آپالوتامید چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟

آپالوتامید چیست؟

آپالوتامید دارویی خوراکی برای درمان بعضی از انواع سرطان پروستات است. این دارو اثر هورمون‌های مردانه مانند تستوسترون را در سلول‌های سرطان پروستات کاهش می‌دهد.

بعضی از سلول‌های سرطان پروستات برای رشد به هورمون‌های مردانه وابسته هستند. آپالوتامید با مهار گیرنده آندروژن (محل اثر هورمون مردانه روی سلول) کمک می‌کند رشد این سلول‌ها کندتر شود.

قرص آپالوتامید برای چیست؟

آپالوتامید برای بعضی بیماران مبتلا به سرطان پروستات تجویز می‌شود، به‌ویژه در شرایطی که خطر پیشرفت بیماری بالا باشد یا سرطان به درمان هورمونی بیشتری نیاز داشته باشد.

این دارو ممکن است در موارد زیر استفاده شود:

• سرطان پروستات پیشرفته
• سرطان پروستات با خطر پیشرفت بالا
• درمان ترکیبی با داروهای کاهش‌دهنده تستوسترون

آپالوتامید چگونه در بدن اثر می‌کند؟

سلول‌های سرطان پروستات برای رشد از پیام هورمون‌های مردانه استفاده می‌کنند. آپالوتامید این پیام را در سطح گیرنده هورمونی مسدود می‌کند.

در نتیجه، سلول‌های سرطانی کمتر از تستوسترون برای رشد استفاده می‌کنند.

آیا آپالوتامید شیمی‌درمانی است؟

خیر. آپالوتامید شیمی‌درمانی نیست. این دارو در گروه درمان‌های هورمونی هدفمند قرار می‌گیرد.

درمان هدفمند یعنی دارو روی یک مسیر مشخص در بیماری اثر می‌گذارد، نه روی همه سلول‌های در حال تقسیم.

آیا آپالوتامید همراه داروهای دیگر مصرف می‌شود؟

بله. در بسیاری از برنامه‌های درمانی، آپالوتامید همراه داروهایی مصرف می‌شود که سطح تستوسترون را کاهش می‌دهند، مانند:

• لوپرولاید
• دگاریلکس
• داروهای مشابه مهارکننده تستوسترون

عوارض قرص آپالوتامید

آپالوتامید ممکن است مانند بسیاری از داروهای سرطان عوارضی ایجاد کند. شدت عوارض در افراد مختلف یکسان نیست.

عوارض شایع آپالوتامید

• خستگی و ضعف
• درد مفاصل یا عضلات
• کاهش اشتها و کاهش وزن
• گرگرفتگی
• اسهال یا تهوع
• خارش یا دانه پوستی
• افزایش فشار خون
• سرگیجه یا بی‌تعادلی

گاهی این دارو می‌تواند روی عملکرد تیروئید نیز اثر بگذارد. به همین دلیل ممکن است آزمایش تیروئید در طول درمان بررسی شود.

عوارض جدی که نیاز به بررسی دارند

در صورت بروز این علائم باید سریع‌تر با پزشک تماس گرفته شود:

• تشنج
• غش کردن
• درد قفسه سینه
• تنگی نفس
• ضعف ناگهانی یک سمت بدن
• اختلال در حرف زدن
• راش پوستی شدید یا تاول‌دار
• تورم صورت یا گلو

دوز و شکل دارویی آپالوتامید

دوز آپالوتامید باید دقیقاً طبق نسخه پزشک مصرف شود. مقدار مصرف برای همه بیماران یکسان نیست.

دوز رایج آپالوتامید

آپالوتامید معمولاً به شکل قرص ۶۰ میلی‌گرمی تولید می‌شود. در بسیاری از برنامه‌های درمانی، مقدار مصرف روزانه ممکن است مجموعاً ۲۴۰ میلی‌گرم باشد.

تعداد دقیق قرص‌ها را پزشک مشخص می‌کند.

آیا آپالوتامید ۴۰ یا ۸۰ وجود دارد؟

گاهی بیماران دوزهای ۴۰ یا ۸۰ میلی‌گرم را با داروهای مشابه اشتباه می‌گیرند. این دوزها ممکن است مربوط به داروهای دیگر سرطان پروستات باشند.

برای جلوگیری از اشتباه باید همیشه نام ماده دارویی روی جعبه بررسی شود.

آیا می‌توان دوز دارو را تغییر داد؟

خیر. کم یا زیاد کردن دوز بدون نظر پزشک توصیه نمی‌شود.

اگر بیمار دچار عوارض شود، پزشک ممکن است:

• دوز دارو را تغییر دهد
• مصرف دارو را موقتاً قطع کند
• درمان جایگزین پیشنهاد کند

تفاوت آپالوتامید با داروهای مشابه

چند داروی مختلف برای درمان سرطان پروستات استفاده می‌شوند. این داروها ممکن است مکانیسم‌های متفاوتی داشته باشند.

مقایسه با داروهای رایج

• آپالوتامید: مهار اثر آندروژن روی گیرنده سلول
• انزالوتامید: داروی مشابه با مکانیسم نزدیک
• ابیراترون: کاهش تولید هورمون‌های مردانه
• بیکالوتامید: داروی قدیمی‌تر ضد آندروژن

انتخاب دارو به مرحله بیماری، درمان‌های قبلی و شرایط بیمار بستگی دارد.

