کابازیتاکسل چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

کابازیتاکسل چیست؟

کابازیتاکسل یک داروی ضدسرطان است. این دارو برای درمان بعضی بیماران مبتلا به سرطان پروستات پیشرفته به کار می‌رود.

گاهی پزشک ممکن است آن را برای کاربردهای دیگر هم تجویز کند، اما مصرف اصلی آن در سرطان پروستات است.

کابازیتاکسل برای چه بیماری‌هایی استفاده می‌شود؟

کاربرد اصلی این دارو در سرطان پروستات مقاوم به درمان است (یعنی بیماری با وجود درمان‌های قبلی هنوز فعال مانده است).

این دارو در همه بیماران سرطان پروستات استفاده نمی‌شود و فقط در شرایط مشخص توسط پزشک انتخاب می‌شود.

کابازیتاکسل داروی شیمی‌درمانی است؟

بله. این دارو از داروهای شیمی‌درمانی است. روی سلول‌هایی اثر می‌گذارد که سریع تقسیم می‌شوند.

به همین دلیل، علاوه بر سلول‌های سرطانی، ممکن است بعضی سلول‌های سالم هم تحت تأثیر قرار بگیرند و عوارضی مثل تهوع، اسهال، ریزش مو یا کاهش سلول‌های خونی دیده شود.

مکانیسم دقیق عملکرد کابازیتاکسل چیست؟

کابازیتاکسل از داروهای ضد میکروتوبول است. میکروتوبول‌ها بخش‌هایی از سلول هستند که در تقسیم سلولی نقش دارند.

این دارو با پایدار کردن میکروتوبول‌ها، جلوی تقسیم سلول سرطانی را می‌گیرد. در نتیجه، سلول سرطانی نمی‌تواند به‌درستی تکثیر شود و در نهایت از بین می‌رود.

نام تجاری رایج کابازیتاکسل چیست؟

یکی از نام‌های تجاری شناخته‌شده این دارو Jevtana است.

در محتوای پزشکی عمومی، تمرکز اصلی بهتر است روی خود کابازیتاکسل باشد، نه نام تجاری آن.

نحوه مصرف کابازیتاکسل

کابازیتاکسل چگونه تزریق می‌شود؟

این دارو به صورت تزریق وریدی (تزریق داخل رگ) انجام می‌شود.

تزریق باید به صورت آهسته در مرکز درمانی، بیمارستان یا مرکز شیمی‌درمانی انجام شود. این دارو برای مصرف خانگی یا تزریق خودسرانه مناسب نیست.

قبل از تزریق کابازیتاکسل چه داروهایی داده می‌شود؟

• پردنیزون: در بسیاری از بیماران، این دارو در تمام دوره درمان همراه کابازیتاکسل مصرف می‌شود.
• داروهای پیش‌دارو: معمولاً حدود نیم ساعت قبل از تزریق، داروهایی برای کم شدن خطر حساسیت داده می‌شود.

کابازیتاکسل چند جلسه است و چند وقت یک‌بار تزریق می‌شود؟

تعداد جلسات درمان در همه بیماران یکسان نیست.

فاصله تزریق‌ها و مدت درمان به وضعیت بیماری، آزمایش‌ها، تحمل بدن و نظر پزشک بستگی دارد.

قبل و بعد از تزریق کابازیتاکسل چه نکاتی مهم است؟

پیش از هر دوره درمان، معمولاً آزمایش خون انجام می‌شود تا گلبول‌های سفید، هموگلوبین، پلاکت و کارکرد کبد و گاهی کلیه بررسی شود.

وجود تب، عفونت، اسهال شدید یا ضعف زیاد باید قبل از تزریق به تیم درمان گفته شود.

بعد از تزریق، این علائم باید جدی گرفته شوند:

• تب یا لرز
• اسهال شدید یا طول‌کشیده
• تنگی نفس
• خونریزی یا کبودی غیرعادی
• ضعف شدید یا بی‌حالی غیرمعمول

پیش از مصرف کابازیتاکسل چه چیزهایی را باید به پزشک گفت؟

• هر نوع حساسیت دارویی، غذایی یا حساسیت به مواد دیگر
• سابقه بیماری کبدی، کلیوی یا ریوی
• سابقه رادیوتراپی، به‌ویژه رادیوتراپی لگن
• بارداری، شیردهی یا تصمیم برای بچه‌دار شدن
• فهرست کامل داروها، مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی

عوارض کابازیتاکسل

کابازیتاکسل باعث تهوع، اسهال یا تب می‌شود؟

بله. این دارو می‌تواند باعث تهوع، استفراغ، اسهال، یبوست و تب شود.

همچنین ممکن است خطر عفونت را بالا ببرد. تب در زمان شیمی‌درمانی اهمیت زیادی دارد و نباید نادیده گرفته شود.

کابازیتاکسل و کاهش گلبول سفید

یکی از عوارض مهم این دارو، پایین آمدن گلبول‌های سفید است.

این حالت می‌تواند خطر عفونت را بیشتر کند. به همین دلیل، آزمایش خون منظم در طول درمان اهمیت دارد.

کابازیتاکسل و کم‌خونی

کم‌خونی (یعنی کم شدن هموگلوبین خون) هم ممکن است دیده شود.

این وضعیت می‌تواند باعث ضعف، خستگی، رنگ‌پریدگی یا تنگی نفس شود.

ریزش مو و بی‌اشتهایی با کابازیتاکسل

ریزش مو، خستگی، کم شدن اشتها، ضعف عمومی و درد عضلات یا مفاصل از عوارض نسبتاً شایع این دارو هستند.

سردرد، معده‌درد، کاهش وزن، اختلال چشایی، سوزن‌سوزن شدن یا بی‌حسی پوست و گرفتگی عضلانی هم ممکن است دیده شوند.

