جفی تینیب چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

جفی تینیب چیست؟

جفی تینیب یک داروی ضد سرطان است که در دسته درمان‌های هدفمند قرار می‌گیرد. این دارو به صورت قرص خوراکی با دوز ۲۵۰ میلی‌گرم تجویز می‌شود و برای مهار و کند کردن رشد سلول‌های سرطانی در نوع خاصی از تومورهای ریه کاربرد دارد.

پس از مصرف خوراکی، دارو به سرعت جذب می‌شود و بیشترین مقدار آن در خون طی ۳ تا ۷ ساعت ایجاد می‌شود. حدود ۶۰ درصد دارو وارد جریان خون می‌شود و نیمه‌عمر دفعی آن (زمانی که نیمی از دارو از بدن خارج می‌شود) حدود ۴۸ ساعت است.

مصرف این دارو تنها با تجویز و تحت نظارت دقیق پزشک متخصص سرطان امکان‌پذیر است.

نحوه اثر دارو به عنوان داروی هدفمند

این دارو به گروه مهارکننده‌های تیروزین کیناز (پروتئین‌هایی درون سلول که پیام رشد و تقسیم را منتقل می‌کنند) تعلق دارد.

جفی تینیب با اتصال انتخابی به گیرنده فاکتور رشد اپیدرمال (گیرنده‌ای روی سطح سلول‌ها که پیام تکثیر صادر می‌کند)، مانع از فعال شدن مسیرهای انتقال پیام درون سلول می‌شود.

در نتیجه این عمل، تقسیم و رشد بی‌رویه سلول‌های سرطانی متوقف شده و روند پیشروی تومور مهار می‌گردد.

تفاوت جفی تینیب با شیمی درمانی سنتی

روش‌های معمول شیمی‌درمانی به طور عمومی تمامی سلول‌های با تقسیم سریع (شامل سلول‌های سالم مثل فولیکول مو و دیواره گوارش) را تخریب می‌کنند، اما جفی تینیب یک درمان هدفمند است.

ویژگی‌های تفاوت این دو روش درمانی عبارتند از:

• عملکرد اختصاصی: جفی تینیب فقط پروتئین‌ها و گیرنده‌های تغییر‌یافته خاص در سلول سرطانی را هدف قرار می‌دهد و به بافت‌های سالم آسیب کمتری می‌زند.
• شکل مصرف: مصرف جفی تینیب به شکل قرص خوراکی روزانه در منزل است و نیازی به تزریق مداوم بیمارستانی ندارد.
• عوارض: عوارض شدید عمومی مانند ریزش موی کامل یا افت شدید گلبول‌های سفید در این روش کمتر دیده می‌شود و بیشتر عوارض مربوط به پوست و دستگاه گوارش است.

قرص جفی تینیب برای چیست؟

قرص جفی تینیب به طور اختصاصی برای مدیریت و درمان بیماران مبتلا به سرطان ریه پیشرفته، عودکننده یا متاستاتیک (سرطانی که به سایر نقاط بدن گسترش یافته) به کار می‌رود.

تجویز این دارو معمولاً به بیمارانی محدود می‌شود که نوع سرطان ریه آن‌ها از دیدگاه مولکولی ارزیابی و تأیید شده باشد.

کاربرد جفی تینیب در درمان سرطان ریه (NSCLC)

کاربرد اصلی این دارو در درمان «سرطان ریه سلول غیرکوچک» (شایع‌ترین نوع سرطان ریه) است. موارد استفاده بالینی شامل نکات زیر است:

• درمان خط اول: استفاده به عنوان نخستین انتخاب درمانی در بیماران با فرم پیشرفته و دارای جهش ژنتیکی مرتبط.
• درمان بیماری عودکننده: برای بیمارانی که سرطان ریه آن‌ها پس از سایر درمان‌ها یا دوره‌های شیمی‌درمانی قبلی مجدداً پیشرفت کرده است.
• کنترل پیشروی تومور: مهار گسترش بیماری به سایر بافت‌های بدن و کنترل علائم بالینی ناشی از توده.

نقش جهش‌های ژنتیکی EGFR در اثربخشی دارو

اثربخشی جفی تینیب به طور مستقیم وابسته به وجود جهش‌های فعال‌کننده در ژن EGFR (مانند حذف اگزون ۱۹ یا جهش L858R) در بافت تومور است.

پیش از آغاز مصرف، باید آزمایش‌های ژنتیکی و پاتولوژی دقیق روی نمونه بیوپسی تومور (نمونه‌برداری از بافت تومور) یا نمونه خون انجام گیرد.

در بیمارانی که تومور آن‌ها فاقد این نوع جهش است، دارو اثر درمانی مطلوبی نداشته و تجویز نمی‌شود.

قرص ایرسا جفی تینیب

ایرسا نام تجاری اصلی و جهانی داروی جفی تینیب است که توسط شرکت‌های معتبر بین‌المللی تولید و در سراسر دنیا شناخته شده است.

معرفی برند اصلی ایرسا ۲۵۰ میلی‌گرمی

برند ایرسا به شکل قرص‌های روکش‌دار ۲۵۰ میلی‌گرمی تولید می‌شود. این فرم دارویی به گونه‌ای طراحی شده است که پس از مصرف، آزادسازی ماده مؤثر در دستگاه گوارش به درستی انجام گیرد.

به دلیل نیمه‌عمر طولانی دارو، مصرف یک بار در روز برای حفظ سطح پایدار خونی در طول شبانه‌روز کافی است.

تفاوت قرص ایرسا خارجی با نمونه‌های ایرانی

نمونه‌های ایرانی جفی تینیب حاوی همان ماده مؤثر دارویی هستند و تحت استانداردهای سازمان غذا و دارو تولید می‌شوند. تفاوت‌های کلی که ممکن است بین این دو وجود داشته باشد شامل موارد زیر است:

• تفاوت در فرمولاسیون مواد جانبی و روکش قرص که ممکن است سرعت جذب اولیه را اندکی تغییر دهد اما ماهیت اثر درمانی یکسان است.
• دسترسی در بازار دارویی کشور که معمولاً نمونه‌های تولید داخل دسترسی پایدارتر و قیمت‌گذاری مشخص‌تری دارند.
• تصمیم‌گیری درباره انتخاب برند یا تغییر نمونه تجاری باید مستقیماً با تأیید پزشک معالج انجام شود.

جفی تینیب در سرطان ریه

استفاده از این دارو در مراحل پیشرفته سرطان ریه به عنوان یک راهبرد کلیدی در درمان‌های نوین برای مهار بیماری بدون نیاز به بستری مداوم شناخته می‌شود.

جفی تینیب برای تومورهای ریه متاستاتیک

در سرطان ریه متاستاتیک (مرحله‌ای که سلول‌های سرطانی به سایر نقاط بدن مانند استخوان، کبد یا مغز گسترش یافته‌اند)، جفی تینیب با هدف قرار دادن سیگنال‌های حیاتی بقای تومور به کوچک شدن توده‌ها کمک می‌کند.

کنترل بیماری در این مرحله می‌تواند به کاهش عوارضی همچون درد، تنگی نفس و سرفه‌های مداوم منجر شود.

طول عمر و میزان بقای بیماران با مصرف جفی تینیب

مطالعات بالینی نشان داده‌اند که مصرف مهارکننده‌های هدفمند در بیماران دارای جهش EGFR به میزان قابل‌توجهی دوره مهار بیماری را بدون پیشرفت تومور افزایش می‌دهد.

با این حال، اثربخشی دقیق به عوامل متعددی از جمله نوع دقیق جهش ژنتیکی، وضعیت سلامت عمومی بیمار و احتمال بروز مقاومت دارویی در طول زمان بستگی دارد.

نحوه مصرف جفی تینیب

جفی تینیب معمولاً در یک نوبت روزانه و به میزان ۲۵۰ میلی‌گرم (یک قرص) مصرف می‌شود.

دارو باید کاملاً منظم، در زمان ثابت و دقیقاً بر اساس دستور پزشک مصرف شود. از تغییر دوز یا قطع خودسرانه دارو جداً خودداری کنید.