نحوه مصرف قرص آپالوتامید

آپالوتامید معمولاً روزی یک بار و در ساعت مشخص مصرف می‌شود. مصرف منظم دارو به حفظ اثر درمان کمک می‌کند.

روش مصرف

• دارو با یک لیوان آب بلعیده شود.
• می‌توان آن را با غذا یا بدون غذا مصرف کرد.
• بهتر است هر روز در زمان مشخص مصرف شود.

اگر یک دوز فراموش شود

• دوز فراموش‌شده را دو برابر مصرف نکنید.
• اگر به زمان دوز بعدی نزدیک است، همان دوز بعدی مصرف شود.
• در صورت تکرار فراموشی، بهتر است از یادآور دارو استفاده شود.

مصرف بیش از حد آپالوتامید

مصرف بیش از مقدار تجویز شده ممکن است خطر عوارضی مانند سرگیجه، ضعف شدید یا تشنج را افزایش دهد. در این شرایط باید سریع با مرکز درمانی تماس گرفت.

تداخلات دارویی آپالوتامید

آپالوتامید می‌تواند با بعضی داروها تداخل داشته باشد. این تداخل ممکن است اثر داروها را کم یا زیاد کند.

داروهایی که ممکن است تداخل داشته باشند

• وارفارین و سایر رقیق‌کننده‌های خون
• داروهای ضد تشنج
• برخی آنتی‌بیوتیک‌ها
• داروهای ضد قارچ
• داروهای قلب و فشار خون
• داروهای دیابت
• داروهای تیروئید

قبل از شروع هر داروی جدید باید پزشک یا داروساز در جریان قرار گیرد.

مکمل‌ها و داروهای گیاهی

برخی گیاهان دارویی مانند گل راعی ممکن است روی مقدار دارو در بدن اثر بگذارند. به همین دلیل مصرف مکمل‌ها بدون هماهنگی توصیه نمی‌شود.

احتیاط‌های مهم در مصرف آپالوتامید

قبل از شروع درمان، پزشک معمولاً وضعیت کلی بیمار را بررسی می‌کند.

شرایطی که نیاز به احتیاط دارند

• بیماری قلبی
• فشار خون بالا
• سابقه تشنج
• پوکی استخوان
• خطر افتادن

آپالوتامید در سالمندان

در سالمندان احتمال خستگی، سرگیجه و افتادن بیشتر است. به همین دلیل پایش منظم اهمیت دارد.

آپالوتامید و بارداری

این دارو برای درمان سرطان پروستات استفاده می‌شود و مصرف آن در زنان مطرح نیست. تماس زنان باردار با قرص خردشده یا آسیب‌دیده می‌تواند خطرناک باشد.

پیگیری درمان و آزمایش‌های لازم

اثر آپالوتامید معمولاً با آزمایش‌ها و بررسی علائم بیمار پیگیری می‌شود.

آزمایش‌هایی که ممکن است بررسی شوند

• PSA
• فشار خون
• آزمایش تیروئید
• عملکرد کبد
• عملکرد کلیه
• وضعیت استخوان

فاصله انجام آزمایش‌ها برای همه بیماران یکسان نیست.

تجربه مصرف آپالوتامید

تجربه بیماران از این دارو متفاوت است. برخی افراد آن را به‌خوبی تحمل می‌کنند، در حالی که بعضی با عوارضی مانند خستگی یا مشکلات پوستی روبه‌رو می‌شوند.

تجربه‌های رایج بیماران

• خستگی و کاهش انرژی
• خارش یا دانه پوستی
• درد مفاصل
• مشکلات گوارشی خفیف

گزارش زودهنگام عوارض می‌تواند به کنترل بهتر آن‌ها کمک کند.

سوالات پرتکرار درباره آپالوتامید

آپالوتامید بعد از چه مدت اثر می‌کند؟

اثر دارو از زمان شروع مصرف آغاز می‌شود، اما نتیجه درمان معمولاً طی چند هفته یا چند ماه بررسی می‌شود.

PSA چیست؟

PSA آزمایش خونی است که برای پیگیری وضعیت پروستات استفاده می‌شود. پزشکان از آن برای بررسی روند بیماری استفاده می‌کنند.

آیا آپالوتامید باعث کاهش میل جنسی می‌شود؟

بله. به دلیل اثر روی مسیر هورمون‌های مردانه، ممکن است کاهش میل جنسی یا اختلال نعوظ رخ دهد.

آیا آپالوتامید باعث افزایش فشار خون می‌شود؟

افزایش فشار خون یکی از عوارض احتمالی این دارو است و بهتر است فشار خون به‌طور منظم کنترل شود.

آیا آپالوتامید باعث ریزش مو می‌شود؟

ریزش مو در برخی بیماران گزارش شده است، اما برای همه افراد رخ نمی‌دهد.

آیا این دارو اعتیادآور است؟

خیر. آپالوتامید اعتیادآور نیست، اما نباید بدون نظر پزشک قطع شود.

آیا می‌توان دارو را با غذا مصرف کرد؟

بله. این دارو معمولاً با غذا یا بدون غذا قابل مصرف است.