اگر این علائم شدید شوند یا در کارهای روزانه اختلال ایجاد کنند، باید به پزشک اطلاع داده شود.

علائم حساسیت به کابازیتاکسل چیست؟

حساسیت شدید می‌تواند با این نشانه‌ها همراه باشد:

• راش پوستی، قرمزی، کهیر، خارش یا پوسته‌ریزی
• تورم صورت، لب‌ها، زبان، دهان یا گلو
• خس‌خس سینه یا تنگی نفس
• احساس فشار در قفسه سینه یا گلو
• مشکل در بلع، نفس کشیدن یا حرف زدن
• گرفتگی غیرطبیعی صدا

علائم عفونت در زمان مصرف کابازیتاکسل چیست؟

چون این دارو سیستم ایمنی را ضعیف می‌کند، عفونت مهم است و باید زود تشخیص داده شود.

• تب و لرز
• گلودرد شدید
• درد گوش یا سینوس‌ها
• سرفه و افزایش یا تغییر رنگ خلط
• دفع ادرار دردناک
• زخم‌های دهانی شدید که خوب نمی‌شوند

علائم هشدار دهنده کابازیتاکسل چیست؟

بعضی علائم نیاز به پیگیری سریع دارند.

• تب ۳۸ درجه یا بیشتر و لرز
• تهوعی که با داروی تجویزشده بهتر نمی‌شود
• استفراغ یا اسهال مکرر
• خونریزی یا کبودی غیرعادی
• خون در مدفوع یا تیره شدن مدفوع
• زرد شدن پوست یا سفیدی چشم
• کم شدن محسوس ادرار
• سرفه مداوم، سختی تنفس یا تب همراه علائم ریوی
• ورم دست یا پاها

علائم به‌هم‌خوردن آب و الکترولیت‌ها چیست؟

در اسهال شدید یا استفراغ طول‌کشیده، بدن ممکن است آب و املاح خود را از دست بدهد.

• گیجی یا تغییر رفتار
• ضعف یا درد عضلانی
• تپش قلب غیرطبیعی
• سرگیجه شدید
• عطش زیاد
• تشنج
• خشکی دهان و خشکی چشم
• کاهش اشتها
• مشکل در دفع ادرار یا تغییر تعداد دفعات آن

علائم خونریزی با کابازیتاکسل چه هستند؟

در صورت دیدن این نشانه‌ها باید به پزشک اطلاع داده شود:

• خونریزی لثه
• خونریزی از زخم یا جراحت
• کبودی‌های بی‌دلیل و گسترده
• خونریزی گوارشی
• مدفوع سیاه، قرمز یا تیره
• استفراغ خونی یا تیره
• خونریزی واژینال غیرطبیعی
• خون در ادرار
• خونریزی غیرقابل‌مهار

مشکلات کلیوی و مثانه با کابازیتاکسل

در بعضی بیماران، تغییر در حجم ادرار، خون در ادرار یا علائم مثانه دیده می‌شود.

این مشکل به‌خصوص در افرادی که قبلاً رادیوتراپی لگن داشته‌اند، مهم‌تر است.

سوزش ادرار، تکرر ادرار یا کم شدن ادرار باید سریع به پزشک گزارش شود.

علائم عصبی که باید جدی گرفته شوند

• ضعف یک‌طرفه بدن
• اختلال در تکلم یا فکر کردن
• عدم تعادل
• کج شدن یک طرف صورت
• تاری دید

آیا شدت عوارض نشان می‌دهد دارو بهتر اثر کرده است؟

خیر. شدت عوارض لزوماً به معنی بیشتر یا کمتر بودن اثر دارو نیست.

پاسخ درمانی باید با نظر پزشک، آزمایش‌ها و در صورت نیاز تصویربرداری بررسی شود.

تداخلات کابازیتاکسل

کابازیتاکسل با چه داروهایی تداخل دارد؟

این دارو می‌تواند با بعضی داروها تداخل داشته باشد.

بعضی آنتی‌بیوتیک‌ها، داروهای ضدقارچ، بعضی داروهای ضدویروس و داروهای رقیق‌کننده خون ممکن است اثر دارو را تغییر دهند یا خطر عوارض را بیشتر کنند.

داروها و خوراکی‌های مهمی که باید به آن‌ها توجه شود

• سنت جان وورث: نباید خودسرانه مصرف شود.
• گریپ‌فروت: خوردن میوه یا آب آن بهتر است انجام نشود.
• آسپرین: فقط با اجازه پزشک مصرف شود.
• واکسن‌ها: بدون هماهنگی پزشک تزریق نشوند.

کابازیتاکسل با الکل و مکمل‌ها چه وضعی دارد؟

الکل ممکن است تحمل درمان را سخت‌تر کند، به‌ویژه اگر تهوع، ضعف، کم‌آبی یا مشکل کبدی وجود داشته باشد.

همه مکمل‌ها، دمنوش‌ها و فرآورده‌های گیاهی باید قبل از شروع درمان به پزشک یا داروساز گفته شوند.

احتیاط‌ها و هشدارها در مصرف کابازیتاکسل

کابازیتاکسل در بیماری کبدی، کلیوی و قلبی

در بیماری کبدی، بررسی دقیق لازم است. چون کبد در پردازش دارو نقش مهمی دارد.

در بیماری کلیوی، ریوی و قلبی هم باید وضعیت بیمار پیش از هر دوره درمان بررسی شود.

کابازیتاکسل برای سالمندان

سالمندان ممکن است به عوارض دارو حساس‌تر باشند.

اگر سن بیمار بالاتر از ۶۵ سال باشد، احتیاط بیشتری لازم است.