بهترین زمان مصرف و تداخل با غذا

قرص جفی تینیب را می‌توان همراه با غذا یا با معده خالی مصرف کرد. توصیه‌های کلیدی مصرف عبارتند از:

• انتخاب یک ساعت مشخص در شبانه‌روز برای مصرف دارو جهت حفظ سطح پایدار خونی.
• بلعیدن قرص به همراه یک لیوان آب کامل.
• در صورت بروز مشکلات خفیف گوارشی یا تهوع، مصرف دارو همراه با یک وعده غذایی سبک توصیه می‌شود.

روش حل کردن قرص در آب برای بیماران دارای مشکل بلع

برای بیمارانی که دچار اختلال در بلع (سختی در فرو دادن قرص) هستند، دستورالعمل زیر قابل اجرا است:

• قرص را بدون خرد کردن، در نصف لیوان آب بدون گاز قرار دهید.
• مایع را به آرامی هم بزنید تا قرص متلاشی شده و به صورت ذرات معلق درآید (قرص کاملاً حل نمی‌شود).
• مایع را بلافاصله بخورانید. سپس نصف لیوان دیگر آب اضافه کرده و پس از چرخاندن در لیوان، آن را نیز مصرف کنید تا تمام دارو وارد بدن شود.

عوارض قرص جفی تینیب

مانند هر داروی ضد سرطان دیگر، جفی تینیب نیز می‌تواند عوارضی ایجاد کند که مدیریت صحیح آن‌ها برای ادامه درمان ضروری است.

عوارض پوستی، بثورات و تغییرات ناخنی و مو

شایع‌ترین عوارض این دارو شامل واکنش‌های پوستی است:

• بثورات آکنه‌شکل (جوش‌های ریز) که معمولاً روی صورت، گردن و قفسه سینه ظاهر می‌شوند.
• خشکی شدید پوست، خارش و ترک خوردن نوک انگشتان.
• التهاب اطراف ناخن‌ها که ممکن است با درد و تورم همراه باشد.
• تغییر در بافت موها یا رشد غیرطبیعی مژه‌ها.

عوارض گوارشی و مدیریت اسهال شدید

اسهال یکی از عوارض شایع است که معمولاً در هفته‌های اول شروع می‌شود.

در صورت بروز اسهال مداوم، نوشیدن مایعات فراوان برای جلوگیری از کم‌آبی بدن ضروری است.

اگر اسهال شدید (بیش از ۴ تا ۶ بار در روز) بروز کرد، باید بلافاصله پزشک را مطلع سازید تا داروهای ضد اسهال تجویز شده یا دوز دارو تعدیل شود.

عوارض جدی ریوی، تنگی نفس و سرفه

یکی از عوارض نادر اما بسیار جدی جفی تینیب، سمیت ریوی (التهاب ریه) است. در صورت بروز ناگهانی علائم زیر، مصرف دارو را متوقف کرده و فوراً به پزشک مراجعه کنید:

• تنگی نفس شدید یا بدتر شدن وضعیت تنفس.
• سرفه‌های خشک و مداوم.
• تب همراه با علائم تنفسی.

تداخل دارویی جفی تینیب

مصرف همزمان برخی داروها می‌تواند سطح جفی تینیب را در خون تغییر داده و باعث کاهش اثر یا افزایش سمیت آن شود.

تداخل با داروهای کاهش‌دهنده اسید معده

داروهایی مانند امپرازول، لانزوپرازول و آنتی‌اسیدها با افزایش pH معده، جذب جفی تینیب را به شدت کاهش می‌دهند.

توصیه می‌شود جفی تینیب حداقل ۲ ساعت قبل یا ۱۰ ساعت بعد از این داروها مصرف شود. در صورت نیاز به کنترل اسید معده، حتماً با پزشک مشورت کنید.

تداخل با داروهای ضد انعقاد و ضد تشنج

مصرف همزمان با داروهای ضد انعقاد (مانند وارفارین) ممکن است خطر خونریزی را افزایش دهد و نیاز به پایش دقیق‌تر فاکتورهای انعقادی دارد.

همچنین داروهای ضد تشنج مانند فنی‌توئین یا کاربامازپین و آنتی‌بیوتیک‌هایی مثل ریفامپین می‌توانند اثر جفی تینیب را کاهش دهند.

ممنوعیت مصرف همزمان با گریپ‌فروت

گریپ‌فروت و آب آن باعث مهار آنزیم‌های کبدی مسئول تجزیه دارو شده و غلظت جفی تینیب را در خون به سطح خطرناکی می‌رسانند. در طول دوره درمان از مصرف گریپ‌فروت خودداری کنید.

هشدارهای مصرف و اثر بر اندام‌های داخلی

پایش مستمر وضعیت سلامت اندام‌های داخلی در طول درمان با جفی تینیب از اهمیت بالایی برخوردار است.

پایش آنزیم‌های کبد و آزمایش‌های دوره‌ای

این دارو می‌تواند باعث التهاب کبد و افزایش آنزیم‌های کبدی شود.

انجام آزمایش‌های خون دوره‌ای (تست‌های عملکرد کبد) برای بررسی سطح آنزیم‌های کبدی ضروری است.

در صورت زرد شدن پوست یا چشم‌ها، ادرار تیره یا درد شکمی، پزشک باید مطلع شود.

اثرات دارو بر بینایی و سلامت چشم‌ها

برخی بیماران ممکن است دچار خشکی چشم، التهاب ملتحمه یا تاری دید شوند.

در صورت بروز درد چشم، قرمزی مداوم یا تغییر در قدرت بینایی، مراجعه به چشم‌پزشک توصیه می‌شود.

ضعف، بی‌حالی و مدیریت علائم عمومی

احساس خستگی مفرط و ضعف عمومی حین درمان شایع است.

استراحت کافی، تغذیه مناسب و تقسیم فعالیت‌های روزانه به دوره‌های کوتاه می‌تواند به مدیریت این حالت کمک کند.

جفی تینیب در بارداری و شیردهی

به دلیل مکانیسم عمل دارو، استفاده از آن در دوران تولید مثل نیازمند احتیاطات شدید است.

خطرات دارو برای جنین و ضرورت پیشگیری از بارداری

جفی تینیب می‌تواند باعث آسیب جدی یا مرگ جنین شود.

زنان در سنین باروری باید در طول درمان و حداقل تا یک ماه پس از آخرین دوز، از روش‌های پیشگیری از بارداری کاملاً مطمئن استفاده کنند. در صورت وقوع بارداری، باید فوراً به پزشک اطلاع داده شود.

ممنوعیت مصرف در دوران شیردهی

مشخص نیست که آیا این دارو وارد شیر مادر می‌شود یا خیر، اما به دلیل خطر عوارض جدی برای شیرخوار، شیردهی در طول درمان با جفی تینیب ممنوع است.

طول دوره درمان و پایش اثر دارو

درمان با جفی تینیب تا زمانی که دارو اثر درمانی داشته باشد و عوارض آن توسط بیمار قابل تحمل باشد، ادامه می‌یابد.

چه مدت طول می‌کشد جفی تینیب اثر کند؟

پاسخ اولیه به دارو معمولاً طی چند هفته اول مشاهده می‌شود.

با این حال، ارزیابی دقیق اثربخشی از طریق تصویربرداری‌های دوره‌ای (مانند سی‌تی‌اسکن) توسط پزشک انجام می‌گیرد.

علائم مقاومت دارویی و اقدامات لازم

در بسیاری از بیماران، پس از مدتی سلول‌های سرطانی نسبت به دارو مقاوم می‌شوند (مانند بروز جهش T790M).

در صورت مشاهده پیشرفت تومور در عکس‌برداری‌ها یا بازگشت علائم تنفسی، پزشک ممکن است دارو را تغییر داده یا از نسل‌های جدیدتر مانند اوسیمرتینیب استفاده کند.

مقایسه و جایگزین‌های جفی تینیب

انتخاب بهترین دارو بستگی به مشخصات مولکولی تومور و تحمل بیمار دارد.

تفاوت با ارلوتینیب و اوسیمرتینیب

جفی تینیب و ارلوتینیب هر دو نسل اول هستند و اثر مشابهی دارند، اما عوارض پوستی ارلوتینیب می‌تواند شدیدتر باشد.