اطلاعات تخصصی

موارد مصرف آپالوتامید

آپالوتامید یک مهارکننده قوی و غیر استروئیدی گیرنده آندروژن است که نقش مهمی در مدیریت و درمان مراحل پیشرفته تومورهای بدخیم پروستات ایفا می کند. این دارو با اتصال مستقیم به ناحیه اتصال لیگاند در گیرنده آندروژن، از انتقال گیرنده به هسته سلول و اتصال آن به دی ان ای جلوگیری کرده و در نتیجه رونویسی ژن های هدایت کننده رشد تومور را متوقف می کند. در ادامه موارد مصرف تایید شده توسط مراجع معتبر بین المللی دارویی و کاربردهای خارج از برچسب آن بر اساس جدیدترین دستورالعمل های بالینی شرح داده می شود.

موارد مصرف تایید شده داروی آپالوتامید

سرطان پروستات مقاوم به اخته سازی غیر متاستاتیک

• یکی از مهم ترین موارد مصرف تایید شده این دارو، درمان بیمارانی است که دچار سرطان پروستات مقاوم به درمان های هورمونی شده اند اما هنوز شواهد تصویربرداری مبنی بر گسترش بیماری به سایر اندام ها یا استخوان ها در آن ها وجود ندارد. در شرایط بالینی، این بیماران معمولا با وجود دریافت درمان های محرومیت از آندروژن و رسیدن سطح تستوسترون به محدوده اخته شدن، همچنان روند افزایشی در سطح آنتی ژن اختصاصی پروستات یا پی اس ای نشان می دهند. تجویز آپالوتامید در این مرحله برای پزشک ارزش بالینی بالایی دارد زیرا بر اساس کارآزمایی های بالینی معتبر، بقای بدون متاستاز را به طور چشمگیری افزایش داده و زمان نیاز به شیمی درمانی یا بروز دردهای استخوانی را به تاخیر می اندازد.

سرطان پروستات حساس به اخته سازی متاستاتیک

• دومین مورد مصرف تایید شده، استفاده در بیمارانی است که بیماری آن ها به سایر نقاط بدن گسترش یافته است اما تومور همچنان به کاهش سطح تستوسترون پاسخ می دهد. دستورالعمل های روز دنیا توصیه می کنند که آپالوتامید به صورت ترکیبی با درمان های استاندارد محرومیت از آندروژن در همان مراحل اولیه تشخیص متاستاز آغاز شود. از نظر بالینی، اضافه کردن زودهنگام این دارو به رژیم درمانی بیمار، خطر مرگ و میر را کاهش داده و کیفیت زندگی را با به تعویق انداختن پیشرفت رادیوگرافیک بیماری بهبود می بخشد.

موارد مصرف خارج برچسب داروی آپالوتامید
علاوه بر موارد تایید شده رسمی، آپالوتامید در برخی شرایط بالینی خاص و محیط های تحقیقاتی به صورت خارج از برچسب نیز مورد توجه اورولوژیست ها و انکولوژیست ها قرار می گیرد.

استفاده در سرطان پروستات موضعی با خطر بالا

• در بیمارانی که تومور در مراحل اولیه تشخیص داده شده اما دارای ویژگی های تهاجمی بالایی است، استفاده از آپالوتامید پیش از انجام جراحی رادیکال یا پرتودرمانی در حال ارزیابی است. هدف پزشک از این تجویز خارج از برچسب، کاهش حداکثری حجم تومور پیش از مداخله اصلی، از بین بردن سلول های سرطانی میکروسکوپی و در نهایت کاهش احتمال عود بیماری پس از درمان موضعی است.

سرطان پروستات مقاوم به اخته سازی متاستاتیک

• اگرچه داروهای دیگری در این مرحله خط اول درمان محسوب می شوند، اما در مواردی که بیمار به سایر مهارکننده های مسیر آندروژن پاسخ مناسبی نداده یا دچار عدم تحمل دارویی شده است، پزشکان ممکن است بر اساس ارزیابی های فردی، آپالوتامید را تجویز کنند. استفاده از این دارو در این مرحله نیازمند پایش دقیق بالینی و بررسی تداخلات دارویی احتمالی است تا بهترین پاسخ درمانی برای بیمار حاصل شود.

نکات مهم برای پزشکان در روند درمان این است که وضعیت عملکرد کبدی، علائم پوستی مانند راش های شدید، و خطر بروز تشنج یا شکستگی های استخوانی در بیماران دریافت کننده آپالوتامید به طور منظم پیگیری و مدیریت شود. رعایت دقیق دوز مصرفی روزانه و ارزیابی مداوم پاسخ به درمان از طریق آزمایش های دوره ای برای دستیابی به حداکثر اثربخشی بالینی ضروری است.