کابازیتاکسل در بارداری، شیردهی و باروری

این دارو در بارداری باید با احتیاط بسیار زیاد بررسی شود. داروهای شیمی‌درمانی می‌توانند به جنین آسیب برسانند.

در شیردهی نیز معمولاً احتیاط جدی لازم است.

بیمار و شریک جنسی او باید در مدت درمان و تا مدتی پس از آخرین نوبت تزریق، از روش مطمئن جلوگیری از بارداری استفاده کنند.

بعضی درمان‌های ضدسرطان ممکن است بر باروری اثر بگذارند. اگر این موضوع مهم است، باید پیش از درمان با پزشک مطرح شود.

توصیه‌های عملی برای مراقبت در خانه

• بهداشت: دست‌ها مرتب شسته شوند و از افراد بیمار فاصله گرفته شود.
• ایمنی فردی: از مسواک نرم و ریش‌تراش برقی استفاده شود.
• فعالیت بدنی: از فعالیت‌های سنگین یا پرخطر پرهیز شود.
• محافظت از پوست: قرار گرفتن طولانی در آفتاب مناسب نیست و ضدآفتاب کمک‌کننده است.
• رفتار در برابر دارو: بدون نظر پزشک یا داروساز، دارویی قطع یا کم و زیاد نشود.

نکته: همه این موارد فقط برای آگاهی عمومی است. تصمیم نهایی درباره دوز، زمان تزریق و کنترل عوارض فقط با پزشک متخصص سرطان است.

شرایط نگهداری کابازیتاکسل

اگر قرار است دارو در منزل نگهداری شود، شرایط نگهداری باید از پزشک، پرستار یا داروساز پرسیده شود.

مقایسه کابازیتاکسل با داروهای مشابه

فرق کابازیتاکسل با دوتاکسل چیست؟

هر دو دارو از یک خانواده هستند و در درمان بعضی سرطان‌ها به کار می‌روند.

کابازیتاکسل معمولاً زمانی مطرح می‌شود که درمان قبلی مثل دوتاکسل دیگر به اندازه کافی مؤثر نباشد یا بیماری دوباره پیشرفت کرده باشد.

کابازیتاکسل یا دوتاکسل برای سرطان پروستات؟

پاسخ این سؤال برای همه بیماران یکسان نیست.

انتخاب بین این داروها به مرحله بیماری، درمان‌های قبلی، نتیجه آزمایش‌ها و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد.

سوالات پرتکرار کابازیتاکسل

کابازیتاکسل بعد از چند جلسه اثر می‌کند؟

اثر این دارو معمولاً بعد از یک نوبت به‌طور قطعی مشخص نمی‌شود.

برای قضاوت درباره نتیجه درمان، معمولاً چند دوره درمان و بررسی علائم و آزمایش‌ها لازم است.

کابازیتاکسل چقدر در بدن می‌ماند؟

این دارو بلافاصله از بدن خارج نمی‌شود.

مدت ماندن آن به شرایط بدن، کارکرد کبد، دوز دارو و برنامه درمان بستگی دارد.

اگر کابازیتاکسل جواب ندهد چه می‌شود؟

در این حالت ممکن است درمان دارویی دیگری، تغییر برنامه درمان، درمان حمایتی یا روش‌های دیگر کنترل بیماری بررسی شود.

آیا کابازیتاکسل باعث ریزش مو می‌شود؟

بله. ریزش مو ممکن است رخ دهد.

شدت آن در همه افراد یکسان نیست و معمولاً بعد از پایان درمان امکان رشد دوباره مو وجود دارد.

آیا تب بعد از تزریق کابازیتاکسل خطرناک است؟

بله. تب بعد از شیمی‌درمانی باید جدی گرفته شود.

این علامت می‌تواند نشانه عفونت یا پایین آمدن شدید گلبول سفید باشد.

آیا کابازیتاکسل می‌تواند باعث اسهال شدید شود؟

بله. اسهال از عوارض شناخته‌شده این دارو است.

اگر اسهال طول بکشد یا با ضعف و کم‌آبی همراه شود، باید سریع به تیم درمان اطلاع داده شود.

آیا کابازیتاکسل برای همه بیماران سرطان پروستات مناسب است؟

خیر. این دارو فقط برای بعضی بیماران و در شرایط مشخص مناسب است.

تصمیم‌گیری به مرحله بیماری، درمان‌های قبلی، نتیجه آزمایش‌ها و توان بدنی بیمار بستگی دارد.

آیا کابازیتاکسل اعتیادآور است؟

خیر. این دارو اعتیادآور نیست.

اما داروی قوی ضدسرطان است و باید فقط در چارچوب درمان تخصصی مصرف شود.

اگر یک نوبت درمان عقب بیفتد چه می‌شود؟

عقب افتادن یک دوره ممکن است به دلیل افت آزمایش خون، عفونت یا تحمل ضعیف عوارض رخ دهد.

در این شرایط، زمان‌بندی جدید باید فقط توسط تیم درمان مشخص شود.

آیا کابازیتاکسل در خانه قابل تزریق است؟

خیر. این دارو باید در مرکز درمانی و زیر نظر تیم آموزش‌دیده تزریق شود.

چون خطر حساسیت، عوارض خونی و نیاز به پایش حین درمان وجود دارد.

