خونریزی غیرعادی، خون در ادرار یا مدفوع، استفراغ خونی، کبودی گسترده، ضعف شدید، گیجی، کاهش هوشیاری، نشانه‌های حساسیت شدید، اسهال یا استفراغ مداوم و زخم‌های شدید دهان نیاز به بررسی فوری دارند.

عفونت ریه، عفونت شدید، جمع شدن مایع در ریه، مشکلات قلبی و کم شدن هم‌زمان گلبول قرمز، گلبول سفید و پلاکت نیز ممکن است رخ دهند.

تهوع، تب، عفونت و خونریزی

برای کم کردن تهوع، پزشک ممکن است پیش از تزریق، داروی ضدتهوع بدهد. اگر فردی که دسیتابین می‌گیرد، تب ۳۸ درجه یا بالاتر داشته باشد، باید آن را جدی گرفت، چون ممکن است نشانهٔ عفونت باشد.

کاهش پلاکت، خطر خونریزی را بیشتر می‌کند. خونریزی غیرعادی، مدفوع سیاه، خون‌دماغ طولانی یا لکه‌های تازه روی پوست باید به پزشک گزارش شود.

نحوهٔ مصرف دسیتابین

دسیتابین به‌صورت تزریقی

دسیتابین به‌صورت تزریق در رگ و طبق برنامهٔ مرکز درمانی داده می‌شود. پیش از هر دوره، معمولاً شمارش کامل سلول‌های خون و پلاکت بررسی می‌شود. در طول درمان، عملکرد کبد، یکی از شاخص‌های بررسی عملکرد کلیه (به نام کراتینین) و در صورت نیاز، املاح خون نیز کنترل می‌شوند.

اگر عفونت، افت شدید سلول‌های خون یا عوارض مهمی ایجاد شود، پزشک ممکن است تزریق بعدی را به تعویق بیندازد یا برنامهٔ درمان را تغییر دهد.

دسیتابین و غذا

چون دسیتابین به صورت وریدی (در رگ) تزریق می‌شود، زمان غذا خوردن روی جذب آن اثر مستقیمی ندارد. برای کاهش تهوع، بیمار می‌تواند دربارهٔ غذای مناسب پیش از تزریق و داروی ضدتهوع با تیم درمان مشورت کند.

تداخل غذایی مشخصی برای این دارو گزارش نشده است، اما مصرف الکل، مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی باید به پزشک گفته شود.

شرایط نگهداری دسیتابین

ویال پودر و محلول آماده‌شده باید دقیقاً طبق برچسب همان فرآورده و دستور داروساز بیمارستانی نگهداری شوند. محلول آماده‌شده ماندگاری محدودی دارد و شرایط نگهداری آن در فرآورده‌های مختلف می‌تواند فرق کند.

آماده‌سازی، نگهداری و دور ریختن دارو باید در مرکز درمانی انجام شود و محلول باقی‌مانده نباید برای نوبت بعد نگه داشته شود.

مقدار مصرف دسیتابین

مقدار مصرف دسیتابین چگونه تعیین می‌شود؟

مقدار مصرف دسیتابین بر اساس نوع بیماری، سطح بدن (که از قد و وزن محاسبه می‌شود)، نتیجهٔ آزمایش‌ها و تحمل بیمار تعیین می‌شود. برای درمان سندرم میلودیسپلاستیک، دو برنامهٔ شناخته‌شده وجود دارد:

• ۱۵ میلی‌گرم به ازای هر مترمربع از سطح بدن، به‌صورت تزریق سه‌ساعته هر ۸ ساعت، برای ۳ روز پشت سر هم
• ۲۰ میلی‌گرم به ازای هر مترمربع از سطح بدن، به‌صورت تزریق یک‌ساعته و روزانه، برای ۵ روز پشت سر هم

این مقدارها فقط برای آشنایی عمومی نوشته شده‌اند. برنامهٔ هر بیمار ممکن است متفاوت باشد و تعیین یا تغییر مقدار مصرف فقط بر عهدهٔ پزشک متخصص است.

دسیتابین هر چند روز تزریق می‌شود؟

در برنامهٔ سه‌روزه، دارو هر ۸ ساعت برای ۳ روز متوالی تزریق می‌شود. در برنامهٔ پنج‌روزه، تزریق روزی یک‌بار و برای ۵ روز انجام می‌شود. بعد از آن، دورهٔ استراحت در نظر گرفته می‌شود.

برنامهٔ واقعی درمان ممکن است بر اساس نوع بیماری، نتیجهٔ آزمایش‌ها یا عوارض تغییر کند.

دورهٔ درمان با دسیتابین

دوره‌های درمان معمولاً هر ۴ تا ۶ هفته تکرار می‌شوند. برای دیدن پاسخ درمان، ممکن است دست‌کم ۴ دوره لازم باشد، چون اثر دارو گاهی دیرتر مشخص می‌شود.

مدت ادامهٔ درمان به سود دارو برای بیمار، وضعیت خون‌سازی، پاسخ بیماری و عوارض بستگی دارد.

تداخلات دارویی دسیتابین

تداخل دسیتابین با داروهای شیمی‌درمانی

دسیتابین می‌تواند فعالیت مغز استخوان را کم کند. اگر هم‌زمان با داروهایی مصرف شود که اثر مشابهی دارند، احتمال عفونت، کم‌خونی و خونریزی بیشتر می‌شود.

کلادریبین و بعضی داروهایی که مغز استخوان یا سیستم ایمنی را مهار می‌کنند، می‌توانند اثر متقابل مهمی داشته باشند. داروهای تحریک‌کنندهٔ تولید گلبول سفید نیز باید فقط طبق نظر متخصص استفاده شوند.

اثر متقابل دسیتابین با داروهای ضدتهوع و آنتی‌بیوتیک

دربارهٔ مصرف هم‌زمان دسیتابین با برخی داروهای ضدتهوع، آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهای مشابه، نکات احتیاطی وجود دارد. اهمیت این اثرات متقابل به نوع دارو، وضعیت بیمار و درمان‌های هم‌زمان بستگی دارد.

انتخاب آنتی‌بیوتیک یا داروی ضدتهوع باید با توجه به شمارش سلول‌های خون و عملکرد کبد و کلیه انجام شود. بیمار باید پیش از شروع یا قطع هر داروی همراه، پزشک یا داروساز را در جریان بگذارد.

اثر متقابل دسیتابین با رقیق‌کننده‌های خون، مکمل‌ها و الکل

داروهای رقیق‌کنندهٔ خون، آسپیرین، ایبوپروفن، ناپروکسن و داروهای مشابه ممکن است در صورت پایین بودن پلاکت، خطر خونریزی را بیشتر کنند. مصرف برخی داروهای دیگر که روی سلول‌های خونی اثر می‌گذارند نیز باید حتماً به پزشک گفته شود.

دربارهٔ بسیاری از مکمل‌ها و گیاهان دارویی، اطلاعات کافی وجود ندارد. به همین دلیل، مصرف آن‌ها باید با تیم درمان هماهنگ شود. تداخل مستقیم مشخصی با الکل گزارش نشده است، اما الکل می‌تواند کم‌آبی، ناراحتی گوارشی یا مشکلات کبدی را بدتر کند.

دسیتابین و شیمی‌درمانی

آیا دسیتابین نوعی شیمی‌درمانی است؟

بله. دسیتابین یک داروی ضدسرطان و شیمی‌درمانی است. روش اثر آن با بعضی داروهای قدیمی‌تر شیمی‌درمانی فرق دارد و با تغییر فعالیت ژن‌ها به کنترل سلول‌های غیرطبیعی کمک می‌کند.

کاربرد دسیتابین در درمان ترکیبی

دسیتابین ممکن است در بعضی بیماران مبتلا به لوسمی میلوئید حاد، همراه با داروهای دیگر مانند ونتوکلاکس استفاده شود. تزریق خون یا پلاکت، داروهای ضدعفونت و دیگر مراقبت‌های حمایتی نیز ممکن است بخشی از درمان باشند.

انتخاب هر ترکیب به نوع بیماری، وضعیت عمومی بیمار و نظر متخصص بستگی دارد.

