ایربزارتان یک مسدودکننده گیرنده آنژیوتانسین دو است که با مهار انتخابی گیرندههای نوع یک، باعث مهار اثرات انقباضی عروق و ترشح آلدوسترون میشود. این دارو به دلیل فراهمی زیستی بالا و نیمهعمر طولانی، جایگاه ویژهای در درمان بیماریهای قلبی و کلیوی دارد.
موارد مصرف تایید شده و نکات بالینی
۱. درمان فشار خون بالا
- ایربزارتان به عنوان خط اول درمان فشار خون بالا، به تنهایی یا در ترکیب با سایر داروهای ضد فشار خون استفاده میشود.
- نکته بالینی: این دارو به ویژه در بیمارانی که دچار سرفههای ناشی از مصرف داروهای مهارکننده آنزیم مبدل آنژیوتانسین میشوند، جایگزین بسیار مناسبی است. شروع اثر دارو معمولا در عرض دو هفته مشاهده میشود و برای رسیدن به حداکثر اثر کاهش فشار خون، ممکن است چهار تا شش هفته زمان نیاز باشد.
۲. نفروپاتی دیابتی در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو
- یکی از مهمترین تاییدیه های این دارو، محافظت از کلیه در بیماران دیابتی دارای فشار خون بالا و دفع پروتئین است.
- نکته بالینی: ایربزارتان سرعت پیشرفت بیماری کلیوی را در بیمارانی که دارای سطح بالای کراتینین سرم و دفع آلبومین بیش از سیصد میلیگرم در روز هستند، به طور قابل توجهی کاهش میدهد. این اثر محافظتی فراتر از کاهش صرف فشار خون است و به دلیل مهار سیستم رنین آنژیوتانسین در داخل کلیه رخ میدهد.
موارد مصرف خارج برچسب و کاربردهای بالینی
استفاده از ایربزارتان در موارد زیر اگرچه ممکن است در برچسب رسمی دارو قید نشده باشد، اما بر اساس شواهد علمی و دستورالعملهای معتبر بالینی (مانند انجمن قلب آمریکا) به وفور توسط پزشکان مورد استفاده قرار میگیرد:
۱. نارسایی قلبی با کسر تخلیه کاهش یافته
- در بیمارانی که نارسایی قلبی دارند و نمیتوانند داروهای مهارکننده آنزیم مبدل آنژیوتانسین را تحمل کنند، ایربزارتان به عنوان یک جایگزین استاندارد برای کاهش مرگ و میر و دفعات بستری شدن در بیمارستان استفاده میشود.
- توصیه بالینی: در این بیماران، پایش منظم سطح پتاسیم و عملکرد کلیه (نیتروژن اوره خون و کراتینین) به ویژه در زمان شروع درمان یا افزایش دوز ضروری است.
۲. پیشگیری از نارسایی کلیوی در بیماران غیر دیابتی
- شواهدی وجود دارد که نشان میدهد این دارو در سایر بیماریهای کلیوی که با دفع پروتئین همراه هستند (حتی بدون وجود دیابت)، اثرات محافظتی دارد و میتواند از پیشرفت به سمت مرحله نهایی بیماری کلیوی جلوگیری کند.
۳. کاهش خطر سکته مغزی و هیپرتروفی بطن چپ
- مانند سایر داروهای این دسته، ایربزارتان ممکن است در بیمارانی که دچار ضخامت دیواره قلب ناشی از فشار خون بالا هستند، به بازگشت تغییرات ساختاری قلب و کاهش خطر حوادث مغزی عروقی کمک کند.
۴. سندرم مارفان
- در برخی پروتکلهای درمانی، از مهارکنندههای گیرنده آنژیوتانسین برای کاهش سرعت اتساع ریشه آئورت در بیماران مبتلا به سندرم مارفان استفاده میشود.
ملاحظات مهم برای پزشک
- خطر نارسایی کلیوی: در بیمارانی که سیستم رنین آنژیوتانسین آنها به شدت فعال است (مانند بیماران دچار کمآبی یا تنگی شریان کلیوی دوطرفه)، شروع درمان با ایربزارتان ممکن است منجر به افت ناگهانی عملکرد کلیه شود.
- هشدار دوران بارداری: مصرف این دارو در سه ماهه دوم و سوم بارداری به دلیل خطر جدی آسیب به جنین و حتی مرگ جنین، مطلقاً ممنوع است. در صورت تشخیص بارداری، دارو باید بلافاصله قطع شود.
- تداخلات دارویی: مصرف همزمان با مکملهای پتاسیم یا دیورتیکهای نگهدارنده پتاسیم خطر هایپرکالمی را به شدت افزایش میدهد.