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف کابازیتاکسل

موارد مصرف تایید شده

سرطان پروستات متاستاتیک و مقاوم به اخته سازی

• کاربرد اصلی و تایید شده این دارو برای بیماران مبتلا به سرطان پروستات پیشرفته است که بیماری آن ها با وجود مداخلات هورمونی پیشرفت کرده و به سایر بافت ها گسترش یافته است.
• توضیحات بالینی و کاربردی برای پزشک: از نظر بالینی، کابازیتاکسل به عنوان خط دوم شیمی درمانی و منحصرا برای بیمارانی تجویز می شود که پیش تر تحت درمان با رژیم های دارویی حاوی دوستاکسل قرار گرفته اند و اکنون بیماری آن ها پیشرفت کرده است. مزیت بارز این دارو نسبت به تاکسان های قدیمی تر، تمایل کمتر آن به پمپ های دفعی مقاومت دارویی در سلول های سرطانی است که باعث می شود در تومور های مقاوم، اثر بخشی خود را حفظ کند. انکولوژیست باید توجه داشته باشد که تجویز این دارو به منظور کاهش التهاب و عوارض، باید حتما همراه با دوز های مشخصی از استروئید های خوراکی مانند پردنیزون یا پردنیزولون در طول دوره درمان انجام پذیرد. پیش از شروع درمان، آزمایش های دقیق خونی برای ارزیابی عملکرد کبد و شمارش سلول های خونی الزامی است، زیرا خطر سرکوب شدید مغز استخوان وجود دارد.

موارد مصرف خارج برچسب

سرطان پستان متاستاتیک و مقاوم به درمان

• یکی از موارد مصرف خارج از برچسب که در کارآزمایی های بالینی مورد توجه قرار گرفته است، استفاده در سرطان پستان پیشرفته است.
• توضیحات بالینی و کاربردی برای پزشک: در بیمارانی که تومور های آن ها به خطوط درمانی استاندارد و تاکسان های رایج مقاومت نشان داده اند، انکولوژیست ها ممکن است بر اساس ارزیابی دقیق ریسک و فایده، این دارو را تجویز کنند. این تصمیم معمولا در مراحل پایانی بیماری و زمانی که گزینه های درمانی محدود هستند، اتخاذ می شود. پایش دقیق عوارض جانبی و ارزیابی پاسخ تومور در این شرایط از اهمیت بالایی برخوردار است.

سایر تومور های توپر پیشرفته

• در برخی شرایط بالینی بسیار خاص، ممکن است از این ترکیب برای سایر تومور های بدخیم مانند تومور های پیشرفته دستگاه ادراری تناسلی که به درمان های رایج پاسخ نمی دهند، استفاده شود.
• توضیحات بالینی و کاربردی برای پزشک: استفاده در این موارد کاملا بر اساس پروتکل های تحقیقاتی یا تجربه بالینی در مراکز تخصصی انکولوژی صورت می گیرد. پزشک باید بیمار را از ماهیت خارج برچسب بودن درمان آگاه سازد و رضایت آگاهانه دریافت کند. به دلیل سمیت بالای دارو، انتخاب بیمار مناسب و داشتن آمادگی کامل برای مدیریت اورژانس های انکولوژی مانند نوتروپنی تب دار بسیار حیاتی است.

مکانیسم اثر کابازیتاکسل

مکانیسم عملکردی در سطح سلولی

• این دارو به خانواده عوامل مهار کننده میکروتوبول ها یا همان تاکسان ها تعلق دارد. مکانیسم اصلی عملکرد آن شامل اتصال مستقیم به پروتئین توبولین است. این اتصال باعث تحریک تشکیل میکروتوبول ها می شود و به طور همزمان از تجزیه و جدا شدن آن ها جلوگیری می کند. این روند در نهایت به تثبیت شدید شبکه میکروتوبولی درون سلول می انجامد. از آن جا که پویایی میکروتوبول ها برای تقسیم سلولی ضروری است، این تثبیت غیر طبیعی باعث توقف چرخه سلول در مراحل میتوز و اینترفاز شده و در نهایت مسیر مرگ برنامه ریزی شده سلولی را فعال می کند.

اهمیت بالینی و غلبه بر مقاومت دارویی

• نکته بالینی بسیار حائز اهمیت که این دارو را از نسل های قبلی متمایز می سازد، تمایل اتصال بسیار پایین آن به پروتئین های وابسته به مقاومت چند دارویی پمپ های دفعی درون سلولی است. در تومور هایی که به دلیل بیان بالای این پمپ های پروتئینی به سایر تاکسان ها مقاوم شده اند، کابازیتاکسل قادر است درون سلول هدف باقی بماند و اثرات سایتوتوکسیک خود را اعمال کند. این ویژگی فارماکولوژیک، پایه و اساس تجویز این دارو در سرطان های مقاوم به سایر خطوط شیمی درمانی است.

فارماکوکینتیک کابازیتاکسل

جذب و توزیع بافتی

• دارو منحصرا به صورت انفوزیون وریدی تجویز می گردد، بنابراین جذب آن به صورت کامل و فوری صورت می پذیرد. پس از ورود به جریان خون، دارو حجم توزیع بسیار بالایی را نشان می دهد که نمایانگر نفوذ گسترده و عمیق آن به فضاهای خارج عروقی و بافت های محیطی است. میزان اتصال این دارو به پروتئین های پلاسمای خون، به خصوص آلبومین و لیپوپروتئین ها، بسیار بالا و در حدود نود درصد ارزیابی می شود.

متابولیسم و پاکسازی کبدی

• مسیر اصلی متابولیسم این دارو کبد است. سیستم آنزیمی سیتوکروم در کبد، وظیفه اصلی تجزیه این ترکیب را بر عهده دارد که به تولید چندین متابولیت فعال و غیر فعال منجر می شود. وابستگی شدید پاکسازی دارو به این سیستم آنزیمی، ضرورت پایش دقیق تداخلات دارویی را ایجاب می کند. تجویز همزمان با دارو هایی که این آنزیم های کبدی را مهار یا القا می کنند، می تواند سطح خونی دارو را به شدت تغییر داده و منجر به بروز سمیت های خطرناک یا کاهش اثربخشی درمان شود.