تفاوت دسیتابین با داروهای شیمی‌درمانی دیگر

پاسخ به دسیتابین معمولاً فوری نیست و ممکن است چند دورهٔ درمان لازم باشد. این دارو گاهی برای بیمارانی انتخاب می‌شود که شیمی‌درمانی شدید برای آن‌ها مناسب نیست.

با این حال، دسیتابین هم می‌تواند کاهش قابل‌توجه سلول‌های خون ایجاد کند و نیاز به پایش دقیق دارد. آزاسیتیدین نزدیک‌ترین داروی هم‌گروه آن است، اما موارد مصرف و برنامهٔ تجویز این دو دارو یکسان نیست.

برندها و انواع فرآورده‌های دسیتابین

آمپول دسیتابین داکوژن

داکوژن نام تجاری یکی از فرآورده‌های دسیتابین است و به صورت پودر برای تهیهٔ محلول تزریقی عرضه می‌شود. ویال ۵۰ میلی‌گرمی یکی از شکل‌های رایج این دارو است.

مقدار موجود در ویال لزوماً برابر با مقدار مصرف نهایی بیمار نیست و داروساز بیمارستانی دارو را بر اساس نسخه آماده می‌کند.

تفاوت داکوژن و دسیتابین

داکوژن نام تجاری است و دسیتابین نام مادهٔ مؤثر. فرآورده‌های حاوی این ماده باید کیفیت لازم را داشته باشند. انتخاب یا تعویض فرآورده در مرکز درمانی باید با نظر پزشک یا داروساز انجام شود.

فرآورده‌های ایرانی دسیتابین

در بازار ایران ممکن است فرآورده‌های وارداتی یا تولید داخل دسیتابین با نام‌ها و شرکت‌های مختلف عرضه شوند. موجودی و نام تجاری می‌تواند تغییر کند، بنابراین مشخصات فرآورده باید از روی برچسب ویال و اطلاعات داروخانهٔ بیمارستانی بررسی شود.

دسیتابین در بارداری، شیردهی و مصرف دسیتابین در گروه‌های خاص

دسیتابین در بارداری

دسیتابین می‌تواند به جنین آسیب برساند و در مطالعات حیوانی با مرگ جنین و ناهنجاری‌های جنینی همراه بوده است. پیش از شروع درمان، برای زنانی که امکان بارداری دارند، آزمایش بارداری انجام می‌شود.

این افراد باید در طول درمان و برای مدت تعیین‌شده پس از آن، از روش مطمئن پیشگیری از بارداری استفاده کنند. اگر بارداری رخ داد یا احتمال آن وجود داشت، باید فوراً به پزشک اطلاع داده شود.

دسیتابین در شیردهی

دربارهٔ ورود دسیتابین به شیر مادر اطلاعات کافی وجود ندارد. با توجه به احتمال آسیب جدی به نوزاد، شیردهی در طول درمان و دست‌کم تا ۲ هفته پس از آخرین نوبت مصرف توصیه نمی‌شود.

زمان مناسب برای شروع دوبارهٔ شیردهی باید با نظر پزشک مشخص شود.

دسیتابین برای زنان، مردان، سالمندان و کودکان

دسیتابین در زنان و مردان می‌تواند با خطر آسیب به جنین همراه باشد. مردان هم باید دربارهٔ پیشگیری از بارداری و احتمال اثر دارو بر باروری یا اسپرم با پزشک مشورت کنند. سالمندان ممکن است به کاهش سلول‌های خون، عفونت و خستگی حساس‌تر باشند و به پایش دقیق‌تری نیاز داشته باشند.

بی‌خطری (ایمنی) و تأثیرگذاری (اثربخشی) دسیتابین در کودکان به‌طور کامل مشخص نشده است و استفاده از آن در این گروه فقط در شرایط تخصصی انجام می‌شود. بیماران مبتلا به مشکلات کبدی یا کلیوی نیز باید به‌دقت بررسی و پایش شوند.

دستابین و علائم بدنی پس از مصرف

سردرد و سرگیجه هنگام مصرف دسیتابین

سردرد، سرگیجه، خستگی، بی‌خوابی، گیجی و بی‌حالی ممکن است در طول درمان دیده شوند. کم‌خونی، کم‌آبی بدن، افت فشار خون یا تغییر املاح خون می‌تواند این علائم را بدتر کند.

سردرد ناگهانی و شدید، غش، اختلال دید یا گفتار و ضعف یک‌طرفهٔ بدن باید فوراً بررسی شود.

درد استخوان و درد عضلات با دسیتابین

درد استخوان، عضلات، مفاصل، کمر و اندام‌ها در بعضی بیماران گزارش شده است. اگر درد شدید یا جدید باشد، یا همراه با تب و تورم یک‌طرفه باشد، باید به پزشک اطلاع داده شود.

به دلیل احتمال کاهش پلاکت، مصرف مسکن‌ها، به‌ویژه داروهای ضدالتهاب، باید با تیم درمان هماهنگ شود.

علائم گوارشی، تنگی نفس و ورم پا

تهوع، استفراغ، درد شکم، اسهال، یبوست، کاهش اشتها و زخم دهان از عوارض احتمالی هستند. تنگی نفس ممکن است به کم‌خونی، عفونت ریه یا جمع شدن مایع در ریه مربوط باشد.

ورم پا هم می‌تواند علت‌های مختلفی داشته باشد و باید بر اساس شرایط بیمار بررسی شود. تنگی نفس ناگهانی، درد قفسهٔ سینه، سرفه همراه با تب یا ورم دردناک و یک‌طرفهٔ پا نیاز به بررسی فوری دارد.

زمان اثر، ماندگاری و آزمایش‌های دسیتابین

دسیتابین چند ساعت اثر دارد؟

دسیتابین نسبتاً سریع از خون پاک می‌شود، اما اثر آن روی سلول‌ها بعد از پایان تزریق هم ادامه دارد، چون وارد مادهٔ ژنتیکی سلول‌های در حال تقسیم می‌شود. پاسخ درمانی را نمی‌توان بعد از یک تزریق قضاوت کرد.

اثر دارو معمولاً بر اساس چند دورهٔ درمان، آزمایش خون و گاهی بررسی مغز استخوان ارزیابی می‌شود.

مدت ماندگاری دسیتابین در بدن

نیمه‌عمر دسیتابین در خون حدود ۰٫۵ تا ۰٫۶ ساعت گزارش شده است. (نیمه‌عمر یعنی مدت زمانی که طول می‌کشد تا مقدار دارو در خون تقریباً به نصف برسد.) این دارو احتمالاً بیشتر از طریق یک فرایند طبیعی در بدن تجزیه می‌شود.

کوتاه بودن نیمه‌عمر به معنی پایان سریع اثر درمانی یا عوارض آن نیست. کاهش سلول‌های خون ممکن است روزها تا چند هفته ادامه پیدا کند.

آزمایش خون و افت پلاکت هنگام درمان

شمارش کامل سلول‌های خون و تعداد پلاکت‌ها معمولاً پیش از شروع درمان، پیش از هر دوره و در صورت نیاز در فاصلهٔ دوره‌ها بررسی می‌شوند. آنزیم‌های کبدی، شاخص کلیوی (کراتینین) و بعضی املاح خون نیز ممکن است پایش شوند.

تب، کبودی غیرعادی، خونریزی، ضعف شدید، تپش قلب یا تنگی نفس باید سریعاً به تیم درمان گزارش شود.

مقایسه و جایگزین‌های دسیتابین

تفاوت دسیتابین با آزاسیتیدین

دسیتابین و آزاسیتیدین هر دو از یک دستهٔ دارویی هستند، اما کاملاً یکسان نیستند. دسیتابین مستقیماً روی مادهٔ ژنتیکی سلول (DNA) اثر می‌گذارد، در حالی که آزاسیتیدین بیشتر روی مولکول دیگری به نام RNA (که در ساخت پروتئین نقش دارد) اثر می‌گذارد و بخشی از آن هم بعداً وارد DNA می‌شود.

موارد مصرف، روش و برنامهٔ تجویز و شواهد درمانی این دو دارو تفاوت دارند. هیچ‌کدام برای همهٔ بیماران برتری قطعی ندارند.