اوسیمرتینیب نسل سوم است و در موارد بروز مقاومت یا درگیری مغزی، اثربخشی بالاتری نسبت به جفی تینیب دارد.

داروهای جایگزین در صورت عدم تحمل

در صورت بروز سمیت شدید کبدی یا پوستی که با کاهش دوز رفع نشود، گزینه‌هایی مانند افاتینیب یا شیمی‌درمانی‌های ترکیبی بر اساس نظر تیم انکولوژی جایگزین می‌شوند.

نظرات درباره داروی جفی تینیب

پاسخ درمانی به جفی تینیب در بیماران مختلف متفاوت است و به مدیریت صحیح عوارض بستگی دارد.

تجربه مهار تومور ریه

بسیاری از بیماران با جهش مثبت EGFR، کاهش قابل توجه اندازه تومور و بهبود سرفه و تنگی نفس را در ماه‌های اولیه گزارش کرده‌اند که منجر به پایداری وضعیت بیماری شده است.

کیفیت زندگی

سهولت مصرف قرص در منزل نسبت به تزریق‌های بیمارستانی، کیفیت زندگی بهتری را برای بیماران فراهم می‌کند، هرچند مدیریت عوارض پوستی و گوارشی برای حفظ این کیفیت ضروری است.

تجربیات مصرف‌کنندگان جفی تینیب

آموزش بیمار در کاهش ناراحتی‌های ناشی از عوارض نقش کلیدی دارد.

مدیریت عوارض پوستی

تجربیات نشان می‌دهد استفاده منظم از مرطوب‌کننده‌های فاقد الکل و ضدآفتاب‌ها بلافاصله پس از شروع درمان، شدت جوش‌ها و خشکی پوست را به میزان قابل توجهی کاهش می‌دهد.

تغییر دوز یا قطع مصرف

بیماران گزارش کرده‌اند که در موارد بروز عوارض شدید، توقف کوتاه درمان یا کاهش دوز تحت نظر پزشک، به آن‌ها کمک کرده تا بدون از دست دادن اثر درمانی، عوارض را مدیریت کنند.

سوالات پرتکرار جفی تینیب

آیا داروی جفی تینیب سرطان را به طور کامل درمان می‌کند؟

جفی تینیب یک درمان کنترل‌کننده است که رشد سرطان را مهار می‌کند، اما معمولاً به عنوان درمان قطعی و ریشه‌کن‌کننده کامل سرطان ریه پیشرفته در نظر گرفته نمی‌شود.

در صورت فراموش کردن یک دوز دارو چه باید کرد؟

اگر بیش از ۱۲ ساعت تا نوبت بعدی مانده، دوز فراموش شده را بخورید. اگر کمتر از ۱۲ ساعت مانده، از آن صرف‌نظر کرده و دوز بعدی را در زمان خود مصرف کنید. هرگز دو دوز را همزمان مصرف نکنید.

آیا مصرف جفی تینیب باعث ریزش مو می‌شود؟

ریزش موی کامل مانند شیمی‌درمانی شایع نیست، اما ممکن است موها نازک، خشک و شکننده شوند یا تغییراتی در رشد مژه‌ها ایجاد شود.

خطرات قطع خودسرانه و ناگهانی جفی تینیب چیست؟

قطع خودسرانه می‌تواند منجر به بازگشت سریع و شدید بیماری (شعله‌ور شدن تومور) شود. هرگونه تغییر باید تحت نظر پزشک باشد.

آیا این دارو بر توانایی باروری تأثیر می‌گذارد؟

بله، ممکن است باعث اختلال در چرخه قاعدگی یا کاهش کیفیت اسپرم شود. مشورت با پزشک درباره حفظ باروری پیش از شروع درمان توصیه می‌شود.

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف جفی تینیب

موارد مصرف تایید شده داروی جفی تینیب

خط اول درمان سرطان ریه سلول غیر کوچک پیشرفته یا متاستاتیک با جهش فعال کننده گیرنده فاکتور رشد اپیدرمی

• جفی تینیب به عنوان یک مهار کننده انتخابی تیروزین کیناز نسل اول، به عنوان خط اول درمان سیستمیک در بیماران مبتلا به سرطان ریه پیشرفته موضعی یا متاستاتیک که جهش فعال کننده در ژن گیرنده فاکتور رشد اپیدرمی دارند، تایید شده است. بیشترین و شایع ترین جهش های هدف، حذف در اگزون نوزده و جهش نقطه ای در اگزون بیست و یک می باشند. پیش از شروع درمان، تایید وجود این جهش ها از طریق آزمایش های مولکولی معتبر روی نمونه بیوپسی بافت تومور یا بیوپسی مایع مبتنی بر دی ان ای آزاد تومور در گردش خون الزامی است. از نظر بالینی، جفی تینیب باعث افزایش چشمگیر بقای بدون پیشرفت بیماری و بهبود کیفیت زندگی در مقایسه با شیمی درمانی استاندارد بر پایه پلاتین می شود. دوز استاندارد تایید شده دویست و پنجاه میلی گرم یک بار در روز به صورت خوراکی است که تا زمان پیشرفت بیماری یا بروز سمیت غیر قابل تحمل ادامه می یابد.

درمان نگهدارنده در سرطان ریه سلول غیر کوچک پس از خط اول شیمی درمانی

• در بیمارانی که پس از دریافت چهار دوره شیمی درمانی مبتنی بر پلاتین به پایداری بیماری یا پاسخ نسبی دست یافته اند و تومور آن ها دارای جهش های حساس به گیرنده فاکتور رشد اپیدرمی است، جفی تینیب به عنوان درمان نگهدارنده تایید شده است. این کاربرد مانع از پیشرفت سریع سلول های بدخیم باقیمانده شده و فاصله زمانی تا عود مجدد بیماری را به شکل موثری به تاخیر می اندازد.

درمان خط دوم یا خطوط بعدی در بیماران پیشرفت کرده پس از شیمی درمانی

• در بیمارانی که سرطان ریه غیر کوچک با جهش تایید شده دارند و قبلا تحت رژیم های شیمی درمانی سیتوتوکسیک قرار گرفته اما بیماری آن ها مجددا پیشرفت کرده است، جفی تینیب به عنوان داروی منفرد برای مهار رشد تومور و کاهش اندازه ضایعات ریوی و برون ریوی به کار می رود.

موارد مصرف خارج برچسب داروی جفی تینیب

درمان کمکی پس از جراحی در مراحل اولیه سرطان ریه سلول غیر کوچک

• در بیماران مبتلا به سرطان ریه مراحل دو تا سه الف که تحت جراحی کامل برداشتن تومور قرار گرفته اند و آزمایش بافت شناسی جهش حساس گیرنده فاکتور رشد اپیدرمی را تایید کرده است، استفاده از جفی تینیب به عنوان درمان کمکی پس از جراحی یا پس از دوره های شیمی درمانی کمکی به کار می رود. شواهد بالینی نشان داده اند که مصرف این دارو به مدت دو سال می تواند بقای عاری از بیماری را نسبت به شیمی درمانی سنتی به میزان قابل توجهی ارتقا داده و از عود زودهنگام بیماری در بستر جراحی یا ارگان های دوردست جلوگیری کند.

مدیریت بالینی متاستاز های مغزی و درگیری مننژ ناشی از سرطان ریه

• در بیماران مبتلا به سرطان ریه غیر کوچک با جهش تایید شده که دچار انتشار سلول های توموری به بافت مغز یا پرده های مغزی و نخاعی شده اند، جفی تینیب به دلیل نفوذ مناسب از سد خونی مغزی به ویژه در دوز های بهینه شده بالینی مورد استفاده قرار می گیرد. این رویکرد در بیمارانی که علائم عصبی پیشرونده دارند یا امکان رادیوتراپی تمام مغز برای آن ها محدود است، به عنوان یک گزینه خارج برچسب ارزشمند جهت کوچک کردن تومور های مغزی و بهبود علائم شناختی و نورولوژیک کاربرد دارد.