مسیر های دفع و نیمه عمر دارو

• پاکسازی دارو از بدن از یک الگوی سه مرحله ای پیچیده پیروی می کند. نیمه عمر حذف نهایی دارو بسیار طولانی بوده و در حدود نود و پنج ساعت تخمین زده می شود. عمده ترین مسیر دفع دارو از طریق ترشحات صفراوی به داخل دستگاه گوارش و سپس دفع در مدفوع است، به طوری که بیش از هفتاد و پنج درصد دارو از این طریق از بدن خارج می شود. سهم کلیه ها در پاکسازی این دارو بسیار ناچیز و کمتر از چهار درصد است. به همین دلیل، در بیماران مبتلا به نارسایی های کبدی، خطر تجمع دارو و بروز سمیت های هماتولوژیک کشنده به شدت افزایش می یابد و نیازمند کاهش دوز و ارزیابی های مداوم آزمایشگاهی است، در حالی که در نارسایی های خفیف تا متوسط کلیوی معمولا نیازی به تنظیم دوز وجود ندارد.

منع مصرف کابازیتاکسل

موارد منع مصرف در بیماری ها
تجویز این دارو در برخی شرایط بالینی و بیماری های زمینه ای به طور مطلق ممنوع است و نیازمند بررسی دقیق سوابق بیمار پیش از شروع درمان می باشد:

حساسیت مفرط و آنافیلاکسی

• استفاده از این دارو در بیمارانی که سابقه واکنش های ازدیاد حساسیت شدید به کابازیتاکسل یا سایر داروهای فرموله شده با پلی سوربات هشتاد دارند، اکیدا ممنوع است. این واکنش ها می تواند شامل افت شدید فشار خون، برونکواسپاسم و آنافیلاکسی باشد که نیازمند مداخله فوری پزشکی است.

سرکوب شدید مغز استخوان

• در بیمارانی که شمارش مطلق نوتروفیل های آنها کمتر از یک هزار و پانصد سلول در هر میلی متر مکعب است، تجویز دارو به هیچ وجه نباید آغاز شود. سرکوب شدید مغز استخوان یک خطر جدی و شایع است که می تواند به عفونت های فرصت طلب، تب نوتروپنیک و سپسیس کشنده منجر شود. پایش مداوم شمارش سلول های خونی پیش از هر دوره درمان الزامی است.

نارسایی شدید کبدی

• از آنجا که متابولیسم این ترکیب دارویی به طور عمده از طریق آنزیم های کبدی صورت می گیرد، استفاده از آن در بیماران مبتلا به نارسایی شدید کبدی منع مصرف دارد. به طور خاص، در بیمارانی که سطح بیلی روبین تام خون آنها بیش از سه برابر حد فوقانی طبیعی است، به دلیل خطر تجمع دارو و بروز سمیت های هماتولوژیک غیر قابل کنترل، نباید از این دارو استفاده شود.

موارد منع مصرف بارداری و شیردهی

بارداری و سمیت جنینی

• بر اساس مکانیسم عمل دارو که مانع از تقسیم سلولی می شود و همچنین داده های حاصل از مطالعات حیوانی، کابازیتاکسل می تواند باعث آسیب های مرگبار به جنین شود. استفاده از این دارو در زنان باردار منع مصرف دارد. اگرچه این دارو عمدتا برای مردان تجویز می شود، اما به بیماران مرد که شریک جنسی آنها در سنین باروری است، باید اکیدا توصیه شود که در طول درمان و حداقل تا سه ماه پس از دریافت آخرین دوز، از روش های مطمئن پیشگیری از بارداری استفاده کنند تا از خطرات بالقوه جلوگیری شود.

دوران شیردهی

• ترشح این دارو در شیر انسان به صورت دقیق مشخص نشده است، اما مطالعات حیوانی نشان دهنده ترشح دارو و متابولیت های آن در شیر هستند. با توجه به پتانسیل بروز عوارض جانبی بسیار خطرناک در نوزادان، تغذیه با شیر مادر در طول دوره درمان با این دارو و تا مدتی پس از اتمام آن، به طور کامل ممنوع است.

موارد منع مصرف کودکان

• ایمنی و اثربخشی این دارو در بیماران اطفال تا کنون در کارآزمایی های بالینی معتبر ثابت نشده است. با توجه به پروفایل سمیت بالای دارو و عدم وجود داده های کافی در خصوص فارماکوکینتیک و تحمل پذیری آن در سنین رشد، استفاده از این دارو در کودکان و نوجوانان زیر هجده سال توصیه نمی شود و منع مصرف دارد. پزشکان متخصص اطفال نباید از این عامل شیمی درمانی برای بدخیمی های دوران کودکی استفاده کنند.

عوارض جانبی کابازیتاکسل

عوارض خونی و لنفاوی

• شایع ترین و خطرناک ترین عوارض این دارو مربوط به سیستم خونی است. کم خونی یا آنمی در 97% بیماران مشاهده می شود. کاهش گلبول های سفید خون یا لکوپنی در 96% موارد و افت شدید نوتروفیل ها یا نوتروپنی در 94% بیماران رخ می دهد. کاهش پلاکت های خون یا ترومبوسیتوپنی نیز در 47% موارد گزارش شده است که خطر خونریزی را به شدت افزایش می دهد.

عوارض گوارشی

• اختلالات سیستم گوارشی به طور گسترده در طول درمان مشاهده می شود. اسهال یکی از شایع ترین مشکلات است که در 47% بیماران بروز می کند. حالت تهوع در 34% موارد و استفراغ در 22% بیماران گزارش شده است. همچنین یبوست در 20% افراد تحت درمان دیده می شود.