آیا دسیتابین و ویدازا یکی هستند؟

خیر. ویدازا نام تجاری آزاسیتیدین است و حاوی دسیتابین نیست. این دو دارو به یک گروه درمانی نزدیک تعلق دارند، اما مقدار مصرف و برنامهٔ تجویز آن‌ها را نمی‌توان به‌جای هم استفاده کرد.

تغییر از یکی به دیگری فقط باید با تصمیم متخصص انجام شود.

جایگزین دسیتابین چیست؟

آزاسیتیدین، بعضی درمان‌های ترکیبی، درمان‌های هدفمند، پیوند سلول‌های بنیادی یا مراقبت‌های حمایتی ممکن است بر اساس نوع بیماری مطرح شوند. فرآوردهٔ خوراکی ترکیبی دسیتابین با داروی دیگر، با دسیتابین تزریقی یکسان نیست.

انتخاب جایگزین به نوع و ویژگی‌های بیماری، سن، وضعیت عمومی، درمان‌های قبلی و پاسخ بیمار بستگی دارد.

تجربیات مصرف‌کنندگان دسیتابین

تجربهٔ مصرف دسیتابین

بعضی بیماران در دورهٔ درمان خستگی، ضعف، تهوع، کاهش اشتها و ناراحتی‌های گوارشی را تجربه می‌کنند. در بعضی دیگر، کاهش گلبول سفید، پلاکت یا هموگلوبین (پروتئین حمل‌کنندهٔ اکسیژن در خون) مهم‌ترین مشکل است.

شدت عوارض در افراد مختلف یکسان نیست و تجربهٔ یک بیمار نمی‌تواند نتیجه یا بی‌خطری درمان را برای فرد دیگر پیش‌بینی کند.

تجربهٔ درمان با دسیتابین برای سرطان خون

بعضی بیماران پس از چند دوره، بهتر شدن شمارش خون، کاهش نیاز به تزریق خون یا کنترل بهتر بیماری را تجربه می‌کنند. در برخی دیگر، پاسخ ممکن است محدود، دیررس یا موقتی باشد.

نوع بیماری، سن، وضعیت مغز استخوان، عفونت‌ها و درمان‌های هم‌زمان بر نتیجه اثر می‌گذارند.

تجربهٔ بیماران از پاسخ ندادن به دسیتابین

بهتر نشدن فوری یا پایین آمدن شمارش سلول‌های خون در دوره‌های اول، به‌تنهایی نشانهٔ شکست درمان نیست. با این حال، پیشرفت بیماری، خونریزی یا عفونت مکرر و نبود پاسخ بعد از دورهٔ مناسب، می‌تواند بررسی دوبارهٔ مغز استخوان یا تغییر برنامهٔ درمان را لازم کند.

تصمیم دربارهٔ ادامه، تأخیر یا تغییر درمان باید توسط متخصص گرفته شود.

سؤالات پرتکرار دربارهٔ دسیتابین

آمپول دسیتابین برای چیست؟

دسیتابین تزریقی برای درمان برخی انواع سندرم میلودیسپلاستیک و در شرایط مشخص برای لوسمی میلوئید حاد استفاده می‌شود. این دارو به کنترل رشد سلول‌های غیرطبیعی مغز استخوان و بهبود خون‌سازی در بعضی بیماران کمک می‌کند.

آیا دسیتابین ضرر دارد؟

بله، دسیتابین مانند دیگر داروهای ضدسرطان می‌تواند عوارض مهمی مانند کاهش گلبول سفید، پلاکت و هموگلوبین، عفونت، خونریزی، تهوع و خستگی ایجاد کند. میزان سود و خطر دارو برای هر بیمار متفاوت است و پزشک با آزمایش‌های منظم، پاسخ و ایمنی درمان را بررسی می‌کند.

بعد از تزریق دسیتابین چه می‌شود؟

بعد از تزریق ممکن است خستگی، تهوع، کاهش اشتها، سردرد، سرگیجه یا ناراحتی گوارشی ایجاد شود. کاهش سلول‌های خون ممکن است با فاصلهٔ زمانی در آزمایش‌ها دیده شود.

تب، لرز، تنگی نفس، خونریزی، گیجی یا ضعف شدید باید فوراً به مرکز درمانی گزارش شود.

دسیتابین چطور تزریق می‌شود؟

دسیتابین پس از آماده‌سازی به‌صورت تزریق در رگ و در مرکز درمانی تزریق می‌شود. مقدار دارو، مدت تزریق و تعداد روزهای هر دوره بر اساس سطح بدن، نوع بیماری، نتایج آزمایش‌ها و تحمل بیمار تعیین می‌شود.

چرا دسیتابین تجویز می‌شود؟

هدف از تجویز دسیتابین می‌تواند کنترل بیماری مغز استخوان، کمک به خون‌سازی، کاهش سلول‌های غیرطبیعی یا کمتر کردن نیاز به تزریق خون باشد. پاسخ به درمان در همهٔ بیماران یکسان نیست و باید با آزمایش‌ها و ارزیابی متخصص بررسی شود.

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف دسیتابین

موارد مصرف تایید شده دسیتابین

درمان سندرم میلودیسپلاستیک

• دسیتابین به عنوان یک آنالوگ نوکلئوزیدی مهار کننده متیلاسیون، برای درمان تمامی زیرگروه های سندرم میلودیسپلاستیک شامل کم خونی مقاوم به درمان، کم خونی مقاوم به درمان همراه با سیدروبلاست های حلقوی، کم خونی مقاوم به درمان همراه با افزایش بلاست ها، کم خونی مقاوم به درمان همراه با افزایش بلاست ها در حال تبدیل، و لوسمی مزمن میلومونوسیتی تایید رسمی دارد. این دارو در بیماران درمان نشده یا دارای سابقه درمان قبلی با درجه بندی خطر متوسط یک، متوسط دو و پرخطر کاربرد بالینی دارد.
• هدف اصلی از تجویز این دارو، القای تمایز سلولی، فعال سازی ژن های مهار کننده تومور، بهبود خون سازی، کاهش وابستگی بیمار به تزریق خون و پلاکت، و به تاخیر انداختن تبدیل بیماری به لوسمی حاد میلوئیدی است. مشاهده پاسخ بالینی مناسب نیازمند تکمیل حداقل چهار تا شش دوره متوالی درمان است و افت اولیه شمارش سلول های خونی نباید به عنوان عدم پاسخ تلقی شود.

درمان لوسمی حاد میلوئیدی در سالمندان فاقد شرایط شیمی درمانی تهاجمی

• این دارو برای بیماران بزرگسال با سن شصت و پنج سال به بالا که مبتلا به لوسمی حاد میلوئیدی اولیه یا ثانویه هستند و به دلیل سن بالا، ناتوانی عملکردی یا بیماری های زمینه ای قلبی، کلیوی و ریوی شرایط دریافت شیمی درمانی استاندارد القایی با دوز بالا را ندارند، تایید شده است. دسیتابین در این گروه با کاهش درصد بلاست های مغز استخوان، بقای کلی و کیفیت زندگی بیماران را با عوارض سمیت بسیار کمتر بهبود می بخشد. پایش دقیق شمارش سلول های خونی محیطی بین دوره های درمانی جهت پیشگیری از عوارض ناشی از سرکوب مغز استخوان ضروری است.

موارد مصرف خارج برچسب دسیتابین

درمان ترکیبی لوسمی حاد میلوئیدی با ونتاکلاکس

• ترکیب دارویی دسیتابین با مهار کننده ونتاکلاکس به عنوان یک استاندارد درمانی خارج برچسب و بسیار موثر در بیماران مبتلا به لوسمی حاد میلوئیدی که کاندید شیمی درمانی فشرده نیستند، به کار می رود. اثر هم افزایی این دو دارو موجب القای مرگ برنامه ریزی شده سلول های بدخیم و افزایش نرخ فروکش کامل بیماری می گردد. پزشک معالج باید اقدامات پیشگیرانه لازم برای مدیریت سندرم لیز توموری در شروع درمان و کنترل نوتروپنی طولانی مدت را به طور دقیق مد نظر قرار دهد.

