کربوپلاتین چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

آمپول کربوپلاتین چیست؟

کربوپلاتین یک آمپول شیمی‌درمانی تزریقی است که پایه اصلی آن از فلز پلاتین ساخته شده و برای درمان بعضی از سرطان‌ها به کار می‌رود. نام تجاری شناخته‌شده این دارو پاراپلاتین است، اما محور اصلی درمان بر خود ماده دارویی یعنی کربوپلاتین است. 

آمپول کربوپلاتین در شیمی‌درمانی چه کاربردی دارد؟

این آمپول با آسیب رساندن به ماده ژنتیکی (یعنی کدهای اصلی داخل سلول که دستور رشد را می‌دهند) سلول‌های سرطانی، رشد و تکثیر آن‌ها را کند یا متوقف می‌کند. به همین دلیل در درمان سرطان‌هایی به کار می‌رود که به داروهای شیمی‌درمانی حساس هستند.

کربوپلاتین برای درمان انواعی از سرطان استفاده می‌شود و ممکن است به‌تنهایی یا همراه با داروهای دیگر تجویز شود. این دارو در برنامه‌های مختلف شیمی‌درمانی نقش مهمی دارد، چون در مقایسه با بعضی داروهای مشابه، در برخی از بیماران با عوارض کمتری همراه است و راحت‌تر تحمل می‌شود.

کربوپلاتین برای چه نوع سرطان‌هایی تجویز می‌شود؟

کربوپلاتین بیشتر در درمان سرطان تخمدان، سرطان ریه، سرطان سر و گردن و در بعضی موارد سرطان بیضه به کار می‌رود. بسته به نوع سرطان، مرحله بیماری، درمان‌های قبلی و وضعیت کلی بدن، ممکن است این دارو با داروهای شیمی‌درمانی دیگر ترکیب شود تا اثر بهتری داشته باشد.

آمپول کربوپلاتین، شکل دارویی و تفاوت نام‌های رایج آن

آمپول کربوپلاتین چیست و چگونه تجویز می‌شود؟

کربوپلاتین به شکل تزریقی و معمولاً از راه ورید (یعنی تزریق مستقیم به داخل رگ) تجویز می‌شود. این دارو در خانه و به‌صورت خودسرانه مصرف نمی‌شود و تزریق آن حتماً باید در مرکز درمانی یا بیمارستان، زیر نظر کادر درمان انجام شود.

مدت زمان تزریق ممکن است با توجه به برنامه درمانی متفاوت باشد، اما معمولاً طی چند دقیقه تا یکی دو ساعت انجام می‌شود. برنامه دقیق تزریق را پزشک بر اساس آزمایش‌ها، وزن، میزان کارکرد کلیه و طرح درمان مشخص می‌کند.

کربوپلاتین و کاربوپلاتین چه تفاوتی در نوشتار و جست‌وجو دارند؟

کربوپلاتین و کاربوپلاتین دقیقاً به یک دارو اشاره دارند و تفاوت آن‌ها فقط در شیوه نوشتن و تلفظ است. شکل رایج‌تر در زبان فارسی کربوپلاتین است، اما ممکن است هر دو نوشتار را در متن‌های مختلف ببینید.

نحوه مصرف کربوپلاتین و برنامه تزریق آن

آمپول کربوپلاتین چگونه تزریق می‌شود و هر چند وقت یک‌بار تکرار می‌شود؟

کربوپلاتین به‌صورت تزریق در رگ انجام می‌شود و فاصله بین دوره‌های درمان معمولاً چند هفته است. در بسیاری از برنامه‌های درمانی، فاصله هر جلسه با جلسه بعدی حدود ۳ تا ۴ هفته است، اما این زمان برای همه افراد یکسان نیست. دلیل این فاصله، فرصت دادن به بدن برای بازسازی خود، به‌ویژه ساختن سلول‌های خونی جدید است.

مقدار داروی مصرفی (یعنی دوز دارو) از فردی به فرد دیگر فرق می‌کند و معمولاً بر اساس جثه بدن، کارکرد کلیه و نوع سرطان تعیین می‌شود. به همین دلیل، میزان مصرف این دارو هرگز نباید با شرایط بیماران دیگر مقایسه شود.

اگر نوبت کربوپلاتین فراموش شود یا درمان قطع شود چه می‌شود؟

اگر به هر دلیلی یک جلسه تزریق انجام نشود، باید هرچه زودتر با پزشک یا بیمارستان تماس بگیرید تا زمان جدید مشخص شود. در شیمی‌درمانی، جابه‌جا شدن یا تأخیر در برنامه می‌تواند بر میزان اثرگذاری درمان و موفقیت آن اثر منفی بگذارد.

قطع خودسرانه این دارو اصلاً کار درستی نیست. گاهی پزشک به دلیل بروز عوارض، افت سلول‌های خونی، عفونت یا تغییر اندازه تومور تصمیم می‌گیرد درمان را موقتاً به عقب بیندازد یا دارو را تغییر دهد، اما این تصمیم فقط و فقط باید توسط پزشک متخصص گرفته شود.

عوارض کربوپلاتین

آیا کربوپلاتین باعث تهوع، استفراغ، ضعف یا بی‌حالی می‌شود؟

بله، حالت تهوع، استفراغ، ضعف، بی‌حالی، بدن‌درد، شکم‌درد، یبوست یا اسهال از عوارض نسبتاً شایع این دارو هستند. شدت این عوارض در افراد مختلف یکسان نیست. حالت تهوع و استفراغ معمولاً در ساعات اول پس از تزریق دارو بیشتر است و معمولاً با تجویز داروهای ضدتهوع به‌خوبی کنترل می‌شود.

خستگی نیز از عوارض طبیعی شیمی‌درمانی است و ممکن است چند روز طول بکشد. اما اگر خستگی بسیار شدید و مداوم باشد یا همراه با تنگی نفس، تپش قلب یا سرگیجه رخ دهد، باید حتماً توسط پزشک بررسی شود.

آیا کربوپلاتین باعث ریزش مو، زخم دهان یا تب می‌شود؟

ریزش مو با مصرف کربوپلاتین ممکن است اتفاق بیفتد، اما شدت آن به نوع برنامه درمانی بستگی دارد و وقتی این دارو با داروهای دیگر ترکیب می‌شود، احتمال ریزش مو بیشتر است. خبر خوب این است که این ریزش مو معمولاً موقتی است و پس از پایان درمان موها دوباره رشد می‌کنند.

زخم شدن داخل دهان، تب و احساس ناخوشی کلی نیز ممکن است دیده شود. تب کردن در بیماری که شیمی‌درمانی می‌شود باید بسیار جدی گرفته شود، چون می‌تواند نشانه عفونت یا کاهش شدید گلبول‌های سفید خون (یعنی مدافعان بدن در برابر میکروب‌ها) باشد.

