بلیناتومومب یک داروی ایمونوتراپی از دسته آنتیبادیهای دو اختصاصی است که برای درمان انواع خاصی از لوسمی لنفوبلاستیک حاد استفاده میشود. این دارو با اتصال همزمان به لنفوسیتهای T بیمار و سلولهای لوسمی که حاوی مارکر CD19 هستند، باعث فعالسازی لنفوسیتهای T و از بین بردن سلولهای سرطانی میشود.
۱. موارد مصرف تأیید شده موارد مصرف تأیید شده بلیناتومومب که بر اساس شواهد بالینی قوی و تأیید سازمانهای نظارتی بینالمللی مانند سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) تعیین شدهاند، عمدتاً در درمان لوسمی لنفوبلاستیک حاد (ALL) متمرکز هستند.
الف) لوسمی لنفوبلاستیک حاد پیشساز سلول B
ALL مقاوم یا عود کننده: - توضیحات بالینی: بلیناتومومب برای درمان بزرگسالان و کودکان مبتلا به ALL پیشساز سلول B که بیماری آنها پس از درمان اولیه عود کرده یا به درمانهای استاندارد پاسخ نداده (مقاوم به درمان) تأیید شده است. این درمان به ویژه در بیمارانی که گزینههای درمانی استاندارد دیگری برای آنها مؤثر نبوده، اهمیت حیاتی دارد و میتواند به القای یک بهبودی جدید کمک کند.
ALL با بیماری باقیمانده حداقلی مثبت: - توضیحات بالینی: این دارو همچنین برای درمان بزرگسالان و کودکان مبتلا به ALL پیشساز سلول B که در حالت بهبودی کامل هماتولوژیک هستند، اما شواهدی از بیماری باقیمانده حداقلی (MRD) در مغز استخوان آنها وجود دارد، تأیید شده است. MRD مثبت نشاندهنده خطر بالای عود است. استفاده از بلیناتومومب در این مرحله با هدف ریشهکن کردن سلولهای سرطانی باقیمانده و افزایش احتمال بهبودی طولانیمدت انجام میشود.
- نکته کاربردی برای پزشک: تشخیص MRD معمولاً با تکنیکهای حساس مانند سیتومتری جریان چندرنگ یا واکنش زنجیرهای پلیمراز کمی انجام میشود. بلیناتومومب در این بیماران میتواند به عنوان یک درمان تثبیتکننده مهم قبل از پیوند سلولهای بنیادی آلوژنیک یا جایگزین آن در نظر گرفته شود.
۲. موارد مصرف خارج از برچسب موارد مصرف خارج از برچسب شامل استفاده از دارو برای شرایطی است که بهطور رسمی توسط سازمانهای نظارتی تأیید نشدهاند، اما بر اساس مطالعات مقدماتی یا گزارشهای بالینی، پتانسیل درمانی آنها مطرح شده است.
الف) لوسمی لنفوبلاستیک حاد با کروموزوم فیلادلفیا مثبت
- توضیحات بالینی: اگرچه بلیناتومومب در ابتدا برای ALL فیلادلفیا مثبت تأیید نشده بود، اما شواهدی وجود دارد که نشان میدهد این دارو میتواند در ترکیب با مهارکنندههای تیروزین کیناز در این زیرگروه از بیماران نیز مؤثر باشد.
- نکته کاربردی برای پزشک: استفاده از بلیناتومومب در این بیماران ممکن است برای به دست آوردن پاسخهای عمیقتر (عمدتاً پاکسازی MRD) یا در مواردی که بیمار به TKIها مقاوم شده یا نتواند آنها را تحمل کند، مورد توجه قرار گیرد. این درمان ممکن است به عنوان یک پلی برای پیوند مغز استخوان نیز عمل کند.
ب) لنفومهای غیرهوچکین با مارکر CD19
- توضیحات بالینی: از آنجایی که بلیناتومومب به مارکر CD19 حمله میکند، که در بسیاری از بدخیمیهای سلول B مانند لنفوم سلول B بزرگ منتشر و لنفوم فولیکولار وجود دارد، پتانسیل استفاده از آن در درمان این لنفومها نیز در حال بررسی است.
- نکته کاربردی برای پزشک: در حال حاضر، این یک حوزه تحقیقاتی است و استفاده از آن محدود به کارآزماییهای بالینی یا موارد خاصی است که درمانهای استاندارد شکست خوردهاند. پزشک باید در نظر داشته باشد که دوز و نحوه تجویز ممکن است با رژیم ALL متفاوت باشد.
ج) سایر بدخیمیهای لنفوسیتی مقاوم به درمان
- توضیحات بالینی: تحقیقات اولیه برای بررسی نقش بلیناتومومب در سایر بدخیمیهای مقاوم به درمان سلول B، از جمله برخی موارد لوسمی لنفوسیتی مزمن یا مایلتیپ ، در حال انجام است.
- تذکر مهم برای پزشکان: استفاده از بلیناتومومب به دلیل خطر بالقوه سندرم آزادسازی سیتوکین و عوارض عصبی، نیازمند بستری شدن در بیمارستان (مخصوصاً در ابتدای درمان) و نظارت دقیق بالینی است. تصمیمگیری برای شروع درمان باید توسط تیمی با تجربه در درمانهای ایمنیدرمانی سرطان انجام شود.