کربوپلاتین چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف کربوپلاتین

موارد مصرف تایید شده
کربوپلاتین به عنوان یک داروی شیمی‌درمانی مبتنی بر پلاتین، در درجه اول برای درمان بدخیمی‌های زنان تایید شده است. کاربرد اصلی و تایید شده این دارو به شرح زیر است:

سرطان پیشرفته تخمدان (درمان اولیه و ثانویه)

• کربوپلاتین به عنوان خط اول درمان در ترکیب با سایر داروها (مانند پاکلیتاکسل) برای درمان سرطان پیشرفته تخمدان تایید شده است. همچنین در بیمارانی که قبلا تحت درمان قرار گرفته‌اند (به ویژه بیمارانی که به داروهای پلاتین حساس هستند و بیماری آن‌ها عود کرده است) به عنوان درمان تسکینی یا خط دوم استفاده می‌شود.
• نکته بالینی برای پزشک: برخلاف بسیاری از داروهای شیمی‌درمانی که دوز آن‌ها بر اساس مساحت سطح بدن محاسبه می‌شود، دوز کربوپلاتین باید با استفاده از فرمول کالورت و بر اساس سطح زیر منحنی غلظت-زمان (هدف‌گذاری بین 4AUC تا 6AUC بسته به پروتکل درمانی) و میزان فیلتراسیون گلومرولی بیمار محاسبه شود. این روش خطر سمیت بیش از حد، به ویژه ترومبوسیتوپنی (کاهش پلاکت خون) را که مهم‌ترین عارضه محدودکننده دوز این دارو است، کاهش می‌دهد.

موارد مصرف خارج برچسب
با توجه به اثربخشی بالا و پروفایل سمیت متفاوت نسبت به سیس‌پلاتین (سمیت کلیوی، عصبی و گوارشی کمتر)، کربوپلاتین به طور گسترده در دستورالعمل‌های بین‌المللی برای طیف وسیعی از تومورهای توپر به صورت خارج برچسب توصیه می‌شود:

سرطان ریه سلول غیر کوچک و سلول کوچک

• در بیمارانی که کاندید مناسبی برای دریافت سیس‌پلاتین نیستند (به دلیل نارسایی کلیوی، نوروپاتی، افت شنوایی یا وضعیت عملکردی ضعیف)، کربوپلاتین به عنوان جایگزین در ترکیب با داروهایی نظیر جمسیتابین، اتوپوزاید یا پمترکسد تجویز می‌شود.
• نکته بالینی: اگرچه سیس‌پلاتین ممکن است در برخی موارد بقای کمی بهتری ایجاد کند، اما تحمل‌پذیری بسیار بهتر کربوپلاتین آن را به گزینه ارجح در بیماران مسن یا دارای بیماری‌های زمینه‌ای تبدیل کرده است.

سرطان پستان (به ویژه نوع سه‌گانه منفی)

• کربوپلاتین نقش پررنگی در درمان سرطان پستان سه‌گانه منفی، چه در مراحل اولیه (درمان نئوادجوانت در ترکیب با ایمونوتراپی یا تک‌دارویی) و چه در مراحل متاستاتیک دارد. همچنین در بیماران دارای جهش ژنتیکی خاص اثربخشی بالایی نشان می‌دهد.

سرطان‌های سر و گردن

• در درمان تسکینی سرطان‌های عودکننده یا متاستاتیک سر و گردن، یا به عنوان حساس‌کننده به پرتودرمانی در بیمارانی که تحمل سیس‌پلاتین را ندارند، استفاده می‌شود.

سرطان دهانه رحم و آندومتر

• در ترکیب با پاکلیتاکسل برای درمان سرطان‌های پیشرفته، عودکننده یا متاستاتیک رحم و دهانه رحم کاربرد بالینی گسترده‌ای دارد.

سرطان مثانه و دستگاه ادراری

• مجددا به عنوان یک جایگزین استاندارد برای سیس‌پلاتین در بیمارانی که از نظر کلیوی دچار مشکل هستند (میزان فیلتراسیون گلومرولی کمتر از 60 میلی‌لیتر در دقیقه) تجویز می‌شود.