مکانیسم اثر آپالوتامید

• آپالوتامید یک مهارکننده غیر استروئیدی گیرنده آندروژن است که به صورت رقابتی و با تمایل بسیار بالا به ناحیه اتصال لیگاند در گیرنده آندروژن متصل می شود. این اتصال باعث مهار سه مرحله اساسی در مسیر پیام رسانی آندروژن می گردد. ابتدا از انتقال گیرنده آندروژن به داخل هسته سلول جلوگیری می کند. سپس مانع از اتصال گیرنده به دی ان ای می شود و در نهایت رونویسی ژن های وابسته به گیرنده آندروژن را متوقف می سازد.
• نتیجه بالینی این مکانیسم، کاهش تکثیر سلول های تومور و افزایش مرگ سلولی برنامه ریزی شده یا آپوپتوز در سلول های بدخیم پروستات است. در مدل های پیش بالینی و بالینی، این مهار مسیر پیام رسانی آندروژن به طور مستقیم به کاهش چشمگیر حجم تومور و افت سریع سطح آنتی ژن اختصاصی پروستات منجر می گردد. ویژگی بارز این دارو برای پزشکان این است که حتی در حضور افزایش بیان گیرنده های آندروژن، همچنان اثرات مهاری قدرتمند خود را حفظ می کند.

فارماکوکینتیک آپالوتامید

جذب و فراهمی زیستی

• جذب دارو پس از مصرف خوراکی بسیار سریع و کامل است و فراهمی زیستی مطلق آن به صد در صد می رسد. حداکثر غلظت پلاسمایی دارو معمولا پس از حدود دو ساعت به دست می آید. مصرف دارو همراه با غذا ممکن است زمان رسیدن به اوج غلظت را کمی به تاخیر بیندازد، اما تاثیری بر میزان کل جذب دارو و سطح زیر منحنی غلظت ندارد، بنابراین پزشکان می توانند آن را با یا بدون غذا برای بیمار تجویز کنند.

توزیع در بافت ها

• توزیع این دارو در بدن گسترده است و حجم توزیع ظاهری آن در حالت پایدار حدود دویست و هفتاد و شش لیتر گزارش شده است. اتصال این دارو به پروتئین های پلاسما بسیار بالا و معادل نود و شش درصد است. این میزان اتصال بالا، اهمیت توجه به تداخلات دارویی در بیماران مصرف کننده داروهای با اتصال پروتئینی مشابه را برجسته می سازد.

متابولیسم و تجزیه زیستی

• متابولیسم دارو به طور عمده در کبد و توسط آنزیم های سیستم سیتوکروم پی چهارصد، از جمله ایزوآنزیم های سی وای پی دو سی هشت و سی وای پی سه آ چهار صورت می گیرد. متابولیت اصلی و فعال این دارو، ان دسمتیل آپالوتامید است که خود دارای اثرات مهارکنندگی مشابه با داروی اصلی بر گیرنده آندروژن می باشد و حدود هجده درصد از غلظت کل دارو در گردش خون را تشکیل می دهد. آپالوتامید القا کننده قوی بسیاری از آنزیم های کبدی است که این موضوع در تنظیم دوز داروهای همزمان اهمیت حیاتی دارد.

دفع و نیمه عمر

• دفع دارو عمدتا از طریق سیستم ادراری و کلیه ها به میزان شصت و پنج درصد، و بخش کمتری از طریق سیستم گوارشی و مدفوع به میزان بیست و چهار درصد انجام می شود. نیمه عمر حذف دارو حدود سه روز است که امکان تجویز یک بار در روز را برای بیمار فراهم می سازد. حالت پایدار غلظت پلاسمایی پس از حدود چهار هفته مصرف مداوم به دست می آید و در این زمان غلظت دارو در بدن به حدود پنج برابر غلظت پس از مصرف اولین دوز می رسد.

منع مصرف آپالوتامید

موارد منع مصرف در بیماری

حساسیت مفرط

• مصرف داروی آپالوتامید در بیمارانی که سابقه حساسیت شدید به ماده موثره آپالوتامید یا هر یک از مواد جانبی موجود در فرمولاسیون این دارو را دارند، به طور مطلق ممنوع است. واکنش های حساسیتی می تواند شامل بثورات پوستی شدید و واکنش های سیستمیک باشد که نیازمند قطع فوری دارو است.

سابقه تشنج و اختلالات عصبی

• یکی از مهم ترین هشدارهای بالینی در خصوص این دارو، کاهش آستانه تشنج است. مصرف این دارو در بیمارانی که سابقه تشنج، آسیب تروماتیک مغزی، سکته مغزی اخیر، تومورهای اولیه مغزی یا متاستازهای سیستم عصبی مرکزی دارند، باید با احتیاط فراوان و تنها در صورت ارزیابی دقیق خطر و فایده انجام شود. در صورتی که بیمار در طول درمان دچار تشنج شود، مصرف دارو باید برای همیشه متوقف گردد.

بیماری های قلبی و عروقی

• پزشکان باید توجه داشته باشند که این دارو می تواند باعث طولانی شدن فاصله کیو تی در نوار قلب شود. در بیمارانی که دارای سابقه سندرم کیو تی طولانی مادرزادی هستند یا داروهای دیگری مصرف می کنند که این فاصله را افزایش می دهند، مصرف آپالوتامید باید با مانیتورینگ دقیق نوار قلب و الکترولیت های خون همراه باشد. همچنین خطر بروز بیماری های ایسکمیک قلبی و سکته های قلبی در بیماران تحت درمان با این دارو افزایش می یابد، لذا ارزیابی وضعیت قلبی عروقی بیمار پیش از شروع درمان الزامی است.

موارد منع مصرف بارداری و شیردهی

• داروی آپالوتامید منحصرا برای استفاده در مردان مبتلا به سرطان پروستات تایید شده است و مصرف آن در زنان به طور کامل منع شده است.

