استرپتومایسین یک آنتی بیوتیک باکتری کش قوی از خانواده آمینوگلیکوزیدها است که از طریق مهار سنتز پروتئین باکتریایی عمل می کند. این دارو به دلیل عوارض جانبی خاص مانند سمیت گوشی و کلیوی معمولا در خطوط اول درمان عفونت های رایج قرار ندارد اما در شرایط بالینی ویژه و عفونت های خاص جایگاه بسیار مهمی دارد.
موارد مصرف تایید شده استرپتومایسین درمان بیماری سل
- استرپتومایسین یکی از داروهای کلاسیک در درمان سل فعال است. این دارو به طور معمول همراه با سایر داروهای ضد سل تجویز می شود و هرگز نباید به تنهایی به کار رود زیرا مقاومت دارویی به سرعت ایجاد می شود. در شرایط بالینی امروز این دارو بیشتر در رژیم های درمانی بیماران مبتلا به سل مقاوم به دارو یا در مواردی که سایر داروهای خط اول قابل تحمل نیستند استفاده می شود. پایش دقیق عملکرد شنوایی و کلیوی بیمار در طول دوره درمان کاملا الزامی است.
درمان تولارمی
- این دارو به عنوان درمان انتخابی و استاندارد طلایی برای بیماری تولارمی شناخته می شود. پاسخ بالینی به این دارو معمولا بسیار سریع است. دوره درمان معمولا بین هفت تا ده روز زمان می برد و تزریق به صورت عضلانی عمیق انجام می شود.
درمان طاعون
- در مدیریت بالینی بیماران مبتلا به طاعون استرپتومایسین داروی بسیار موثری است. تجویز زودهنگام این دارو می تواند به طور چشمگیری میزان مرگ و میر ناشی از این عفونت شدید را کاهش دهد. درمان باید حداقل ده روز یا تا زمان رفع کامل علائم ادامه یابد.
اندوکاردیت باکتریایی
- درمان اندوکاردیت ناشی از انتروکوک ها و استرپتوکوک های گروه ویریدانس یکی دیگر از موارد مصرف تایید شده است. در این شرایط استرپتومایسین حتما باید در ترکیب با یک داروی موثر بر دیواره سلولی مانند پنی سیلین یا آمپی سیلین تجویز شود تا اثر هم افزایی ایجاد کند. انتخاب بین این دارو و سایر امینوگلیکوزیدها به الگوی مقاومت میکروبی بستگی دارد.
درمان بروسلوز یا تب مالت
- این دارو در ترکیب با سایر آنتی بیوتیک ها مانند تتراسایکلین ها برای درمان تب مالت استفاده می شود. ترکیب دارویی برای جلوگیری از عود بیماری ضروری است و معمولا استرپتومایسین در دو تا سه هفته اول درمان به صورت تزریقی استفاده می شود.
موارد مصرف خارج برچسب استرپتومایسین عفونت های مایکوباکتریومی غیر سلی
- یکی از کاربردهای مهم خارج از برچسب این دارو مدیریت عفونت های ناشی از کمپلکس مایکوباکتریوم اویوم است. این عفونت ها به ویژه در بیماران مبتلا به نقص سیستم ایمنی یا بیماری های ساختاری ریه شایع هستند. استرپتومایسین در فاز اولیه و شدید درمان به صورت ترکیبی با داروهای گروه ماکرولید و اتامبوتول برای کاهش سریع بار میکروبی استفاده می شود.
عفونت های شدید ناشی از باکتری های گرم منفی مقاوم
- در موارد نادری که باکتری های گرم منفی به تمام آنتی بیوتیک های کم خطرتر مقاوم باشند پزشکان ممکن است به عنوان آخرین راهکار به سراغ این دارو بروند. این کاربرد نیازمند تست حساسیت دقیق میکروبی در آزمایشگاه است و تنظیم دوز دارو بر اساس میزان پاکسازی کراتینین بیمار به شدت حیاتی است.