توصیه مهم بالینی: در تمامی موارد مصرف (تایید شده یا خارج برچسب)، با توجه به دفع عمدتا کلیوی کربوپلاتین، ارزیابی دقیق عملکرد کلیه پیش از هر دوره تزریق و تنظیم دقیق دوز بر اساس فرمول کالورت برای جلوگیری از سرکوب شدید مغز استخوان ضروری است.

مکانیسم اثر کربوپلاتین

کربوپلاتین یک ترکیب هماهنگ‌کننده پلاتین است که عملکردی مشابه عوامل آلکیله‌کننده دارد و به عنوان یک داروی سیتوتوکسیک (سمی برای سلول) عمل می‌کند. جزئیات مکانیسم اثر این دارو در سطح سلولی به شرح زیر است:

تشکیل پیوندهای متقاطع

• پس از ورود به داخل سلول، کربوپلاتین دچار واکنش‌های هیدرولیز غیرآنزیمی شده و به فرم فعال خود تبدیل می‌شود. این فرم فعال به صورت کووالانسی به بازهای نیتروژنی (به ویژه گوانین) در مولکول دی ان ای متصل می‌شود.

توقف همانندسازی

• این اتصال منجر به تشکیل پیوندهای متقاطع درون‌رشته‌ای و بین‌رشته‌ای در ساختار دی ان ای می‌شود. تغییر شکل ساختاری دی ان ای باعث می‌شود تا آنزیم‌های مسئول همانندسازی و رونویسی نتوانند عملکرد خود را انجام دهند.

القای مرگ سلولی

• ناتوانی سلول در ترمیم آسیب‌های وارد شده به دی ان ای، در نهایت منجر به توقف چرخه سلولی و فعال شدن مسیرهای مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلولی (آپوپتوز) می‌گردد.

نکته بالینی: کربوپلاتین یک داروی غیراختصاصی به فاز چرخه سلولی است، به این معنی که می‌تواند در هر مرحله‌ای از چرخه حیات سلول، اثرات مخرب خود را بر روی دی ان ای اعمال کند، اگرچه سلول‌هایی که با سرعت بیشتری تکثیر می‌شوند، حساسیت بالاتری به این دارو دارند.

فارماکوکینتیک کربوپلاتین

جذب و توزیع

• از آنجا که این دارو منحصرا به صورت تزریق وریدی تجویز می‌شود، زیست‌دستیابی آن 100% است. حجم توزیع دارو در بدن تقریبا برابر با حجم کل آب بدن است. برخلاف سیس‌پلاتین، بخش فعال و متصل‌نشده کربوپلاتین در ساعات اولیه پس از تزریق، اتصال بسیار ضعیفی به پروتئین‌های پلاسما دارد (حدود 29% یا کمتر). با این حال، با گذشت زمان، پلاتین به صورت برگشت‌ناپذیر به پروتئین‌های بافتی و پلاسما متصل می‌شود.

متابولیسم

• این دارو تحت متابولیسم آنزیمی توسط سیستم سیتوکروم کبدی قرار نمی‌گیرد. فعال‌سازی دارو از طریق فرآیند آب‌پوشی (آکواسیون) غیرآنزیمی در داخل محیط آبی سلول‌ها و جریان خون انجام می‌شود.

دفع و پاکسازی

• مسیر اصلی دفع کربوپلاتین، کلیه‌ها و از طریق فیلتراسیون گلومرولی است. ارتباط خطی بسیار قدرتمندی بین کلیرانس کلیوی دارو و میزان فیلتراسیون گلومرولی بیمار وجود دارد. به همین دلیل عملکرد کلیه مهم‌ترین عامل تعیین‌کننده غلظت خونی دارو است. حدود 65% تا 70% از دوز تجویز شده در عرض 24 ساعت اول به صورت دست‌نخورده از طریق ادرار دفع می‌شود.

نیمه عمر

• نیمه عمر حذف برای بخش آزاد و فعال دارو (که مسئول اثرات درمانی و سمی است) نسبتا کوتاه و بین 1.5 تا 6 ساعت است. اما نیمه عمر حذف نهایی برای پلاتین تام (شامل پلاتین متصل به پروتئین) به دلیل اتصال محکم و برگشت‌ناپذیر، بسیار طولانی‌تر بوده و به بیش از 555 روز می‌رسد.