کارسینوم سلول سنگفرشی راجعه یا متاستاتیک سر و گردن

• در بیمارانی که دچار عود موضعی غیر قابل جراحی یا متاستاز دوردست سرطان های سر و گردن شده و به خطوط استاندارد درمانی شامل شیمی درمانی سنگین پاسخ نداده اند، جفی تینیب به عنوان یک گزینه خارج برچسب در درمان های تسکینی تجویز می شود. بیان بیش از حد گیرنده فاکتور رشد اپیدرمی در بسیاری از این تومور ها توجیه کننده استفاده از این مهار کننده برای کند کردن روند تکثیر سلولی و مهار رشد ضایعات است.

درمان هم زمان همراه با رادیوتراپی به عنوان حساس کننده به پرتو

• در برخی بیماران با درگیری های پیشرفته قفسه سینه که به دلیل ضعف عمومی شرایط دریافت شیمی درمانی های سنگین هم زمان با پرتودرمانی را ندارند، تجویز جفی تینیب به همراه پرتودرمانی به عنوان عامل حساس کننده تومور به اشعه مورد استفاده قرار می گیرد. این استراتژی می تواند پاسخ موضعی به پرتو درمانی را در تومور های وابسته به این گیرنده تقویت کند.

درمان ترکیبی در موارد بروز مقاومت دارویی ثانویه

• در شرایطی که تومور پس از یک دوره پاسخ به درمان دچار مقاومت اکتسابی ناشی از جهش های ثانویه یا بیش بیان مسیر های موازی رشد می شود، در برخی پروتکل های تخصصی انکولوژی از ترکیب جفی تینیب با سایر مهار کننده های تیروزین کیناز یا دارو های مهار کننده آنژیوژنز برای بازیابی کنترل بیماری و افزایش زمان بقای بیمار استفاده می گردد.

مکانیسم اثر جفی تینیب

• جفی تینیب یک مهار کننده انتخابی، برگشت پذیر و خوراکی تیروزین کیناز وابسته به گیرنده فاکتور رشد اپیدرمی است. این گیرنده تیروزین کینازی در سطح سلول های اپیتلیال سالم و به میزان بسیار بالا یا با شکل جهش یافته در بافت های بدخیم بیان می شود و نقشی کلیدی در تنظیم مسیر های سیگنال دهی بقا، رشد، تکثیر و تمایز سلولی دارد.
• در شرایط بیماری و حضور جهش های فعال کننده، بخش کینازی درون سلولی گیرنده با مصرف مولکول های پرانرژی آدنوزین تری فسفات فعال شده و به صورت مداوم پیام های پیام رسان درون سلولی را تحریک می کند. این اتفاق به تکثیر بی رویه سلول های توموری، مهار آپوپتوز یا مرگ برنامه ریزی شده سلولی، افزایش تولید فاکتور های رگ زایی جدید و در نهایت تهاجم بافتی و متاستاز می انجامد.
• مکانیسم اختصاصی جفی تینیب از طریق رقابت با آدنوزین تری فسفات برای اتصال به جایگاه ویژه آن روی دومین کینازی گیرنده صورت می گیرد. این اتصال برگشت پذیر مانع از انتقال گروه فسفات و جلوگیری از اتوفسفوریلاسیون ریشه های تیروزین می شود. در نتیجه، آبشار های پیام رسانی درون سلولی متوقف شده، چرخه تقسیم سلولی در مرحله رشد متوقف می گردد و مسیر های القای مرگ برنامه ریزی شده سلول سرطانی فعال می شوند. همچنین مهار این مسیر پیام رسانی باعث کاهش ترشح فاکتور های آنژیوژنز توسط تومور و کاهش توان تهاجمی سلول های بدخیم به بافت های مجاور می گردد. اتصال جفی تینیب به شکل جهش یافته گیرنده بسیار قوی تر از شکل طبیعی آن است که این ویژگی اثربخشی انتخابی بالای دارو بر سلول های توموری جهش یافته را رقم می زند.

فارماکوکینتیک جفی تینیب

جذب

• پس از تجویز خوراکی، جذب جفی تینیب با سرعت متوسط و با فراهمی زیستی مطلق در حدود شصت درصد انجام می شود. اوج غلظت پلاسمایی دارو در بازه زمانی بین سه تا هفت ساعت پس از مصرف خوراکی مشاهده می گردد. غلظت پایدار پلاسمایی معمولا پس از گذشت هفت تا ده روز از مصرف مداوم و منظم روزانه به دست می آید که نشان دهنده تجمع دو تا هشت برابری دارو در مقایسه با تک دوز است. جذب این دارو به میزان اسیدیته معده وابسته است و افزایش پی اچ شیره معده می تواند انحلال و جذب آن را کاهش دهد، با این حال مصرف دارو همراه با غذا یا با معده خالی تفاوت بالینی چشمگیری در میزان کل جذب ایجاد نمی کند.

توزیع

• جفی تینیب دارای حجم توزیع بسیار گسترده و پایداری در حدود هزار و چهارصد لیتر در حالت پایدار است که نشان دهنده نفوذ و انتشار عمیق دارو در بافت های خارج عروقی، از جمله بافت ریه و بافت های توموری می باشد. میزان اتصال جفی تینیب به پروتئین های سرمی بسیار بالا و در حدود نود درصد است که اتصال عمده آن با آلبومین سرم و همچنین گلیکوپروتئین اسیدی پلاسما برقرار می شود. نفوذ این دارو به مایع مغزی نخاعی وجود دارد اما به صورت نسبی و محدود است.

متابولیسم

• متابولیسم جفی تینیب به صورت گسترده در کبد و عمدتا توسط مسیر آنزیم های سیتوکروم کبدی، به ویژه سیتوکروم سه آ چهار، سیتوکروم سه آ پنج و تا حدودی سیتوکروم دو دی شش انجام می گیرد. فرایند های بیوترانسفورماسیون شامل اکسیداسیون، دمتیلاسیون، دی آلکیلاسیون و فاز دوم کونژوگاسیون است. متابولیت اصلی شناسایی شده در سرم انسان، ماده دمتیل شده است که در مقایسه با داروی اصلی، فعالیت مهاری ضعیف تری روی گیرنده هدف دارد.

دفع و نیمه عمر

• دفع جفی تینیب و متابولیت های ناشی از آن عمدتا از طریق مدفوع صورت می گیرد. حدود هشتاد و شش درصد از دوز مصرفی دارو پس از ترشح در صفرا از راه مدفوع دفع می شود و کمتر از چهار درصد از دوز تجویزی از طریق کلیه ها و ادرار دفع می گردد. به دلیل عدم وابستگی کلیوی در دفع، تنظیم دوز در نارسایی خفیف تا متوسط کلیه معمولا الزامی نیست. میانگین نیمه عمر حذف پلاسمایی جفی تینیب پس از تجویز خوراکی حدود چهل و هشت ساعت است که این نیمه عمر طولانی، تجویز یک بار در روز آن را در درمان های بالینی امکان پذیر می سازد.

منع مصرف جفی تینیب

موارد منع مصرف داروی جفی تینیب در بیماری ها

حساسیت شدید دارویی

• مصرف جفی تینیب در بیمارانی که سابقه حساسیت شدید، شوک ناشی از آلرژی یا واکنش های افزایش حساسیت به ماده موثره جفی تینیب یا هر یک از اجزای فرمولاسیون دارویی دارند، منع مصرف مطلق دارد و در صورت بروز علائم آنافیلاکسی باید مصرف دارو فورا قطع شود.

بیماری های بافت بینابینی و فیبروز ریه

• در بیمارانی که سابقه بیماری بینابینی ریه، فیبروز ریوی پیشرونده، التهاب بافت ریه ناشی از تابش اشعه یا آسیب حاد ریوی دارند، مصرف جفی تینیب به دلیل خطر بالای تشدید ضایعات و بروز التهاب حاد بینابینی ریه کشنده منع مصرف دارد. در صورت بروز ناگهانی علائم تنفسی مانند تنگی نفس، سرفه های خشک همراه با تب یا مشاهده ارتشاح جدید ریوی در تصاویر رادیوگرافی، دارو باید بی درنگ قطع شده و ارزیابی های تشخیصی آغاز گردد.