کدام عوارض کربوپلاتین مانند حساسیت، خونریزی یا افت گلبول‌ها نیاز به پیگیری دارد؟

بعضی عوارض خطرناک‌تر هستند و نیاز به پیگیری فوری دارند، از جمله:

• تب، لرز یا گلودرد طولانی‌مدت
• کبودی‌های بی‌دلیل یا خونریزی غیرعادی در بدن
• دیدن خون در ادرار یا سیاه شدن رنگ مدفوع
• تنگی نفس، سرگیجه شدید یا ورم کردن صورت و گلو
• خستگی بیش از حد یا پریدگی رنگ صورت
• کاهش شدید میزان ادرار در طول روز

این علائم ممکن است به خاطر کاهش سلول‌های خونی، واکنش‌های شدید حساسیتی، آسیب دیدن کلیه یا مشکلات مهم دیگر باشند. کربوپلاتین می‌تواند باعث کم‌خونی، لکوپنی (یعنی کاهش تعداد گلبول‌های سفید) و ترومبوسیتوپنی (یعنی کاهش پلاکت‌های خون که مسئول بند آمدن خونریزی هستند) شود.

تاثیر کربوپلاتین بر کلیه، کبد، اعصاب و شنوایی

آیا کربوپلاتین روی کلیه و کبد اثر می‌گذارد؟

بله، کربوپلاتین می‌تواند بر کارکرد کلیه‌ها اثر بگذارد، هرچند معمولاً آسیب کلیوی آن از بعضی داروهای مشابه کمتر است. به همین دلیل، قبل از هر دوره درمان معمولاً آزمایش خون برای بررسی سلامت کلیه از بیمار گرفته می‌شود. کم شدن ادرار، تیره شدن رنگ ادرار یا تغییرات غیرعادی در جواب آزمایش‌ها ممکن است نشانه ایجاد مشکل در کلیه باشد.

تغییرات در آزمایش‌های کبد نیز ممکن است دیده شود. زرد شدن رنگ پوست یا سفیدی چشم‌ها، تیره شدن شدید ادرار یا احساس ضعف غیرعادی باید توسط پزشک بررسی شود.

آیا کربوپلاتین باعث بی‌حسی دست‌وپا یا آسیب عصبی می‌شود؟

این دارو می‌تواند باعث نوروپاتی محیطی (یعنی آسیب یا تحریک رشته‌های عصبی در دست‌ها و پاها) شود. این مشکل معمولاً به صورت بی‌حسی، احساس سوزن‌سوزن شدن، مورمور شدن یا کم شدن حس در انگشتان دست و پا خود را نشان می‌دهد. در برخی افراد این حالت خفیف است، اما اگر شدیدتر شود ممکن است روی کارهای روزمره مانند راه رفتن، بستن دکمه لباس یا در دست گرفتن اشیا اثر بگذارد.

آیا کربوپلاتین می‌تواند شنوایی و گوش را تحت تاثیر قرار دهد؟

بله، کربوپلاتین در بعضی افراد می‌تواند باعث کاهش شنوایی یا وزوز گوش (یعنی شنیدن صدای زنگ یا سوت در گوش) شود. این خطر در کودکان، افراد مسن، در صورت استفاده از مقادیر بالای دارو یا مصرف همزمان با داروهای دیگری که به گوش آسیب می‌رسانند بیشتر می‌شود. هرگونه تغییر در قدرت شنوایی باید سریعاً به پزشک اطلاع داده شود.

تداخل دارویی کربوپلاتین با داروها، مکمل‌ها و الکل

مصرف کربوپلاتین با چه داروهای شیمی‌درمانی یا آنتی‌بیوتیک‌ها نیاز به احتیاط دارد؟

کربوپلاتین اگر همزمان با بعضی داروها مصرف شود می‌تواند خطر عوارض را بیشتر کند. داروهایی که روی کلیه، گوش یا مغز استخوان (یعنی محل ساخته شدن خون در بدن) اثر می‌گذارند اهمیت ویژه‌ای دارند. از جمله این داروها می‌توان به دسته‌ای از چرک‌خشک‌کن‌ها یا آنتی‌بیوتیک‌ها (داروهای قوی که برای عفونت‌های سخت استفاده می‌شوند و ممکن است به کلیه یا شنوایی آسیب برسانند)، برخی داروهای ضدتشنج و بعضی داروهای شیمی‌درمانی دیگر اشاره کرد.

مصرف همزمان با داروهایی که باعث افت سلول‌های خونی می‌شوند نیز ممکن است خطر عفونت، خونریزی یا کم‌خونی را بالا ببرد.

کربوپلاتین با مکمل‌ها، ویتامین‌ها، داروهای گیاهی یا الکل چه تداخل‌هایی دارد؟

درباره تأثیر بسیاری از مکمل‌های تقویتی و داروهای گیاهی در زمان شیمی‌درمانی اطلاعات کاملی وجود ندارد، اما برخی از آن‌ها ممکن است بر کبد، کلیه، لخته شدن خون یا اثر خودِ داروی شیمی‌درمانی تأثیر منفی بگذارند. به همین دلیل، لیست کامل داروها، دمنوش‌ها، مکمل‌ها و ویتامین‌های مصرفی بیمار باید پیش از شروع هر دوره درمان به پزشک نشان داده شود.

مصرف نوشیدنی‌های الکلی ممکن است حالت تهوع، کم‌آبی بدن، خستگی و فشار به کبد را بسیار بیشتر کند. به همین دلیل، در طول درمان باید از مصرف الکل کاملاً پرهیز کرد.

مصرف کربوپلاتین در بارداری، شیردهی و گروه‌های خاص

مصرف کربوپلاتین در بارداری و شیردهی چه ملاحظاتی دارد؟

مصرف کربوپلاتین در دوران بارداری اصلاً توصیه نمی‌شود، چون می‌تواند آسیب‌های جبران‌ناپذیری به جنین برساند. در افرادی که در سنین باروری هستند، حتماً باید از روش‌های مطمئن جلوگیری از بارداری در طول درمان و حتی تا مدتی پس از پایان آن استفاده شود.

در دوران شیردهی نیز دادن شیر مادر به نوزاد ممنوع است، چون این احتمال وجود دارد که دارو از طریق شیر وارد بدن نوزاد شده و عوارض خطرناکی ایجاد کند. در این مورد حتماً با پزشک خود مشورت کنید.

کربوپلاتین در کودکان، سالمندان و بیماران کلیوی یا کبدی چگونه بررسی می‌شود؟

افراد مسن ممکن است نسبت به بعضی عوارض این دارو، به‌ویژه افت سلول‌های خونی، خونریزی و بی‌حسی دست و پا حساس‌تر و ضعیف‌تر باشند. در کودکان نیز خطر بروز مشکلات شنوایی نسبت به بزرگسالان بیشتر است.

در بیمارانی که مشکل کلیوی دارند، تنظیم دقیق مقدار دارو اهمیت بسیار زیادی دارد، چون دفع این دارو از بدن تا حد زیادی بر عهده کلیه‌هاست. بیمارانی که مشکل کبدی دارند نیز معمولاً نیاز به مراقبت و آزمایش‌های بیشتری دارند.