آسیب به جنین و سمیت تولید مثلی

• بر اساس مکانیسم اثر دارو که مهار قوی گیرنده های آندروژن است، آپالوتامید می تواند باعث آسیب های شدید و جبران ناپذیر به جنین در حال رشد شود. این دارو دارای اثرات تراتوژنیک و سمیت جنینی بالایی است.

دستورالعمل پیشگیری برای بیماران مرد

• به پزشکان توصیه می شود به بیماران مرد خود اکیدا یادآوری کنند که در صورت داشتن شریک جنسی باردار، حتما باید در طول درمان و حداقل تا سه ماه پس از دریافت آخرین دوز دارو از کاندوم استفاده کنند. همچنین در صورتی که شریک جنسی بیمار در سنین باروری قرار دارد، استفاده از روش های جلوگیری از بارداری بسیار موثر به همراه کاندوم در طول درمان و تا سه ماه پس از پایان آن کاملا الزامی است. اهدای اسپرم نیز در این بازه زمانی به دلیل خطر انتقال دارو و اثرات مخرب آن بر تکامل جنین به شدت ممنوع است.

موارد منع مصرف کودکان
مصرف داروی آپالوتامید در کودکان و نوجوانان زیر هجده سال به هیچ عنوان مجاز نمی باشد.

تداخل با رشد و تکامل

• ایمنی و اثربخشی این دارو در بیماران اطفال تا کنون در هیچ کارآزمایی بالینی تایید نشده است. با توجه به نقش حیاتی هورمون های آندروژن در رشد استخوانی، بلوغ جنسی و تکامل سیستم عصبی و فیزیکی در دوران کودکی و نوجوانی، مهار این مسیر هورمونی توسط آپالوتامید می تواند عوارض غیر قابل جبرانی بر روند رشد طبیعی کودکان داشته باشد. بنابراین، تجویز این دارو در جمعیت اطفال فاقد اندیکاسیون پزشکی بوده و کاملا ممنوع است.

عوارض جانبی آپالوتامید

عوارض جانبی بسیار شایع (بیش از ده درصد)

خستگی و ضعف عمومی

• این عارضه یکی از شایع ترین مشکلات گزارش شده است و در حدود سی و نه درصد بیماران مشاهده می شود. ارزیابی سطح انرژی و توان فیزیکی بیمار در هر ویزیت بالینی کاملا ضروری است.

بثورات پوستی

• انواع راش های پوستی در حدود بیست و هشت درصد بیماران رخ می دهد. بیشتر این موارد در ماه های اول درمان بروز می کنند و نیازمند بررسی دقیق از نظر شدت ضایعات می باشند.

گر گرفتگی

• حدود بیست و سه درصد از بیماران این عارضه را که ناشی از مهار شدید گیرنده های آندروژن است تجربه می کنند.

پرفشاری خون

• افزایش فشار خون در حدود هجده درصد موارد رخ می دهد. پایش منظم فشار خون و تجویز دارو های کاهنده فشار خون در صورت لزوم اکیدا توصیه می شود.

اسهال و تهوع

• حدود شانزده درصد بیماران درجاتی از اسهال و حدود پانزده درصد تهوع را گزارش کرده اند که نیازمند مدیریت علامتی و اصلاح رژیم غذایی است.

سقوط و افتادن

• به دلیل اثرات دارو بر سیستم عصبی و عضلانی، حدود شانزده درصد بیماران دچار سقوط می شوند. بررسی وضعیت نورولوژیک و تعادل بیمار اهمیت بالایی دارد.

کاهش وزن

• افت وزن در حدود شانزده درصد بیماران تحت درمان مشاهده شده است که پایش وضعیت تغذیه ای را ایجاب می کند.

درد مفاصل

• دردهای مفصلی و استخوانی در حدود شانزده درصد افراد گزارش شده است.

شکستگی های استخوانی

• با توجه به تغییرات متابولیسم استخوان و افزایش خطر سقوط، حدود دوازده درصد بیماران دچار شکستگی استخوان می شوند. ارزیابی پایه و دوره ای تراکم استخوان الزامی است.

کاهش اشتها

• این عارضه در دوازده درصد موارد دیده می شود.

ادم محیطی

• تورم اندام ها به ویژه در اندام های تحتانی در حدود یازده درصد بیماران بروز می کند.

عوارض جانبی شایع و مهم (یک تا ده درصد)

کم کاری تیروئید

• تغییرات هورمون های تیروئیدی و کم کاری بالینی در حدود هشت درصد بیماران رخ می دهد. پایش دوره ای هورمون تحریک کننده تیروئید پیش از درمان و در حین آن توصیه می شود.

خارش پوستی

• خارش بدن در حدود هشت درصد موارد مشاهده می شود که می تواند همراه با راش یا بدون آن باشد.

تغییرات حس چشایی

• اختلال در درک طعم غذاها در حدود هفت درصد بیماران گزارش شده است.

بیماری های ایسکمیک قلبی

• عوارض قلبی و عروقی از جمله سکته قلبی در حدود چهار درصد بیماران تحت درمان بروز می کند. بهینه سازی عوامل خطر قلبی پیش از شروع درمان حیاتی است.