اختلالات و آسیب های شدید عملکرد کبد

• از آن جا که جفی تینیب به صورت گسترده توسط سیستم آنزیمی کبد متابولیزه می شود، مصرف آن در بیماران مبتلا به نارسایی شدید کبدی، نارسایی حاد کبدی، سیروز جبران نشده یا افزایش شدید و مداوم آنزیم های ترانس آمیناز کبدی همراه با افزایش بیلی روبین منع مصرف دارد. در نارسایی های خفیف تا متوسط کبدی نیز دارو باید با پایش منظم و دوره ای تست های بیوشیمیایی کبد تجویز شود.

زخم های گوارشی فعال و خطر سوراخ شدگی دستگاه گوارش

• در بیمارانی که سابقه زخم های فعال معده و دوازدهه، بیماری های التهابی روده در فاز حاد، دیورتیکولیت یا تومور های منتشر در مجرای گوارش دارند، مصرف این دارو به دلیل افزایش خطر سوراخ شدن جدار لوله گوارش با احتیاط شدید یا منع مصرف همراه است. در صورت بروز درد های شکمی حاد و علائم صفاقی، درمان باید فورا متوقف شود.

زخم ها و بیماری های شدید قرنیه چشم

• در بیمارانی که مبتلا به التهاب شدید قرنیه، زخم های راجعه قرنیه، فرسایش اپیتلیوم قرنیه یا خشکی شدید چشم هستند، مصرف جفی تینیب به دلیل اثرات مهاری بر روند ترمیم و بازسازی اپیتلیوم قرنیه منع مصرف دارد. بروز درد چشم، تاری دید یا علائم التهاب چشمی مستلزم ارزیابی سریع چشم پزشکی و توقف احتمالی دارو است.

موارد منع مصرف داروی جفی تینیب در بارداری و شیردهی

دوران بارداری

• مصرف جفی تینیب در دوران بارداری به دلیل ایجاد سمیت شدید برای جنین و خطرات تراتوژنیک منع مصرف مطلق دارد. مهار مسیر گیرنده فاکتور رشد اپیدرمی در دوره تکامل جنینی منجر به آسیب های جدی، اختلال در روند رشد جنین، جذب جنین در رحم، کاهش وزن جنین و سقط خود به خودی می شود. پیش از شروع درمان در تمام زنان در سنین باروری، انجام تست بارداری و تایید منفی بودن آن الزامی است. همچنین، بیماران زن باید در طول مدت درمان با جفی تینیب و حداقل تا دو هفته پس از دریافت آخرین دوز دارو، از روش های مطمئن و بسیار کارآمد پیشگیری از بارداری استفاده کنند. در صورت وقوع بارداری در حین مصرف دارو، بیمار باید سریعا از خطرات بالقوه وارد بر جنین آگاه شود.

دوران شیردهی

• اطلاعات دقیق در خصوص میزان ترشح جفی تینیب یا متابولیت های فعال آن در شیر انسان به طور کامل در دست نیست، اما بر اساس داده های حیوانی و خصوصیات چربی دوستی بالای دارو، انتقال آن به شیر مادر قطعی بوده و می تواند عوارض جانبی کشنده و سمی در نوزاد شیرخوار ایجاد کند. بنابراین، شیردهی در طول دوره مصرف جفی تینیب و حداقل تا دو هفته پس از قطع کامل دارو ممنوع است و مادران باید در این دوره از تغذیه نوزاد با شیر خود به طور کامل خودداری نمایند.

موارد منع مصرف داروی جفی تینیب در کودکان

جمعیت اطفال و نوجوانان

• ایمنی، اثربخشی، فارماکوکینتیک و دوز درمانی مناسب جفی تینیب در نوزادان، کودکان و نوجوانان زیر سن هجده سال اثبات نشده است و به همین دلیل مصرف این دارو در گروه سنی کودکان به عنوان درمان استاندارد منع مصرف دارد. مسیر های تیروزین کینازی وابسته به فاکتور رشد اپیدرمی نقش حیاتی در بلوغ ارگان ها، استخوان سازی و رشد طبیعی کودکان ایفا می کنند و مهار دارویی این مسیر ها می تواند عوارض رشدی و مسمومیت های سیستمیک شدید در پی داشته باشد. تجویز این دارو در کودکان تنها در قالب کارآزمایی های بالینی تحقیقاتی و تحت نظارت های بسیار دقیق فوق تخصصی انکولوژی ممکن است در نظر گرفته شود.

عوارض جانبی جفی تینیب

عوارض جانبی بسیارشایع، با شیوع بیش از ده درصد

عوارض پوستی

• بروز ضایعات پوستی شبیه آکنه و بثورات قرمز رنگ در پنجاه تا هفتاد درصد بیماران مشاهده می شود.
• خشکی پوست و پوسته ریزی در بیست و پنج تا سی و پنج درصد و خارش پوستی در حدود پانزده تا سی درصد موارد رخ می دهد.
• ریزش مو یا نازک شدن ساقه مو نیز در حدود ده تا پانزده درصد گزارش شده است.

عوارض گوارشی

• اسهال شایع ترین عارضه گوارشی بوده و در چهل تا پنجاه و پنج درصد بیماران ایجاد می شود.
• تهوع در پانزده تا بیست و پنج درصد
• استفراغ در ده تا پانزده درصد
• بی اشتهایی و کاهش میل به غذا در پانزده تا بیست درصد
• و التهاب دهان یا زخم های مخاطی حفره دهان در ده تا پانزده درصد بیماران تظاهر می یابد.

اختلالات عملکرد کبد

• افزایش سطح آنزیم های آلانین آمینوترانسفراز و آسپارتات آمینوترانسفراز کبدی در بیست تا چهل درصد بیماران دیده می شود که در اکثر موارد خفیف و گذرا است.

عوارض عمومی

• خستگی و احساس ضعف عمومی در حدود ده تا پانزده درصد بیماران رخ می دهد.

عوارض جانبی شایع، با شیوع بین یک تا ده درصد

عوارض چشمی

• خشکی چشم، التهاب ملتحمه، احساس جسم خارجی در چشم و التهاب لبه پلک در حدود دو تا هفت درصد بیماران دیده می شود.

عوارض ناخن

• التهاب و عفونت بافت اطراف ناخن یا پارونیشیا در حدود پنج تا ده درصد موارد بروز می کند.

عوارض تنفسی و خونریزی

• خونریزی از بینی در دو تا پنج درصد و وجود خون در ادرار در حدود دو تا سه درصد بیماران رخ می دهد.

اختلالات بیوشیمیایی و کلیوی

• افزایش بیلی روبین تام خون در یک تا پنج درصد
• افزایش سطح کراتینین خون در دو تا پنج درصد
•  دفع پروتئین در ادرار در حدود دو تا چهار درصد

کم آبی و تب

• کاهش حجم آب بدن ناشی از اسهال در دو تا چهار درصد و تب ناشی از دارو در یک تا سه درصد بیماران رخ می دهد.

عوارض جانبی غیر شایع، با شیوع بین یک دهم درصد تا یک درصد

عوارض شدید تنفسی

• بیماری بینابینی ریه و التهاب حاد بافت ریه با شیوع حدود یک درصد رخ می دهد که عارضه ای بالقوه کشنده است و در جوامع شرق آسیا تا دو درصد نیز می رسد.

عوارض شدید کبدی

• بروز التهاب حاد کبد، نارسایی شدید سلول های کبدی و زردی بارز بالینی در کمتر از یک درصد بیماران گزارش شده است.

عوارض مخاطی و چشمی

• زخم های قرنیه، التهاب شدید و فرسایش لایه پوششی قرنیه و رشد غیر طبیعی مژه ها به سمت داخل کره چشم در حدود نیم درصد موارد ثبت شده است.

عوارض خطرناک گوارشی

• سوراخ شدگی جدار معده و روده و همچنین التهاب حاد لوزالمعده با شیوع کمتر از یک درصد روی می دهد.

واکنش های حساسیتی

• بروز کهیر های گسترده، ورم ناگهانی بافت های مخاطی و واکنش های افزایش حساسیت در حدود نیم درصد بیماران مشاهده می شود.

عوارض جانبی نادر، با شیوع بین یک صدم درصد تا یک دهم درصد

اختلالات شدید و گسترده پوستی

• سندرم استیونز جانسون، مرگ سلولی لایه سطحی پوست یا نکروز توکسیک اپیدرمال و اریتم چند شکلی با شیوع بسیار پایین کمتر از یک دهم درصد ممکن است رخ دهند.