کربوپلاتین چه اثری بر باروری، قاعدگی و اسپرم دارد؟

کربوپلاتین می‌تواند بر قدرت بچه‌دار شدن در زنان و مردان اثر بگذارد. در زنان، ممکن است باعث تغییر در عادت ماهانه (پریود)، نامنظم شدن آن یا کاهش موقت یا طولانی‌مدت توانایی بارداری شود. در مردان نیز ممکن است تولید اسپرم (سلول‌های تولیدمثل مردانه) کاهش پیدا کند یا متوقف شود.

اگر بچه‌دار شدن در آینده برای بیمار مهم است، حتماً باید این موضوع قبل از شروع شیمی‌درمانی با پزشک مطرح شود تا در صورت امکان راه‌هایی برای حفظ قدرت باروری (مانند فریز کردن اسپرم یا تخمک) بررسی شود.

آزمایش‌ها، زمان اثر و پیگیری درمان با کربوپلاتین

قبل از شروع کربوپلاتین چه آزمایش‌هایی مانند آزمایش خون، کلیه و کبد انجام می‌شود؟

پیش از هر جلسه تزریق دارو، معمولاً آزمایش شمارش کامل سلول‌های خون، آزمایش بررسی سلامت کلیه و در بسیاری از موارد آزمایش‌های کبد انجام می‌شود. گاهی سطح بعضی املاح خون مانند پتاسیم، منیزیم، کلسیم و سدیم هم اندازه‌گیری می‌شود.

هدف از انجام این آزمایش‌ها این است که پزشک مطمئن شود بدن بیمار آمادگی دریافت دوره بعدی دارو را دارد. اگر تعداد گلبول‌های سفید، پلاکت‌ها یا وضعیت کلیه مناسب نباشد، ممکن است پزشک تزریق دارو را به تعویق بیندازد.

اثر کربوپلاتین از چه زمانی مشخص می‌شود و تا چه مدت در بدن می‌ماند؟

کربوپلاتین پس از تزریق خیلی سریع وارد جریان خون می‌شود، اما اثر درمانی آن (یعنی کوچک کردن تومور سرطانی) بلافاصله احساس نمی‌شود. پاسخ بدن به درمان، با گذشت زمان و از طریق انجام آزمایش‌ها، عکس‌برداری‌ها و بررسی علائم بیماری توسط پزشک مشخص می‌شود.

اینکه دارو چقدر در بدن می‌ماند و با چه سرعتی دفع می‌شود، بیشتر از هر چیز به سلامت کلیه‌های بیمار بستگی دارد. به همین دلیل، زمان دقیق خروج کامل دارو از بدن برای همه افراد یکسان نیست.

تجربیات مصرف‌کنندگان

تجربه بیماران از ریزش مو، خستگی و حال عمومی پس از تزریق کربوپلاتین

تجربه بیماران از مصرف این دارو کاملاً با هم متفاوت است. بعضی افراد بیشتر از خستگی، حالت تهوع، بی‌اشتهایی و ضعفِ چند روزه پس از تزریق شکایت دارند، در حالی که بعضی دیگر عوارض بسیار خفیف‌تری را تجربه می‌کنند. ریزش مو نیز در شرایطی که دارو با سایر داروهای شیمی‌درمانی ترکیب شود، بیشتر دیده می‌شود.

بسیاری از بیماران می‌گویند که شدت عوارض در هر جلسه از درمان ممکن است تغییر کند و همیشه نمی‌توان پیش‌بینی کرد که بعد از تزریق دقیقاً چه حالی خواهند داشت.

تجربه بیماران از درمان با کربوپلاتین در سرطان تخمدان و ریه

در درمان سرطان‌هایی مانند تخمدان و ریه، کربوپلاتین معمولاً در کنار داروهای دیگر استفاده می‌شود. بعضی بیماران از کنترل بهتر بیماری یا کوچک شدن توده‌های سرطانی در عکس‌برداری‌های بعدی خبر می‌دهند، در حالی که بعضی دیگر به دلیل بروز عوارض یا جواب ندادن بیماری به دارو، نیاز پیدا می‌کنند که پزشک برنامه درمانی آن‌ها را عوض کند.

شنیدن تجربه دیگر بیماران می‌تواند یک دید کلی از شرایط به شما بدهد، اما هرگز نمی‌توان بر اساس تجربه یک بیمار، نتیجه درمان را برای شخص دیگری پیش‌بینی کرد.

سوالات پرتکرار کربوپلاتین

کربوپلاتین بهتر است یا سیس‌پلاتین؟

هیچ‌کدام برای همه افراد به‌طور قطعی بهتر از دیگری نیست. انتخاب بین این دو دارو کاملاً به نوع سرطان، هدف از درمان، وضعیت سلامت کلیه‌ها، سلامت شنوایی و شرایط کلی بدن بیمار بستگی دارد و پزشک بهترین گزینه را انتخاب می‌کند.

کربوپلاتین با پاکلیتاکسل چه تفاوتی دارد؟

این دو دارو از دو خانواده کاملاً متفاوت هستند و روش مبارزه آن‌ها با سلول‌های سرطانی با هم فرق دارد. در درمان بسیاری از سرطان‌ها، این دو دارو همراه با هم به بیمار داده می‌شوند تا اثر درمانی قوی‌تر و کامل‌تری داشته باشند.

آیا کربوپلاتین خطرناک است؟

کربوپلاتین یک داروی بسیار قوی و تخصصی است و می‌تواند عوارض مهمی ایجاد کند، اما اگر زیر نظر کادر درمان و با انجام آزمایش‌های منظم استفاده شود، ایمنی آن قابل کنترل است. میزان خطر این دارو به مقدار مصرف، سلامت کلیه‌ها، سن بیمار و داروهای دیگری که فرد مصرف می‌کند بستگی دارد.

آمپول کربوپلاتین درد دارد؟

خود عمل تزریق در رگ معمولاً درد شدیدی ندارد، اما ممکن است در محل ورود سوزن کمی احساس سوزش، ناراحتی یا قرمزی ایجاد شود. اگر بیمار در محل تزریق احساس درد، ورم یا نشت مایع به زیر پوست کرد، باید فوراً به پرستار اطلاع دهد.

کربوپلاتین چند روز بعد عوارض می‌دهد؟

بعضی عوارض مانند حالت تهوع و ضعف ممکن است در همان روز تزریق یا یکی دو روز اول خود را نشان دهند. اما بعضی عوارض دیگر مانند افت سلول‌های خونی در بدن معمولاً چند روز تا چند هفته بعد اتفاق می‌افتند و فقط با آزمایش خون مشخص می‌شوند.

آیا کربوپلاتین باعث ریزش مو می‌شود؟

بله، ممکن است باعث ریزش مو شود، اما شدت آن به داروهای همراه و برنامه درمانی بستگی دارد و در همه افراد یکسان نیست. این ریزش مو معمولاً موقتی است و بعد از درمان جبران می‌شود.