منع مصرف کربوپلاتین

موارد منع مصرف در بیماری‌ها و شرایط بالینی
تجویز کربوپلاتین در شرایط بالینی زیر اکیدا ممنوع است یا نیازمند احتیاط بسیار بالا و ارزیابی دقیق خطر در برابر منفعت می‌باشد:

حساسیت مفرط

• سابقه واکنش‌های حساسیت مفرط شدید یا آنافیلاکسی به کربوپلاتین، سایر ترکیبات حاوی پلاتین و یا هر یک از اجزای فرمولاسیون دارو.

سرکوب شدید مغز استخوان

• بیمارانی که دچار افت شدید رده‌های سلولی خونی (به ویژه ترومبوسیتوپنی و نوتروپنی شدید) هستند، نباید این دارو را دریافت کنند، مگر آنکه این افت مستقیما ناشی از خود بدخیمی زمینه‌ای باشد و درمان با کربوپلاتین ضروری تشخیص داده شود.

خونریزی فعال

• به دلیل خطر بالای افت پلاکت و تشدید خونریزی، تجویز در بیماران دارای خونریزی‌های فعال و شدید ممنوع است.

نارسایی شدید کلیوی

• با توجه به دفع عمدتا کلیوی این دارو، در نارسایی‌های شدید کلیوی تجویز آن نیازمند احتیاط فراوان است. اگر امکان تنظیم دقیق دوز بر اساس میزان فیلتراسیون گلومرولی وجود نداشته باشد، تجویز آن توصیه نمی‌شود.

موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی

بارداری

• کربوپلاتین دارای پتانسیل تراتوژنی و سمیت جنینی بالایی است. مصرف این دارو در دوران بارداری می‌تواند باعث ناهنجاری‌های ساختاری، تاخیر رشد و حتی مرگ جنین شود. تجویز آن در زنان باردار ممنوع است، مگر در شرایط تهدیدکننده حیات مادر که هیچ جایگزین درمانی ایمن‌تری در دسترس نباشد. پزشک موظف است بیماران در سنین باروری را نسبت به استفاده از روش‌های پیشگیری از بارداری بسیار مطمئن در طول دوره درمان و تا ماه‌ها پس از پایان آن (هم برای بیماران زن و هم برای بیماران مرد) توجیه نماید.

شیردهی

• به دلیل احتمال بالای ترشح دارو در شیر مادر و خطر بروز عوارض جانبی خطرناک (از جمله سرکوب مغز استخوان و سمیت سلولی) در شیرخوار، تغذیه با شیر مادر در طول دوره درمان با کربوپلاتین و تا مدتی پس از اتمام آخرین دوز دارو اکیدا ممنوع است.

موارد منع مصرف در کودکان
کربوپلاتین در کودکان منع مصرف مطلق ندارد و در واقع بخش مهمی از پروتکل‌های درمانی استاندارد برای بدخیمی‌های شایع اطفال (مانند رتینوبلاستوما، تومورهای سیستم عصبی مرکزی، نوروبلاستوما و تومورهای ژرم سل) محسوب می‌شود. با این وجود، مدیریت درمان در اطفال نیازمند توجه به موارد زیر است:

• تنظیم دوز در کودکان بسیار پیچیده‌تر از بزرگسالان است و باید منحصرا توسط انکولوژیست اطفال و بر اساس پروتکل‌های دقیق محاسباتی (اغلب مبتنی بر سطح زیر منحنی و عملکرد کلیه) انجام شود.
• کودکان نسبت به برخی عوارض جانبی مانند سمیت شنوایی (به خصوص در صورت استفاده همزمان با سایر داروهای سمی برای گوش) و سرکوب شدید مغز استخوان حساسیت بیشتری نشان می‌دهند، بنابراین پایش مداوم ارگان‌ها پیش از هر دوره تزریق الزامی است.