عوارض عروقی

• التهاب عروق پوستی یا واسکولیت جلدی در موارد نادر کمتر از یک دهم درصد گزارش شده است.

تداخلات دارویی جفی تینیب

تداخلات دارویی جفی تینیب

دارو های کاهنده اسید معده و مهار کننده های پمپ پروتون

• دارو هایی مانند امپرازول، اس امپرازول، لانسوپرازول، پانتوپرازول و رابپرازول باعث افزایش ماندگار پی اچ و قلیایی شدن محیط معده می شوند. انحلال و جذب گوارشی جفی تینیب به شدت وابسته به محیط اسیدی معده است، بنابراین مصرف همزمان این دارو ها سبب کاهش چشمگیر سطح خونی جفی تینیب و افت کارایی درمانی ضد سرطانی آن می شود. باید از مصرف همزمان این دسته دارویی خودداری کرد و در صورت نیاز بالینی مبرم، از دارو های جایگزین با فاصله زمانی دقیق استفاده شود.

دارو های بلوک کننده گیرنده هیستامین نوع دو

• دارو هایی نظیر رانیتیدین، فاموتیدین و سایمتیدین با کاهش ترشح اسید معده، زیست دسترسی و غلظت خونی جفی تینیب را کاهش می دهند. در صورت ضرورت تجویز، جفی تینیب باید حداقل شش ساعت قبل یا شش ساعت بعد از مصرف این دارو ها مصرف شود تا تداخل در جذب دارو به کمترین میزان ممکن برسد.

دارو های ضد اسید موضعی و خنثی کننده اسید معده

• ترکیباتی مانند هیدروکسید آلومینیوم، هیدروکسید منیزیم، کربنات کلسیم و سدیم بی کربنات پی اچ معده را به سرعت خنثی می کنند و جذب جفی تینیب را کاهش می دهند. توصیه می شود جفی تینیب حداقل دو ساعت قبل یا دو ساعت پس از مصرف این ترکیبات ضد اسید میل شود.

دارو های مهار کننده قوی آنزیم سیتوکروم سه آ چهار

• دارو های ضد قارچ آزولی مانند کتوکونازول، ایتراکونازول، وریکونازول و پوساکونازول، آنتی بیوتیک های ماکرولیدی مانند کلاریترومایسین و تلیترومایسین، و دارو های ضد ویروس مانند ریتوناویر، ایندیناویر و نلفیناویر باعث مهار شدید متابولیسم کبدی جفی تینیب می شوند. این تداخل منجر به افزایش قابل توجه غلظت سرمی جفی تینیب، طولانی شدن نیمه عمر دارو و افزایش شدید سمیت های پوستی، گوارشی و کبدی می گردد. در صورت مصرف همزمان، بیمار باید به دقت تحت پایش قرار گیرد و در صورت بروز سمیت، دوز جفی تینیب تعدیل شود.

دارو های القا کننده قوی آنزیم سیتوکروم سه آ چهار

• دارو های ضد صرع شامل فنی توئین، کاربامازپین و فنوباربیتال، دارو های ضد سل مانند ریفامپین و ریفابوتین، و گیاه دارویی علف چای متابولیسم کبدی جفی تینیب را به شدت تسریع می کنند. این فرایند غلظت سرمی دارو را تا هشتاد درصد کاهش داده و ممکن است به شکست کامل درمان منجر شود. باید از تجویز همزمان این دارو ها اجتناب شود و در صورت عدم امکان جایگزینی، افزایش دوز جفی تینیب تا پانصد میلی گرم در روز تحت نظر دقیق انکولوژیست در نظر گرفته شود.

دارو های ضد انعقاد خوراکی مشتقات کومارین

• مصرف همزمان جفی تینیب با وارفارین می تواند باعث تغییرات شدید در میزان نسبت بین المللی نرمال شده و افزایش خطر حوادث خونریزی دهنده ماژور گردد. جفی تینیب ممکن است کلیرانس وارفارین را مهار کند. در بیماران تحت درمان همزمان، زمان پروترومبین و شاخص های انعقادی باید به صورت مکرر و نزدیک پایش شوند.

دارو های مهار کننده پمپ انتقال دهنده پروتئین مقاومت به سرطان پستان

• دارو هایی نظیر الوسیدول با مهار این پمپ انتقال دهنده می توانند غلظت جفی تینیب را در بافت ها و پلاسما افزایش دهند و باید هنگام تجویز همزمان با احتیاط مصرف شوند.

تداخل جفی تینیب با غذا و مواد مغذی

تداخل با وعده های غذایی روزانه

• مصرف جفی تینیب همراه با غذا تغییرات بالینی چشمگیری در میزان جذب کلی دارو ایجاد نمی کند، بنابراین می توان دارو را همراه با غذا یا با معده خالی مصرف نمود. با این حال مصرف یکنواخت و منظم دارو در ساعت معینی از روز جهت حفظ ثبات غلظت سرمی دارو اهمیت دارد.

تداخل با گریپ فروت و آب گریپ فروت

• آب گریپ فروت حاوی ترکیباتی است که آنزیم های رودهای و کبدی مسئول متابولیسم جفی تینیب را مهار می کنند. این امر سطح خونی جفی تینیب را افزایش داده و خطر سمیت های دارویی مانند اسهال شدید و بثورات پوستی را بالا می برد. بیماران باید در طول درمان با جفی تینیب از مصرف گریپ فروت و آب آن خودداری کنند.

تداخل با مکمل گیاهی علف چای

• این فراورده گیاهی القا کننده قوی مسیر های متابولیک است و باعث افت شدید غلظت خونی دارو می شود، بنابراین مصرف آن همراه با جفی تینیب کاملا ممنوع است.

تداخل جفی تینیب در آزمایش های بالینی و بیوشیمیایی

آزمایش های عملکرد کبد

• جفی تینیب می تواند باعث افزایش کاذب یا واقعی آنزیم های ترانس آمیناز کبدی شامل آلانین آمینوترانسفراز و آسپارتات آمینوترانسفراز و همچنین افزایش سطح بیلی روبین تام و آلکالین فسفاتاز شود که نشان دهنده سمیت کبدی ناشی از دارو است و نیازمند پایش آزمایشگاهی منظم می باشد.

آزمایش های انعقادی خون

• این دارو می تواند نتیجه آزمایش زمان پروترومبین و نسبت بین المللی نرمال شده را در بیمارانی که همزمان از دارو های ضد انعقاد کومارینی استفاده می کنند، دچار نوسان و افزایش غیر قابل پیش بینی کند.

آزمایش های عملکرد کلیه و الکترولیت ها

• در اثر اسهال و کم آبی ناشی از دارو، آزمایش های اوره خون و کراتینین سرم افزایش می یابند. همچنین اختلالاتی مانند کاهش پتاسیم خون، کاهش منیزیم خون و تغییرات در سطح سدیم سرم ممکن است در برگه آزمایش ظاهر شوند.

آزمایش ادرار

• مصرف این دارو ممکن است سبب بروز نتایج مثبت در آزمایش ادرار از نظر پروتئینوری یا وجود خون میکروسکوپی در ادرار گردد که نیازمند ارزیابی و تفریق از سایر آسیب های مجاری ادراری است.

هشدار ها جفی تینیب

هشدار های بالینی و کاربردی داروی جفی تینیب

بیماری بینابینی ریه و عوارض حاد تنفسی

• بروز بیماری بینابینی ریه یکی از خطرناک ترین و بالقوه کشنده ترین عوارض درمان با جفی تینیب است. شروع این عارضه معمولا ناگهانی بوده و با علائمی مانند تنگی نفس پیشرونده، سرفه های خشک، تب و نارسایی حاد تنفسی تظاهر پیدا می کند. پزشک معالج باید در صورت بروز یا تشدید هر گونه علامت تنفسی، درمان را فورا قطع کرده و ارزیابی های تصویربرداری با تفکیک بالا از قفسه سینه را انجام دهد. در صورت تایید التهاب بینابینی ریه، مصرف جفی تینیب باید برای همیشه قطع شده و درمان با کورتیکواستروئید های سیستمیک با دوز بالا آغاز شود. عواملی مانند سابقه فیبروز ریوی، پرتودرمانی قبلی قفسه سینه، کاهش عملکرد پایه ریه و مصرف دخانیات خطر بروز این عارضه را افزایش می دهند.