آیا کربوپلاتین روی کلیه اثر دارد؟

بله، این دارو می‌تواند بر کارکرد کلیه اثر بگذارد و به همین دلیل است که انجام آزمایش‌های خون و ادرار پیش از هر بار تزریق بسیار مهم است. کم شدن حجم ادرار را باید جدی گرفت.

آیا کربوپلاتین باعث ناباروری می‌شود؟

ممکن است بر توانایی بچه‌دار شدن اثر بگذارد، اما این مشکل در همه افراد همیشگی نیست. میزان خطر ناباروری به سن بیمار، مقدار داروی مصرفی، طول مدت درمان و داروهای دیگر بستگی دارد.

اگر بعد از تزریق کربوپلاتین تب ایجاد شود چه باید کرد؟

بروز تب بعد از شیمی‌درمانی نشانه بسیار مهمی است و باید فوراً جدی گرفته شود، چون ممکن است نشانه عفونت در بدن یا افت شدید گلبول‌های سفید خون باشد. در این شرایط بیمار باید سریعاً به اورژانس یا پزشک مراجعه کند.

در صورت مصرف بیش از حد کربوپلاتین چه اتفاقی می‌افتد؟

ورود مقدار بیش از حد این دارو به بدن می‌تواند بسیار خطرناک باشد و خطر آسیب شدید به مغز استخوان (محل خون‌سازی بدن)، کلیه‌ها، اعصاب و اندام‌های دیگر را به شدت بالا ببرد. این دارو فقط در مراکز درمانی معتبر تزریق می‌شود و در صورت بروز هرگونه خطای پزشکی، اقدامات اورژانسی برای پاکسازی بدن ضروری است.

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف کربوپلاتین

موارد مصرف تایید شده
کربوپلاتین به عنوان یک داروی شیمی‌درمانی مبتنی بر پلاتین، در درجه اول برای درمان بدخیمی‌های زنان تایید شده است. کاربرد اصلی و تایید شده این دارو به شرح زیر است:

سرطان پیشرفته تخمدان (درمان اولیه و ثانویه)

• کربوپلاتین به عنوان خط اول درمان در ترکیب با سایر داروها (مانند پاکلیتاکسل) برای درمان سرطان پیشرفته تخمدان تایید شده است. همچنین در بیمارانی که قبلا تحت درمان قرار گرفته‌اند (به ویژه بیمارانی که به داروهای پلاتین حساس هستند و بیماری آن‌ها عود کرده است) به عنوان درمان تسکینی یا خط دوم استفاده می‌شود.
• نکته بالینی برای پزشک: برخلاف بسیاری از داروهای شیمی‌درمانی که دوز آن‌ها بر اساس مساحت سطح بدن محاسبه می‌شود، دوز کربوپلاتین باید با استفاده از فرمول کالورت و بر اساس سطح زیر منحنی غلظت-زمان (هدف‌گذاری بین 4AUC تا 6AUC بسته به پروتکل درمانی) و میزان فیلتراسیون گلومرولی بیمار محاسبه شود. این روش خطر سمیت بیش از حد، به ویژه ترومبوسیتوپنی (کاهش پلاکت خون) را که مهم‌ترین عارضه محدودکننده دوز این دارو است، کاهش می‌دهد.

موارد مصرف خارج برچسب
با توجه به اثربخشی بالا و پروفایل سمیت متفاوت نسبت به سیس‌پلاتین (سمیت کلیوی، عصبی و گوارشی کمتر)، کربوپلاتین به طور گسترده در دستورالعمل‌های بین‌المللی برای طیف وسیعی از تومورهای توپر به صورت خارج برچسب توصیه می‌شود:

سرطان ریه سلول غیر کوچک و سلول کوچک

• در بیمارانی که کاندید مناسبی برای دریافت سیس‌پلاتین نیستند (به دلیل نارسایی کلیوی، نوروپاتی، افت شنوایی یا وضعیت عملکردی ضعیف)، کربوپلاتین به عنوان جایگزین در ترکیب با داروهایی نظیر جمسیتابین، اتوپوزاید یا پمترکسد تجویز می‌شود.
• نکته بالینی: اگرچه سیس‌پلاتین ممکن است در برخی موارد بقای کمی بهتری ایجاد کند، اما تحمل‌پذیری بسیار بهتر کربوپلاتین آن را به گزینه ارجح در بیماران مسن یا دارای بیماری‌های زمینه‌ای تبدیل کرده است.

سرطان پستان (به ویژه نوع سه‌گانه منفی)

• کربوپلاتین نقش پررنگی در درمان سرطان پستان سه‌گانه منفی، چه در مراحل اولیه (درمان نئوادجوانت در ترکیب با ایمونوتراپی یا تک‌دارویی) و چه در مراحل متاستاتیک دارد. همچنین در بیماران دارای جهش ژنتیکی خاص اثربخشی بالایی نشان می‌دهد.

سرطان‌های سر و گردن

• در درمان تسکینی سرطان‌های عودکننده یا متاستاتیک سر و گردن، یا به عنوان حساس‌کننده به پرتودرمانی در بیمارانی که تحمل سیس‌پلاتین را ندارند، استفاده می‌شود.

سرطان دهانه رحم و آندومتر

• در ترکیب با پاکلیتاکسل برای درمان سرطان‌های پیشرفته، عودکننده یا متاستاتیک رحم و دهانه رحم کاربرد بالینی گسترده‌ای دارد.

سرطان مثانه و دستگاه ادراری

• مجددا به عنوان یک جایگزین استاندارد برای سیس‌پلاتین در بیمارانی که از نظر کلیوی دچار مشکل هستند (میزان فیلتراسیون گلومرولی کمتر از 60 میلی‌لیتر در دقیقه) تجویز می‌شود.

توصیه مهم بالینی: در تمامی موارد مصرف (تایید شده یا خارج برچسب)، با توجه به دفع عمدتا کلیوی کربوپلاتین، ارزیابی دقیق عملکرد کلیه پیش از هر دوره تزریق و تنظیم دقیق دوز بر اساس فرمول کالورت برای جلوگیری از سرکوب شدید مغز استخوان ضروری است.

مکانیسم اثر کربوپلاتین

کربوپلاتین یک ترکیب هماهنگ‌کننده پلاتین است که عملکردی مشابه عوامل آلکیله‌کننده دارد و به عنوان یک داروی سیتوتوکسیک (سمی برای سلول) عمل می‌کند. جزئیات مکانیسم اثر این دارو در سطح سلولی به شرح زیر است:

تشکیل پیوندهای متقاطع

• پس از ورود به داخل سلول، کربوپلاتین دچار واکنش‌های هیدرولیز غیرآنزیمی شده و به فرم فعال خود تبدیل می‌شود. این فرم فعال به صورت کووالانسی به بازهای نیتروژنی (به ویژه گوانین) در مولکول دی ان ای متصل می‌شود.