تشنج

• یکی از عوارض نادر اما بسیار خطرناک آپالوتامید است که در حدود دو دهم درصد بیماران رخ می دهد. در صورت بروز تشنج، قطع فوری و دائمی دارو برای بیمار الزامی است.

توصیه های بالینی:

• پزشکان معالج باید پیش از شروع درمان با آپالوتامید، بیماران را از نظر خطرات قلبی عروقی، سابقه تشنج و وضعیت استخوانی ارزیابی کنند. مدیریت این عوارض جانبی نیازمند رویکردی جامع شامل معاینات دوره ای، آزمایش های خون منظم و تنظیم سبک زندگی بیمار می باشد تا درمان با بیشترین اثربخشی و کمترین آسیب پیش برود.

تداخلات دارویی آپالوتامید

تداخلات دارویی آپالوتامید

دارو های متابولیزه شونده توسط آنزیم های خانواده سیتروکروم پی چهارصد و پنجاه

• آپالوتامید یک القا کننده بسیار قوی برای آنزیم های این خانواده به ویژه نوع سه آ چهار و دو سی نوزده می باشد. مصرف همزمان آپالوتامید با سوبسترا های این آنزیم ها باعث کاهش شدید غلظت خونی و از دست رفتن اثر بخشی بالینی آن ها می شود.
• نمونه دارو ها شامل میدازولام، سیمواستاتین، آتورواستاتین، امپرازول، لانسوپرازول، دیازپام، کلوپیدوگرل، داروناویر و سایر دارو های ضد ویروس نقص ایمنی اکتسابی انسان.
• نوع تداخل: کاهش شدید اثر بخشی. پزشک باید در صورت امکان از دارو های جایگزین استفاده کند یا دوز این دارو ها را تنظیم نماید.

دارو های با شاخص درمانی باریک

• القای آنزیمی توسط آپالوتامید می تواند غلظت دارو های حساس را به زیر سطح درمانی کاهش دهد.
• نمونه دارو ها شامل وارفارین، فنی توئین و والپروئیک اسید.
• نوع تداخل: خطر کاهش اثرات ضد انعقادی و ضد تشنجی. پایش مداوم آزمایشگاهی مانند زمان پروترومبین برای وارفارین و سطح خونی دارو های ضد تشنج در طول درمان و پس از قطع آپالوتامید کاملا الزامی است.

دارو های سوبسترای ناقل های پروتئینی

• آپالوتامید باعث القای ناقل هایی مانند پی گلیکوپروتئین می شود.
• نمونه دارو ها شامل فکسوفنادین، کلشیسین، دابیگاتران، ریواروکسابان و رزوواستاتین.
• نوع تداخل: کاهش جذب سیستمیک و افت اثر بخشی بالینی. ارزیابی پاسخ بالینی به این دارو ها توصیه می شود.

دارو های کاهنده آستانه تشنج

• با توجه به این که خود آپالوتامید خطر بروز تشنج را بالا می برد، مصرف همزمان آن با دارو هایی که این آستانه را پایین می آورند بسیار خطرناک است.
• نمونه دارو ها شامل بوپروپیون، ترامادول، ونلافاکسین، هالوپریدول و کلرپرومازین.
• نوع تداخل: افزایش هم افزای خطر تشنج. از مصرف همزمان این دارو ها با آپالوتامید باید تا حد امکان اجتناب شود.

تداخلات با غذا

• مصرف آپالوتامید همراه با غذا یا با معده خالی تفاوت بالینی معنی داری در میزان جذب و فراهمی زیستی دارو ایجاد نمی کند. بنابراین بیمار می تواند دارو را بدون توجه به وعده های غذایی مصرف نماید. با این وجود، به دلیل تاثیرات پیچیده آنزیمی، به بیماران توصیه می شود از مصرف مقادیر زیاد آب گریپ فروت خودداری کنند، زیرا می تواند بر متابولیسم سایر دارو های همزمان مصرفی بیمار تاثیر بگذارد.

تداخل در آزمایشات تشخیصی

تغییرات پروفایل چربی خون

• مصرف آپالوتامید می تواند منجر به تداخل و تغییر در نتایج آزمایشگاهی چربی خون شود. پزشکان باید انتظار مشاهده افزایش در سطح کلسترول کل، کلسترول کم چگال و تری گلیسیرید را در برگه آزمایش بیمار داشته باشند و درمان های کاهنده چربی را در صورت نیاز آغاز کنند.

آزمایشات عملکرد تیروئید

• آپالوتامید با القای متابولیسم هورمون های تیروئیدی، در نتایج آزمایشات غده تیروئید تداخل ایجاد می کند. این دارو باعث کاهش سطح خونی تیروکسین آزاد و افزایش جبرانی سطح هورمون محرک تیروئید می شود که می تواند در آزمایشات به صورت کم کاری تیروئید بالینی یا تحت بالینی تظاهر یابد. پایش تیروئید باید هر چهار ماه یک بار انجام شود.

سطح پروتئین پی اس ای

• آپالوتامید به عنوان یک مهار کننده گیرنده آندروژن، سطح اختصاصی پروتئین پروستات را در خون کاهش می دهد. هر گونه افزایش مجدد در سطح این پروتئین در حین درمان با آپالوتامید باید به عنوان نشانه احتمالی پیشرفت بیماری ارزیابی شود.