درمان لوسمی حاد لنفوبلاستی مقاوم به درمان یا عود کرده

• دسیتابین در بیماران مبتلا به لوسمی حاد لنفوبلاستی که به خطوط استاندارد شیمی درمانی پاسخ نداده اند یا دچار عود مکرر شده اند، در ترکیب با سایر دارو های سایتوتوکسیک به کار می رود. هدف بالینی، مهار متیلاسیون دی ان ای، بازگرداندن بیان ژن های خاموش شده سرکوب گر تومور، و افزایش حساسیت سلول های لنفوبلاست به درمان های دارویی است.

درمان نئوپلاسم های میلوپرولیفراتیو پیشرفته

• در مواردی مانند میلوفیبروز پیشرفته همراه با افزایش درصد بلاست ها یا مراحل پیشرفته بیماری های تکثیر شونده مغز استخوان، این دارو به منظور کنترل تکثیر سلول های بدخیم، کاهش حجم طحال و تثبیت وضعیت خونی بیمار به عنوان پل درمانی تا زمان انجام پیوند سلول های بنیادی تجویز می گردد.

درمان کمکی در تومور های جامد پیشرفته

• دسیتابین به عنوان یک عامل تعدیل کننده ژنتیکی در کارآزمایی های بالینی تومور های پیشرفته دستگاه گوارش، تخمدان و ریه به کار می رود. هدف از این مداخله، معکوس کردن مقاومت دارویی نسبت به شیمی درمانی و افزایش اثربخشی درمان های مبتنی بر سیستم ایمنی است.

درمان اختلالات هموگلوبینوپاتی مانند بتا تالاسمی ماژور و کم خونی سلول داسی شکل

• این دارو به دلیل توانایی در فعال سازی مجدد بیان ژن گاما گلوبین، سنتز هموگلوبین جنینی را افزایش می دهد. کاربرد خارج برچسب با دوز های بسیار پایین می تواند تعداد حملات انسداد عروقی و درد های بحرانی را در بیماری سلول داسی شکل کاهش دهد و نیاز به تزریق مکرر خون را در بیماران مبتلا به تالاسمی کمتر کند. پایش وضعیت مغز استخوان در این بیماران اهمیت زیادی دارد.

مکانیسم اثر دسیتابین

مهار آنزیم متیل ترانسفراز و هیپومتیلاسیون دی ان ای

• دسیتابین به عنوان یک آنالوگ دو داکسی سیتیدین عمل می کند و پس از ورود به سلول از طریق ناقل های نوکلئوزیدی، توسط آنزیم داکسی سیتیدین کیناز فسفریله شده و به شکل فعال تری فسفات تبدیل می گردد. این متابولیت فعال در طول فاز سنتز چرخه سلولی به طور مستقیم درون ساختار زنجیره دی ان ای قرار می گیرد. با ادغام این ماده در دی ان ای، آنزیم دی ان ای متیل ترانسفراز به دام افتاده و با ایجاد پیوند کووالانسی برگشت ناپذیر غیرفعال می شود. این مهار به افت شدید سطح متیلاسیون در نواحی پروموتر ژن ها می انجامد و پدیده هیپومتیلاسیون رخ می دهد. نتیجه این فرایند، بیان مجدد و فعال سازی ژن های سرکوب گر تومور است که پیش از این به دلیل متیلاسیون بیش از حد خاموش شده بودند.

القا مرگ برنامه ریزی شده و تمایز سلولی

• در غلظت های پایین درمانی، اثر اصلی دارو القای تمایز در سلول های پیش ساز خونی بدخیم و بازگرداندن الگوی خون سازی نرمال است. در غلظت های بالاتر، پیوند کووالانسی میان آنزیم و زنجیره دی ان ای سبب تشکیل کمپلکس های بزرگ پروتئین و اسید نوکلئیک می شود که آسیب های ساختاری شدیدی در زنجیره دی ان ای ایجاد می کند. این آسیب ها مسیرهای پاسخ به تخریب ژنوم را فعال کرده، سنتز دی ان ای را متوقف می سازند و در نهایت منجر به القای مرگ برنامه ریزی شده یا همان آپوپتوز در سلول های کلونال و نئوپلاستیک می شوند. تاثیر سلولی این دارو به طور مستقیم وابسته به تقسیم سلولی و فاز سنتز چرخه تکثیر سلول ها است.

فارماکوکینتیک دسیتابین

فرایند جذب و توزیع در بافت ها

• پس از تجویز دارو به روش انفوزیون وریدی، غلظت سرمی دارو به سرعت به اوج می رسد. حجم توزیع دارو در حالت پایدار در بدن بزرگسالان به نسبت وسیع بوده و در محدوده شصت و پنج تا هشتاد و پنج لیتر در متر مربع سطح بدن قرار دارد. این مقدار گسترده بیانگر نفوذ مناسب دارو در بافت های مختلف محیطی است. میزان اتصال این مولکول به پروتئین های پلاسمای خون کمتر از یک درصد گزارش شده است، بنابراین دارو به شکل کاملا آزاد در جریان گردش خون حضور داشته و برای نفوذ سلولی و فعالیت فارماکولوژیک به طور مستقیم در دسترس است. دسیتابین همچنین توانایی عبور از سد خونی مغزی را دارد و در مایع مغزی نخاعی نفوذ می کند.

متابولیسم و دگرگونی زیستی

• دسیتابین به طور گسترده در بافت ها و کبد دگرگون می شود و مسیر اصلی متابولیسم آن، فرایند دآمیناسیون غیر فعال کننده توسط آنزیم سیتیدین دآمیناز است. این آنزیم در دستگاه گوارش، کبد، کلیه ها و پلاسما وجود دارد. به دلیل فعالیت بالای این آنزیم در دیواره روده و کبد، تجزیه پیش سیستمیک دارو بسیار شدید است. به همین علت، تجویز خوراکی دسیتابین فراهمی زیستی ناچیزی دارد و دارو تنها به روش تزریقی استفاده می شود. متابولیسم دسیتابین به سیستم آنزیمی سیتوکروم پی چهارصد و پنجاه کبد وابسته نیست، از این رو پتانسیل پایینی برای ایجاد تداخلات متابولیکی القایی یا مهاری با سایر داروها دارد.

دفع و نیمه عمر دارو

• کلیرانس کل بدن پس از انفوزیون داخل وریدی بسیار بالا بوده و به طور میانگین در حدود صد و بیست و پنج تا دویست لیتر در ساعت به ازای هر متر مربع سطح بدن است. این سرعت پاک سازی سریع نشان دهنده تخریب گسترده آنزیمی در بافت ها می باشد. نیمه عمر نهایی حذف دارو بسیار کوتاه است و به طور معمول در محدوده پانزده تا سی و پنج دقیقه قرار دارد. بخش اعظم دوز مصرفی پس از تبدیل شدن به متابولیت های غیر فعال ناشی از دآمیناسیون، از طریق ادرار دفع می گردد. کمتر از پنج درصد از کل داروی تجویز شده به شکل تغییر نیافته در ادرار ظاهر می شود که نشان می دهد دفع کلیوی داروی دست نخورده نقش جزئی در پاک سازی نهایی آن دارد.

منع مصرف دسیتابین

موارد منع مصرف دسیتابین در بیماری

حساسیت مفرط و شدید به دارو یا ترکیبات جانبی آن

• سابقه بروز واکنش های آلرژیک شدید یا آنافیلاکسی به دسیتابین یا هر یک از اجزای فرمولاسیون، منع مصرف مطلق برای شروع مجدد یا ادامه درمان به شمار می رود. در صورت بروز هر گونه علامت بالینی دال بر حساسیت مفرط، قطع فوری دارو و آغاز مداخلات حمایتی الزامی است.

عفونت های شدید، پیشرفته و کنترل نشده فعال

• وجود عفونت های سیستمیک حاد، سپسیس، باکتریمی یا عفونت های قارچی مهاجم به دلیل اثر سرکوب کنندگی شدید این دارو بر مغز استخوان، منع مصرف نسبی و هشدار جدی محسوب می شود. پیش از شروع دوره های درمان یا تکرار آن ها، عفونت های زمینه ای باید به طور کامل درمان و مهار شوند و وضعیت بالینی بیمار به ثبات برسد.