عوارض جانبی کربوپلاتین

عوارض بر اساس نوع:

عوارض خونی و سرکوب مغز استخوان (شایع‌ترین و محدودکننده دوز)

• سرکوب مغز استخوان مهم‌ترین عارضه این دارو است. کم‌خونی در 71% تا 90% بیماران رخ می‌دهد. کاهش کلی گلبول‌های سفید خون در حدود 85% موارد گزارش شده است. کاهش پلاکت‌ها که می‌تواند منجر به خونریزی شود، در 62% تا 71% بیماران دیده می‌شود. همچنین کاهش نوتروفیل‌ها که خطر عفونت را به شدت بالا می‌برد، در 59% تا 67% موارد بروز می‌کند.

عوارض گوارشی

• تهوع و استفراغ از عوارض بسیار شایع هستند و در 65% تا 92% بیماران گزارش شده‌اند (که در 10% تا 15% موارد می‌تواند شدید باشد). درد شکمی در حدود 17% و اسهال در 6% بیماران مشاهده می‌شود. التهاب مخاط دهان و دستگاه گوارش نیز با شیوع کمتری (حدود 6%) رخ می‌دهد.

عوارض کبدی و کلیوی

• سمیت کبدی معمولا خفیف و گذرا است. افزایش آلکالین فسفاتاز در 24%، افزایش آنزیم‌های کبدی در 15% و افزایش بیلی‌روبین در 5% بیماران رخ می‌دهد. در بخش کلیوی، افزایش نیتروژن اوره خون در 14% و افزایش کراتینین در 6% تا 10% بیماران گزارش شده است.

عوارض عصبی و حسی

• سمیت شنوایی شامل وزوز گوش و کاهش شنوایی در 1% تا 19% بیماران دیده می‌شود (خطر در کودکان و افراد با سابقه مصرف سایر داروهای مبتنی بر پلاتین بالاتر است). نوروپاتی محیطی شامل گزگز و بی‌حسی اندام‌ها در 4% تا 6% بیماران بروز می‌کند.

سایر عوارض سیستمیک

• درد عمومی در 23% بیماران و احساس ضعف و خستگی در 11% موارد گزارش شده است. ریزش مو با این دارو نسبت به بسیاری از داروهای شیمی‌درمانی کمتر است و در حدود 3% موارد دیده می‌شود. واکنش‌های حساسیت مفرط در حالت کلی در 2% بیماران رخ می‌دهد، اما در صورت تکرار دوره‌های درمانی (به ویژه پس از دوره ششم)، شیوع آن تا 16% افزایش می‌یابد.

عوارض بر اساس درصد:

عوارض شایع (%10<)

• سیستم اعصاب مرکزی: درد

• غدد درون ریز و متابولیسم: کاهش سدیم خون، کاهش منیزیم خون، کاهش کلسیم خون، کاهش پتاسیم خون

• گوارش: استفراغ، درد شکمی، تهوع

• هماتولوژی و انکولوژی: سرکوب مغز استخوان (وابسته به دوز؛ محدود کردن دوز به 21 روز به صورت مونوتراپی)، آنمی، لکوپنی، نوتروپنی، ترومبوسیتوپنی

• کبدی: افزایش سطح سرمی آلکالین فسفاتاز، افزایش سطح سرمی آسپارتات آمینوترانسفراز

• ازدیاد حساسیت: ازدیاد حساسیت

• عصبی، عضلانی و اسکلتی: ضعف

• کلیوی: کاهش کلیرانس کراتینین، افزایش BUN

عوارض نسبتا شایع (%10-1)

• سیستم اعصاب مرکزی: نوروپاتی محیطی، سمیت عصبی

• پوستی: ریزش مو

• گوارشی: یبوست، اسهال، اختلال چشایی، موکوزیت، التهاب دهان

• هماتولوژی و انکولوژی: اختلالات خونریزی، خونریزی

• کبدی: افزایش بیلی روبین سرم

• عفونی: عفونت

• چشمی: اختلالات بینایی

• گوشی: سمیت گوشی

• کلیوی: افزایش سرم کراتینین

سایر عوارض (%1>، مهم یا تهدید کننده حیات)

• آنافیلاکسی، بی اشتهایی، برونکواسپاسم، نارسایی قلبی، حوادث عروق مغزی، دهیدراسیون (کاهش آب بدن) آمبولی، اریتم، تب نوتروپنی، آنمی همولیتیک (حاد)، سندرم اورمیک همولیتیک، افزایش فشار خون، افت فشار خون، واکنش محل تزریق (درد، قرمزی، تورم)، ایسکمی دست و پا (حاد)، کسالت، متاستاز، خارش، راش پوستی، نکروز بافت (به علت نشت دارو هنگام تزریق)، کهیر، کاهش بینایی