تغییر در آزمایشات بیوشیمیایی خون

• در برخی بیماران، افزایش سطح آنزیم های کبدی و همچنین کاهش سطح سدیم و پتاسیم خون گزارش شده است که می تواند در نتایج آزمایشگاهی تداخل ایجاد کرده و تفسیر وضعیت بالینی بیمار را دشوار سازد. پایش دوره ای الکترولیت ها و آنزیم های کبدی برای تمامی بیماران تحت درمان با آپالوتامید الزامی است.

هشدار ها آپالوتامید

هشدار های بالینی و احتیاطات داروی آپالوتامید

سقوط و شکستگی های استخوانی

• بیمارانی که تحت درمان با آپالوتامید قرار می گیرند، در معرض خطر بالایی برای سقوط و شکستگی های استخوانی قرار دارند. پزشک معالج باید پیش از شروع درمان، خطر شکستگی و سقوط بیمار را به دقت ارزیابی کند. ارزیابی تراکم استخوان و در نظر گرفتن دارو های محافظت کننده بافت استخوانی بر اساس دستورالعمل های بالینی موجود الزامی است. در صورت بروز شکستگی، ادامه درمان باید با احتیاط ارزیابی شود.

کاهش آستانه تشنج

• همان طور که در موارد منع مصرف نیز اشاره می شود، این دارو می تواند آستانه تشنج را کاهش دهد. در صورت بروز تشنج در حین درمان، مصرف آپالوتامید باید فورا و برای همیشه متوقف شود. همچنین استفاده همزمان از سایر دارو هایی که آستانه تشنج را پایین می آورند باید با احتیاط بسیار زیاد صورت گیرد.

بیماری های ایسکمیک قلبی و سکته مغزی

• بروز حوادث ایسکمیک قلبی و عروقی از جمله سکته قلبی و سکته مغزی در بیماران مصرف کننده آپالوتامید گزارش شده است. پزشکان باید بیماران را از نظر علائم و نشانه های بیماری های ایسکمیک قلبی تحت نظارت دقیق قرار دهند. بهینه سازی و کنترل عوامل خطر قلبی عروقی مانند فشار خون بالا، دیابت و اختلالات چربی خون پیش از شروع و در طول درمان کاملا ضروری است.

واکنش های شدید و کشنده پوستی

• بروز واکنش های شدید پوستی از جمله سندرم استیونز جانسون و نکرولیز اپیدرمی سمی که می توانند تهدید کننده حیات باشند، در ارتباط با این دارو گزارش شده است. در صورت مشاهده هر گونه بثورات پوستی پیشرونده که با تاول یا ضایعات مخاطی همراه باشد، مصرف دارو باید فورا قطع شده و بیمار تحت مشاوره اورژانسی پوست قرار گیرد. در صورت تایید این واکنش های شدید، تجویز مجدد دارو اکیدا ممنوع است.

سمیت جنینی و تولید مثلی

• این دارو می تواند باعث آسیب های شدید به جنین شود. به بیماران مرد باید اکیدا توصیه شود که در صورت داشتن شریک جنسی در سنین باروری، حتما از روش های پیشگیری از بارداری بسیار موثر به همراه کاندوم در طول درمان و حداقل تا سه ماه پس از پایان درمان استفاده کنند.

مسمومیت و اوردوز با آپالوتامید و پروتکل های درمانی

علائم و نشانه های مسمومیت و اوردوز

• تا کنون پادزهر اختصاصی برای مصرف بیش از حد یا اوردوز داروی آپالوتامید شناخته نشده است. با توجه به مشخصات فارماکولوژیک دارو، انتظار می رود که در صورت اوردوز، خطر بروز عوارض جانبی وابسته به دوز، به ویژه خطر تشنج، به شدت افزایش یابد.

مدیریت و درمان بالینی مسمومیت و اوردوز

در صورت بروز اوردوز، پزشک باید اقدامات زیر را در دستور کار قرار دهد:

• توقف فوری دارو: مصرف آپالوتامید باید بلافاصله قطع شود و تا زمان رفع کامل نشانه های بالینی مسمومیت، از تجویز مجدد آن خودداری گردد.
• اقدامات حمایتی: درمان باید بر اساس اقدامات حمایتی عمومی، پایش دقیق علائم حیاتی و بررسی وضعیت همودینامیک بیمار پایه ریزی شود.
• نظارت عصبی: با توجه به خطر بالای تشنج در دوز های سمی، بیمار باید از نظر علائم عصبی به شدت تحت نظر باشد و در صورت نیاز، دارو های ضد تشنج مناسب آماده تجویز باشند.
• شروع مجدد درمان: پس از رفع کامل علائم اوردوز و تثبیت وضعیت بالینی بیمار، پزشک می تواند با در نظر گرفتن نسبت خطر به منفعت، درمان را با دوز قبلی یا دوز کاهش یافته از سر بگیرد. مانیتورینگ دقیق در دوره شروع مجدد الزامی است.

پزشکان محترم باید توجه داشته باشند که به دلیل نیمه عمر طولانی دارو، نظارت بالینی بر بیمارانی که دچار اوردوز شده اند باید برای مدت زمان کافی و تا اطمینان از پاکسازی نسبی دارو از بدن ادامه یابد.