عوارض عمومی و سیستمیک

• خستگی مزمن یکی از شکایات اصلی است که در 37% بیماران ثبت شده است. ضعف عمومی بدن در 20% موارد و بروز تب در 12% بیماران گزارش شده است که در صورت همراهی با کاهش نوتروفیل ها نیازمند مداخله فوری پزشکی است.

عوارض عصبی و عضلانی اسکلتی

• آسیب به اعصاب محیطی یا نوروپاتی محیطی در 13% بیماران رخ می دهد که نیازمند معاینات عصبی دوره ای است. دردهای اسکلتی و عضلانی نیز شایع هستند، به طوری که کمردرد در 16% و درد مفاصل در 11% بیماران گزارش شده است.

عوارض تنفسی و کلیوی

• در سیستم تنفسی، تنگی نفس در 12% و سرفه در 11% بیماران مشاهده می شود. در سیستم ادراری، وجود خون در ادرار یا هماچوری در 17% موارد گزارش شده است که نیازمند بررسی دقیق برای رد سایر علل می باشد.

تداخلات دارویی کابازیتاکسل

مکانیسم کلی تداخلات:

سوبسترای CYP2C8 (minor)، CYP3A4 (major);

منع مصرف همزمان(کنترا اندیکه):

‏BCG, باریسیتینیب، ناتالیزومب، پیکرولیموس، روکسولیتینیب(موضعی)، تاکرولیموس(موضعی)، تالیموژن(موضعی)، توفاسیتینیب، ترتوموتاید
لیست کامل واکسن های کنترا اندیکه:

•  Measles Virus Vaccine, Live (established)
•  Mumps Virus Vaccine, Live (established)
•  Rotavirus Vaccine, Live (established)
•  Rubella Virus Vaccine, Live (established)
•  Varicella Virus Vaccine, Live (established)
•  Zoster Vaccine, Live (established)

تداخلات ماژور:

واکسن های با تداخل ماژور:

•  Adenovirus Vaccine (established)
•  Bacillus of Calmette and Guerin Vaccine, Live (established)
•  Cholera Vaccine, Live (established)
•  Dengue Tetravalent Vaccine, Live (established)
•  Influenza Virus Vaccine, Live (established)
•  Poliovirus Vaccine, Live (established)
•  Smallpox Vaccine (established)
•  Typhoid Vaccine, Live (established)
•  Yellow Fever Vaccine (established)

آتازاناویر، (Boceprevir )، بوسپرویر، سریتینیب، کلاریترومایسین، کوبیسیستات، کنیواپتان، (Conivaptan )، دلاویریدین، ایدلالیسیب، ایندیناویر، ایتراکونازول، کتوکونازول، لوپیناویر، نفازودون، نلفیناویر، پساکونازول، ساکیناویر، ریتوناویر، تلاپرناویر، تلیترومایسین، تیپراناویر، وریکونازول

تداخلات متوسط:

انزالوتامید،ریفامپین

افزایش اثرداروها توسط کابازیتاکسل:

آنتراسایکلین ها، بارتیسینیب، فرآورده های BCG، کلادریبین، کلوزاپین، دفریپرون، واکسن های چهارظرفیتی، توفاسیتینیب، واکسن های زنده تیفوئید و تب زرد
فرآورده های موضعی: روکسولیتینیب، تاکرولیموس، تالیموژن

داروهایی که سطح خونی کابازیتاکسل را بالا می برند:

آبروسیتینیب، کلرامفنیکل (چشمی)، کلادریبین، کلوفازیمین، مهارکننده های CYP3A4 مانند دنوسومب، دیپیرون، ادرافیتینیب، فکسی نیدازول، پیکرولیموس و مشتقات پلاتینوم، پرومازین، اسفنگوزین

کاهش اثرات داروها توسط کابازیتاکسل:

برینسیدوویر، برخی تست های کوکسوئیدی، انواع واکسن کووید۱۹، واکسن های زنده ی تتراوالان دنگ، واکسن آنفولانزا، لنوگراستیم، لیپگ فیلگراستیم، پیدوتیمود، واکسن های پنوموکوکی، واکسن های پولیو ویروسی (زنده،تری والان،خوراکی)فرآورده هایBCG، واکسن روبلا، واکسن واریسلا، واکسن تیفوئید، واکسن هاری، واکسن های غیرفعال تب زرد، ترتوموتاید

داروهایی که سطح کابازیتاکسل را کاهش می دهند:

القاکننده های CYP3A4 قوی: اکیناسه، واکسن های زنده

تداخلات دارویی کابازیتاکسل
داروی کابازیتاکسل عمدتا توسط آنزیم سی وای پی تری ای فور در کبد متابولیزه می شود. بنابراین، مصرف همزمان آن با داروهایی که این آنزیم را مهار یا القا می کنند، تداخلات جدی ایجاد می کند.

مهار کننده های قوی آنزیم های کبدی

• مصرف همزمان کابازیتاکسل با داروهایی مانند کتوکونازول، ایتراکونازول، کلاریترومایسین، آتازاناویر، ایندیناویر، نلفیناویر، ریتوناویر و ساکیناویر باعث کاهش متابولیسم کابازیتاکسل می شود.
• نوع تداخل: این امر منجر به افزایش قابل توجه غلظت خونی کابازیتاکسل شده و خطر بروز عوارض جانبی شدید به ویژه سرکوب مغز استخوان و نوتروپنی را به شدت بالا می برد. توصیه بالینی این است که از مصرف همزمان این داروها پرهیز شود. در صورت الزام به مصرف همزمان، دوز کابازیتاکسل باید به طور قابل توجهی کاهش یابد و بیمار از نظر علائم سمیت به دقت پایش شود.