مسمومیت های کبدی و نارسایی کبد

• جفی تینیب می تواند باعث افزایش گذرای آنزیم های ترانس آمیناز کبدی، افزایش بیلی روبین پلاسما و در موارد شدید، بروز نارسایی حاد کبد، هپاتیت سمی و مرگ شود. عملکرد کبد باید پیش از شروع درمان و سپس به صورت دوره ای، معمولا ماهی یک بار در شش ماه اول درمان و پس از آن در فواصل منظم پایش شود. در صورت افزایش سطح آنزیم های کبدی به بیش از پنج برابر حد بالای طبیعی، دارو باید موقتا قطع شود تا آنزیم ها به محدوده ایمن بازگردند. در صورت افزایش شدیدتر ترانس آمیناز ها همراه با افزایش بیلی روبین به بیش از دو برابر حد طبیعی، درمان باید به طور دائمی متوقف گردد.

سوراخ شدگی دستگاه گوارش

• سوراخ شدن دیواره روده و معده از عوارض نادر اما مرگبار مهار کننده های مسیر فاکتور رشد اپیدرمی است. بیمارانی که به طور همزمان دارو های کورتیکواستروئیدی، دارو های ضد التهاب غیر استروئیدی یا دارو های ضد رگ زایی مصرف می کنند، یا سابقه بیماری های التهابی روده، دیورتیکولیت یا زخم های پپتیک دارند، در معرض خطر بالاتری قرار دارند. بروز درد شدید و ناگهانی شکم، تهوع، استفراغ، تب یا علائم پریتونیت مستلزم قطع فوری دارو و مداخله جراحی اورژانسی است.

سمیت پوستی و واکنش های شدید مخاطی

• واکنش های پوستی مانند بثورات شبیه آکنه، خشکی شدید پوست، خارش، ترک های پوستی، پارونیشیا یا التهاب اطراف ناخن و به ندرت سندرم استیونز جانسون و نکروز سمی اپیدرمال ممکن است در طول درمان رخ دهد. برای کنترل ضایعات خفیف تا متوسط پوستی، استفاده از کرم های مرطوب کننده فاقد الکل، ضد آفتاب های با طیف گسترده، پماد های کورتیکواستروئیدی موضعی و آنتی بیوتیک های خوراکی مانند مینوسایکلین یا داکسی سایکلین کاربرد دارد. در صورت بروز تاول های پوستی گسترده، پوسته ریزی پیشرونده یا درگیری مخاطی، دارو باید فورا قطع شده و مشاوره تخصصی پوست انجام پذیرد.

اسهال، دهیدراتاسیون و اختلالات الکترولیتی

• اسهال یکی از شایع ترین عوارض درمان با جفی تینیب است که در صورت عدم کنترل می تواند منجر به کاهش شدید حجم مایعات بدن، افت فشار خون، نارسایی حاد کلیه و عدم تعادل الکترولیت ها از جمله هیپوکالمی شود. درمان زودهنگام اسهال با تجویز لوپرامید، مصرف مایعات فراوان حاوی املاح و پرهیز از غذا های محرک روده ضروری است. در صورت بروز اسهال شدید درجه سه یا چهار، دارو باید تا زمان برطرف شدن علائم متوقف شود و سپس با کاهش دوز یا پس از بهبودی کامل مجددا ارزیابی گردد.

سمیت های چشمی و آسیب های قرنیه

• اختلالات چشمی شامل التهاب ملتحمه، التهاب قرنیه، رشد نامنظم مژه ها، زخم های اپیتلیال قرنیه و اختلالات بینایی ممکن است مشاهده شود. در صورت بروز درد چشم، قرمزی مداوم، حساسیت شدید به نور یا تاری دید، ارزیابی دقیق توسط چشم پزشک ضروری است و در صورت بروز کراتیت زخمی، مصرف جفی تینیب باید متوقف شود تا از سوراخ شدن قرنیه پیشگیری گردد.

تداخلات دارویی متابولیک و تغییرات اسیدیته معده

• جفی تینیب به طور گسترده توسط آنزیم سیتوکروم سه آ چهار کبد متابولیزه می شود. تجویز همزمان با القا کننده های قوی این آنزیم، مانند ریفامپین، فنی توئین و کاربامازپین، غلظت پلاسمایی دارو را به شدت کاهش داده و کارایی درمانی آن را از بین می برد. در مقابل، مهار کننده های قوی این سیتوکروم، مانند کتوکونازول و ایتراکونازول، غلظت خونی دارو را افزایش داده و خطر سمیت را بالا می برند. علاوه بر این، دارو های مهار کننده پمپ پروتون و آنتاگونیست های گیرنده هیستامین دو با افزایش پی اچ معده موجب افت شدید جذب جفی تینیب می شوند، بنابراین باید از مصرف همزمان آن ها اجتناب شود یا فواصل زمانی مصرف دارو ها به دقت رعایت گردد.

اوردوز، مسمومیت دارویی و روش های درمان

علائم و تظاهرات مصرف بیش از حد دارو

تجربه مسمومیت حاد و مصرف دوز های بسیار بالای جفی تینیب محدود است، با این حال در کارآزمایی های بالینی با دوز های بالا تا هزار میلی گرم در روز، عوارض جانبی وابسته به دوز با شدت بسیار بیشتری ظاهر شده اند. علائم اصلی مسمومیت و مصرف بیش از حد عبارتند از:

• اسهال شدید، مکرر و مقاوم به درمان های رایج که منجر به دهیدراتاسیون حاد و نارسایی کلیوی پیش کلیوی می شود.
• ضایعات و بثورات پوستی بسیار گسترده و ملتهب در سراسر بدن، خارش شدید و درماتیت لایه بردار.
• افزایش چشمگیر، ناگهانی و بالقوه خطرناک آنزیم های ترانس آمیناز کبدی همراه با زردی و علائم هپاتوتوکسیسیتی حاد.
• تهوع، استفراغ مداوم، بی اشتهایی کامل و درد های کرامپی شدید شکم.
• احتمال افزایش خطر آسیب حاد ریوی و علائم نارسایی تنفسی در دوز های سمی.

پروتکل مدیریت و درمان مسمومیت با جفی تینیب

هیچ پادزهر یا آنتی دوت اختصاصی برای مسمومیت با جفی تینیب وجود ندارد و تمام اقدامات درمانی باید مبتنی بر اقدامات حمایتی، علامتی و پایش عملکرد ارگان های حیاتی باشد.

• قطع فوری مصرف دارو: در صورت مصرف بیش از حد یا بروز هر گونه علائم مسمومیت، تجویز دارو باید فورا متوقف گردد.
• شستشوی معده و تجویز زغال فعال: در مواردی که مسمومیت به صورت حاد و طی یک تا دو ساعت پس از بلع دوز بسیار بالا شناسایی شود، استفاده از شارکول فعال برای مهار جذب گوارشی دارو می تواند بسیار مفید باشد.
• اصلاح مایعات و الکترولیت ها: تزریق داخل وریدی مایعات ایزوتونیک و پایش دقیق الکترولیت های سرمی به ویژه پتاسیم، منیزیم و سدیم، و همچنین بررسی برون ده ادراری جهت جلوگیری از نارسایی حاد کلیه ناشی از اسهال و استفراغ شدید ضروری است.
• درمان های دارویی علامتی: تجویز دارو های ضد اسهال قوی به همراه دارو های ضد تهوع داخل وریدی برای مهار عوارض گوارشی الزامی است.
• مراقبت و درمان پوست: استفاده از کورتیکواستروئید های سیستمیک یا موضعی و دارو های آنتی هیستامین جهت کنترل واکنش های التهابی حاد پوست توصیه می شود.
• پایش مداوم آزمایشگاهی و تصویربرداری: نظارت متوالی بر فاکتور های خونی، تست های عملکرد کبد، کراتینین، اوره سرم و انجام تصویربرداری از ریه در صورت بروز علائم تنفسی باید تا زمان رسیدن به ثبات کامل بالینی ادامه یابد.
• عدم کارایی دیالیز: به دلیل وزن مولکولی، حجم توزیع بسیار بالا و درصد اتصال بالای جفی تینیب به پروتئین های پلاسما که بیش از نود درصد است، انجام همودیالیز یا دیالیز صفاقی در حذف این دارو از بدن هیچ گونه کارایی نداشته و توصیه نمی شود.