توصیه های دارویی آپالوتامید

توصیه های دارویی مخصوص پزشک

موارد مصرف و مقدار دوز تجویزی

• دوز استاندارد آپالوتامید دویست و چهل میلی گرم معادل چهار قرص شصت میلی گرمی است که به صورت خوراکی یک بار در روز تجویز می شود. در بیمارانی که اخته جراحی نشده اند، درمان همزمان با آنالوگ های هورمون آزاد کننده گنادوتروپین باید به صورت مستمر ادامه یابد تا سطح تستوسترون در حد اخته باقی بماند.

ارزیابی و مدیریت خطر تشنج

• آپالوتامید به صورت وابسته به دوز آستانه تشنج را کاهش می دهد. در بیمارانی که سابقه تشنج، آسیب تروماتیک مغزی، سکته مغزی اخیر یا تومور مغزی دارند باید با احتیاط فراوان تجویز شود. در صورت بروز اولین اپیزود تشنج در طول درمان، مصرف آپالوتامید باید بلافاصله و برای همیشه متوقف گردد.

خطر زمین خوردن و شکستگی های استخوانی

• ارزیابی دقیق خطر شکستگی استخوان و سابقه زمین خوردن بیماران قبل از شروع درمان کاملا الزامی است. پروفیلاکسی با مکمل های کلسیم و ویتامین دی در تمام بیماران توصیه می شود. در بیماران پر خطر، استفاده از دارو های محافظ استخوان مانند بیس فسفونات ها یا دنوزوماب باید بر اساس راهنما های بالینی مد نظر قرار گیرد.

پایش عوارض قلبی و عروقی

• مصرف این دارو می تواند خطر بیماری های ایسکمی قلبی و همچنین طولانی شدن فاصله کیو تی در نوار قلب را افزایش دهد. بهینه سازی فاکتور های خطر قلبی عروقی مانند فشار خون، چربی خون و دیابت پیش از شروع درمان ضروری است. پایش دوره ای الکترولیت ها و انجام نوار قلب در بیماران دارای سابقه آریتمی توصیه می شود.

پایش عملکرد غده تیروئید

• کم کاری تیروئید از عوارض شایع ناشی از القای آنزیمی توسط این دارو است. اندازه گیری سطح هورمون محرک تیروئید در ابتدای درمان و سپس هر چهار ماه یک بار در طول درمان توصیه می شود. در صورت بروز تغییرات آزمایشگاهی یا علائم بالینی، درمان جایگزین با هورمون های تیروئیدی باید آغاز شود.

مدیریت تداخلات دارویی گسترده

• آپالوتامید یک القا کننده بسیار قوی آنزیم های سیستم سیتوکروم به ویژه نوع سه آ چهار است و با دارو های متعددی تداخل دارد. بازنگری دقیق لیست دارو های مصرفی بیمار برای جلوگیری از کاهش شدید اثر بخشی سایر دارو ها مانند دارو های ضد انعقاد خون، استاتین ها و دارو های تنظیم کننده فشار خون کاملا ضروری است.

توصیه های دارویی بیمار

نحوه صحیح مصرف دارو

• بیمار باید قرص ها را هر روز در یک زمان مشخص، همراه با غذا یا با معده خالی مصرف کند. قرص ها باید به صورت کامل با یک لیوان آب بلعیده شوند و از خرد کردن، نصف کردن یا جویدن آن ها اکیدا خودداری شود.

اقدام در صورت فراموشی دوز

• اگر بیمار مصرف یک نوبت از دارو را فراموش کرد، باید در اسرع وقت در همان روز آن را مصرف کند و روز بعد به برنامه عادی خود بازگردد. بیمار به هیچ وجه نباید برای جبران دوز فراموش شده، دو دوز کامل را در یک روز مصرف نماید.

الزامات پیشگیری از بارداری

• این دارو می تواند به جنین آسیب بسیار جدی برساند. بیماران مرد که شریک جنسی زن در سنین باروری دارند، باید در تمام طول دوره درمان و حداقل تا سه ماه پس از مصرف آخرین دوز دارو، از روش های مطمئن پیشگیری از بارداری مانند کاندوم استفاده کنند.

ممنوعیت اهدای اسپرم و خون

• به دلیل خطرات احتمالی و نیمه عمر طولانی دارو، بیماران نباید در طول درمان و تا سه ماه پس از پایان آن اقدام به اهدای اسپرم یا اهدای خون کنند.

توجه به علائم هشدار دهنده

• بیمار باید آموزش ببیند که در صورت بروز علائمی مانند ضعف شدید عضلانی، زمین خوردن مکرر، درد شدید استخوان، هر گونه تشنج، خستگی غیر عادی، بثورات پوستی شدید یا علائم قلبی مانند درد قفسه سینه و تنگی نفس، فورا با تیم درمان یا پزشک معالج خود تماس بگیرد.

رژیم غذایی و مکمل ها

• مصرف این دارو با هیچ غذای خاصی تداخل جدی ندارد، اما بهتر است بیمار یک رژیم غذایی سالم و غنی از کلسیم برای کمک به حفظ سلامت استخوان ها داشته باشد و در صورت تجویز پزشک، مکمل های تقویتی استخوان را به صورت منظم مصرف نماید.