سرکوب شدید و از پیش موجود مغز استخوان

• در مواردی که سرکوب شدید سیستم خونسازی، کاهش شدید تعداد نوتروفیل ها یا ترومبوسیتوپنی حاد ناشی از عواملی غیر از بیماری زمینه ای اولیه وجود داشته باشد، شروع درمان با این دارو توصیه نمی شود. پزشک معالج باید دوز های بعدی را تا زمان ریکاوری سلول های خونی و رسیدن به سطح ایمن به تعویق بیندازد.

نارسایی شدید و پیشرفته عملکرد کبد

• از آنجا که کبد یکی از جایگاه های متابولیسم و پاک سازی آنزیمی دارو است، در بیماران مبتلا به اختلالات شدید عملکرد کبدی یا افزایش شدید بیلی روبین و آنزیم های ترانس آمیناز، تجویز این دارو ممنوعیت نسبی دارد و نیازمند بررسی سود به زیان و احتیاط فراوان در پایش بالینی است.

نارسایی شدید و پیشرفته عملکرد کلیه

• در بیماران با اختلال شدید کلیرانس کلیوی یا نارسایی حاد کلیه، مصرف دارو باید با احتیاط شدید بالینی انجام گیرد و در موارد اختلالات کنترل نشده با افت شدید فیلتراسیون گلومرولی، استفاده از آن منع می شود تا از خطرات انباشت متابولیت ها و سمیت های غیر خونی پیشگیری به عمل آید.

موارد منع مصرف دسیتابین در بارداری و شیردهی

منع مصرف قطعی در دوران بارداری و خطرات تراتوژنیسیتی

• مصرف دسیتابین در دوران بارداری به دلیل سمیت شدید ژنتیکی و مهار متیلاسیون سلول های در حال تکثیر، به طور قطعی منع شده است. این دارو پتانسیل بالایی در ایجاد ناهنجاری های مادرزادی ساختاری، نقایص تکاملی جنین، عقب ماندگی رشد داخل رحمی و مرگ رویان یا جنین دارد. پزشک باید پیش از آغاز درمان، وضعیت عدم بارداری را با آزمایش خون تایید کند. همچنین، زنان در سنین باروری باید در طول دوره درمان و حداقل شش ماه پس از قطع دارو از روش های کاملا مطمئن پیشگیری از بارداری استفاده کنند. مردان تحت درمان نیز به دلیل آسیب به اسپرم ها باید تا سه ماه پس از پایان درمان از روش های موثر جلوگیری استفاده نمایند.

منع مصرف کامل در دوران شیردهی

• ترشح دسیتابین یا متابولیت های فعال آن در شیر مادر تایید شده یا محتمل است و به دلیل خطرات سمیت شدید خونی، سرکوب ایمنی و جهش زایی بالقوه در نوزاد، شیردهی در طول دوره درمان با این دارو ممنوعیت مطلق دارد. توصیه می شود مادران شیرده پیش از شروع نخستین دوز درمان، شیردهی را قطع کرده و حداقل تا دو هفته پس از آخرین دوز دریافتی از تغذیه نوزاد با شیر مادر خودداری کنند.

موارد منع مصرف دسیتابین در کودکان

عدم ایمنی و فقدان تاییدیه برای مصرف در اطفال

• ایمنی، اثربخشی، دوز درمانی مناسب و اثرات طولانی مدت دسیتابین در نوزادان، کودکان و نوجوانان زیر سن هجده سال در کارآزمایی های بالینی استاندارد اثبات نشده است. به همین علت، تجویز این دارو در جمعیت اطفال توصیه نمی شود و منع مصرف دارد، مگر در پروتکل های تحقیقاتی خاص انکولوژی اطفال و تحت نظارت دقیق تیم های تخصصی انکولوژی، که آن هم تنها با پایش های شدید و مستمر خونی و سمیتی امکان پذیر است.

عوارض جانبی دسیتابین

عوارض جانبی خونی دسیتابین

• نوتروپنی: این عارضه شایع ترین اثر سمی دارو است و در حدود نود درصد از بیماران رخ می دهد و در اغلب موارد به درجات سه و چهار بالینی می رسد.
• ترومبوسیتوپنی: کاهش شدید تعداد پلاکت های خون در حدود هشتاد و نه درصد از بیماران گزارش شده است و خطر خونریزی های مخاطی و احشایی را افزایش می دهد.
• آنمی یا کم خونی: افت شدید هموگلوبین و گلبول های قرمز خون در حدود هشتاد و دو درصد از بیماران دیده می شود و نیاز به تزریق مکرر خون را به همراه دارد.
• نوتروپنی تب دار: افت شدید نوتروفیل ها همراه با تب در بیست و نه تا سی و چهار درصد از بیماران ایجاد می شود و یک فوریت پزشکی به شمار می رود.
• لکپنی: کاهش تعداد کل گلبول های سفید خون در حدود بیست و هشت تا سی و سه درصد از بیماران مشاهده می شود.

عوارض جانبی عفونی دسیتابین

• عفونت های ریوی و پنومونی: بروز عفونت های حاد بافتی ریه در حدود بیست و دو درصد از بیماران رخ می دهد و می تواند تهدید کننده حیات باشد.
• عفونت های دستگاه ادراری: التهاب و عفونت های باکتریایی مجاری ادرار در حدود نه تا دوازده درصد از بیماران ایجاد می شود.
• سپسیس و باکتریمی: ورود باکتری به جریان خون و بروز پاسخ التهابی سیستمیک در حدود هشت تا یازده درصد از بیماران ثبت شده است.
• عفونت های ویروسی و قارچی فرصت طلب: بروز سلولیت، کاندیدیازیس مخاطی و سایر عفونت های ناشی از نقص ایمنی در هشت تا ده درصد بیماران مشاهده می شود.

عوارض جانبی گوارشی دسیتابین

• تهوع: احساس حالت تهوع یکی از شایع ترین عوارض گوارشی است و در حدود چهل و دو درصد از بیماران گزارش می شود.
• یبوست: کاهش حرکات روده ای در سی و پنج درصد از بیماران تحت درمان بروز می کند.
• اسهال: دفع مکرر مدفوع روان در سی و چهار درصد از موارد مشاهده می شود و می تواند منجر به اختلال در مایعات بدن گردد.
• استفراغ: بالا آوردن محتویات معده در بیست و پنج درصد از بیماران به وجود می آید.
• کاهش اشتها و بی اشتهایی: افت میل به غذا در حدود بیست و سه درصد از بیماران پدیدار می شود.
• موکوزیت و استوماتیت: التهاب و زخم های مخاط دهان و لوله گوارش در دوازده تا پانزده درصد از بیماران رخ می دهد.

عوارض جانبی عمومی و سیستمیک دسیتابین

• تب: افزایش دمای بدن بدون حضور قطعی عفونت یا همراه با آن در پنجاه و سه درصد از بیماران دیده می شود.
• خستگی و ضعف شدید: کاهش سطح انرژی و ناتوانی عمومی در چهل و شش درصد از بیماران ثبت شده است.
• ادم محیطی: تجمع مایع و ورم دست ها و پاها در بیست و پنج تا بیست و هشت درصد از بیماران ایجاد می شود.
• لرز و تعریق شبانه: حملات لرز ناگهانی در حدود بیست و پنج درصد از موارد گزارش می شود.

عوارض جانبی تنفسی دسیتابین

• سرفه: تحریکات تنفسی و سرفه های مداوم در چهل درصد از بیماران مشاهده می شود.
• تنگی نفس و دیسپنه: احساس کوتاهی نفس و دشواری در تنفس در سی و هشت درصد از بیماران بروز می یابد.

عوارض جانبی عصبی و روانپزشکی دسیتابین

• سردرد: دردهای موضعی یا منتشر سر در بیست و هشت درصد از بیماران رخ می دهد.
• بی خوابی: اختلال در الگوهای خواب در بیست و هشت درصد از موارد ثبت شده است.
• سرگیجه: احساس گیجی و عدم تعادل در دوازده تا هجده درصد از بیماران گزارش می شود.