توقف همانندسازی

• این اتصال منجر به تشکیل پیوندهای متقاطع درون‌رشته‌ای و بین‌رشته‌ای در ساختار دی ان ای می‌شود. تغییر شکل ساختاری دی ان ای باعث می‌شود تا آنزیم‌های مسئول همانندسازی و رونویسی نتوانند عملکرد خود را انجام دهند.

القای مرگ سلولی

• ناتوانی سلول در ترمیم آسیب‌های وارد شده به دی ان ای، در نهایت منجر به توقف چرخه سلولی و فعال شدن مسیرهای مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلولی (آپوپتوز) می‌گردد.

نکته بالینی: کربوپلاتین یک داروی غیراختصاصی به فاز چرخه سلولی است، به این معنی که می‌تواند در هر مرحله‌ای از چرخه حیات سلول، اثرات مخرب خود را بر روی دی ان ای اعمال کند، اگرچه سلول‌هایی که با سرعت بیشتری تکثیر می‌شوند، حساسیت بالاتری به این دارو دارند.

فارماکوکینتیک کربوپلاتین

جذب و توزیع

• از آنجا که این دارو منحصرا به صورت تزریق وریدی تجویز می‌شود، زیست‌دستیابی آن 100% است. حجم توزیع دارو در بدن تقریبا برابر با حجم کل آب بدن است. برخلاف سیس‌پلاتین، بخش فعال و متصل‌نشده کربوپلاتین در ساعات اولیه پس از تزریق، اتصال بسیار ضعیفی به پروتئین‌های پلاسما دارد (حدود 29% یا کمتر). با این حال، با گذشت زمان، پلاتین به صورت برگشت‌ناپذیر به پروتئین‌های بافتی و پلاسما متصل می‌شود.

متابولیسم

• این دارو تحت متابولیسم آنزیمی توسط سیستم سیتوکروم کبدی قرار نمی‌گیرد. فعال‌سازی دارو از طریق فرآیند آب‌پوشی (آکواسیون) غیرآنزیمی در داخل محیط آبی سلول‌ها و جریان خون انجام می‌شود.

دفع و پاکسازی

• مسیر اصلی دفع کربوپلاتین، کلیه‌ها و از طریق فیلتراسیون گلومرولی است. ارتباط خطی بسیار قدرتمندی بین کلیرانس کلیوی دارو و میزان فیلتراسیون گلومرولی بیمار وجود دارد. به همین دلیل عملکرد کلیه مهم‌ترین عامل تعیین‌کننده غلظت خونی دارو است. حدود 65% تا 70% از دوز تجویز شده در عرض 24 ساعت اول به صورت دست‌نخورده از طریق ادرار دفع می‌شود.

نیمه عمر

• نیمه عمر حذف برای بخش آزاد و فعال دارو (که مسئول اثرات درمانی و سمی است) نسبتا کوتاه و بین 1.5 تا 6 ساعت است. اما نیمه عمر حذف نهایی برای پلاتین تام (شامل پلاتین متصل به پروتئین) به دلیل اتصال محکم و برگشت‌ناپذیر، بسیار طولانی‌تر بوده و به بیش از 555 روز می‌رسد.

منع مصرف کربوپلاتین

موارد منع مصرف در بیماری‌ها و شرایط بالینی
تجویز کربوپلاتین در شرایط بالینی زیر اکیدا ممنوع است یا نیازمند احتیاط بسیار بالا و ارزیابی دقیق خطر در برابر منفعت می‌باشد:

حساسیت مفرط

• سابقه واکنش‌های حساسیت مفرط شدید یا آنافیلاکسی به کربوپلاتین، سایر ترکیبات حاوی پلاتین و یا هر یک از اجزای فرمولاسیون دارو.

سرکوب شدید مغز استخوان

• بیمارانی که دچار افت شدید رده‌های سلولی خونی (به ویژه ترومبوسیتوپنی و نوتروپنی شدید) هستند، نباید این دارو را دریافت کنند، مگر آنکه این افت مستقیما ناشی از خود بدخیمی زمینه‌ای باشد و درمان با کربوپلاتین ضروری تشخیص داده شود.

خونریزی فعال

• به دلیل خطر بالای افت پلاکت و تشدید خونریزی، تجویز در بیماران دارای خونریزی‌های فعال و شدید ممنوع است.

نارسایی شدید کلیوی

• با توجه به دفع عمدتا کلیوی این دارو، در نارسایی‌های شدید کلیوی تجویز آن نیازمند احتیاط فراوان است. اگر امکان تنظیم دقیق دوز بر اساس میزان فیلتراسیون گلومرولی وجود نداشته باشد، تجویز آن توصیه نمی‌شود.

موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی

بارداری

• کربوپلاتین دارای پتانسیل تراتوژنی و سمیت جنینی بالایی است. مصرف این دارو در دوران بارداری می‌تواند باعث ناهنجاری‌های ساختاری، تاخیر رشد و حتی مرگ جنین شود. تجویز آن در زنان باردار ممنوع است، مگر در شرایط تهدیدکننده حیات مادر که هیچ جایگزین درمانی ایمن‌تری در دسترس نباشد. پزشک موظف است بیماران در سنین باروری را نسبت به استفاده از روش‌های پیشگیری از بارداری بسیار مطمئن در طول دوره درمان و تا ماه‌ها پس از پایان آن (هم برای بیماران زن و هم برای بیماران مرد) توجیه نماید.

شیردهی

• به دلیل احتمال بالای ترشح دارو در شیر مادر و خطر بروز عوارض جانبی خطرناک (از جمله سرکوب مغز استخوان و سمیت سلولی) در شیرخوار، تغذیه با شیر مادر در طول دوره درمان با کربوپلاتین و تا مدتی پس از اتمام آخرین دوز دارو اکیدا ممنوع است.

موارد منع مصرف در کودکان
کربوپلاتین در کودکان منع مصرف مطلق ندارد و در واقع بخش مهمی از پروتکل‌های درمانی استاندارد برای بدخیمی‌های شایع اطفال (مانند رتینوبلاستوما، تومورهای سیستم عصبی مرکزی، نوروبلاستوما و تومورهای ژرم سل) محسوب می‌شود. با این وجود، مدیریت درمان در اطفال نیازمند توجه به موارد زیر است:

• تنظیم دوز در کودکان بسیار پیچیده‌تر از بزرگسالان است و باید منحصرا توسط انکولوژیست اطفال و بر اساس پروتکل‌های دقیق محاسباتی (اغلب مبتنی بر سطح زیر منحنی و عملکرد کلیه) انجام شود.
• کودکان نسبت به برخی عوارض جانبی مانند سمیت شنوایی (به خصوص در صورت استفاده همزمان با سایر داروهای سمی برای گوش) و سرکوب شدید مغز استخوان حساسیت بیشتری نشان می‌دهند، بنابراین پایش مداوم ارگان‌ها پیش از هر دوره تزریق الزامی است.

