موارد مصرف تایید شده مکمل فسفاتمکملهای فسفات شامل فرمولاسیونهای خوراکی و وریدی ترکیبات فسفات سدیم و فسفات پتاسیم هستند. یون فسفات عنصر اصلی در متابولیسم انرژی سلولی، ساختار غشای سلولی، استحکام استخوان و عملکرد طبیعی سیستمهای عصبی و عضلانی است. موارد زیر اندیکاسیونهای رسمی و تایید شده این داروها میباشند.
درمان و پیشگیری از هیپوفسفاتمی
- مکمل فسفات برای درمان فوری یا پیشگیری از افت سطح فسفات خون در بیماران مبتلا به هیپوفسفاتمی حاد یا مزمن تایید شده است.
- توضیحات کاربردی برای پزشک و بالینی: هیپوفسفاتمی میتواند ناشی از سواغذیه، الکلیسم مزمن، سوختگیهای شدید، کتواسیدوز دیابتی، یا سندرم مجدد رسانی غذایی باشد. در موارد هیپوفسفاتمی خفیف تا متوسط که سطح فسفات خون بین یک و نیم تا دو و نیم میلیگرم در دسیلیتر است، فرمهای خوراکی مانند فسفات پتاسیم یا فسفات سدیم تجویز میشوند. اما در هیپوفسفاتمی شدید یا کمتر از یک میلیگرم در دسیلیتر یا زمانی که بیمار علائم حاد بالینی مانند ضعف شدید عضلانی، نارسایی تنفسی یا اختلالات روانی نشان میدهد، تجویز وریدی الزامی است. دوز وریدی معمولاً بر اساس میزان نقص فسفات و وزن بیمار محاسبه شده و طی چهار تا شش ساعت تزریق میشود تا از هیپوکالمی یا هیپوکالسیومی ناگهانی جلوگیری شود.
جبران فسفات در تغذیه وریدی کامل
- استفاده از تزریق وریدی فسفات به عنوان مکمل ضروری در محلولهای تغذیه کاملاً وریدی جهت حفظ تعادل الکترولیتی و جلوگیری از بروز هیپوفسفاتمی تایید شده است.
- توضیحات کاربردی برای پزشک و بالینی: بیماران بستری در بخشهای مراقبتهای ویژه که قادر به دریافت تغذیه دهانی نیستند، به سرعت دچار افت فسفات میشوند. اضافه کردن فسفات سدیم یا فسفات پتاسیم به کیسههای تغذیه وریدی بر اساس نیاز روزانه بیمار و پایش مداوم الکترولیتها صورت میگیرد. انتخاب بین ملح سدیم یا پتاسیم باید بر اساس سطح پتاسیم و سدیم پایه بیمار انجام شود تا از هایپرکالمی یا هایپرناترمی جلوگیری گردد.
پاکسازی روده بزرگ قبل از اقدامات تشخیصی و جراحی
- فرمولاسیونهای خوراکی با دوز بالای فسفات سدیم به عنوان ملین اسموتیک برای آمادهسازی روده بزرگ قبل از کولونوسکوپی یا جراحیهای روده تایید شدهاند.
- توضیحات کاربردی برای پزشک و بالینی: محلولهای خوراکی فسفات سدیم با کشیدن آب به درون روده موجب تخلیه سریع آن میشوند. پزشک باید توجه داشته باشد که استفاده از این محلولها خطر بالایی برای بروز نفروپاتی حاد فسفاتی، دهیدراتاسیون و اختلالات شدید الکترولیتی ایجاد میکند. از این رو، مصرف آن در بیماران با اختلال عملکرد کلیه، بیماران سالمند، یا مبتلایان به نارسایی قلبی منسوخ یا کاملاً محدود است و باید ترجیحاً از محلولهای جایگزین مانند پلیاتیلن گلیکول استفاده شود.
موارد مصرف خارج از برچسب مکمل فسفاتبه دلیل نقش ترکیبات فسفاتی در اسیدیسازی ادرار و مهار رسوب کلسیم، این دارو در برخی شرایط بالینی غیر از موارد تایید شده رسمی نیز با استناد به مطالعات بینالمللی تجویز میشود.
پیشگیری و درمان سنگهای کلیوی کلسیمی
- مکملهای فسفات خوراکی، به ویژه فسفات پتاسیم یا ترکیبات آلمینیومی و پتاسیمی، به صورت خارج از برچسب برای پیشگیری از تشکیل مجدد سنگهای کلیوی حاوی کلسیم اگزالات یا کلسیم فسفات در بیماران مبتلا به هیپرکالسیوری ایدیوپاتیک تجویز میشوند.
- توضیحات کاربردی برای پزشک و بالینی: تجویز فسفات خوراکی با افزایش دفع پیروفسفات در ادرار، که یک مهارکننده طبیعی کریستالیزاسیون است، و همچنین با کاهش جذب رودهای کلسیم، میزان تشکیل سنگ را به طور قابل توجهی کاهش میدهد. در این بیماران، دوزهای خوراکی به صورت منقسم همراه با غذا تجویز میشوند و پایش ادرار بیست و چهار ساعته برای سنجش میزان دفع کلسیم و سیترات الزامی است.
درمان کمکی در هیپرکالسیومی حاد
- در موارد خاصی از افزایش شدید کلسیم خون که به درمانهای خط اول پاسخ ندادهاند، از تزریق وریدی یا مصرف خوراکی فسفات به عنوان یک اقدام کمکی و ثانویه استفاده میشود.
- توضیحات کاربردی برای پزشک و بالینی: فسفات با اتصال به کلسیم آزاد خون و تشکیل رسوب فسفات کلسیم در بافتها یا استخوان، سطح کلسیم پلاسمایی را به سرعت کاهش میدهد. اما به دلیل خطر بالای رسوب نابجای کلسیم در عروق، کلیهها و قلب که میتواند منجر به نارسایی حاد کلیه یا آریتمی شود، این روش تنها در شرایط اضطراری و خطر جانی هنگامی که سایر داروها مانند بیسفوسفوناتها در دسترس نیستند، تحت مراقبتهای ویژه استفاده میشود.
اسیدیسازی ادرار جهت درمان یا کنترل برخی عفونتها و اختلالات
- فرمولاسیونهای معینی از فسفات برای اسیدی کردن محیط ادرار به صورت خارج از برچسب استفاده میشوند.
- توضیحات کاربردی برای پزشک و بالینی: اسیدی شدن ادرار میتواند اثر برخی آنتیبیوتیکها را در مجاری ادراری افزایش داده و از انحلال یا رشد برخی باکتریهای تجزیهکننده اوره جلوگیری کند. همچنین اسیدیسازی ادرار به حل شدن برخی سنگهای قلیایی کمک میکند. پزشک باید میزان اسیدیته ادرار را به طور منظم پایش کند تا از بروز اسیدوز متابولیک سیستمیک جلوگیری شود.