القا کننده های قوی آنزیم های کبدی

• مصرف همزمان این دارو با داروهایی نظیر فنی توئین، کاربامازپین، ریفامپین، ریفابوتین و فنوباربیتال باعث تسریع در دفع کابازیتاکسل می گردد.
• نوع تداخل: این داروها با افزایش فعالیت آنزیم های کبدی، غلظت خونی کابازیتاکسل را کاهش داده و اثربخشی بالینی آن را در درمان سرطان از بین می برند. مصرف همزمان این داروها با کابازیتاکسل توصیه نمی شود و باید از داروهای جایگزین با پتانسیل القای آنزیمی کمتر استفاده نمود.

تداخل با غذا و مکمل های گیاهی

آب گریپ فروت

• آب گریپ فروت یک مهار کننده شناخته شده آنزیم های روده ای و کبدی است. مصرف آن همراه با این دارو باعث افزایش غلظت دارو در خون و تشدید عوارض جانبی خطرناک می شود. بیماران باید از مصرف گریپ فروت و آب آن در طول دوره درمان اکیدا خودداری کنند.

گیاه علف چای یا گل راعی

• این مکمل گیاهی یک القا کننده قوی آنزیم های کبدی است. مصرف آن باعث تسریع در متابولیسم دارو و کاهش سطح درمانی آن در خون می شود که به شکست درمان می انجامد. توقف مصرف این گیاه پیش از شروع شیمی درمانی الزامی است.

تداخل در آزمایشات و تست های پاراکلینیکی

داروی کابازیتاکسل تداخل مستقیم و مثبت کاذب در کیت های آزمایشگاهی ایجاد نمی کند، اما اثرات فیزیولوژیک آن نتایج آزمایشات بیمار را به شدت تغییر می دهد که پزشک باید به آن ها توجه کند.

تغییرات در فاکتورهای خونی

• این دارو باعث افت شدید فاکتورهای خونی می شود. نتایج آزمایش شمارش کامل خون نشان دهنده کاهش شدید گلبول های سفید، کاهش نوتروفیل ها، افت هموگلوبین و کاهش پلاکت ها خواهد بود. پایش مداوم این آزمایشات برای جلوگیری از عفونت های کشنده و خونریزی ضروری است.

تغییرات در تست های عملکرد کبدی

• مصرف این دارو ممکن است باعث افزایش سطح آنزیم های کبدی شامل آسپارتات آمینوترانسفراز، آلانین آمینوترانسفراز و همچنین افزایش سطح بیلی روبین تام در آزمایش خون شود. در صورت اختلال شدید در عملکرد کبد، تنظیم دوز یا قطع دارو بر اساس نتایج آزمایشگاهی الزامی است.

هشدار ها کابازیتاکسل

هشدارهای بالینی داروی کابازیتاکسل
استفاده از این دارو با خطرات جدی همراه است که نیازمند پایش مستمر بیمار توسط پزشک متخصص می باشد:

سرکوب شدید مغز استخوان

• افت شدید نوتروفیل ها یکی از شایع ترین و خطرناک ترین عوارض این دارو است که می تواند به عفونت های فرصت طلب کشنده و سپسیس منجر شود. پایش منظم شمارش کامل سلول های خونی پیش از شروع هر دوره درمانی الزامی است. در بیماران با خطر بالای عوارض بالینی، تجویز پیشگیرانه فاکتورهای محرک کلنی گرانولوسیتی به شدت توصیه می شود.

واکنش های ازدیاد حساسیت شدید

• آنافیلاکسی و واکنش های حساسیتی شدید ممکن است در عرض چند دقیقه پس از شروع انفوزیون رخ دهد. برای پیشگیری از این عارضه، پیش درمانی با کورتیکواستروئیدها و داروهای مسدود کننده گیرنده هیستامین پیش از تجویز دارو یک الزام بالینی قطعی است. در صورت بروز واکنش شدید، انفوزیون باید فورا قطع شده و اقدامات احیا آغاز گردد.

سمیت شدید گوارشی

• اسهال، تهوع و استفراغ شدید می تواند منجر به کاهش شدید آب بدن و اختلالات الکترولیتی مرگبار شود. مدیریت زودهنگام با داروهای ضد اسهال، داروهای ضد تهوع قوی و مایع درمانی داخل وریدی بسیار حیاتی است. در بیماران مسن این خطرات به مراتب بیشتر است.

نارسایی کلیوی

• موارد نارسایی کلیوی که گاهی با مرگ همراه بوده است، در طول درمان گزارش شده است. این عارضه اغلب ثانویه به سپسیس، کم آبی شدید ناشی از عوارض گوارشی یا اختلالات انسدادی مجاری ادراری رخ می دهد. ارزیابی دقیق هیدراتاسیون بیمار و پایش منظم عملکرد کلیه ها پیش از هر دوره تجویز ضروری است.

سمیت ریوی

• بیماری بینابینی ریه و پنومونیت با منشا غیر عفونی از دیگر هشدارهای مهم در زمان مصرف این دارو است. در صورت بروز علائم تنفسی حاد مانند سرفه خشک، تب یا تنگی نفس غیر قابل توجیه، درمان با این دارو باید تا زمان ارزیابی دقیق بالینی و تصویربرداری متوقف شود.

مدیریت مصرف بیش از حد و اوردوز کابازیتاکسل
بروز اوردوز با این دارو یک اورژانس پزشکی تمام عیار است و مدیریت آن نیازمند اقدامات درمانی و حمایتی سریع در محیط بیمارستانی می باشد.

علائم مسمومیت و اوردوز بالینی

• مصرف دوزهای بالاتر از حد مجاز باعث تشدید قابل توجه سمیت بافتی و عوارض جانبی می شود. مهم ترین نشانه های بالینی شامل سرکوب بسیار شدید و طولانی مدت فعالیت مغز استخوان به ویژه نوتروپنی و ترومبوسیتوپنی عمیق و همچنین اختلالات گوارشی مهار نشدنی مانند اسهال و استفراغ بسیار شدید است که می تواند به شوک هیپوولمیک بیانجامد.