عوارض جانبی کربوپلاتین

عوارض بر اساس نوع:

عوارض خونی و سرکوب مغز استخوان (شایع‌ترین و محدودکننده دوز)

• سرکوب مغز استخوان مهم‌ترین عارضه این دارو است. کم‌خونی در 71% تا 90% بیماران رخ می‌دهد. کاهش کلی گلبول‌های سفید خون در حدود 85% موارد گزارش شده است. کاهش پلاکت‌ها که می‌تواند منجر به خونریزی شود، در 62% تا 71% بیماران دیده می‌شود. همچنین کاهش نوتروفیل‌ها که خطر عفونت را به شدت بالا می‌برد، در 59% تا 67% موارد بروز می‌کند.

عوارض گوارشی

• تهوع و استفراغ از عوارض بسیار شایع هستند و در 65% تا 92% بیماران گزارش شده‌اند (که در 10% تا 15% موارد می‌تواند شدید باشد). درد شکمی در حدود 17% و اسهال در 6% بیماران مشاهده می‌شود. التهاب مخاط دهان و دستگاه گوارش نیز با شیوع کمتری (حدود 6%) رخ می‌دهد.

عوارض کبدی و کلیوی

• سمیت کبدی معمولا خفیف و گذرا است. افزایش آلکالین فسفاتاز در 24%، افزایش آنزیم‌های کبدی در 15% و افزایش بیلی‌روبین در 5% بیماران رخ می‌دهد. در بخش کلیوی، افزایش نیتروژن اوره خون در 14% و افزایش کراتینین در 6% تا 10% بیماران گزارش شده است.

عوارض عصبی و حسی

• سمیت شنوایی شامل وزوز گوش و کاهش شنوایی در 1% تا 19% بیماران دیده می‌شود (خطر در کودکان و افراد با سابقه مصرف سایر داروهای مبتنی بر پلاتین بالاتر است). نوروپاتی محیطی شامل گزگز و بی‌حسی اندام‌ها در 4% تا 6% بیماران بروز می‌کند.

سایر عوارض سیستمیک

• درد عمومی در 23% بیماران و احساس ضعف و خستگی در 11% موارد گزارش شده است. ریزش مو با این دارو نسبت به بسیاری از داروهای شیمی‌درمانی کمتر است و در حدود 3% موارد دیده می‌شود. واکنش‌های حساسیت مفرط در حالت کلی در 2% بیماران رخ می‌دهد، اما در صورت تکرار دوره‌های درمانی (به ویژه پس از دوره ششم)، شیوع آن تا 16% افزایش می‌یابد.

عوارض بر اساس درصد:

عوارض شایع (%10<)

• سیستم اعصاب مرکزی: درد

• غدد درون ریز و متابولیسم: کاهش سدیم خون، کاهش منیزیم خون، کاهش کلسیم خون، کاهش پتاسیم خون

• گوارش: استفراغ، درد شکمی، تهوع

• هماتولوژی و انکولوژی: سرکوب مغز استخوان (وابسته به دوز؛ محدود کردن دوز به 21 روز به صورت مونوتراپی)، آنمی، لکوپنی، نوتروپنی، ترومبوسیتوپنی

• کبدی: افزایش سطح سرمی آلکالین فسفاتاز، افزایش سطح سرمی آسپارتات آمینوترانسفراز

• ازدیاد حساسیت: ازدیاد حساسیت

• عصبی، عضلانی و اسکلتی: ضعف

• کلیوی: کاهش کلیرانس کراتینین، افزایش BUN

عوارض نسبتا شایع (%10-1)

• سیستم اعصاب مرکزی: نوروپاتی محیطی، سمیت عصبی

• پوستی: ریزش مو

• گوارشی: یبوست، اسهال، اختلال چشایی، موکوزیت، التهاب دهان

• هماتولوژی و انکولوژی: اختلالات خونریزی، خونریزی

• کبدی: افزایش بیلی روبین سرم

• عفونی: عفونت

• چشمی: اختلالات بینایی

• گوشی: سمیت گوشی

• کلیوی: افزایش سرم کراتینین

سایر عوارض (%1>، مهم یا تهدید کننده حیات)

• آنافیلاکسی، بی اشتهایی، برونکواسپاسم، نارسایی قلبی، حوادث عروق مغزی، دهیدراسیون (کاهش آب بدن) آمبولی، اریتم، تب نوتروپنی، آنمی همولیتیک (حاد)، سندرم اورمیک همولیتیک، افزایش فشار خون، افت فشار خون، واکنش محل تزریق (درد، قرمزی، تورم)، ایسکمی دست و پا (حاد)، کسالت، متاستاز، خارش، راش پوستی، نکروز بافت (به علت نشت دارو هنگام تزریق)، کهیر، کاهش بینایی

تداخلات دارویی کربوپلاتین

مشخصات کلی تداخلات:

• تشدید هیپوکالمی
• عامل انکولوژیک سرکوب‌کننده سیستم ایمنی
• عامل انکولوژیک سرکوب‌کننده مغز استخوان
• تشدید سمیت کلیوی
• تشدید سمیت گوشی

تداخلات رده X (پرهیز):

ب.ث.ژ (داخل مثانه‌ای)، کلادریبین، دیپیرون، ناتالیزومب، پیمکرولیموس، سورافنیب، تاکرولیموس (موضعی)، اوپاداسیتینیب، واکسن‌ (زنده)

کاهش اثرات داروها توسط کربوپلاتین:

ب.ث.ژ (داخل مثانه‌ای)، تست پوستی کوکسیدیوئید ایمیت، فوس فنی‌توئین-فنی‌توئین، لنوگراستیم، لیپگفیلگراستیم، نیوولومب، پیدوتیمود، سیپولوسل-تی، واکسن آبله و آبله میمونی (زنده)، ترتوموتید، واکسن‌ (غیرفعال)، واکسن‌ (زنده)

کاهش اثرات کربوپلاتین توسط داروها:

اکیناسه

افزایش اثرات داروها توسط کربوپلاتین:

باریسیتینیب، بکساروتن، کلوزاپین، دفریپرون، فینگولیمود، لفلونامید، ناتالیزومب، اوزانیمود، سیپونیمود، مشتقات تاکسان، توفاسیتینیب، توپوتکان، اوپاداسیتینیب، واکسن‌ (زنده)

افزایش اثرات کربوپلاتین توسط داروها:

آمینوگلیکوزیدها، کلرامفنیکل (چشمی)، کلادریبین، دنوزومب، دیپیرون، اینبلیزومب، مزالامین، اوکرلیزومب، پالیفرمین، پیمکرولیموس، پرومازین، رفلومیلاست، سورافنیب، تاکرولیموس (موضعی)، تراستوزومب

تداخلات دارویی مهم
تجویز همزمان کربوپلاتین با برخی داروها می‌تواند خطر سمیت را به شدت افزایش دهد. موارد زیر از مهم‌ترین تداخلات بالینی هستند:

داروهای سمی برای کلیه

• مصرف همزمان کربوپلاتین با داروهایی که سمیت کلیوی دارند، خطر آسیب به کلیه‌ها را به صورت تصاعدی افزایش می‌دهد. نمونه‌های برجسته این داروها شامل آنتی‌بیوتیک‌های گروه آمینوگلیکوزید (مانند جنتامایسین و آمیکاسین)، داروی ضد قارچ آمفوتریسین بی، و برخی داروهای ضد ویروس (مانند آسیکلوویر و فوسکارنت) است. در صورت نیاز به تجویز همزمان، پایش دقیق و مداوم عملکرد کلیوی کاملاً ضروری است.