تداخلات دارویی کربوپلاتین

مشخصات کلی تداخلات:

• تشدید هیپوکالمی
• عامل انکولوژیک سرکوب‌کننده سیستم ایمنی
• عامل انکولوژیک سرکوب‌کننده مغز استخوان
• تشدید سمیت کلیوی
• تشدید سمیت گوشی

تداخلات رده X (پرهیز):

ب.ث.ژ (داخل مثانه‌ای)، کلادریبین، دیپیرون، ناتالیزومب، پیمکرولیموس، سورافنیب، تاکرولیموس (موضعی)، اوپاداسیتینیب، واکسن‌ (زنده)

کاهش اثرات داروها توسط کربوپلاتین:

ب.ث.ژ (داخل مثانه‌ای)، تست پوستی کوکسیدیوئید ایمیت، فوس فنی‌توئین-فنی‌توئین، لنوگراستیم، لیپگفیلگراستیم، نیوولومب، پیدوتیمود، سیپولوسل-تی، واکسن آبله و آبله میمونی (زنده)، ترتوموتید، واکسن‌ (غیرفعال)، واکسن‌ (زنده)

کاهش اثرات کربوپلاتین توسط داروها:

اکیناسه

افزایش اثرات داروها توسط کربوپلاتین:

باریسیتینیب، بکساروتن، کلوزاپین، دفریپرون، فینگولیمود، لفلونامید، ناتالیزومب، اوزانیمود، سیپونیمود، مشتقات تاکسان، توفاسیتینیب، توپوتکان، اوپاداسیتینیب، واکسن‌ (زنده)

افزایش اثرات کربوپلاتین توسط داروها:

آمینوگلیکوزیدها، کلرامفنیکل (چشمی)، کلادریبین، دنوزومب، دیپیرون، اینبلیزومب، مزالامین، اوکرلیزومب، پالیفرمین، پیمکرولیموس، پرومازین، رفلومیلاست، سورافنیب، تاکرولیموس (موضعی)، تراستوزومب

تداخلات دارویی مهم
تجویز همزمان کربوپلاتین با برخی داروها می‌تواند خطر سمیت را به شدت افزایش دهد. موارد زیر از مهم‌ترین تداخلات بالینی هستند:

داروهای سمی برای کلیه

• مصرف همزمان کربوپلاتین با داروهایی که سمیت کلیوی دارند، خطر آسیب به کلیه‌ها را به صورت تصاعدی افزایش می‌دهد. نمونه‌های برجسته این داروها شامل آنتی‌بیوتیک‌های گروه آمینوگلیکوزید (مانند جنتامایسین و آمیکاسین)، داروی ضد قارچ آمفوتریسین بی، و برخی داروهای ضد ویروس (مانند آسیکلوویر و فوسکارنت) است. در صورت نیاز به تجویز همزمان، پایش دقیق و مداوم عملکرد کلیوی کاملاً ضروری است.

داروهای سمی برای گوش

• ترکیب کربوپلاتین با داروهایی که سمیت شنوایی دارند، می‌تواند منجر به کاهش شنوایی دائمی یا وزوز گوش شود. مهم‌ترین دارو در این گروه، دیورتیک‌های گروه لوپ (مانند فوروزماید) در دوزهای بالا و آنتی‌بیوتیک‌های آمینوگلیکوزید هستند. این خطر در کودکان به مراتب بیشتر است و باید از تجویز همزمان تا حد امکان پرهیز شود.

سایر داروهای سرکوب‌کننده مغز استخوان

• تجویز کربوپلاتین به همراه سایر عوامل شیمی‌درمانی یا داروهایی که مغز استخوان را سرکوب می‌کنند (مانند کلوزاپین)، می‌تواند منجر به نوتروپنی، ترومبوسیتوپنی و کم‌خونی شدید و طولانی‌مدت شود. این امر بیمار را در معرض خطر بالای عفونت‌های فرصت‌طلب و خونریزی‌های جدی قرار می‌دهد. تنظیم دقیق دوز و زمان‌بندی درمان‌ها حیاتی است.