پروتکل درمان اورژانسی

در حال حاضر هیچ پادزهر اختصاصی برای خنثی کردن اثرات سمی این دارو کشف نشده است. اقدامات پزشکی صرفا به صورت حمایتی با شدت بالا بوده و شامل موارد زیر است:

• بستری و ایزولاسیون: بیمار باید فورا در بخش مراقبت های ویژه و در شرایط ایزوله بستری شود تا خطر عفونت به حداقل برسد.
• نظارت و ارزیابی مستمر: پایش دقیق علائم حیاتی، بررسی روزانه و مکرر فاکتورهای خونی، و ارزیابی مستمر عملکرد کبد و کلیه ها تا زمان تثبیت وضعیت بیمار و بازگشت سلول های خونی به سطح ایمن الزامی است.
• مداخلات دارویی و حمایتی: شروع سریع و زودهنگام فاکتورهای رشد خون ساز برای تحریک تولید گلبول های سفید، اجرای مایع درمانی تهاجمی برای اصلاح حجم خون و تنظیم دقیق الکترولیت ها بسیار مهم است. همچنین استفاده از آنتی بیوتیک های وسیع الطیف به صورت پیشگیرانه یا درمانی در اولین نشانه های تب نوتروپنیک باید در دستور کار تیم پزشکی قرار گیرد.
• عدم کارایی دیالیز: با توجه به اتصال پروتئینی بسیار بالای این دارو به پلاسمای خون که حدود نود درصد ارزیابی می شود و همچنین حجم توزیع بسیار وسیع آن در بافت های بدن، همودیالیز در پاکسازی دارو از جریان خون بیمار هیچ گونه تاثیری ندارد و استفاده از این روش برای مدیریت اوردوز بی فایده است.

توصیه های دارویی کابازیتاکسل

توصیه های دارویی برای بیمار

هشدار در مورد علائم عفونت و تب

• به دلیل خطر بسیار بالای سرکوب مغز استخوان و افت شدید گلبول های سفید، بیمار باید آموزش ببیند که تب بالای ۳۸ درجه، لرز، گلودرد، سرفه یا هرگونه نشانه عفونت را به عنوان یک اورژانس پزشکی در نظر بگیرد. مراجعه فوری به مرکز درمانی در این شرایط حیاتی است.

مدیریت عوارض گوارشی و جلوگیری از کم آبی

• اسهال، تهوع و استفراغ از عوارض بسیار شایع این درمان هستند. به بیمار تاکید کنید که مایعات فراوان بنوشد تا از کم آبی بدن جلوگیری شود. در صورت بروز اسهال شدید یا مداوم، بیمار باید فورا به تیم درمان اطلاع دهد تا داروهای ضد اسهال مناسب تجویز گردد.

موارد مرتبط با باروری و پیشگیری

• این دارو می تواند آسیب های جدی به جنین وارد کند و بر کیفیت اسپرم تاثیر منفی بگذارد. مردان تحت درمان باید در تمام طول دوره درمان و حداقل تا شش ماه پس از دریافت آخرین دوز، از روش های مطمئن و سد کننده برای پیشگیری از بارداری استفاده کنند.

محدودیت های غذایی و دارویی

• بیمار باید آگاه شود که مصرف همزمان آب گریپ فروت و همچنین مکمل های گیاهی نظیر گیاه علف چای در طول دوره درمان ممنوع است، زیرا این موارد با متابولیسم دارو تداخل جدی ایجاد می کنند. همچنین استفاده از واکسن های زنده در طول درمان اکیدا ممنوع می باشد.

توصیه های دارویی مخصوص پزشک

تجویز پیش داروهای الزامی

• برای پیشگیری از بروز واکنش های شدید حساسیتی، تجویز پیش داروها حداقل سی دقیقه قبل از شروع انفوزیون وریدی الزامی است. این رژیم معمولا شامل یک کورتیکواستروئید وریدی، یک آنتی هیستامین و یک داروی مسدود کننده گیرنده هیستامین نوع دو می باشد.

مدیریت سرکوب مغز استخوان و نوتروپنی

• بررسی شمارش کامل خونی پیش از شروع هر چرخه درمانی کاملا ضروری است. اگر تعداد مطلق نوتروفیل ها کمتر از ۱۵۰۰ سلول در میلی متر مکعب باشد، تجویز دارو مجاز نیست. در بیماران سالمند یا افراد دارای عوامل خطر، استفاده پیشگیرانه از فاکتورهای محرک کلنی گرانولوسیت از چرخه اول درمان به شدت توصیه می شود.

تنظیم دوز در نارسایی کبدی و پایش ارگان ها

• دارو به طور گسترده از طریق سیستم صفراوی و کبد پاکسازی می شود. در بیمارانی که دچار اختلالات کبدی خفیف تا متوسط هستند، کاهش دقیق دوز بر اساس دستورالعمل ها الزامی است. در موارد نارسایی شدید کبدی، مصرف این دارو منع مطلق دارد. همچنین به دلیل خطر نارسایی حاد کلیوی ناشی از کم آبی، عملکرد کلیه ها و سطح الکترولیت های خون باید به صورت دوره ای بررسی شود.

الزامات آماده سازی و تجهیزات تزریق

• این دارو نیازمند رقیق سازی دو مرحله ای است. به دلیل واکنش با مواد پلاستیکی، استفاده از ظروف و لوله های انتقال حاوی پلی وینیل کلراید برای آماده سازی و انفوزیون ممنوع است. همچنین استفاده از فیلترهای درون خطی با اندازه منافذ مشخص در مسیر تزریق وریدی برای جلوگیری از ورود ذرات الزامی می باشد.