داروهای سمی برای گوش

• ترکیب کربوپلاتین با داروهایی که سمیت شنوایی دارند، می‌تواند منجر به کاهش شنوایی دائمی یا وزوز گوش شود. مهم‌ترین دارو در این گروه، دیورتیک‌های گروه لوپ (مانند فوروزماید) در دوزهای بالا و آنتی‌بیوتیک‌های آمینوگلیکوزید هستند. این خطر در کودکان به مراتب بیشتر است و باید از تجویز همزمان تا حد امکان پرهیز شود.

سایر داروهای سرکوب‌کننده مغز استخوان

• تجویز کربوپلاتین به همراه سایر عوامل شیمی‌درمانی یا داروهایی که مغز استخوان را سرکوب می‌کنند (مانند کلوزاپین)، می‌تواند منجر به نوتروپنی، ترومبوسیتوپنی و کم‌خونی شدید و طولانی‌مدت شود. این امر بیمار را در معرض خطر بالای عفونت‌های فرصت‌طلب و خونریزی‌های جدی قرار می‌دهد. تنظیم دقیق دوز و زمان‌بندی درمان‌ها حیاتی است.

وارفارین

• کربوپلاتین می‌تواند با تأثیر بر عملکرد کبد و همچنین کاهش تعداد پلاکت‌ها، اثر ضدانعقادی وارفارین را تغییر دهد. در بیمارانی که همزمان این دو دارو را دریافت می‌کنند، پایش مکرر و دقیق زمان پروترومبین یا نسبت نرمال‌شده بین‌المللی برای جلوگیری از خونریزی یا تشکیل لخته ضروری است.

فنی‌توئین

• گزارش شده است که داروهای مبتنی بر پلاتین می‌توانند سطح پلاسمایی فنی‌توئین را کاهش دهند و خطر بروز تشنج را در بیماران مستعد افزایش دهند. پایش سطح خونی فنی‌توئین و تنظیم دوز آن در طول دوره شیمی‌درمانی توصیه می‌شود.

واکسن‌های زنده

• به دلیل سرکوب سیستم ایمنی ناشی از کربوپلاتین، تجویز واکسن‌های حاوی ویروس زنده ضعیف‌شده (مانند واکسن سرخک، اوریون، سرخجه و فلج اطفال خوراکی) اکیداً ممنوع است. این کار می‌تواند منجر به عفونت گسترده و کشنده در بیمار شود. واکسیناسیون باید چندین ماه پس از اتمام دوره شیمی‌درمانی انجام شود.

تداخل با غذا

• هیچ تداخل بالینی قابل توجهی بین کربوپلاتین و هر نوع غذا یا نوشیدنی گزارش نشده است. از آنجایی که این دارو به صورت وریدی تجویز می‌شود، تداخلات مرتبط با جذب گوارشی مطرح نیست.

تداخل در آزمایشات
کربوپلاتین به صورت مستقیم با روش‌های سنجش آزمایشگاهی تداخل ندارد، اما به دلیل اثرات فیزیولوژیک خود می‌تواند نتایج آزمایشات زیر را به شدت تحت تأثیر قرار دهد:

الکترولیت‌ها

• این دارو به طور شایع باعث کاهش سطح سرمی الکترولیت‌های کلیدی می‌شود. افت منیزیم، پتاسیم، کلسیم و سدیم از عوارض متابولیک شناخته‌شده دارو هستند و نیازمند پایش منظم و جایگزینی در صورت لزوم می‌باشند.

عملکرد کلیه

• کربوپلاتین می‌تواند باعث افزایش سطح نیتروژن اوره خون و کراتینین سرم شود که نشان‌دهنده سمیت کلیوی است.

عملکرد کبد

• افزایش گذرا در سطح آنزیم‌های کبدی (شامل آلکالین فسفاتاز و ترانس‌آمینازها) و بیلی‌روبین ممکن است مشاهده شود.

اسید اوریک

• به دلیل لیز سلول‌های توموری، سطح اسید اوریک خون ممکن است افزایش یابد که بیمار را در معرض خطر سندرم لیز تومور و نقرس حاد قرار می‌دهد.

هشدار ها کربوپلاتین

هشدارهای جامع و کاربردی بالینی
تجویز کربوپلاتین با خطرات جدی همراه است و نیازمند پایش دقیق بالینی می‌باشد. هشدارهای اساسی (از جمله هشدارهای جعبه سیاه) شامل موارد زیر است:

سرکوب شدید مغز استخوان

• مهم‌ترین عارضه محدودکننده دوز کربوپلاتین، سرکوب مغز استخوان، به ویژه افت شدید پلاکت‌ها است. افت پلاکت، کاهش گلبول‌های سفید و کم‌خونی می‌توانند منجر به خونریزی‌های کشنده و عفونت‌های شدید شوند. پزشک باید پیش از هر دوره درمان، شمارش کامل خونی را ارزیابی کند. تا زمانی که پلاکت‌ها و نوتروفیل‌ها به سطح ایمن نرسیده‌اند، دوره بعدی درمان نباید آغاز شود.

واکنش‌های حساسیت مفرط و آنافیلاکسی

• واکنش‌های آلرژیک شدید و تهدیدکننده حیات ممکن است رخ دهد. این واکنش‌ها معمولا در دوره‌های اول کمتر دیده می‌شوند، اما خطر آن‌ها در دوره‌های بعدی (به ویژه از دوره ششم به بعد) به شدت افزایش می‌یابد. تجهیزات احیا و داروهای اورژانسی باید در دسترس باشند. در صورت بروز آنافیلاکسی، دارو باید فورا قطع شده و درمان حمایتی آغاز گردد.

سمیت تهوع‌زایی

• کربوپلاتین دارای پتانسیل متوسط تا بالا برای ایجاد تهوع و استفراغ است. استفاده از رژیم‌های پیشگیرانه ضد تهوع شامل مهارکننده‌های گیرنده سروتونین، کورتیکواستروئیدها و در صورت لزوم مهارکننده‌های گیرنده نوروکینین، پیش از شروع انفوزیون دارویی الزامی است.

سمیت کلیوی

• اگرچه سمیت کلیوی کربوپلاتین بسیار کمتر از سیس‌پلاتین است، اما همچنان در بیمارانی که سابقه نارسایی کلیوی دارند یا داروهای سمی برای کلیه مصرف می‌کنند، خطرناک است. دوز دارو حتما باید بر اساس عملکرد کلیه بیمار و با فرمول‌های استاندارد محاسبه شود.