وارفارین

• کربوپلاتین می‌تواند با تأثیر بر عملکرد کبد و همچنین کاهش تعداد پلاکت‌ها، اثر ضدانعقادی وارفارین را تغییر دهد. در بیمارانی که همزمان این دو دارو را دریافت می‌کنند، پایش مکرر و دقیق زمان پروترومبین یا نسبت نرمال‌شده بین‌المللی برای جلوگیری از خونریزی یا تشکیل لخته ضروری است.

فنی‌توئین

• گزارش شده است که داروهای مبتنی بر پلاتین می‌توانند سطح پلاسمایی فنی‌توئین را کاهش دهند و خطر بروز تشنج را در بیماران مستعد افزایش دهند. پایش سطح خونی فنی‌توئین و تنظیم دوز آن در طول دوره شیمی‌درمانی توصیه می‌شود.

واکسن‌های زنده

• به دلیل سرکوب سیستم ایمنی ناشی از کربوپلاتین، تجویز واکسن‌های حاوی ویروس زنده ضعیف‌شده (مانند واکسن سرخک، اوریون، سرخجه و فلج اطفال خوراکی) اکیداً ممنوع است. این کار می‌تواند منجر به عفونت گسترده و کشنده در بیمار شود. واکسیناسیون باید چندین ماه پس از اتمام دوره شیمی‌درمانی انجام شود.

تداخل با غذا

• هیچ تداخل بالینی قابل توجهی بین کربوپلاتین و هر نوع غذا یا نوشیدنی گزارش نشده است. از آنجایی که این دارو به صورت وریدی تجویز می‌شود، تداخلات مرتبط با جذب گوارشی مطرح نیست.

تداخل در آزمایشات
کربوپلاتین به صورت مستقیم با روش‌های سنجش آزمایشگاهی تداخل ندارد، اما به دلیل اثرات فیزیولوژیک خود می‌تواند نتایج آزمایشات زیر را به شدت تحت تأثیر قرار دهد:

الکترولیت‌ها

• این دارو به طور شایع باعث کاهش سطح سرمی الکترولیت‌های کلیدی می‌شود. افت منیزیم، پتاسیم، کلسیم و سدیم از عوارض متابولیک شناخته‌شده دارو هستند و نیازمند پایش منظم و جایگزینی در صورت لزوم می‌باشند.

عملکرد کلیه

• کربوپلاتین می‌تواند باعث افزایش سطح نیتروژن اوره خون و کراتینین سرم شود که نشان‌دهنده سمیت کلیوی است.

عملکرد کبد

• افزایش گذرا در سطح آنزیم‌های کبدی (شامل آلکالین فسفاتاز و ترانس‌آمینازها) و بیلی‌روبین ممکن است مشاهده شود.

اسید اوریک

• به دلیل لیز سلول‌های توموری، سطح اسید اوریک خون ممکن است افزایش یابد که بیمار را در معرض خطر سندرم لیز تومور و نقرس حاد قرار می‌دهد.

هشدار ها کربوپلاتین

هشدارهای جامع و کاربردی بالینی
تجویز کربوپلاتین با خطرات جدی همراه است و نیازمند پایش دقیق بالینی می‌باشد. هشدارهای اساسی (از جمله هشدارهای جعبه سیاه) شامل موارد زیر است:

سرکوب شدید مغز استخوان

• مهم‌ترین عارضه محدودکننده دوز کربوپلاتین، سرکوب مغز استخوان، به ویژه افت شدید پلاکت‌ها است. افت پلاکت، کاهش گلبول‌های سفید و کم‌خونی می‌توانند منجر به خونریزی‌های کشنده و عفونت‌های شدید شوند. پزشک باید پیش از هر دوره درمان، شمارش کامل خونی را ارزیابی کند. تا زمانی که پلاکت‌ها و نوتروفیل‌ها به سطح ایمن نرسیده‌اند، دوره بعدی درمان نباید آغاز شود.