عوارض جانبی اسکلتی، عضلانی و پوستی دسیتابین

• دردهای مفصلی و عضلانی: دردهای منتشر عضلات و اسکلت در حدود شانزده تا بیست درصد از بیماران پدید می آید.
• کمردرد: دردهای ناحیه ستون فقرات و کمر در حدود هفده درصد از موارد بروز می کند.
• راش و بثورات جلدی: ضایعات پوستی، اریتم و کهیر در یازده تا نوزده درصد از بیماران دیده می شود.
• پتشیا و اکیموز: خونریزی های کوچک پوستی ناشی از ترومبوسیتوپنی در حدود پانزده درصد از موارد گزارش می شود.

عوارض جانبی آزمایشگاهی، متابولیک و احشایی دسیتابین

• هایپوکالمی یا کاهش پتاسیم خون: افت غلظت پتاسیم سرم در دوازده تا بیست و دو درصد از بیماران ایجاد می شود.
• هایپومگنزیمی یا کاهش منیزیم خون: افت سطح منیزیم خون در حدود پنج تا یازده درصد از بیماران ثبت شده است.
• افزایش آنزیم های کبدی: بالا رفتن مقادیر بیلی روبین و ترانس آمینازهای کبد در شش تا ده درصد از بیماران رخ می دهد.
• افزایش کراتینین و اوره خون: تغییرات در پارامترهای عملکردی کلیه در حدود پنج تا نه درصد از بیماران مشاهده می شود.

تداخلات دارویی دسیتابین

تداخلات دارویی دسیتابین

تداخل با واکسن های زنده ضعیف شده

• نظیر واکسن ب ث ژ، واکسن سرخک سرخجه اوریون، واکسن تب زرد، واکسن واریسلا و واکسن آبله مرغان
• نوع تداخل بسیار شدید و ممنوع است.
• دسیتابین به دلیل اثرات سایتوتوکسیک و مهار سیستم ایمنی، قدرت دفاعی بدن را به شدت کاهش می دهد و تجویز همزمان واکسن های زنده می تواند منجر به تکثیر کنترل نشده سویه واکسن، ایجاد عفونت سیستمیک شدید و حتی مرگ بیمار شود. همچنین پاسخ ایمنی زایی واکسن نیز به شدت مختل می گردد.

تداخل با سایر داروهای سرکوب کننده مغز استخوان و ضد نئوپلاسم

• مانند هیدروکسی اوره، آزاسیتیدین، متوترکسات، سیکلوفسفامید، کلرامبوسیل، ملفالان، دوکسوروبیسین و سیس پلاتین
• نوع تداخل ماژور و هم افزایی در سمیت سلولی است.
• مصرف همزمان این داروها اثر سرکوب کنندگی مغز استخوان را تشدید می کند و خطر بروز آنمی عمیق، نوتروپنی شدید همراه با تب، سپسیس و ترومبوسیتوپنی منجر به خونریزی را به میزان چشمگیری بالا می برد. پزشک باید در صورت ضرورت مصرف ترکیبی، دوز داروها را تعدیل کرده و شمارش سلول های خونی را به دقت پایش کند.

تداخل با داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی

• نظیر تاکرولیموس، سیکلوسپورین، مایکوفنولات موفتیل، آزاتیوپرین، سیرولیموس و کورتیکواستروئیدها با دوز بالا
• نوع تداخل ماژور و سینرژیک در تضعیف ایمنی است.
• همزمانی این داروها با دسیتابین ریسک ابتلا به عفونت های باکتریایی، ویروسی، قارچی فرصت طلب و فعال شدن مجدد عفونت های نهفته را به شدت افزایش می دهد.

تداخل با داروهای ضد انعقاد و ضد پلاکت

• مانند وارفارین، انوکساپارین، هپارین، ریواروکسابان، آپیکسابان، کلوپیدوگرل، دی پیریدامول و آسپرین
• نوع تداخل بالینی با افزایش خطر خونریزی است.
• دسیتابین با ایجاد ترومبوسیتوپنی شدید، خطر وقایع هموراژیک را بالا می برد و تجویز همزمان داروهای ضد انعقاد یا مهار کننده تجمع پلاکتی می تواند منجر به خونریزی های گوارشی، داخل جمجمه ای یا پوستی مخاطی کشنده شود. در صورت ضرورت، پایش مداوم زمان پروترومبین و شمارش پلاکت الزامی است.

تداخل با آنتی بیوتیک های مهار کننده آنزیم سیتیدین دآمیناز

• نظیر تتراهیدروئوریدین
• نوع تداخل افزایش دهنده سمیت دارویی است.
• متابولیسم و پاک سازی دسیتابین عمدتا توسط سیستم سیتوکروم کبدی صورت نمی گیرد بلکه از طریق آنزیم سیتیدین دآمیناز دی آمینه می شود. مهار این آنزیم توسط عوامل اختصاصی می تواند نیمه عمر، مواجهه سیستمیک و در نتیجه عوارض خونی و گوارشی دسیتابین را به طور قابل ملاحظه ای افزایش دهد.

تداخل با کلوفارابین و کلادریبین

• نوع تداخل سمیت سیتوتوکسیک متقاطع و رقابت در فسفوریلاسیون درون سلولی است. مصرف همزمان این آنالوگ های پورین یا پیریمیدین ممکن است باعث تداخل در فعال سازی فسفوریلاسیون آنزیمی یا تشدید غیر قابل برگشت مهار خون سازی و سمیت های اندامی گردد.

تداخل با داروهای سایتوکراتین و فاکتور های تحریک کننده کلونی خونساز

• مانند فیلگراستیم و پگ فیلگراستیم
• نوع تداخل دارویی زمان بندی بالینی است.
• با توجه به حساسیت سلول های میلوییدی در حال تکثیر سریع به اثرات سایتوتوکسیک دسیتابین، توصیه می شود تجویز این فاکتورها دست کم بیست و چهار ساعت پس از اتمام دوره انفوزیون دسیتابین آغاز شود تا از تخریب سلول های تحریک شده پیشگیری به عمل آید.

تداخل دسیتابین با غذا

تداخل در مصرف فرآورده های تزریقی وریدی

• شکل رایج تزریقی دسیتابین به صورت انفوزیون مستقیم وریدی مصرف می شود و در نتیجه غذا، وعده های پرچرب یا خالی بودن معده هیچ گونه تاثیری بر فراهمی زیستی، جذب گوارشی یا غلظت پلاسمایی دارو ندارد.

تداخل در مصرف فرآورده های خوراکی ترکیبی دسیتابین و سدازویریدین

• در فرمولاسیون های خوراکی ترکیبی، بیمار باید دارو را با معده خالی، یعنی دست کم دو ساعت قبل از غذا یا دو ساعت پس از صرف غذا، همراه با یک لیوان پر آب مصرف کند. حضور مواد غذایی و اسید معده می تواند جذب گوارشی بخش خوراکی دارو را کاهش داده و اثر درمانی را متغیر سازد.

تداخل با گریپ فروت، انار و مکمل های آنتی اکسیدانی

• به دلیل عدم متابولیسم اولیه از مسیر آنزیم سیتوکروم پی ۴۵۰ کبدی، تداخل مهاری مستقیم با آب گریپ فروت برای دسیتابین مطرح نیست. با این حال مصرف دوزهای فوق العاده بالای مکمل های آنتی اکسیدانی مانند ویتامین ث و ویتامین ای در روزهای درمان توصیه نمی شود زیرا ممکن است در اثرات سیتوتوکسیک وابسته به استرس اکسیداتیو تداخل ایجاد کنند.

تداخل دسیتابین در آزمایشات بالینی و تشخیصی

تداخل و تغییر در آزمایش شمارش کامل سلول های خونی

• دسیتابین باعث افت شدید و قابل پیش بینی در شمارش مطلق نوتروفیل ها، تعداد پلاکت ها، هموگلوبین، هماتوکریت و تعداد کل گلبول های سفید می شود. ارزیابی این شاخص ها تا زمان ریکاوری مغز استخوان نشان دهنده سمیت دارویی است و نباید به اشتباه پیشرفت بیماری اولیه تفسیر شود مگر آنکه توسط آسپیراسیون مغز استخوان تایید گردد.

تداخل در آزمایش های بیوشیمیایی و عملکرد کبدی

• این دارو ممکن است سبب افزایش موقت و گاهی پایدار در سطوح سرمی آسپارتات آمینوترانسفراز، آلانین آمینوترانسفراز، آلکالین فسفاتاز و بیلی روبین تام گردد و نتایج پایش معمول کبد را دستخوش تغییر نماید.