سمیت عصبی و شنوایی

• نوروپاتی محیطی و کاهش شنوایی ممکن است رخ دهد، به ویژه در بیمارانی که سن بالایی دارند، قبلا تحت درمان با سایر داروهای پلاتین بوده‌اند یا به صورت همزمان داروهای سمی برای گوش دریافت می‌کنند.

مسمومیت کربوپلاتین و درمان آن
تشخیص سریع و مداخله زودهنگام در اوردوز کربوپلاتین برای نجات جان بیمار حیاتی است.

تظاهرات بالینی مسمومیت:

• هیچ پادزهر اختصاصی برای اوردوز کربوپلاتین وجود ندارد. علائم دریافت دوز بیش از حد شامل تشدید تمام عوارض جانبی دارو است. بارزترین علامت، سرکوب غیرقابل کنترل مغز استخوان است که به صورت خونریزی‌های گسترده و عفونت‌های مقاوم خود را نشان می‌دهد. همچنین سمیت شدید کبدی، نارسایی حاد کلیوی، کوری، از دست دادن شنوایی و سمیت شدید گوارشی (تهوع و استفراغ مقاوم) رخ می‌دهد.

مدیریت و درمان مسمومیت:

• در صورت بروز اوردوز، انفوزیون دارو باید بلافاصله متوقف شود.
• درمان کاملا حمایتی و علامتی است.
• حمایت هماتولوژیک شدید شامل تزریق مکرر پلاکت، گلبول قرمز فشرده و استفاده از فاکتورهای محرک کلونی گلبول‌های سفید برای مقابله با سرکوب مغز استخوان ضروری است.
• شروع سریع آنتی‌بیوتیک‌های وسیع‌الطیف در صورت بروز تب و نوتروپنی الزامی است.
• مایع‌درمانی تهاجمی برای حفظ برون‌ده ادراری و کاهش سمیت کلیوی باید انجام شود.
• همودیالیز در پاکسازی کربوپلاتین اوردوز شده تاثیر محدودی دارد، زیرا درصد بالایی از پلاتین به سرعت و به صورت برگشت‌ناپذیر به پروتئین‌های پلاسما و بافت‌ها متصل می‌شود و از طریق دیالیز قابل برداشت نیست. با این حال، در ساعات اولیه اوردوز، ممکن است برای پاکسازی بخش آزاد دارو تا حدی کمک‌کننده باشد. پایش مداوم عملکرد کبد، کلیه و علائم حیاتی در بخش مراقبت‌های ویژه توصیه می‌شود.

توصیه های دارویی کربوپلاتین

توصیه‌های دارویی مخصوص پزشک

محاسبه دوز و تجویز

• دوز این دارو معمولاً بر اساس فرمول کالورت محاسبه می‌شود تا سمیت سیستمیک به حداقل برسد. دوز کل کلینیکی برابر است با سطح زیر منحنی هدف ضربدر مجموع میزان فیلتراسیون گلومرولی بیمار و عدد بیست و پنج. در بیماران با اختلال عملکرد کلیه، تنظیم دقیق دوز بر اساس میزان کلیرانس کراتینین الزامی است.

مدیریت سرکوب مغز استخوان

• سرکوب مغز استخوان، به ویژه ترومبوسیتوپنی، مهم‌ترین عارضه محدودکننده دوز این دارو است. کمترین میزان پلاکت‌ها و گلبول‌های سفید معمولاً بین روزهای چهارده تا بیست و یکم پس از تزریق رخ می‌دهد. پیش از شروع هر چرخه درمانی، شمارش کامل سلول‌های خونی باید بررسی شود و تا زمان بهبودی شمارش سلولی، از تجویز چرخه بعدی خودداری گردد.

واکنش‌های حساسیت مفرط

• خطر بروز واکنش‌های حساسیت مفرط و آنافیلاکسی، به ویژه در بیمارانی که قبلاً با ترکیبات پلاتین درمان شده‌اند، وجود دارد. این واکنش‌ها معمولاً پس از دریافت چندین چرخه درمانی (اغلب در چرخه ششم یا هفتم) بروز می‌کنند. تجهیزات احیا و داروهای اورژانسی باید در دسترس باشند و در صورت لزوم، پروتکل‌های حساسیت‌زدایی در نظر گرفته شود.

پیشگیری از تهوع و استفراغ

• این دارو دارای پتانسیل متوسط تا بالای ایجاد تهوع و استفراغ است. استفاده از رژیم‌های پیشگیرانه ترکیبی ضد تهوع (مانند آنتاگونیست‌های گیرنده سروتونین به همراه کورتیکواستروئیدها و در موارد دوز بالا، مهارکننده‌های گیرنده نوروکینین) پیش از شروع تزریق به شدت توصیه می‌شود.

پایش‌های دوره‌ای

• علاوه بر پایش هماتولوژیک، بررسی منظم عملکرد کلیه و سطح الکترولیت‌ها (به ویژه منیزیم، پتاسیم و کلسیم) پیش از هر تزریق ضروری است. اگرچه سمیت کلیوی و عصبی این دارو کمتر از سیس‌پلاتین است، اما در بیماران پرخطر باید احتیاط شود.

توصیه‌های دارویی بیمار

علائم هشداردهنده عفونت و خونریزی

• به دلیل کاهش موقت سلول‌های دفاعی و پلاکت‌های خون، خطر ابتلا به عفونت و خونریزی افزایش می‌یابد. در صورت مشاهده هرگونه علائم عفونت مانند تب، لرز، گلودرد، یا علائم خونریزی شامل کبودی بی‌دلیل، خونریزی لثه یا وجود خون در ادرار و مدفوع، باید فوراً به تیم درمانی اطلاع داده شود.

مدیریت تهوع و تغذیه

• ممکن است پس از دریافت دارو دچار تهوع یا استفراغ شوید. داروهای ضد تهوع تجویز شده را دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف کنید. مصرف وعده‌های غذایی کوچک و مکرر و نوشیدن مایعات فراوان به کاهش این عوارض کمک می‌کند.

واکنش‌های حساسیتی

• در حین دریافت دارو یا مدت کوتاهی پس از آن، اگر دچار تنگی نفس، تورم صورت یا لب‌ها، بثورات پوستی شدید، یا احساس سبکی سر شدید، بلافاصله پرستار یا پزشک خود را مطلع کنید.

پیشگیری از بارداری

• این دارو می‌تواند آسیب‌های جدی به جنین وارد کند. هم مردان و هم زنان تحت درمان باید در طول دوره مصرف دارو و تا ماه‌ها پس از پایان آخرین دوز، از روش‌های مطمئن و موثر پیشگیری از بارداری استفاده کنند. همچنین شیردهی در طول درمان با این دارو ممنوع است.

خستگی و ضعف

• احساس خستگی مفرط در طول درمان طبیعی است. فعالیت‌های روزمره خود را تنظیم کرده و زمان‌های کافی برای استراحت در نظر بگیرید و از انجام کارهایی که نیاز به هوشیاری کامل دارند در زمان خستگی پرهیز کنید.