واکنش‌های حساسیت مفرط و آنافیلاکسی

• واکنش‌های آلرژیک شدید و تهدیدکننده حیات ممکن است رخ دهد. این واکنش‌ها معمولا در دوره‌های اول کمتر دیده می‌شوند، اما خطر آن‌ها در دوره‌های بعدی (به ویژه از دوره ششم به بعد) به شدت افزایش می‌یابد. تجهیزات احیا و داروهای اورژانسی باید در دسترس باشند. در صورت بروز آنافیلاکسی، دارو باید فورا قطع شده و درمان حمایتی آغاز گردد.

سمیت تهوع‌زایی

• کربوپلاتین دارای پتانسیل متوسط تا بالا برای ایجاد تهوع و استفراغ است. استفاده از رژیم‌های پیشگیرانه ضد تهوع شامل مهارکننده‌های گیرنده سروتونین، کورتیکواستروئیدها و در صورت لزوم مهارکننده‌های گیرنده نوروکینین، پیش از شروع انفوزیون دارویی الزامی است.

سمیت کلیوی

• اگرچه سمیت کلیوی کربوپلاتین بسیار کمتر از سیس‌پلاتین است، اما همچنان در بیمارانی که سابقه نارسایی کلیوی دارند یا داروهای سمی برای کلیه مصرف می‌کنند، خطرناک است. دوز دارو حتما باید بر اساس عملکرد کلیه بیمار و با فرمول‌های استاندارد محاسبه شود.

سمیت عصبی و شنوایی

• نوروپاتی محیطی و کاهش شنوایی ممکن است رخ دهد، به ویژه در بیمارانی که سن بالایی دارند، قبلا تحت درمان با سایر داروهای پلاتین بوده‌اند یا به صورت همزمان داروهای سمی برای گوش دریافت می‌کنند.

مسمومیت کربوپلاتین و درمان آن
تشخیص سریع و مداخله زودهنگام در اوردوز کربوپلاتین برای نجات جان بیمار حیاتی است.

تظاهرات بالینی مسمومیت:

• هیچ پادزهر اختصاصی برای اوردوز کربوپلاتین وجود ندارد. علائم دریافت دوز بیش از حد شامل تشدید تمام عوارض جانبی دارو است. بارزترین علامت، سرکوب غیرقابل کنترل مغز استخوان است که به صورت خونریزی‌های گسترده و عفونت‌های مقاوم خود را نشان می‌دهد. همچنین سمیت شدید کبدی، نارسایی حاد کلیوی، کوری، از دست دادن شنوایی و سمیت شدید گوارشی (تهوع و استفراغ مقاوم) رخ می‌دهد.

مدیریت و درمان مسمومیت:

• در صورت بروز اوردوز، انفوزیون دارو باید بلافاصله متوقف شود.
• درمان کاملا حمایتی و علامتی است.
• حمایت هماتولوژیک شدید شامل تزریق مکرر پلاکت، گلبول قرمز فشرده و استفاده از فاکتورهای محرک کلونی گلبول‌های سفید برای مقابله با سرکوب مغز استخوان ضروری است.
• شروع سریع آنتی‌بیوتیک‌های وسیع‌الطیف در صورت بروز تب و نوتروپنی الزامی است.
• مایع‌درمانی تهاجمی برای حفظ برون‌ده ادراری و کاهش سمیت کلیوی باید انجام شود.
• همودیالیز در پاکسازی کربوپلاتین اوردوز شده تاثیر محدودی دارد، زیرا درصد بالایی از پلاتین به سرعت و به صورت برگشت‌ناپذیر به پروتئین‌های پلاسما و بافت‌ها متصل می‌شود و از طریق دیالیز قابل برداشت نیست. با این حال، در ساعات اولیه اوردوز، ممکن است برای پاکسازی بخش آزاد دارو تا حدی کمک‌کننده باشد. پایش مداوم عملکرد کبد، کلیه و علائم حیاتی در بخش مراقبت‌های ویژه توصیه می‌شود.

توصیه های دارویی کربوپلاتین

توصیه‌های دارویی مخصوص پزشک

محاسبه دوز و تجویز

• دوز این دارو معمولاً بر اساس فرمول کالورت محاسبه می‌شود تا سمیت سیستمیک به حداقل برسد. دوز کل کلینیکی برابر است با سطح زیر منحنی هدف ضربدر مجموع میزان فیلتراسیون گلومرولی بیمار و عدد بیست و پنج. در بیماران با اختلال عملکرد کلیه، تنظیم دقیق دوز بر اساس میزان کلیرانس کراتینین الزامی است.