تداخل در آزمایش های بیوشیمیایی و عملکرد کلیوی

• افزایش اوره خون و کراتینین سرم در درصد قابل توجهی از بیماران رخ می دهد که نشان دهنده استرس سیتوتوکسیک روی کلیه ها است و بر تفسير آزمایش های پایش تصفیه گلومرولی اثر می گذارد.

تداخل در آزمایش های الکترولیتی سرم

• دسیتابین می تواند منجر به برهم خوردن تعادل یونی و بروز هایپوکالمی، هایپومگنزیمی، هایپوکلسمی و هایپوناترمی در پانل الکترولیت های سرم شود.

تداخل در آزمایش های انعقادی

• در برخی بیماران افزایش گذرا در زمان پروترومبین و زمان ترومبوپلاستین نسبی فعال گزارش شده است که در اثر اختلال هموستاز خونی و تغییر عملکرد پلاکتی حاصل می شود.

تداخل در آزمایش اسید اوریک خون

• تجزیه سریع سلول های توموری تحت درمان با دسیتابین می تواند باعث افزایش ناگهانی اسید اوریک سرم و تشخیص آزمایشگاهی سندرم لیز تومور گردد.

تداخل در ارزیابی های ژنتیکی و متیلاسیون دی ان ای

• این دارو به عنوان عامل هایپومتیلاسیون عمل می کند، بنابراین تست های تشخیصی مولکولی که وضعیت اپی ژنتیک و متیلاسیون ژنوم را در نمونه های خون محیطی یا مغز استخوان می سنجند، تغییرات چشمگیری را در اثر مکانیسم فارماکولوژیک مستقیم دارو نشان می دهند.

هشدار ها دسیتابین

هشدار های بالینی دسیتابین

هشدار سرکوب شدید مغز استخوان و نوتروپنی تب دار

• سرکوب سیستم خونسازی، اصلی ترین و شایع ترین عارضه محدود کننده دوز در درمان با دسیتابین است. این سرکوب خونی به شکل نوتروپنی شدید، آنمی پیشرونده و ترومبوسیتوپنی حاد بروز می کند. افت شدید گلبول های سفید خطر ابتلا به عفونت های فرصت طلب کشنده، باکتریمی، شوک سپتیک و پنومونی را به شدت افزایش می دهد. نوتروپنی تب دار یک فوریت پزشکی است و نیازمند شروع فوری درمان ضد میکروبی وسیع الطیف وریدی است. پزشک باید پیش از آغاز هر چرخه درمانی و به صورت هفتگی در طول درمان، شمارش کامل سلول های خونی را با دقت پایش کند. در صورت عدم ریکاوری نوتروفیل ها یا پلاکت ها، تاخیر در چرخه بعدی یا کاهش دوز دارو طبق دستورالعمل های بالینی ضرورت می یابد.

هشدار خطر خونریزی های ناشی از ترومبوسیتوپنی

• افت شدید تعداد پلاکت ها می تواند منجر به خونریزی های مخاطی، پوستی، گوارشی و داخل جمجمه ای شود. پزشک باید بیمار را از نظر علائم خونریزی مانند پتشیا، پورپورا، هماتوری و افت هموگلوبین پایش کند. در بیماران دارای افت شدید پلاکت، تزریق فرآورده های پلاکتی و اجتناب از تجویز همزمان داروهای ضد انعقاد یا مهار کننده پلاکت توصیه می شود.

هشدار سندرم لیز تومور

• به دلیل اثر سیتوتوکسیک سریع دسیتابین روی سلول های نئوپلاستیک با بار توموری بالا، تخریب سریع سلول ها می تواند منجر به آزاد سازی ناگهانی اسید اوریک، پتاسیم و فسفات در خون شود که نارسایی حاد کلیه و آریتمی های قلبی را به همراه دارد. پزشک باید پیش از شروع درمان، سطح اسید اوریک و الکترولیت ها را بررسی کرده و هیدراتاسیون کافی وریدی به همراه داروهای کاهنده اسید اوریک مانند آلوپورینول را برای بیماران پرخطر در نظر بگیرد.

هشدار سمیت کبدی و کلیوی

• در برخی بیماران افزایش آنزیم های ترانس آمیناز کبدی، بیلی روبین، اوره و کراتینین سرم مشاهده می شود. پایش منظم عملکرد کبد و کلیه پیش از هر دوره درمانی و در فواصل منظم طی دوره درمان ضروری است تا از بروز نارسایی های حاد پیشگیری شود و در صورت نیاز، تعدیل دوز صورت گیرد.

هشدار واکنش های قلبی و گوارشی

• عوارض قلبی نادر مانند نارسایی احتقانی قلب، تاکی کاردی و تغییرات نوار قلب، و عوارض گوارشی شدید مانند تهوع، استفراغ مداوم، اسهال و یبوست می تواند سبب اختلالات آب و الکترولیت شود. تجویز داروهای ضد تهوع مناسب پیش از انفوزیون و پایش دقیق الکترولیت ها برای پیشگیری از پیامد های شدید الزامی است.

هشدار سندرم تمایز

• در موارد معدودی به ویژه در بیماری های بدخیم خونی، تمایز ناگهانی رده های میلوئیدی ممکن است به تب با منشا نامشخص، تنگی نفس، نفوذ های ریوی، افیوژن پریکارد یا پلور، و نارسایی کلیوی منجر شود. در صورت بروز این نشانه ها، درمان سریع با کورتیکواستروئیدهای با دوز بالا الزامی است.

اوردوز و مسمومیت با دسیتابین و روش های درمان

تظاهرات بالینی اوردوز و مسمومیت حاد

تاکنون پادزهر اختصاصی برای اوردوز ناشی از دسیتابین شناسایی نشده است. مسمومیت حاد با این دارو به طور مستقیم ناشی از تشدید اثرات فارماکولوژیک و سمیت سلولی آن است. تظاهرات اصلی مسمومیت با دوزهای بالا شامل موارد ذیل است:

• سرکوب عمیق و بسیار طولانی مدت مغز استخوان به شکل آپلازی گذرا
• نوتروپنی عمیق و پایدار
• ترومبوسیتوپنی شدید
•  کم خونی مقاوم 
• سپسیس شدید
• خونریزی های گوارشی و داخلی کنترل نشده
• تهوع و استفراغ شدید
• اسهال حاد
• موکوزیت شدید مجاری گوارشی
• بثورات جلدی گسترده
• و سمیت های حاد کبدی و کلیوی

اقدامات درمانی و مدیریت مسمومیت

به محض شک به دریافت بیش از حد دارو، انفوزیون وریدی باید فورا متوقف شود و بیمار تحت نظارت مستقیم و بستری در بخش مراقبت های ویژه قرار گیرد. از آنجا که پادزهر ویژه ای وجود ندارد، اساس درمان بر پایه اقدامات حمایتی شدید و علامت درمانی استوار است. این اقدامات عبارتند از:

• تجویز فاکتور های رشد خونساز: استفاده از فاکتور محرک کلونی گرانولوسیت ها به منظور تسریع در بازسازی و تحریک مغز استخوان و کوتاه کردن دوره نوتروپنی شدید الزامی است.
• حمایت های خونی و ترانسفیوژن: تزریق مداوم پلاکت جهت مهار و پیشگیری از خونریزی های حاد، و تزریق گلبول های قرمز فشرده برای اصلاح آنمی شدید و حفظ اکسیژن رسانی بافتی باید بی درنگ انجام شود.
• پوشش کامل ضد میکروبی و آنتی بیوتیک تراپی تجربی: با توجه به نقص شدید سیستم ایمنی، شروع بی درنگ آنتی بیوتیک های وسیع الطیف وریدی، داروهای ضد قارچ و در صورت لزوم ضد ویروس ها جهت پیشگیری و کنترل سپسیس و عفونت های باکتریایی و قارچی مهاجم ضروری است.
• جداسازی محافظتی بیمار: بیمار باید در اتاق ایزوله با جریان هوای فیلتر شده قرار گیرد و تمام اقدامات بهداشتی و حفاظتی برای جلوگیری از ورود پاتوژن های محیطی رعایت شود.
• هیدراتاسیون و تصحیح الکترولیت ها: تجویز مایعات کافی داخل وریدی برای حفظ پرفیوژن کلیوی و تسریع دفع کلیوی متابولیت ها، به همراه اصلاح دقیق نوسانات الکترولیتی ناشی از استفراغ، اسهال یا تخریب های سلولی، تحت پایش مداوم انجام گیرد.
• پایش مداوم آزمایشگاهی و بالینی: ارزیابی مکرر و روزانه هموگرام کامل، آزمون های عملکرد کبدی و کلیوی، و وضعیت همودینامیک تا زمان برگشت کامل پارامترهای خونی به سطح ایمن و پایدار الزامی است. دیالیز به دلیل پاک سازی سریع متابولیک دارو و اتصال سلولی گسترده، جایگاه تایید شده ای در حذف حاد دارو ندارد، اما در صورت بروز نارسایی حاد کلیه و بار بیش از حد مایعات می تواند مورد استفاده قرار گیرد.