توصیه های دارویی جفی تینیب

توصیه های دارویی بیمار برای داروی جفی تینیب

نحوه مصرف صحیح دارو

• داروی جفی تینیب را دقیقا طبق دستور پزشک، روزانه یک بار و در زمان مشخصی از شبانه روز مصرف کنید. این دارو را می توانید همراه با غذا یا با معده خالی همراه با یک لیوان پر از آب میل نمایید. قرص را به صورت درسته ببلعید و از خرد کردن، جویدن یا شکستن آن خودداری کنید. در صورتی که در بلعیدن قرص مشکل دارید، می توانید قرص را درون نصف لیوان آب معمولی بدون گاز حل کنید، محلول را به آرامی هم بزنید تا قرص کاملا پخش شود و بلافاصله آن را بنوشید، سپس نصف دیگر لیوان را با آب پر کرده و میل نمایید تا کل دوز دارو دریافت شود.

مدیریت فراموشی دوز مصرفی

• اگر مصرف یک نوبت از دارو را فراموش کردید، به محض یادآوری آن را مصرف کنید. ولی اگر کمتر از دوازده ساعت تا نوبت بعدی مصرف دارو باقی مانده است، از مصرف نوبت فراموش شده صرف نظر کرده و نوبت بعدی را در زمان معمول خود مصرف نمایید. هرگز برای جبران نوبت فراموش شده، دو قرص را همزمان مصرف نکنید.

مراقبت از پوست و ناخن ها

• بثورات پوستی شبیه جوش و خشکی پوست از عوارض رایج این دارو هستند. از صابون های ملایم و کرم های مرطوب کننده فاقد الکل و فاقد عطر استفاده کنید. هنگام خروج از منزل حتما از کرم های ضد آفتاب با محافظت مناسب، کلاه لبه دار و لباس های پوشیده استفاده نمایید زیرا پوست شما به نور خورشید حساس تر می شود. ناخن های خود را کوتاه و تمیز نگه دارید و از دستکش برای کار های منزل استفاده کنید.

مدیریت مشکلات گوارشی

• اسهال یکی از عوارض شایع است. با مشاهده اولین علائم اسهال، مایعات فراوان بنوشید تا از کم آبی بدن پیشگیری شود و طبق دستور پزشک از دارو های ضد اسهال استفاده نمایید. در صورت تداوم یا تشدید اسهال سریعا به پزشک معالج اطلاع دهید.

پرهیز از مصرف گریپ فروت و الکل

• در طول درمان با جفی تینیب از مصرف گریپ فروت، آب گریپ فروت و فراورده های حاوی آن خودداری کنید زیرا باعث افزایش عوارض دارو می شوند. همچنین مصرف مشروبات الکلی می تواند عوارض کبدی و گوارشی را تشدید نماید.

ملاحظات بارداری و شیردهی

• این دارو می تواند به جنین آسیب برساند. زنان در سنین باروری و مردان باید در طول درمان و حداقل تا دو ماه پس از قطع مصرف دارو از روش های ممانعت مطمئن از بارداری استفاده کنند. تغذیه با شیر مادر در طول مصرف دارو ممنوع است.

علائم هشدار دهنده نیازمند تماس فوری با پزشک

• در صورت بروز تنگی نفس ناگهانی، سرفه های جدید یا تشدید شده، تب، درد شدید شکم، زردی پوست یا سفیدی چشم، تیرگی رنگ ادرار، تهوع و اسهال غیر قابل کنترل، یا تغییرات بینایی و درد چشم، فورا به مراکز درمانی یا پزشک معالج مراجعه نمایید.

توصیه های دارویی مخصوص پزشک برای داروی جفی تینیب

تایید جهش ژنتیکی قبل از شروع درمان

• پیش از آغاز درمان با جفی تینیب، اثبات وجود جهش های حساس کننده گیرنده فاکتور رشد اپیدرمال شامل حذف در اگزون نوزده یا جهش نقطه ای در اگزون بیست و یک در بافت تومور یا نمونه دی ان ای آزاد در گردش خون بیمار الزامی است. عدم وجود این جهش ها اثربخشی دارو را به شدت کاهش می دهد.

پایش بالینی بیماری بینابینی ریه

• عارضه بیماری بینابینی ریه می تواند بسیار سریع پیشرفت کرده و کشنده باشد. در صورت بروز حاد یا بدتر شدن علائم تنفسی مانند تنگی نفس، سرفه خشک و تب، مصرف جفی تینیب باید فورا متوقف شده و بررسی های تشخیصی از جمله سی تی اسکن با وضوح بالا انجام گیرد. در صورت تایید بیماری بینابینی ریه ناشی از دارو، جفی تینیب باید برای همیشه قطع شده و درمان با کورتیکواستروئید ها آغاز گردد.

پایش دوره ای عملکرد کبد و اصلاح دوز

• آزمایش های آنزیم های کبدی و بیلی روبین باید در ابتدای درمان، سپس به صورت ماهانه در شش ماه اول درمان و پس از آن به صورت دوره ای بررسی شوند. در صورت افزایش آنزیم های کبدی به بیش از پنج برابر حد مجاز طبیعی، دارو باید تا برگشت به وضعیت اولیه قطع موقت شود و سپس با احتیاط و ارزیابی مجدد تجویز گردد. در صورت بروز آسیب شدید کبدی، قطع دائمی دارو ضروری است.

مدیریت بالینی عوارض پوستی و چشمی

• بثورات پوستی معمولا وابسته به دوز بوده و نیازمند درمان حمایتی زودهنگام با آنتی بیوتیک های خوراکی مانند داکسی سایکلین یا مینوسایکلین و پماد های کورتیکواستروئیدی موضعی است. در صورت بروز پارگی قرنیه، کراتیت اولسراتیو یا زخم های قرنیه، دارو فورا قطع شود و بیمار به متخصص چشم ارجاع یابد. در سمیت های پوستی درجه سه یا بالاتر، دارو به طور موقت قطع شده و پس از بهبود، درمان با دوز کامل یا مدیریت شده از سر گرفته می شود.

پایش عوارض گوارشی و خطر پارگی دستگاه گوارش

• اسهال شدید و طولانی مدت نیازمند درمان فوری با لوپرامید، جایگزینی مایعات و اصلاح الکترولیت های سرم است. در صورت اسهال مقاوم درجه سه یا چهار، دارو موقتا متوقف شود. همچنین در صورت بروز علائم حاد شکمی، بیمار باید فورا از نظر سوراخ شدگی یا پارگی دستگاه گوارش ارزیابی گردد و در صورت اثبات، دارو برای همیشه قطع شود.

مدیریت تداخل با دارو های سرکوب کننده اسید

• به علت وابستگی شدید جذب جفی تینیب به اسیدیته معده، از تجویز همزمان مهار کننده های پمپ پروتون خودداری کنید. در صورت اجبار برای استفاده از بلوک کننده های گیرنده هیستامین نوع دو، فاصله زمانی حداقل شش ساعت قبل یا بعد از جفی تینیب و برای آنتی اسید های موضعی فاصله حداقل دو ساعت قبل یا بعد رعایت گردد.

پایش سطح الکترولیت ها و عملکرد کلیه

• به دلیل خطر از دست رفتن مایعات ناشی از اسهال و استفراغ، اندازه گیری منظم پتاسیم، سدیم، منیزیم و کراتینین سرم برای جلوگیری از نارسایی حاد کلیه و آریتمی های قلبی ضروری است.

پایش بیماران مصرف کننده وارفارین

• در بیمارانی که به صورت همزمان داروی ضد انعقاد وارفارین دریافت می کنند، کنترل مداوم و مکرر زمان پروترومبین و نسبت بین المللی نرمال شده الزامی است تا از خطر بروز خونریزی های کشنده پیشگیری به عمل آید.