مدیریت سرکوب مغز استخوان

• سرکوب مغز استخوان، به ویژه ترومبوسیتوپنی، مهم‌ترین عارضه محدودکننده دوز این دارو است. کمترین میزان پلاکت‌ها و گلبول‌های سفید معمولاً بین روزهای چهارده تا بیست و یکم پس از تزریق رخ می‌دهد. پیش از شروع هر چرخه درمانی، شمارش کامل سلول‌های خونی باید بررسی شود و تا زمان بهبودی شمارش سلولی، از تجویز چرخه بعدی خودداری گردد.

واکنش‌های حساسیت مفرط

• خطر بروز واکنش‌های حساسیت مفرط و آنافیلاکسی، به ویژه در بیمارانی که قبلاً با ترکیبات پلاتین درمان شده‌اند، وجود دارد. این واکنش‌ها معمولاً پس از دریافت چندین چرخه درمانی (اغلب در چرخه ششم یا هفتم) بروز می‌کنند. تجهیزات احیا و داروهای اورژانسی باید در دسترس باشند و در صورت لزوم، پروتکل‌های حساسیت‌زدایی در نظر گرفته شود.

پیشگیری از تهوع و استفراغ

• این دارو دارای پتانسیل متوسط تا بالای ایجاد تهوع و استفراغ است. استفاده از رژیم‌های پیشگیرانه ترکیبی ضد تهوع (مانند آنتاگونیست‌های گیرنده سروتونین به همراه کورتیکواستروئیدها و در موارد دوز بالا، مهارکننده‌های گیرنده نوروکینین) پیش از شروع تزریق به شدت توصیه می‌شود.

پایش‌های دوره‌ای

• علاوه بر پایش هماتولوژیک، بررسی منظم عملکرد کلیه و سطح الکترولیت‌ها (به ویژه منیزیم، پتاسیم و کلسیم) پیش از هر تزریق ضروری است. اگرچه سمیت کلیوی و عصبی این دارو کمتر از سیس‌پلاتین است، اما در بیماران پرخطر باید احتیاط شود.

توصیه‌های دارویی بیمار

علائم هشداردهنده عفونت و خونریزی

• به دلیل کاهش موقت سلول‌های دفاعی و پلاکت‌های خون، خطر ابتلا به عفونت و خونریزی افزایش می‌یابد. در صورت مشاهده هرگونه علائم عفونت مانند تب، لرز، گلودرد، یا علائم خونریزی شامل کبودی بی‌دلیل، خونریزی لثه یا وجود خون در ادرار و مدفوع، باید فوراً به تیم درمانی اطلاع داده شود.

مدیریت تهوع و تغذیه

• ممکن است پس از دریافت دارو دچار تهوع یا استفراغ شوید. داروهای ضد تهوع تجویز شده را دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف کنید. مصرف وعده‌های غذایی کوچک و مکرر و نوشیدن مایعات فراوان به کاهش این عوارض کمک می‌کند.

واکنش‌های حساسیتی

• در حین دریافت دارو یا مدت کوتاهی پس از آن، اگر دچار تنگی نفس، تورم صورت یا لب‌ها، بثورات پوستی شدید، یا احساس سبکی سر شدید، بلافاصله پرستار یا پزشک خود را مطلع کنید.

پیشگیری از بارداری

• این دارو می‌تواند آسیب‌های جدی به جنین وارد کند. هم مردان و هم زنان تحت درمان باید در طول دوره مصرف دارو و تا ماه‌ها پس از پایان آخرین دوز، از روش‌های مطمئن و موثر پیشگیری از بارداری استفاده کنند. همچنین شیردهی در طول درمان با این دارو ممنوع است.

خستگی و ضعف

• احساس خستگی مفرط در طول درمان طبیعی است. فعالیت‌های روزمره خود را تنظیم کرده و زمان‌های کافی برای استراحت در نظر بگیرید و از انجام کارهایی که نیاز به هوشیاری کامل دارند در زمان خستگی پرهیز کنید.