توصیه های دارویی دسیتابین

توصیه های دارویی بیمار برای داروی دسیتابین

پایبندی دقیق به برنامه تزریق و جلسات درمانی

• بیمار باید طبق تقویم زمان بندی شده توسط پزشک در تمامی جلسات شیمی درمانی و تزریق منظم دارو حضور یابد و از به تعویق انداختن دوره ها بدون هماهنگی اکیدا خودداری نماید.

رعایت نکات بهداشتی و پیشگیری از ابتلا به عفونت

• با توجه به افت شدید گلبول های سفید و تضعیف سیستم ایمنی بدن، بیمار باید دست های خود را مرتب با آب و صابون شستشو دهد، از حضور در اماکن شلوغ و بسته، تماس با افراد مبتلا به سرماخوردگی یا آنفولانزا، و مصرف غذاهای نیم پز، خام و غیر بهداشتی پرهیز کند.

پایش مداوم علائم تب و عفونت

• بیمار موظف است دمای بدن خود را روزانه کنترل کند و در صورت مشاهده هرگونه تب بالاتر از سی و هشت درجه سانتی گراد، لرز، تعریق شبانه شدید، سرفه، سوزش ادرار یا گلودرد فورا به پزشک معالج یا بخش فوریت های پزشکی مراجعه نماید و خودسرانه از داروهای تب بر استفاده نکند.

پیشگیری و مراقبت در برابر خونریزی و ترومبوسیتوپنی

• به دلیل افت شدید پلاکت ها، بیمار باید از انجام ورزش ها و فعالیت های سنگین با احتمال برخورد فیزیکی یا بریدگی خودداری کند، از مسواک های بسیار نرم استفاده نماید، با احتیاط از وسایل تیز و برنده استفاده کند و در صورت بروز خونریزی غیرعادی از لثه، خونریزی بینی، مدفوع سیاه یا قیری رنگ، وجود خون در ادرار، یا لکه های بنفش و قرمز روی پوست، فورا به مرکز درمانی اطلاع دهد.

پیشگیری از بارداری و استفاده از روش های مطمئن جلوگیری

• این دارو اثرات تراتوژنیک شدید داشته و به جنین آسیب جدی وارد می کند. بیماران زن در سنین باروری باید در طول دوره درمان و حداقل تا شش ماه پس از قطع دارو از روش های موثر ضد بارداری استفاده کنند. همچنین بیماران مرد به دلیل ورود دارو به اسپرم و خطر ناهنجاری های ژنتیکی، باید در طول درمان و حداقل تا سه ماه بعد از آخرین تزریق از تماس های جنسی بدون محافظت خودداری نمایند.

پرهیز از شیردهی در دوران درمان

• با توجه به احتمال ترشح دارو و متابولیت های سمی در شیر مادر و بروز خطرات جبران ناپذیر برای نوزاد، شیردهی در طول درمان با دسیتابین و حداقل تا دو هفته پس از پایان دوره درمان به طور کامل ممنوع است.

مصرف مایعات فراوان و مدیریت عوارض گوارشی

• نوشیدن آب و مایعات کافی در طول روز به حفظ سلامت بافت کلیه و دفع بهتر مواد دفعی دارو کمک می کند. در صورت بروز تهوع یا استفراغ، بیمار باید داروهای ضد تهوع تجویز شده را طبق دستور پزشک مصرف نموده و از مصرف غذاهای حجیم، چرب و تند پرهیز کند.

ممنوعیت تزریق خودسرانه واکسن

• بیمار و سایر افراد خانواده که با وی در یک منزل زندگی می کنند نباید بدون اجازه پزشک از واکسن های زنده استفاده کنند.

توصیه های دارویی مخصوص پزشک برای داروی دسیتابین

پایش سیستمیک و منظم شمارش کامل سلول های خونی

• پزشک باید پیش از شروع هر چرخه درمانی و به صورت هفتگی در طول دوره درمان، شمارش کامل گلبول های سفید، شمارش مطلق نوتروفیل ها، پلاکت ها و هموگلوبین را بررسی نماید. ارزیابی دقیق روند ریکاوری مغز استخوان برای تصمیم گیری جهت شروع چرخه بعدی یا تاخیر در درمان ضروری است.

مدیریت سرکوب شدید مغز استخوان و نوتروپنی طولانی مدت

• در صورت بروز نوتروپنی شدید کمتر از هزار در هر میکرولیتر یا ترومبوسیتوپنی کمتر از پنجاه هزار در هر میکرولیتر بدون بهبود بالینی، چرخه بعدی درمان باید تا زمان بازگشت نوتروفیل ها به بالای هزار و پلاکت ها به بالای پنجاه هزار به تعویق بیفتد. در صورت تداوم بیش از حد این وضعیت، تعدیل دوز در چرخه های بعدی باید طبق پروتکل های بالینی مد نظر قرار گیرد.

پایش مداوم تست های بیوشیمیایی، کبدی و کلیوی

• ارزیابی منظم سطح آنزیم های ترانس آمیناز کبدی، بیلی روبین، اوره، کراتینین و الکترولیت های سرم به ویژه پتاسیم، سدیم و منیزیم پیش از هر دوره درمانی جهت اطمینان از کفایت عملکرد ارگان های حیاتی الزامی است.

پیشگیری و مدیریت به موقع نوتروپنی تب دار و عفونت های فرصت طلب

• با توجه به مهار عمیق سیستم ایمنی، پزشک باید به محض ثبت تب در بیمار نوتروپنیک، سریعا پروتکل های کشت خون، آنتی بیوتیک درمانی وسیع الطیف وریدی، و در صورت نیاز داروهای ضد قارچ و فاکتورهای محرک کلونی گرانولوسیتی را آغاز نماید.

پیش درمانی جهت کنترل عوارض گوارشی

• تجویز داروهای ضد تهوع استاندارد پیش از شروع انفوزیون وریدی دسیتابین جهت کاهش دفعات تهوع و استفراغ و ارتقای تحمل پذیری بیمار شدیدا توصیه می شود.

بررسی تداخلات دارویی و منع مصرف واکسن های زنده

• پزشک باید لیست دارویی بیمار را به دقت مرور کرده و از تجویز همزمان داروهای مهار کننده سیستم انعقادی، داروهای دارای سمیت همپوشان بر مغز استخوان یا کلیه، و واکسن های زنده ضعیف شده اجتناب ورزد.

رعایت استانداردهای آماده سازی و ایمنی در مواجهه با داروهای سیتوتوکسیک

• از آنجا که دسیتابین داروی ضد نئوپلاسم و موتاژن است، پرسنل درمانی باید در هنگام رقیق سازی، حل کردن ویال ها و تزریق، از دستکش، گان محافظ و هود ایمنی زیستی استفاده نمایند و از تماس مستقیم دارو با پوست و مخاطات خودداری کنند.

آموزش و آگاه سازی شفاف بیمار و همراهان

• پزشک باید خطرات تراتوژنیسیته، ضرورت استفاده از روش های سد کننده بارداری، خطرات مرتبط با مصرف همزمان سایر مکمل ها یا گیاهان دارویی، و علائم هشدار دهنده مراجعه فوری را به طور کامل برای بیمار تفهیم نماید.